Odpowiednio zbilansowane żywienie świń to jeden z najważniejszych czynników decydujących o opłacalności produkcji trzody chlewnej. Wybór zboża, sposób jego przygotowania, a także umiejętne łączenie z innymi komponentami dawki żywieniowej przekładają się na tempo wzrostu, zdrowotność, zużycie paszy na 1 kg przyrostu oraz jakość mięsa. Poniższy tekst ma pomóc rolnikom w praktycznym podejściu do żywienia świń z wykorzystaniem zbóż dostępnych w gospodarstwie oraz na lokalnym rynku.
Znaczenie zbóż w żywieniu świń i podstawy bilansowania dawki
Zboża są fundamentem żywienia świń w większości gospodarstw. Stanowią główne źródło energii, dostarczają także pewnej ilości białka, włókna i składników mineralnych. Ich udział w mieszance dla tuczników może wynosić nawet 60–85%, a u loch 50–70%, w zależności od etapu produkcji oraz rodzaju zastosowanych dodatków białkowych i mineralnych.
Najczęściej wykorzystywane zboża to: pszenica, jęczmień, żyto, pszenżyto, kukurydza oraz owies. Każdy z tych surowców różni się wartością energetyczną, zawartością białka i aminokwasów, strawnością oraz wpływem na zdrowie przewodu pokarmowego. Kluczem do sukcesu jest takie zestawienie zbóż, aby zminimalizować wady jednych komponentów i wykorzystać zalety innych.
Świnie mają wysokie zapotrzebowanie na energię oraz **białko** o odpowiednim składzie aminokwasowym, w tym zwłaszcza na **lizynę**, metioninę, treoninę i tryptofan. To właśnie lizyna jest aminokwasem najczęściej ograniczającym przyrosty; jeśli w dawce jest jej zbyt mało, zwierzęta nie wykorzystają w pełni potencjału wzrostu, nawet przy dużej ilości energii. Dlatego planując mieszanki zbożowe, należy zawsze patrzeć nie tylko na białko ogólne, ale na zawartość aminokwasów, a także na stosunek energii do białka.
Drugim kluczowym elementem jest **energia metaboliczna**. Zboża różnią się jej poziomem – najwyższą zawartość ma zazwyczaj kukurydza, nieco niższą pszenica i pszenżyto, a jeszcze niższą jęczmień i żyto. W praktyce, przy bilansowaniu dawek, pierwszym krokiem jest ustalenie, ile energii (MJ EM) potrzebuje dana grupa świń, a następnie dobranie takich ilości zbóż, aby tę energię pokryć, nie przekraczając jednocześnie bezpiecznego udziału poszczególnych surowców.
Nie można zapominać o włóknie surowym, które ma wpływ na pracę przewodu pokarmowego, uczucie sytości oraz częstość występowania biegunek, zwłaszcza u prosiąt i warchlaków. Nadmierna ilość włókna obniża jednak strawność dawki i zwiększa zużycie paszy na 1 kg przyrostu. Dlatego wybór zbóż powinien uwzględniać również ich wpływ na poziom oraz rodzaj włókna w mieszance.
Wreszcie odpowiednio dobrane zboża, uzupełnione mieszanką mineralno-witaminową i surowcami białkowymi (śruta sojowa, rzepakowa, groch, bobik), muszą zostać właściwie rozdrobnione. Stopień rozdrobnienia ma ogromny wpływ na wykorzystanie składników pokarmowych oraz zdrowie jelit. Zbyt grubo zmielone zboże może być gorzej strawne, zbyt drobno – sprzyja wrzodom żołądka, zwłaszcza w intensywnym tuczu.
Charakterystyka najważniejszych zbóż stosowanych w żywieniu świń
Pszenica – uniwersalna baza mieszanek
Pszenica jest jednym z najcenniejszych zbóż w żywieniu trzody. Charakteryzuje się wysoką wartością energetyczną oraz stosunkowo dobrą zawartością białka i lizyny w porównaniu do innych zbóż. Jej zaletą jest też dobra smakowitość – świnie chętnie pobierają mieszanki, w których pszenica stanowi istotną część składu.
Typowy udział pszenicy w mieszance dla tuczników może sięgać 40–60%, dla warchlaków 20–40%, a dla loch 20–50%, w zależności od dostępności innych zbóż. Należy uważać jednak na zbyt duży udział w dawce dla loch karmiących, zwłaszcza jeśli dawka jest bardzo bogata w energię – może to prowadzić do nadmiernego otłuszczenia.
Pszenica zawiera umiarkowane ilości włókna, co jest korzystne dla strawności paszy. Należy jednak zwracać uwagę na zanieczyszczenie ziarna oraz na poziom mikotoksyn, zwłaszcza w latach o dużej wilgotności. Warto wybrać odmiany o niższej zawartości zawartości inhibitorów trypsyny oraz rozważyć dodatki enzymatyczne poprawiające wykorzystanie składników.
Jęczmień – dobre zboże na początek tuczu
Jęczmień jest ceniony ze względu na nieco wyższą zawartość włókna i niższą energię niż pszenica czy kukurydza, co korzystnie wpływa na pracę jelit. Dobrze sprawdza się w żywieniu prosiąt po odsadzeniu i warchlaków, zmniejszając ryzyko biegunek. W mieszankach dla tuczników może stanowić 30–50% składu, dla loch prośnych nawet 50–60%, natomiast dla loch karmiących udział bywa mniejszy, ze względu na wyższe zapotrzebowanie na energię.
Zaleta jęczmienia to także poprawa jakości słoniny i mięsa – tłuszcz jest twardszy niż w tuczu opartym głównie na kukurydzy. Jęczmień może jednak zawierać większą ilość włókna nierozpuszczalnego, co przy nadmiernym udziale w mieszance obniża jej koncentrację energetyczną i może wydłużać okres tuczu. Dobrą praktyką jest łączenie jęczmienia z bardziej energetycznymi zbożami, takimi jak pszenica czy kukurydza.
Żyto – tańsze, ale wymagające rozsądku
Żyto tradycyjnie uznawane było za zboże gorszej jakości w żywieniu świń, głównie ze względu na obecność substancji antyżywieniowych, takich jak alkaloidy sporyszu i rozpuszczalne frakcje nieskrobiowego włókna (pentozany, arabinoksylany), które mogą obniżać strawność i wywoływać biegunki. Nowoczesne odmiany żyta hybrydowego mają jednak znacznie lepsze parametry niż stare odmiany populacyjne.
Żyto charakteryzuje się przyzwoitą zawartością białka, dobrą energią, ale dość wysoką ilością specyficznych frakcji włókna rozpuszczalnego. Umiarkowany udział żyta (do 20–25% w mieszankach dla warchlaków, do 30–40% w mieszankach dla tuczników i loch) jest zazwyczaj bezpieczny, o ile dawka jest odpowiednio zbilansowana i wzbogacona preparatami enzymatycznymi rozkładającymi nieskrobiowe polisacharydy.
Żyto ma także pewne zalety. Dzięki wysokiej zawartości specyficznych frakcji błonnika może sprzyjać zdrowiu jelita grubego, wspierać rozwój korzystnej mikroflory, a także poprawiać dobrostan poprzez dłuższe uczucie sytości u loch. To szczególnie ważne w systemach o ograniczonym żywieniu. Ponadto żyto jest z reguły tańsze niż pszenica, co może poprawiać **opłacalność** żywienia przy dobrze przemyślanym bilansowaniu.
Pszenżyto – połączenie cech pszenicy i żyta
Pszenżyto to zboże powstałe ze skrzyżowania pszenicy i żyta, łączące w sobie wysoką wartość energetyczną z lepszą odpornością na słabsze stanowiska. Wartości odżywcze pszenżyta zbliżone są do pszenicy, przy czym zawiera ono często nieco więcej białka, ale odrobinę mniej lizyny. W porównaniu do żyta, pszenżyto ma niższą zawartość substancji antyżywieniowych, co czyni je bardziej bezpiecznym dla młodszych grup wiekowych.
Udział pszenżyta w mieszankach dla tuczników może wynosić 30–60%, dla warchlaków 15–30%, a dla loch 20–50%. W praktyce pszenżyto często zastępuje częściowo pszenicę lub jęczmień, szczególnie w gospodarstwach położonych na słabszych glebach, gdzie pszenica plonuje słabiej. Pod względem smakowitości pasze z dużym udziałem pszenżyta są dobrze pobierane przez świnie.
Ze względu na swoją strukturę i skład, pszenżyto dobrze reaguje na dodatki enzymatyczne, co może jeszcze poprawić strawność dawki. Należy jednak kontrolować poziom mikotoksyn, zwłaszcza fuzariotoksyn (DON, ZEA), które mogą obniżać pobranie paszy, powodować zaburzenia rozrodu i spadek odporności.
Kukurydza – zboże o najwyższej energii
Kukurydza jest zbożem silnie energetycznym, o wysokiej zawartości skrobi i stosunkowo niskiej ilości białka. Doskonale sprawdza się w intensywnym tuczu, zwłaszcza w końcowym jego okresie, kiedy celem jest szybki przyrost masy ciała. Udział kukurydzy w mieszankach dla tuczników może sięgać nawet 40–60%, o ile dawka jest odpowiednio uzupełniona w białko i lizynę oraz zbilansowana pod względem włókna.
Niska zawartość włókna sprawia, że kukurydza jest bardzo dobrze strawna, ale przy zbyt wysokim udziale w dawce może prowadzić do nadmiernego otłuszczenia tuszy i miękkiej słoniny. Jest to istotne zwłaszcza w produkcji na rynki wymagające twardego tłuszczu (np. do przetwórstwa). Dlatego w intensywnych systemach tuczu kukurydzę często łączy się z jęczmieniem lub pszenżytem.
Szczególną uwagę trzeba zwracać na jakość kukurydzy, która jest podatna na porażenie przez grzyby produkujące mikotoksyny, w tym aflatoksyny i toksyny Fusarium. Odpowiednie suszenie ziarna, przechowywanie w suchych warunkach oraz okresowe badania na obecność toksyn to elementy niezbędne przy większym udziale kukurydzy w dawce.
Owies – specyficzne zastosowania
Owies ze względu na wysoką zawartość włókna i niższą koncentrację energii rzadko jest podstawowym zbożem w żywieniu świń, szczególnie tuczników. Sprawdza się natomiast w żywieniu loch, zwłaszcza prośnych, jako składnik zwiększający objętość dawki i dający uczucie sytości. Udział owsa w mieszankach dla loch może wynosić 10–25%, natomiast w mieszankach dla tuczników zwykle nie przekracza 10–15%.
Owies ma dobrą smakowitość, ale przez dużą zawartość włókna i tłuszczu niesie ryzyko pogorszenia jakości słoniny przy nadmiernym udziale. Często w gospodarstwach wykorzystuje się owies jako element żywienia prosiąt i warchlaków w początkowym okresie, ale w niewielkich ilościach, najczęściej w formie płatków lub dobrze rozdrobnionego ziarna, aby poprawić strawność.
Jak praktycznie bilansować mieszanki zbożowe dla różnych grup świń
Prosięta i warchlaki – delikatny przewód pokarmowy
Najwrażliwszą grupą pod względem żywieniowym są prosięta i młode warchlaki. Ich przewód pokarmowy dopiero się rozwija, a enzymy trawienne nie pracują jeszcze tak wydajnie, jak u dorosłych świń. Dlatego w tej grupie konieczne jest stosowanie wysokiej jakości komponentów, o bardzo dobrej strawności i niskiej zawartości substancji antyżywieniowych.
Udział zbóż w mieszankach dla prosiąt po odsadzeniu zwykle mieści się w przedziale 40–60%, resztę stanowią śruty białkowe wysokiej jakości (np. sojowa), mleko w proszku, koncentraty białkowo-witaminowe, tłuszcze roślinne oraz dodatki funkcjonalne (prebiotyki, probiotyki, kwasy organiczne). Zboża powinny być bardzo dobrze rozdrobnione lub poddane specjalnej obróbce (ekstruzja, ekspandowanie), co zwiększa strawność skrobi.
W mieszankach dla prosiąt korzystnie jest wykorzystywać pszenicę i jęczmień jako główne zboża, przy ograniczonym udziale żyta i pszenżyta. Żyto, jeśli jest stosowane, powinno stanowić maksymalnie 10–15% mieszanki i pochodzić z pewnego źródła, wolnego od sporyszu. Kukurydza może pełnić rolę bardzo dobrego źródła energii, ale konieczne jest uzupełnienie mieszanki o wystarczający poziom lizyny oraz odpowiednią ilość włókna strawnego, aby uniknąć biegunek.
W praktyce, przy bilansowaniu paszy dla prosiąt, oprócz zawartości białka i energii, należy zwrócić uwagę na stosunek białka do energii. Zbyt mało białka (a zwłaszcza lizyny) przy wysokiej energii prowadzi do nadmiernego otłuszczenia i słabszego rozwoju mięśni. Z kolei nadmierna ilość białka przy zbyt niskiej energii może skutkować gorszym pobraniem paszy i problemami trawiennymi.
Tuczniki – intensywny wzrost i ekonomika
W okresie tuczu głównym celem jest uzyskanie jak największych przyrostów masy ciała przy jak najniższym zużyciu paszy na 1 kg przyrostu. Zboża odgrywają w tym czasie kluczową rolę jako podstawowe źródło energii. W zależności od systemu żywienia (dwufazowy, trójfazowy czy żywienie płynne), skład mieszanki może się zmieniać wraz z wiekiem i masą świń.
W pierwszej fazie tuczu (ok. 25–60 kg) mieszanka powinna być bogatsza w białko i lizynę, aby wspierać rozwój tkanki mięśniowej. Udział pszenicy, jęczmienia i pszenżyta bywa równomierny, przy czym ogranicza się żyto i kukurydzę, jeśli występują problemy z biegunkami lub jakością tłuszczu. W drugiej fazie (od 60 kg do uboju) można zwiększyć udział kukurydzy lub żyta (w zależności od cen i dostępności), o ile dawka pozostaje odpowiednio zbilansowana.
Praktyczną zasadą jest łączenie co najmniej dwóch–trzech gatunków zbóż w jednej mieszance. Taki zabieg pozwala zrównoważyć niedobory aminokwasów, ograniczyć wpływ substancji antyżywieniowych pojedynczych zbóż oraz łatwiej utrzymać równowagę między energią a włóknem. Przykładowo: połączenie pszenicy (wysoka energia, dobra lizyna), jęczmienia (więcej włókna, korzystny wpływ na jelita) i pszenżyta (dobra energia, wyższe białko) daje bardziej stabilną mieszankę niż wykorzystanie jednego zboża w 80–90%.
Innym ważnym elementem jest stopień rozdrobnienia ziarna. Dla tuczników optymalny jest średnio drobny przemiał. Zbyt drobno mielona pasza zwiększa ryzyko wrzodów żołądka, natomiast zbyt gruba – obniża strawność skrobi i białka. W gospodarstwach posiadających własne śrutowniki warto kontrolować wielkość cząstek przynajmniej orientacyjnie (np. przez przesiewanie na sitach) i unikać skrajności.
Lochy prośne i karmiące – inne cele, inne mieszanki
Lochy prośne mają zupełnie inne potrzeby niż tuczniki. Głównym celem jest utrzymanie ich w dobrej kondycji, ale bez nadmiernego otłuszczenia, które utrudnia poród i pogarsza wyniki w kolejnym cyklu. Zboża w dawce loch prośnych pełnią funkcję nie tylko źródła energii, ale także komponentu objętościowego, wpływającego na uczucie sytości.
W mieszankach dla loch prośnych chętnie wykorzystuje się jęczmień, żyto i owies, przy ograniczonym udziale kukurydzy. Taka kombinacja zapewnia wyższą zawartość włókna i niższą koncentrację energii, co pozwala na podawanie większej ilości paszy objętościowo, bez ryzyka zatuczenia. Pszenica i pszenżyto mogą wchodzić w skład mieszanki, ale zwykle w mniejszym udziale niż w mieszankach dla tuczników.
Lochy karmiące mają natomiast bardzo wysokie zapotrzebowanie na energię i białko, zwłaszcza w pierwszych tygodniach laktacji. W tym okresie udział pszenicy, pszenżyta i kukurydzy w mieszance może być wyższy, aby zwiększyć koncentrację energii. Jęczmień i żyto również mogą być stosowane, ale przy pilnowaniu, by całkowita ilość włókna nie była nadmierna, gdyż może to ograniczać pobranie paszy. Krzywa żywienia loch karmiących powinna uwzględniać stopniowe zwiększanie dawki po porodzie oraz dostosowanie ilości paszy do liczby odchowywanych prosiąt.
Znaczenie dodatków białkowych, mineralnych i witaminowych
Zboża, choć stanowią podstawę dawki, nie są w stanie samodzielnie pokryć zapotrzebowania świń na wszystkie składniki. Dlatego do mieszanek zawsze dodaje się źródła białka o wyższej zawartości lizyny (np. **śruta** sojowa, rzepakowa, groch, bobik) oraz premiksy mineralno-witaminowe. Premiksy te uzupełniają przede wszystkim wapń, fosfor, sód, mikroelementy oraz witaminy z grupy A, D, E, K i B.
Właściwy stosunek wapnia do fosforu, a także obecność łatwo przyswajalnego fosforu (np. z monofosforanu) ma ogromne znaczenie dla wzrostu kości, płodności i ogólnej zdrowotności zwierząt. Zboża są z reguły ubogie w wapń, a ich fosfor jest w dużej części związany w postaci fitynianów, słabo dostępnych dla świń. Dlatego stosuje się dodatki fosforu nieorganicznego oraz enzymu fitazy, który uwalnia fosfor z fitynianów, poprawiając jego wykorzystanie.
W praktyce bilansowanie mieszanek wymaga albo wykorzystania gotowych receptur dostarczonych przez producenta premiksu, albo współpracy z doradcą żywieniowym. Samodzielne układanie dawek „na oko” często prowadzi do niedoborów lub nadmiarów, które nie zawsze są od razu widoczne, ale z czasem obniżają wyniki produkcyjne oraz zdrowotność stada.
Praktyczne wskazówki dla rolników: jakość, przygotowanie i bezpieczeństwo zbóż
Kontrola jakości ziarna i przechowywanie
Nawet najlepiej zbilansowana receptura nie przyniesie oczekiwanych efektów, jeśli użyte zboża są złej jakości. Podstawą jest odpowiednie dosuszenie ziarna (zwykle do wilgotności 13–14%) oraz przechowywanie go w suchych, dobrze wentylowanych magazynach. Zbyt wysoka wilgotność sprzyja rozwojowi pleśni i powstawaniu mikotoksyn, które są jednym z najgroźniejszych, a często niedocenianych problemów w żywieniu świń.
W gospodarstwach, które samodzielnie magazynują i śrutują zboża, warto co najmniej raz w roku zlecić badanie próbek na obecność mikotoksyn, zwłaszcza jeśli obserwuje się spadek pobrania paszy, biegunki, problemy z rozrodem, poronienia lub nierównomierne przyrosty. W razie stwierdzenia podwyższonego poziomu toksyn można zastosować specjalne dodatki – tzw. detoksykanty lub sorbenty mikotoksyn – jednak najlepszym rozwiązaniem jest zawsze zapobieganie ich powstawaniu.
Drugim ważnym aspektem jest czystość ziarna. Nasiona chwastów, zanieczyszczenia ziemią, resztki słomy czy obecność szkodników magazynowych (wołek zbożowy, trojszyk) nie tylko obniżają wartość paszową, ale mogą być również źródłem dodatkowego zanieczyszczenia mikrobiologicznego. Dlatego wskazane jest czyszczenie ziarna przed magazynowaniem oraz regularna kontrola stanu silosów i magazynów.
Stopień rozdrobnienia i obróbka technologiczna
Rozdrobnienie ziarna zwiększa powierzchnię kontaktu z enzymami trawiennymi, co poprawia wykorzystanie składników pokarmowych. Jednak zbyt drobne mielenie niesie ryzyko chorób przewodu pokarmowego, zwłaszcza wrzodów żołądka w okolicy części bezgruczołowej. Świnie żywione bardzo drobną mączką są bardziej narażone na uszkodzenia błony śluzowej i krwawienia.
Zboże dla prosiąt może być mielone drobniej niż dla tuczników, ale również tutaj nie należy przesadzać. Dla tuczników i loch optymalne jest średnie rozdrobnienie, które łączy dobrą strawność z mniejszym ryzykiem chorób. Jeśli w gospodarstwie stosuje się technologię granulowania lub ekstruzji, można dodatkowo poprawić strawność skrobi, ale wymaga to inwestycji w specjalistyczny sprzęt.
W wielu gospodarstwach coraz częściej wykorzystuje się żywienie płynne, w którym zboża są mieszane z wodą i innymi komponentami (serwatka, wywar, zlewki). Taki system zwiększa elastyczność żywienia i pozwala na lepsze wykorzystanie produktów ubocznych przemysłu spożywczego, ale wymaga bardzo dobrej higieny instalacji oraz ścisłego nadzoru nad fermentacją mieszanki, aby nie doszło do rozwoju niepożądanych drobnoustrojów.
Dostosowanie do warunków gospodarstwa i sytuacji rynkowej
W praktyce wybór zbóż i udział poszczególnych komponentów w mieszankach jest często uzależniony od tego, co rośnie w gospodarstwie oraz od bieżących cen na rynku. Rolnik dysponujący dużą ilością pszenżyta i jęczmienia będzie budował mieszanki inaczej niż ten, który ma dostęp do taniej kukurydzy z zewnątrz. Kluczowe jest, aby niezależnie od struktury zasiewów, nie rezygnować z bilansowania dawek pod kątem lizyny, energii, włókna oraz składników mineralnych.
Rozsądnym rozwiązaniem jest współpraca z wytwórnią pasz lub doradcą żywieniowym, który, bazując na aktualnych cenach komponentów, może przygotować receptury maksymalizujące **wydajność** żywienia przy minimalizacji kosztu 1 kg przyrostu. Często okazuje się, że niewielka zmiana proporcji zbóż lub wprowadzenie preparatów enzymatycznych potrafi poprawić wyniki ekonomiczne całego tuczu bez zwiększania zużycia paszy.
Nie należy także zapominać o dostosowaniu żywienia do genetyki stada oraz systemu utrzymania. Świnie ras szybko rosnących, o wysokim udziale mięsa w tuszy, mają inne wymagania żywieniowe niż mieszańce o przeciętnym tempie wzrostu. W systemach bezściołowych, przy większym zagęszczeniu, szczególnie ważna jest optymalna struktura i smakowitość paszy, aby ograniczyć stres i agresję przy korycie.
Obserwacja stada i korekta dawek
Nawet najlepiej opracowana receptura wymaga weryfikacji w praktyce. Najprostszym narzędziem kontrolnym jest systematyczna ocena kondycji ciała zwierząt, tempa przyrostu oraz zużycia paszy. Zbyt chude lochy, nierównomierne przyrosty tuczników, nadmierne otłuszczenie lub spadek pobrania paszy to sygnały, że dawka może być źle zbilansowana lub którejś grupie świń nie odpowiada struktura mieszanki.
Warto prowadzić podstawową dokumentację – zapisy zużycia paszy, liczby dni tuczu, masy przy uboju, wskaźnika FCR (zużycie paszy na 1 kg przyrostu). Dzięki temu można łatwiej porównać efekty w kolejnych partiach zwierząt, ocenić wpływ zmian w recepturze lub jakości zbóż oraz szybciej reagować na pogorszenie wyników.
Obserwacja kału (konsystencja, częstotliwość biegunek), zachowania przy korycie, wyglądu skóry i sierści również dostarcza informacji o stanie zdrowia i odpowiedniości żywienia. Drobne korekty udziału poszczególnych zbóż, dodatku włókna lub enzymów mogą znacząco poprawić komfort trawienny i zdrowotność stada, szczególnie u prosiąt i warchlaków.
FAQ – najczęściej zadawane pytania
Czy mogę żywić tuczniki tylko jednym rodzajem zboża, np. pszenicą?
W teorii możliwe jest oparcie dawki na jednym zbożu, ale w praktyce nie jest to rozwiązanie zalecane. Pojawia się ryzyko niedoboru lub nadmiaru niektórych aminokwasów, włókna czy substancji antyżywieniowych typowych dla danego zboża. Mieszanie pszenicy z jęczmieniem, pszenżytem, ewentualnie kukurydzą poprawia równowagę dawki, smakowitość i bezpieczeństwo żywieniowe. Jednorodna dawka utrudnia też reagowanie na wahania cen surowców.
Jak duży udział żyta jest bezpieczny w mieszankach dla świń?
Bezpieczny udział żyta zależy od wieku zwierząt, jakości ziarna i obecności dodatków enzymatycznych. Dla prosiąt zwykle zaleca się nie więcej niż 10–15% w mieszance, dla warchlaków 15–25%, a dla tuczników i loch 30–40%. Nowoczesne odmiany żyta hybrydowego są lepiej trawione niż stare, ale nadal należy pilnować czystości ziarna i poziomu sporyszu. Stopniowe wprowadzanie żyta do dawki ogranicza ryzyko biegunek.
Dlaczego tak ważna jest lizyna w żywieniu świń i jak ją uzupełniać?
Lizyna jest aminokwasem ograniczającym wzrost u świń – to znaczy, że jej niedobór najszybciej hamuje przyrosty i rozwój mięśni, nawet jeśli całkowite białko w dawce wydaje się wystarczające. Zboża zwykle zawierają za mało lizyny względem potrzeb zwierząt, zwłaszcza przy szybkim tuczu. Dlatego dawkę uzupełnia się śrutą sojową, rzepakową, roślinami strączkowymi lub syntetyczną lizyną dodawaną w premiksach, co pozwala lepiej wykorzystać energię z paszy.
Czy opłaca się inwestować w enzymy paszowe przy żywieniu zbożami?
Dodatki enzymatyczne, takie jak ksylanazy, beta-glukanazy czy fitazy, pomagają rozkładać niestrawną część włókna i fityniany w zbożach. Dzięki temu poprawia się strawność energii i białka, a fosfor staje się lepiej dostępny. Szczególnie korzystne jest to przy większym udziale żyta, pszenżyta czy jęczmienia. Choć enzymy generują koszt, często obniżają zużycie paszy na 1 kg przyrostu i pozwalają stosować tańsze surowce, co zwykle poprawia wynik ekonomiczny tuczu.
Jak rozpoznać, że mieszanka zbożowa jest zbyt drobno zmielona?
Zbyt drobno zmielona pasza przypomina pylistą mąkę, łatwo się unosi i osiada w nozdrzach zwierząt, co obniża jej smakowitość. U świń żywionych takim śrutem częściej obserwuje się kaszel przy korycie, nadmierne ślinienie, a w dłuższym okresie – problemy z wrzodami żołądka (blade, apatyczne sztuki, nagłe padnięcia). Warto co jakiś czas sprawdzić strukturę paszy przez przesiewanie na sitach i dążyć do uzyskania frakcji średniej, a nie skrajnie drobnej.
