Odpowiednie żywienie przeżuwaczy to podstawa opłacalnej produkcji mleka i mięsa. Pasze objętościowe są fundamentem dawki, ale to właśnie pasze treściwe pozwalają wykorzystać w pełni potencjał genetyczny zwierząt. Umiejętne ich stosowanie wpływa na zdrowie żwacza, płodność, jakość mleka i przyrosty. Niewłaściwe – prowadzi do kwasicy, spadku wydajności i niepotrzebnych kosztów. Poniżej zebrano praktyczne wskazówki pomocne przy planowaniu dawek dla krów mlecznych, opasów i owiec w gospodarstwach różnej wielkości.
Rola pasz treściwych w żywieniu przeżuwaczy
Pasze treściwe to pasze o wysokiej koncentracji energii i białka, przy małej zawartości włókna. W praktyce są to głównie ziarna zbóż, śruty poekstrakcyjne, mieszanki paszowe oraz różne dodatki energetyczne i białkowe. U przeżuwaczy stanowią one uzupełnienie pasz objętościowych, takich jak kiszonka z kukurydzy, sianokiszonka, siano czy zielonka. Podstawowym zadaniem jest dostarczenie łatwo dostępnej energii i białka wtedy, gdy z samej objętościówki nie da się pokryć potrzeb pokarmowych.
U krów wysokowydajnych zapotrzebowanie na energię i białko jest tak duże, że sama świetna kiszonka z traw czy kukurydzy nie wystarcza. Wtedy sięga się po pasze treściwe, aby wyrównać różnicę między tym, co zwierzę może zjeść w postaci objętościówki, a tym, czego potrzebuje do produkcji mleka i utrzymania organizmu. Podobnie jest u opasów z dużym potencjałem wzrostu – aby osiągnąć wysoki dzienny przyrost masy ciała, konieczne jest wprowadzenie odpowiednio zbilansowanej dawki treściwej.
Kluczowa zasada brzmi: pasze treściwe nie mogą zastąpić dobrej jakości pasz objętościowych, a jedynie je uzupełniać. Próba budowania dawki głównie na zbożu lub mieszankach skutkuje zaburzeniami pracy żwacza, kwasicą, kulawiznami, problemami z płodnością i spadkiem długowieczności krów. Właściwe proporcje między paszą objętościową a treściwą to fundament zdrowego stada.
Nie można też zapominać, że przeżuwacze są przystosowane do trawienia włókna dzięki mikroorganizmom bytującym w żwaczu. Gwałtowny wzrost ilości skrobi w dawce zmienia skład mikroflory, obniża pH treści żwacza i prowadzi do nadprodukcji kwasów. Efektem są zaburzenia trawienia, biegunki, spadek pobrania paszy, a w skrajnych przypadkach kwasica ostra. Dlatego ilość i rodzaj pasz treściwych zawsze muszą być dopasowane do jakości i struktury dawki objętościowej.
Rodzaje pasz treściwych i ich wartość pokarmowa
W praktyce rolniczej wykorzystuje się wiele surowców treściwych. Warto poznać ich właściwości, aby świadomie komponować dawki, zamiast opierać się tylko na przyzwyczajeniach czy dostępności w lokalnym skupie.
Zboża jako podstawowe źródło energii
Zboża są najczęściej stosowanymi paszami treściwymi dla przeżuwaczy. Źródłem energii jest w nich skrobia, która w żwaczu jest rozkładana przez bakterie.
- Kukurydza – bardzo bogata w energię, zawiera dużo skrobi, ale mało białka. Skrobia kukurydziana rozkłada się w żwaczu stosunkowo wolniej niż np. pszenna, co zmniejsza ryzyko gwałtownej kwasicy. Świetnie sprawdza się w dawkach dla krów mlecznych oraz opasów, szczególnie w formie gniecionej lub śrutowanej. Trzeba jednak pamiętać o uzupełnieniu białka z innych źródeł.
- Jęczmień – również bogaty w energię, ale jego skrobia jest szybciej rozkładana niż kukurydziana. Zbyt duży udział jęczmienia może obniżać pH żwacza, szczególnie przy niedoborze włókna. Polecany do dawek dla młodzieży i opasów, ale z umiarem i w odpowiedniej formie.
- Pszenica – bardzo skoncentrowane źródło energii, skrobia pszenna jest szybko fermentowana. U przeżuwaczy stosuje się ją najczęściej w ograniczonych ilościach, jako dodatek. Nadmierne dawki pszenicy to prosty przepis na kwasicę podkliniczną.
- Owies – zawiera mniej energii niż kukurydza czy jęczmień, ale ma więcej włókna i tłuszczu. Jest łagodniejszy dla żwacza, dlatego często stosuje się go w dawkach dla młodych cieląt i owiec. Dobrze wpływa na apetyt i pracę przewodu pokarmowego.
Wszystkie zboża powinny być odpowiednio rozdrobnione – gniecenie lub śrutowanie zwiększa wykorzystanie składników pokarmowych. Zbyt drobne mielenie zwiększa jednak ryzyko kwasicy, dlatego warto dążyć do umiarkowanego rozdrobnienia, z wyczuwalnymi cząstkami ziarna.
Śruty poekstrakcyjne i inne źródła białka
Drugą ważną grupą pasz treściwych są pasze wysokobiałkowe. U przeżuwaczy liczy się nie tylko ilość białka, ale także jego rozkładalność w żwaczu. Część białka powinna ulegać rozkładowi w żwaczu, aby mikroorganizmy mogły się rozmnażać, a część powinna być chroniona przed rozkładem i trawiona dopiero w jelicie, co zwiększa efektywność produkcji mleka czy przyrostów.
- Śruta sojowa – jedno z najcenniejszych źródeł białka. Ma korzystny skład aminokwasowy i relatywnie wysoki udział białka chronionego przed rozkładem w żwaczu. Idealnie nadaje się dla krów wysokomlecznych oraz intensywnie rosnących opasów. Jej cena jest jednak zwykle wyższa.
- Śruta rzepakowa – popularna w Polsce, nieco tańsza od sojowej. Zawiera mniej białka, a jego większa część rozkłada się w żwaczu. Dobrze sprawdza się jako składnik mieszanek treściwych w połączeniu z innymi źródłami białka.
- Śruta słonecznikowa – pasza białkowa o stosunkowo dużej zawartości włókna. Dzięki temu jest łagodniejsza dla żwacza niż mocno skoncentrowane śruty. Może być ciekawym uzupełnieniem dawki, szczególnie tam, gdzie brakuje włókna strukturalnego.
- Śruty z roślin strączkowych (groch, łubin) – rosnące znaczenie w związku z chęcią ograniczenia importu soi. Zwykle zawierają sporo białka, ale też substancje antyżywieniowe, dlatego trzeba uważać z ilością, zwłaszcza u młodych zwierząt.
Uzupełnienie białka w dawce dla krów mlecznych to nie tylko kwestia wydajności. Zbyt niski poziom białka przekłada się na niższą zawartość białka w mleku, osłabienie układu odpornościowego, gorszą płodność oraz wolniejszą regenerację organizmu po wycieleniu. Z kolei nadmiar białka, szczególnie szybko rozkładalnego w żwaczu, może prowadzić do nadmiernej produkcji amoniaku, obciążenia wątroby i problemów z rozrodem.
Dodatkowe źródła energii: tłuszcze i produkty uboczne
W niektórych gospodarstwach wykorzystuje się także tłuszcze paszowe, melasę oraz różne produkty uboczne przemysłu rolno-spożywczego.
- Tłuszcze chronione – specjalnie przygotowane tak, aby nie ulegały rozkładowi w żwaczu, tylko trawieniu w jelicie. Pozwalają zwiększyć gęstość energetyczną dawki bez nadmiernego zwiększania ilości skrobi. Stosowane głównie u krów bardzo wysokowydajnych, zwłaszcza w pierwszych miesiącach laktacji.
- Melasa – źródło łatwo dostępnej energii i cukrów. Poprawia smakowitość paszy, zwiększa pobranie dawki. Trzeba jednak uważać, bo nadmiar szybko fermentujących cukrów może nasilać ryzyko kwasicy.
- Wysłodki buraczane – mogą występować w formie suchej lub kiszonej. Dostarczają energii w postaci łatwo fermentującego włókna, co jest korzystne dla mikroorganizmów żwacza. Dobrze sprawdzają się w dawkach dla krów mlecznych, szczególnie przy dużym udziale ziarna.
Produkty uboczne mogą być cennym i często tańszym elementem dawki, ale ich stosowanie wymaga znajomości składu chemicznego i stabilności surowca. Wahania zawartości suchej masy, białka czy włókna mogą powodować duże różnice między zaplanowaną a rzeczywistą dawką.
Zasady stosowania pasz treściwych w praktyce
Samo dobranie rodzaju paszy treściwej to dopiero początek. Aby rzeczywiście poprawić wyniki produkcyjne i zdrowotność stada, trzeba przestrzegać kilku kluczowych zasad dotyczących ilości, sposobu podawania i bilansowania całej dawki.
Odpowiednie proporcje: ile paszy treściwej w dawce?
Udział pasz treściwych zależy od gatunku, wieku, wydajności oraz jakości pasz objętościowych. U krów mlecznych często mówi się o stosunku suchej masy pasz objętościowych do treściwych na poziomie 60:40 lub 50:50 w przypadku bardzo wysokiej wydajności. W praktyce ważniejsze od sztywnych liczb jest obserwowanie, jak reagują zwierzęta – czy nie pojawiają się objawy kwasicy podklinicznej, spadku pobrania paszy czy zmian w konsystencji kału.
Krowy o niższej wydajności, szczególnie utrzymywane w mniejszych gospodarstwach, często dobrze funkcjonują przy dużo niższym udziale pasz treściwych. Przy średniej wydajności 18–20 l mleka dziennie dobra kiszonka z kukurydzy i sianokiszonka z traw mogą stanowić podstawę dawki, a ilości paszy treściwej można utrzymywać na umiarkowanym poziomie. Z kolei u krów dających ponad 30 l mleka dziennie zwiększenie ilości pasz treściwych jest praktycznie konieczne, ale musi być rozłożone na kilka karmień.
U opasów stosuje się różne systemy żywienia: od bardziej objętościowych, opartych na sianokiszonce i kiszonce z kukurydzy, po systemy intensywne z dużym udziałem zbóż. W każdym przypadku ważne jest, aby nie doprowadzać do gwałtownego ograniczenia włókna. Minimalny udział suchej masy z pasz objętościowych powinien zwykle wynosić około 10–12 kg na sztukę dorosłą, choć wiele zależy od typu produkcji i warunków w gospodarstwie.
Zasada stopniowego wprowadzania i zmian w dawce
Przeżuwacze potrzebują czasu, aby mikroflora żwacza dostosowała się do nowego rodzaju i ilości paszy. Dlatego każdą zmianę dawki trzeba przeprowadzać stopniowo. Dotyczy to zarówno zwiększania ilości pasz treściwych, jak i przejścia z kiszonki starego roku na nową, z jednego rodzaju zboża na inne, czy wprowadzenia nowej mieszanki paszowej.
Zaleca się, aby zmiany w ilości paszy treściwej nie przekraczały 0,5–1 kg na sztukę dziennie. Przy przejściu z dawki zasuszeniowej na laktacyjną u krów po wycieleniu szczególnie ważne jest ostrożne zwiększanie paszy treściwej przez pierwsze tygodnie. Zbyt gwałtowne podniesienie dawki treściwej może spowodować silne obniżenie pH żwacza w momencie, gdy krowa i tak jest narażona na ujemny bilans energetyczny.
Cenną praktyczną zasadą jest wprowadzanie nowych pasz najpierw w małej ilości u części stada, baczne obserwowanie reakcji (apetyt, kał, zachowanie) i dopiero potem rozszerzanie na całe stado. Warto też pamiętać, że mikroflora żwacza stabilizuje się przez kilka dni, a pełne dostosowanie do zupełnie nowej dawki może trwać nawet 2–3 tygodnie.
Znaczenie struktury dawki i włókna
Żwacz potrzebuje odpowiedniej ilości włókna strukturalnego, aby prawidłowo pracować. Włókno pobudza przeżuwanie, zwiększa produkcję śliny, która działa jak naturalny bufor, regulując pH żwacza. Jeżeli w dawce brakuje włókna o odpowiedniej długości cząstek, nawet najlepsza pasza treściwa przyniesie więcej szkody niż pożytku.
W praktyce oznacza to, że w mieszankach TMR dla krów mlecznych część pasz objętościowych powinna mieć cząstki o długości kilku centymetrów, aby krowy musiały przeżuwać. Zbyt mocne rozdrobnienie kiszonki z kukurydzy lub sianokiszonki sprawia, że dawka staje się zbyt „papkowata”, zwierzęta żują krócej, produkują mniej śliny i szybciej dochodzi do obniżenia pH w żwaczu. To idealne warunki do rozwoju kwasicy podklinicznej, która objawia się spadkiem tłuszczu w mleku, okresowymi biegunkami i spadkiem pobrania paszy.
Dodawanie pasz treściwych bez zadbania o włókno strukturalne przypomina próby przyspieszenia samochodu bez oleju w silniku – przez chwilę wszystko działa, ale konsekwencje szybko stają się kosztowne. Dlatego ustalenie minimalnego poziomu włókna w dawce (NDF, ADF) i jego struktury powinno poprzedzać decyzje o zwiększaniu ilości zbóż czy śrut białkowych.
Podział dawki i częstotliwość zadawania
Duże jednorazowe porcje paszy treściwej sprzyjają nagłym skokom fermentacji w żwaczu. Aby utrzymać stabilne warunki trawienia, najlepiej jest podawać pasze treściwe w kilku mniejszych dawkach w ciągu dnia, zwłaszcza w gospodarstwach o wyższej wydajności mlecznej. W systemach z TMR pasze treściwe są wymieszane z objętościowymi, co pomaga zrównoważyć fermentację i zmniejsza ryzyko selekcji paszy przez krowy.
W mniejszych gospodarstwach, gdzie dominuje karmienie tradycyjne (osobno kiszonka, osobno zboże), warto dążyć przynajmniej do dwóch, a najlepiej trzech podać paszy treściwej dziennie. Ogranicza to obciążenie żwacza i pozwala na bardziej równomierne wykorzystanie składników pokarmowych.
Kontrola jakości pasz i przechowywania
Nawet najlepiej zbilansowana dawka nie spełni swojej roli, jeżeli pasze są złej jakości. Pleśnie, mykotoksyny, zjełczałe tłuszcze czy zagrzana kiszonka to niewidoczny wróg, który obniża pobranie paszy, uszkadza wątrobę i osłabia odporność. Szczególnie groźne są mykotoksyny w ziarnie kukurydzy i innych zbóż, które mogą przenosić się do mleka i pogarszać zdrowotność stada.
Dlatego ważne jest:
- prawidłowe dosuszanie ziarna przed magazynowaniem,
- utrzymywanie silosów i magazynów w czystości, bez wilgoci i gryzoni,
- regularna kontrola zapachu i wyglądu pasz (brak stęchlizny, zagrzania, grudek pleśni),
- stosowanie dodatków konserwujących tam, gdzie jest to uzasadnione.
Przy podejrzeniu problemu z mykotoksynami warto rozważyć analizę laboratoryjną i ewentualne zastosowanie dodatków wiążących toksyny. Często poprawa komfortu zdrowotnego stada po usunięciu zanieczyszczonej partii paszy jest bardzo wyraźna.
Praktyczne wskazówki żywieniowe dla różnych grup zwierząt
Krowy w laktacji
Największym wyzwaniem jest żywienie krów w pierwszych 2–3 miesiącach po wycieleniu, gdy wydajność mleczna gwałtownie rośnie, a pobranie paszy nie nadąża za zapotrzebowaniem. To okres, w którym szczególnie łatwo o ujemny bilans energetyczny, spadek kondycji, ketozy i problemy z płodnością.
Pasze treściwe u krów w laktacji powinny:
- dostarczać wystarczająco dużo energii przy zachowaniu bezpiecznego poziomu skrobi,
- zapewniać odpowiednią ilość białka ogólnego i białka chronionego,
- zawierać niezbędne minerały i witaminy, zwłaszcza wapń, fosfor, magnez oraz mikroelementy,
- być podawane łącznie z dobrej jakości paszami objętościowymi, aby uniknąć gwałtownych spadków pH w żwaczu.
Wysokowydajne krowy mogą otrzymywać nawet 8–10 kg suchej masy z pasz treściwych dziennie, ale tylko przy zapewnieniu odpowiedniej ilości włókna strukturalnego i rozdzieleniu dawki na kilka porcji. W gospodarstwach o niższej wydajności zwykle wystarczają zdecydowanie mniejsze ilości, rzędu 4–6 kg paszy treściwej na sztukę, pod warunkiem bardzo dobrej jakości kiszonki.
Krowy zasuszone i okres przejściowy
Częstym błędem jest przekarmianie paszą treściwą krów zasuszonych z obawy przed spadkiem kondycji. W rzeczywistości zbyt energetyczna dawka w zasuszeniu zwiększa ryzyko stłuszczenia wątroby, zalegania poporodowego, przemieszczenia trawieńca i innych chorób okołoporodowych.
Krowy zasuszone powinny otrzymywać dawkę umiarkowaną energetycznie, z przewagą pasz objętościowych o odpowiedniej zawartości włókna. Dodatki pasz treściwych stosuje się zwykle dopiero w tzw. okresie przejściowym (około 3 tygodnie przed wycieleniem), stopniowo zwiększając ich ilość. Pozwala to przygotować mikroflorę żwacza do dawki laktacyjnej, jednocześnie nie doprowadzając do nadmiernego otłuszczenia krowy.
Cielęta i młodzież
U cieląt w pierwszych miesiącach życia główną rolę odgrywa mleko lub preparat mlekozastępczy, ale już od kilku dni warto podawać niewielkie ilości paszy starterowej. Jest to specjalnie przygotowana mieszanka treściwa, wspierająca rozwój żwacza i zachęcająca do pobierania stałego pokarmu. Dobra pasza starterowa powinna być smakowita, zawierać odpowiednią ilość białka, energii i włókna w formie drobnych cząstek.
Stopniowo, wraz ze wzrostem cielęcia, udział pasz treściwych w dawce rośnie, ale zawsze w połączeniu z dobrą paszą objętościową (sianem, sianokiszonką wysokiej jakości). Zbyt szybkie przejście na dawkę mocno treściwą może zaburzyć rozwój żwacza i skutkować problemami trawiennymi w późniejszym okresie życia.
Bydło opasowe
W żywieniu opasów często dąży się do maksymalizacji przyrostów, co skłania do zwiększania ilości zbóż w dawce. Systemy intensywne, oparte na dużym udziale pasz treściwych, są możliwe, ale wymagają precyzyjnego zarządzania. Należy zadbać o:
- stały dostęp do dobrej jakości paszy objętościowej, choćby w umiarkowanej ilości,
- stopniowe zwiększanie udziału zbóż,
- kontrolę kondycji i przyrostów, aby uniknąć nadmiernego otłuszczenia tusz,
- dostęp do czystej wody i odpowiednich dodatków mineralnych.
W wielu warunkach gospodarstw rodzinnych bardziej opłacalny okazuje się system umiarkowanie intensywny, z wyraźnym udziałem pasz objętościowych i rozsądną ilością pasz treściwych. Choć przyrosty mogą być nieco niższe niż w systemach maksymalnie intensywnych, zyskuje się stabilność zdrowotną, mniejsze ryzyko chorób metabolicznych i lepszą jakość życia zwierząt.
Owce i kozy
Owce i kozy są przeżuwaczami o specyficznych wymaganiach żywieniowych. Z natury dobrze wykorzystują pasze objętościowe o umiarkowanej jakości, ale w okresach zwiększonych potrzeb (ciąża, laktacja, opas jagniąt) konieczne jest wprowadzenie pasz treściwych. Zasady są podobne jak u bydła: pasza treściwa ma uzupełniać, a nie zastępować objętościową.
W praktyce często stosuje się mieszanki zbożowe (owies, jęczmień, kukurydza) w połączeniu ze śrutą białkową i dodatkiem minerałów. Trzeba jednak uważać na ryzyko zatruć, np. przy nagłym wprowadzeniu dużej ilości zboża do dawki. Niewielkie, ale częste porcje, odpowiednia ilość włókna i stopniowe zmiany to podstawowe zasady bezpiecznego żywienia małych przeżuwaczy paszami treściwymi.
Praktyczne porady dla gospodarstwa
Obserwacja zwierząt jako najważniejsze narzędzie
Nawet najlepsze programy komputerowe do układania dawek nie zastąpią uważnej obserwacji stada. Zachowanie krów przy stole paszowym, czas przeżuwania, wygląd kału, kondycja ciała, stan racic czy częstość występowania mastitis to praktyczne wskaźniki mówiące, czy dawka jest dobrze zbilansowana.
Zbyt szybkie jedzenie i natychmiastowe kładzenie się po karmieniu, silna selekcja paszy (wyjadanie zboża, pozostawianie włókna), biegunkowe odchody z niestrawionymi ziarnami – to sygnały, że udział lub forma pasz treściwych są nieodpowiednie. Z kolei gęsty, „suchy” kał może świadczyć o niedoborze energii lub zbyt dużej ilości włókna mało strawnego.
Regularna analiza pasz
Własne zboże czy kiszonka z kukurydzy mogą znacznie różnić się składem w zależności od roku, gleby i technologii zbioru. Szacowanie wartości pokarmowej „na oko” prowadzi często do błędów – jednego roku dawka jest w miarę dobrze zbilansowana, a kolejnego przy tych samych ilościach pojawiają się problemy zdrowotne i spadek wydajności.
Analiza sucha masa, białko, włókno, skrobia, tłuszcz w wyspecjalizowanym laboratorium pozwala dokładnie dobrać ilość pasz treściwych. Koszt badania zwykle szybko się zwraca poprzez lepsze wykorzystanie paszy i mniejszą liczbę chorób. Warto szczególnie analizować: kiszonkę z kukurydzy, sianokiszonkę, własne zboża oraz śruty poekstrakcyjne kupowane luzem.
Dostosowanie dawki do poziomu produkcji
Nie każda krowa w stadzie ma taką samą wydajność. Tam, gdzie to możliwe, warto grupować zwierzęta według etapu laktacji i wydajności: krowy świeżo wycielone, krowy w szczycie laktacji, krowy pod koniec laktacji, jałówki, krowy zasuszone. Pozwala to lepiej dopasować ilość pasz treściwych do rzeczywistego zapotrzebowania, bez przekarmiania jednych i niedokarmiania innych.
W mniejszych stadach, gdzie grupowanie jest trudniejsze, można indywidualnie regulować ilość paszy treściwej zadawanej podczas udoju, w zależności od wydajności konkretnej krowy. Prosta zasada: więcej mleka – więcej paszy treściwej, ale zawsze w granicach bezpiecznych dla żwacza.
Opłacalność: nie zawsze najwięcej znaczy najlepiej
Pokusa „dokładania” paszy treściwej w nadziei na szybki wzrost wydajności jest duża, ale ekonomia żywienia wymaga chłodnej kalkulacji. Każdy dodatkowy kilogram paszy treściwej powinien przynieść odpowiedni przyrost litrów mleka lub masy ciała, inaczej inwestycja się nie opłaca.
Warto prowadzić proste notatki: ile paszy treściwej zużyto w danym okresie, jaka była średnia wydajność mleka czy przyrosty opasów oraz jakie były koszty zakupu komponentów. Pozwala to porównać różne warianty dawkowania i ocenić, czy lepiej jest zwiększyć udział pasz treściwych, poprawić jakość objętościówek, czy może zmienić strukturę dawki.
Często okazuje się, że inwestycja w lepszą jakość kiszonki, terminowy zbiór traw czy kukurydzy i właściwe zakiszanie przynosi większy zysk niż maksymalne zwiększanie udziału pasz treściwych w dawce. Energia i białko z dobrej kiszonki są zwykle tańsze niż z worka ze śrutą czy mieszanką paszową.
FAQ – najczęściej zadawane pytania
Jak rozpoznać, że daję krowom za dużo paszy treściwej?
O nadmiarze pasz treściwych mogą świadczyć rzadkie, pieniste odchody z widocznymi niestrawionymi ziarnami, spadek zawartości tłuszczu w mleku, częstsze przypadki kulawizn i ochwatu racic, a także obniżony apetyt na pasze objętościowe. Krowy mogą jeść szybko, wybierać głównie ziarno i szybko kłaść się po karmieniu. Częste są też wzdęcia i wahania wydajności mleka między dniami.
Czy mogę całkowicie zastąpić śrutę sojową śrutą rzepakową?
Śruta rzepakowa może w dużym stopniu zastąpić sojową, ale trzeba pamiętać o różnicach w zawartości białka ogólnego i jego rozkładalności. Soja ma zwykle wyższą koncentrację białka oraz więcej frakcji chronionej przed rozkładem w żwaczu. Przy całkowitej zamianie często konieczne jest zwiększenie dawki śruty rzepakowej lub uzupełnienie innymi komponentami, aby utrzymać odpowiedni poziom białka i energii w dawce.
Jak szybko mogę zwiększyć dawkę zboża u opasów?
Bezpieczne zwiększanie dawki zboża powinno odbywać się stopniowo, zwykle nie więcej niż o 0,5 kg na sztukę co kilka dni, przy jednoczesnym utrzymaniu dostępu do paszy objętościowej. Nagłe podniesienie ilości zbóż może wywołać kwasicę, biegunkę i utratę apetytu. W okresie dostosowania warto bacznie obserwować kał, zachowanie zwierząt i pobranie paszy, a przy pierwszych niepokojących objawach zmniejszyć dawkę.
Czy stosowanie tłuszczów chronionych zawsze się opłaca?
Tłuszcze chronione są przydatne głównie w stadach krów o bardzo wysokiej wydajności, gdzie trudno jest pokryć zapotrzebowanie na energię samą paszą objętościową i tradycyjnymi treściwymi. W mniejszych gospodarstwach, przy umiarkowanej wydajności, częściej bardziej opłaca się poprawić jakość kiszonek i strukturę dawki. Przed wprowadzeniem tłuszczów chronionych warto policzyć koszt dodatkowej energii w przeliczeniu na litr mleka i porównać z innymi możliwościami.
Jakie badania pasz są najważniejsze dla małego gospodarstwa?
Dla niewielkiego stada szczególnie korzystne jest regularne badanie kiszonki z kukurydzy i sianokiszonki, ponieważ stanowią one podstawę dawki. Analiza suchej masy, białka, włókna i skrobi pozwala lepiej dobrać ilość ziarna czy śrut białkowych. Jeżeli wykorzystuje się własne zboże, choćby okresowe badanie zawartości białka i skrobi ułatwia racjonalne bilansowanie dawek. Przy podejrzeniu pleśni warto zbadać paszę pod kątem mykotoksyn.
