Sałata lodowa Lactuca sativa var. capitata to jedna z najważniejszych roślin warzywnych uprawianych zarówno w Polsce, jak i na świecie. Ceniona za chrupiące liście, długi okres przydatności do spożycia oraz szerokie zastosowanie kulinarne, stała się podstawowym składnikiem sałatek, burgerów i dań typu fast food. Jej uprawa ma istotne znaczenie gospodarcze – jest ważnym elementem płodozmianu, źródłem dochodu dla gospodarstw warzywniczych oraz kluczowym warzywem świeżorynkowym i przetwórczym.
Charakterystyka botaniczna i cechy użytkowe sałaty lodowej
Sałata lodowa należy do rodziny astrowatych (Asteraceae). Jest to roślina jednoroczna, tworząca charakterystyczną, zwartą główkę z liści o jasnozielonej do seledynowej barwie. W odróżnieniu od sałaty masłowej, jej liście są kruche, grubsze i mocniej unerwione, co wpływa na większą trwałość pozbiorczą. Dzięki temu doskonale znosi transport i może być długo przechowywana w chłodnym łańcuchu dostaw.
System korzeniowy jest dobrze rozwinięty, ale stosunkowo płytki – większość korzeni znajduje się w warstwie do 30 cm głębokości. Ma to duże znaczenie w planowaniu nawadniania, nawożenia i doboru stanowiska. Roślina tworzy skróconą łodygę (tzw. głąb), na której osadzone są liście tworzące główkę. W warunkach dnia długiego i wyższej temperatury sałata przechodzi w fazę generatywną – wybija w pęd kwiatostanowy, co obniża jakość handlową plonu.
Liście są najczęściej jasnozielone, ale w zależności od odmiany mogą przybierać kolor ciemnozielony, a nawet z lekkim odcieniem czerwieni lub brązu na brzegach. Wnętrze główki jest jaśniejsze, często prawie białe, niezwykle chrupiące i delikatne w smaku. Smak sałaty lodowej określa się jako lekko słodkawy, neutralny, dzięki czemu doskonale komponuje się z innymi warzywami, mięsem, sosami i dodatkami.
Jedną z najważniejszych cech sałaty lodowej jest jej odporność na uszkodzenia mechaniczne i wydłużony okres przechowywania. W porównaniu z innymi typami sałat wolniej więdnie, lepiej utrzymuje jędrność liści oraz zachowuje walory wizualne. Z tego powodu jest najczęściej wybierana przez gastronomię i przemysł spożywczy, w tym producentów mieszanek sałat i gotowych zestawów sałatkowych.
Sałata lodowa jest rośliną typowo klimatu umiarkowanego, o dużej tolerancji na niższe temperatury i stosunkowo słabej tolerancji na upały. Optymalna temperatura dla jej rozwoju to 12–18°C. Zbyt wysoka temperatura, zwłaszcza przy długim dniu, powoduje zjawisko pośpiechowatości – roślina staje się wybujała, liście gorzknieją, a główki się nie zawiązują lub są luźne i o niskiej jakości handlowej.
Wygląd rośliny, wymagania siedliskowe i technologia uprawy
Typowa roślina sałaty lodowej osiąga wysokość 20–30 cm przed zawiązaniem główki i do 40 cm w pełni dojrzałej fazy. Główka jest kulista lub lekko spłaszczona, zwarta, o masie od 400 do 800 g, w zależności od odmiany i warunków uprawy. Zewnętrzne liście są większe, szeroko rozpostarte, często bardziej zielone i grubsze, natomiast liście wewnętrzne są jaśniejsze, delikatniejsze i najbardziej pożądane konsumencko.
Wymagania glebowe sałaty lodowej są stosunkowo wysokie, choć roślina uchodzi za wdzięczną w uprawie. Najlepiej plonuje na glebach:
- średnio zwięzłych, bogatych w próchnicę,
- o dobrej strukturze i pojemności wodnej,
- o odczynie lekko kwaśnym do obojętnego (pH 6,0–7,0),
- dobrze napowietrzonych, niezaskorupiających się.
Nie toleruje gleb bardzo lekkich, piaszczystych, przesychających, ani ciężkich i podmokłych. Szczególnie wrażliwa jest na wahania wilgotności – zarówno długotrwała susza, jak i zalanie strefy korzeniowej prowadzą do zahamowania wzrostu, pękania główek oraz obniżenia jakości.
Sałata lodowa ma krótką wegetację – najczęściej 60–80 dni od wysadzenia rozsady lub 80–100 dni od siewu wprost do gruntu. Umożliwia to uzyskanie kilku cykli produkcyjnych w ciągu roku, zwłaszcza w tunelach foliowych lub szklarniach. W uprawie polowej w Polsce najczęściej stosuje się system uprawy z rozsady.
Wymagania klimatyczne i świetlne
Sałata lodowa jest rośliną dnia długiego, ale nadmiernie długi fotoperiod przy wysokiej temperaturze powoduje przyspieszone wybijanie w pędy nasienne. Optymalne warunki do formowania główek to umiarkowana temperatura i równomierne nawadnianie. Dobrze znosi wiosenne spadki temperatury do około 2–3°C, ale przymrozki poniżej –2°C mogą uszkadzać liście i prowadzić do nekroz.
Światło jest potrzebne do szybkiego wzrostu, ale zbyt intensywne nasłonecznienie zwłaszcza latem może powodować oparzenia liści i wysuszanie główek. Z tego względu termin siewu i sadzenia jest precyzyjnie dobierany do warunków lokalnych. W rejonach o cieplejszym klimacie chętnie wykorzystuje się okresy wiosenne i jesienne, unikając uprawy w szczycie lata.
Przygotowanie stanowiska i płodozmian
Sałata lodowa dobrze reaguje na stanowiska po roślinach nawozowych i bobowatych, a także po zbożach ozimych, warzywach korzeniowych i cebuli. Niekorzystne jest uprawianie jej po innych sałatach i roślinach z rodziny astrowatych ze względu na możliwość kumulacji specyficznych patogenów glebowych.
Jesienią wykonuje się orkę przedzimową, najlepiej z przyoraniem resztek organicznych i nawozów naturalnych, takich jak obornik. Wiosną gleba jest wyrównywana, bronowana i doprawiana agregatem. W gospodarstwach intensywnych stosuje się również nawadnianie deszczowniane lub kroplowe, co zapewnia równomierne wschody i formowanie główek.
Rozsada i siew
Produkcja rozsady jest najpopularniejszą metodą uprawy sałaty lodowej. Nasiona wysiewa się do skrzynek lub multiplatów na 3–4 tygodnie przed planowanym sadzeniem w pole. Temperatura dla kiełkowania powinna wynosić 15–18°C. Zbyt wysoka temperatura w fazie kiełkowania może powodować spoczynkowość termiczną nasion i nierównomierne wschody.
Rozsada nadaje się do sadzenia w momencie, gdy rośliny posiadają 3–4 właściwe liście i dobrze rozwinięty system korzeniowy. Gęstość sadzenia jest uzależniona od odmiany, ale zwykle przyjmuje się odstępy 30–35 cm między roślinami w rzędzie i 30–40 cm między rzędami. Odpowiednie rozstawy wpływają na wielkość i zwięzłość główek oraz ograniczają presję chorób grzybowych.
Nawożenie i nawadnianie
Sałata lodowa, mimo krótkiego okresu wegetacji, ma duże wymagania pokarmowe, zwłaszcza w stosunku do azotu, potasu i wapnia. Niezwykle ważne jest jednak zachowanie równowagi w nawożeniu, ponieważ nadmiar azotu może powodować gromadzenie azotanów w liściach oraz zwiększać podatność na choroby. Najczęściej dawkę nawozów mineralnych ustala się na podstawie analizy gleby.
W uprawie intensywnej duże znaczenie ma nawadnianie. Najkorzystniejszy jest system kroplowy, który pozwala na precyzyjne dostarczanie wody w strefę korzeniową i ogranicza ryzyko rozwoju chorób liści. Deszczowanie jest również stosowane, lecz nadmierne zwilżanie liści sprzyja infekcjom patogenów, takich jak mączniak rzekomy czy szara pleśń.
Ochrona roślin i problematyka chorób
Sałata lodowa jest wrażliwa na szereg patogenów, wśród których najgroźniejsze to mączniak rzekomy sałaty (Bremia lactucae), szara pleśń (Botrytis cinerea), zgnilizna twardzikowa (Sclerotinia sclerotiorum) oraz choroby bakteryjne powodujące mokrą zgniliznę liści i głąba. Znaczącym problemem są również nicienie glebowe oraz szkodniki, takie jak mszyce, ślimaki czy miniarki.
Podstawą skutecznej ochrony jest stosowanie płodozmianu, zdrowej rozsady, dezynfekcja sprzętu, umiarkowane nawożenie azotowe oraz kontrola wilgotności. Coraz większą rolę odgrywają odmiany o podwyższonej odporności na wybrane rasy patogenów, co zmniejsza konieczność stosowania chemicznych środków ochrony roślin.
Odmiany sałaty lodowej i ich zróżnicowanie
Na rynku dostępna jest szeroka gama odmian sałaty lodowej dostosowanych do różnych terminów uprawy i warunków klimatycznych. Wyróżnia się odmiany wczesne, średnio wczesne i późne, a także typy przeznaczone do uprawy w gruncie, pod osłonami oraz odmiany specjalistyczne do uprawy hydroponicznej. Różnią się one wielkością główki, barwą, odpornością na choroby, skłonnością do wybijania w pędy oraz zawartością azotanów.
Odmiany wczesne charakteryzują się krótkim okresem wegetacji i są przeznaczone głównie na wczesny zbiór wiosenny oraz jesienny. Dobrze reagują na niższe temperatury i krótszy dzień. Odmiany późniejsze są zazwyczaj bardziej wydajne plonotwórczo, ale wymagają stabilniejszych warunków termicznych i dłuższego okresu uprawy.
W nowoczesnej hodowli ogromny nacisk kładzie się na uzyskiwanie odmian odpornych na mączniaka rzekomego, tolerancyjnych na nekrozy brzegów liści, a także mniej podatnych na tipburn (nekroza brzegów liści spowodowana niedoborem wapnia). Istnieją także odmiany o zmniejszonej skłonności do kumulacji azotanów, co ma znaczenie dla bezpieczeństwa żywności oraz spełniania norm unijnych.
Wiele firm nasiennych oferuje odmiany dostosowane do konkretnych segmentów rynku: do pakowania w całości, do cięcia na mieszanki sałatkowe, do gastronomii czy do produkcji BIO. W uprawach wielkotowarowych najczęściej wykorzystuje się odmiany o wyrównanym plonie, ułatwiające mechaniczne zbieranie i sortowanie, co przekłada się na efektywność ekonomiczną produkcji.
Odmiany do uprawy w Polsce
W polskich warunkach klimatycznych popularne są odmiany tolerujące chłody i umiarkowane upały, o stosunkowo dobrej odporności na pośpiechowatość. W rejestrach i ofercie firm nasiennych znajdziemy odmiany przeznaczone na różne terminy sadzenia: bardzo wczesne (pod osłony, tunele nieogrzewane), wiosenno-letnie (uprawa polowa) oraz jesienne (zbiór we wrześniu i październiku).
Największym zainteresowaniem cieszą się odmiany:
- o dużych, ciężkich główkach,
- o liściach grubościennych, wytrzymałych w transporcie,
- o podwyższonej odporności na mączniaka rzekomego,
- o małej skłonności do tipburn,
- o stabilnej jakości główki nawet przy zmiennych warunkach pogodowych.
W regionach o bardziej ryzykownym klimacie (chłodniejsze rejony, obniżenia terenu, gdzie występują przymrozki) chętnie wybiera się odmiany do uprawy pod osłonami. Zapewnia to większą powtarzalność plonu i zabezpiecza przed ekstremalnymi zjawiskami atmosferycznymi, takimi jak ulewy czy gradobicia.
Odmiany w uprawach światowych
Na świecie sałata lodowa jest jednym z podstawowych warzyw liściowych, szczególnie w Ameryce Północnej i w Europie Zachodniej. W Stanach Zjednoczonych, Hiszpanii, Włoszech czy Francji wytworzono liczne linie hodowlane dostosowane do dużych gospodarstw towarowych. Odmiany te charakteryzuje bardzo wyrównane dojrzewanie, duża masa główki, a także wysoka odporność na choroby liści i głąba.
W krajach basenu Morza Śródziemnego popularne są odmiany dobrze znoszące intensywne promieniowanie słoneczne i wyższe temperatury, często uprawiane w okresie zimowym, kiedy klimat jest łagodniejszy. W niektórych rejonach rozwijają się także specjalistyczne odmiany o barwnych liściach przeznaczone na rynek premium oraz do nowoczesnej gastronomii.
Znaczenie gospodarcze, regiony uprawy i wykorzystanie sałaty lodowej
Sałata lodowa ma istotne znaczenie gospodarcze zarówno w Polsce, jak i na świecie. Jest uprawiana na dużych areałach jako warzywo świeżorynkowe, ale również przeznaczone do przetwórstwa – głównie do krojenia i pakowania w mieszankach sałatkowych. Popyt na nią jest stabilny przez cały rok, co zachęca producentów do planowania produkcji w różnych terminach, z wykorzystaniem zarówno uprawy polowej, jak i pod osłonami.
Uprawa sałaty lodowej w Polsce
W Polsce sałata lodowa uprawiana jest głównie w rejonach o rozwiniętym rolnictwie warzywniczym: w pasie od Wielkopolski, przez Kujawy, Mazowsze, Lubelszczyznę, aż po Małopolskę i Śląsk. Rozsiew uprawy jest jednak stosunkowo równomierny, ponieważ sałata nie wymaga bardzo wysokich temperatur i może być z powodzeniem produkowana w większości regionów kraju.
Gospodarstwa specjalizujące się w produkcji warzyw liściowych prowadzą uprawy zarówno na otwartych polach, jak i pod tunelami foliowymi. Tunelowe i szklarniowe technologie umożliwiają uzyskanie wczesnego plonu wiosennego oraz przedłużenie sezonu jesiennego. Dzięki temu polski rynek krajowy może być zaopatrywany w świeżą sałatę lodową przez znaczną część roku, z krótszym okresem zimową przerwą, częściowo uzupełnianą importem.
Znaczącą część produkcji przeznacza się na rynek lokalny – sprzedaż bezpośrednią, targowiska, małe sklepy oraz gastronomię. Coraz większą rolę odgrywa jednak również współpraca z sieciami handlowymi, wymagająca wysokiego standaryzowania jakości, jednorodności towaru i przestrzegania restrykcyjnych norm bezpieczeństwa żywności oraz pozostałości środków ochrony roślin.
Uprawa sałaty lodowej na świecie
Na świecie sałata lodowa jest jednym z głównych warzyw liściowych, zwłaszcza w USA, Kanadzie, krajach UE, Turcji, Izraelu oraz w niektórych regionach Ameryki Południowej. Wiele państw basenu Morza Śródziemnego jest ważnymi eksporterami zimowej sałaty lodowej do krajów o chłodniejszym klimacie. Hiszpania i Włochy dostarczają ogromne ilości tego warzywa na rynek całej Europy, szczególnie w okresie jesienno-zimowym i wczesnowiosennym.
W Stanach Zjednoczonych znaczna część produkcji koncentruje się w Kalifornii i Arizonie, skąd sałata jest dystrybuowana na cały kraj. Duże plantacje, zmechanizowane systemy zbioru i pakowania, a także stosowanie rolnictwa precyzyjnego sprawiają, że koszt jednostkowy produkcji jest relatywnie niski, przy zachowaniu wysokiej wydajności. W wielu regionach świata powstają też nowoczesne gospodarstwa oparte na uprawie hydroponicznej i wertykalnej, dostarczające sałatę przez cały rok w warunkach kontrolowanych.
Znaczenie w rolnictwie i systemach żywnościowych
W rolnictwie sałata lodowa odgrywa kilka istotnych ról. Po pierwsze, jest ważną rośliną towarową – generuje stabilne dochody, szczególnie przy dobrej organizacji sprzedaży. Po drugie, ze względu na krótki okres wegetacji, umożliwia efektywne wykorzystanie stanowiska: może być uprawiana po wczesnych warzywach lub zbożach, jak również jako przedplon dla roślin o dłuższej wegetacji.
Po trzecie, sałata lodowa ma duże znaczenie w zbilansowanej diecie konsumentów jako źródło błonnika, witamin (zwłaszcza witaminy K i folianów), związków mineralnych oraz antyoksydantów. Choć nie jest warzywem o wyjątkowo wysokiej zawartości składników odżywczych w przeliczeniu na 100 g, to spożywana jest często i w dużych ilościach, co czyni ją ważnym elementem zdrowego odżywiania.
Zbiory, przechowywanie i obrót handlowy
Zbiór sałaty lodowej wykonuje się w momencie, gdy główki osiągną typową dla odmiany wielkość i zwięzłość. Zbyt wczesny zbiór prowadzi do uzyskania lekkich, mało zwartych główek, z kolei zbyt późny – do pękania, tworzenia wewnętrznych pustek i gorszej jakości. Zbioru dokonuje się najczęściej ręcznie, ścinając główki tuż nad powierzchnią gleby ostrym nożem.
Po zbiorze usuwa się uszkodzone, zewnętrzne liście, pozostawia się głąb o odpowiedniej długości i formuje się produkt handlowy. Sałata przeznaczona na rynek świeży jest zwykle pakowana w skrzynki lub kartony, często z dodatkowym zabezpieczeniem folią. Optymalne warunki przechowywania to temperatura 0–2°C i wysoka wilgotność względna powietrza (95–98%). W takich warunkach sałata lodowa może być przechowywana kilka tygodni, zachowując chrupkość i atrakcyjny wygląd.
W łańcuchu dostaw istotne jest utrzymanie tzw. zimnego łańcucha – od momentu zbioru, poprzez magazynowanie, transport, aż po ekspozycję w sklepach. Wzrost temperatury powoduje szybkie więdnięcie, utratę jędrności oraz skrócenie okresu przydatności do spożycia. Sałata lodowa, dzięki swojej budowie i grubym liściom, jest jednak bardziej odporna na te czynniki niż inne typy sałat.
Zastosowanie kulinarne, zalety, wady i ciekawostki
Sałata lodowa jest niezwykle wszechstronna w kuchni. Dzięki neutralnemu, lekko słodkawemu smakowi i chrupkiej konsystencji sprawdza się zarówno w prostych sałatkach, jak i w bardziej wyszukanych daniach. Jest powszechnie wykorzystywana w burgerach, wrapach, kanapkach, a także w daniach typu tex-mex, gdzie pełni rolę świeżego, orzeźwiającego dodatku. Jej liście dobrze znoszą obciążenie sosami i dodatkami, nie więdną tak szybko jak delikatne liście sałaty masłowej.
Zalety spożywcze i zdrowotne
Do głównych zalet sałaty lodowej należą:
- niska kaloryczność – idealna do diet redukcyjnych,
- wysoka zawartość wody, wspierająca nawodnienie organizmu,
- obecność błonnika pokarmowego regulującego pracę jelit,
- zawartość witaminy K, folianów oraz niewielkich ilości witaminy C,
- zawartość związków antyoksydacyjnych, takich jak karotenoidy,
- dobrze przyswajalne składniki mineralne w niewielkich ilościach.
Choć nie jest najbogatszym źródłem składników odżywczych spośród warzyw liściowych, jej znaczenie polega na częstym spożywaniu oraz łatwości wprowadzania do codziennych posiłków. Stanowi ważny komponent zdrowej diety śródziemnomorskiej i diet nastawionych na wysokie spożycie warzyw świeżych.
Wady i ograniczenia
Sałata lodowa ma również pewne wady i ograniczenia. Jednym z nich jest stosunkowo niska gęstość odżywcza w porównaniu z ciemnozielonymi warzywami liściowymi, jak jarmuż czy szpinak. Zawartość niektórych mikroelementów i witamin jest niższa, co sprawia, że nie powinna być jedynym warzywem liściowym w diecie.
Innym problemem jest potencjalna kumulacja azotanów w liściach, zwłaszcza przy nadmiernym nawożeniu azotowym i niedostatecznym nasłonecznieniu. Choć nowoczesne odmiany i zalecenia nawozowe ograniczają to ryzyko, warto kontrolować sposób produkcji, szczególnie w przypadku upraw intensywnych. Dodatkowo, jak każde warzywo liściowe spożywane na surowo, może być nośnikiem mikroorganizmów chorobotwórczych, jeśli nie przestrzega się zasad higieny, mycia i przechowywania.
Ciekawostki i nowoczesne kierunki uprawy
Sałata lodowa, mimo że kojarzona jest głównie z rolnictwem tradycyjnym, coraz częściej staje się przedmiotem badań nad nowoczesnymi systemami uprawy. Rozwijają się technologie:
- uprawy hydroponicznej w systemach przepływowych i NFT,
- uprawy wertykalnej w kontrolowanych warunkach klimatycznych,
- produkcji w systemach miejskich farm kontenerowych,
- automatyzacji zbioru i sortowania główek.
W takich systemach można precyzyjnie sterować składem pożywki, światłem, temperaturą i wilgotnością, co prowadzi do uzyskania powtarzalnego, wysokiej jakości plonu. Pozwala to także zmniejszyć zużycie wody oraz ograniczyć stosowanie chemicznych środków ochrony roślin. W niektórych krajach eksperymentuje się z całkowicie bezglebową produkcją sałaty lodowej w miastach, skracając dystans między miejscem uprawy a konsumentem.
Ciekawostką jest również rosnące zainteresowanie odmianami o zróżnicowanej barwie liści i nietypowych kształtach główek. Choć klasyczna, jasnozielona sałata lodowa pozostaje najpopularniejsza, na rynku pojawiają się linie premium z delikatnym zabarwieniem czerwonym, a nawet z lekko karbowanymi liśćmi. Dla części konsumentów ważne jest także pochodzenie ekologiczne – dlatego rośnie produkcja sałaty lodowej w gospodarstwach ekologicznych, gdzie ogranicza się nawozy mineralne i pestycydy.
Sałata lodowa pełni również rolę edukacyjną – często jest pierwszą rośliną, z którą dzieci i początkujący ogrodnicy eksperymentują na grządkach lub balkonach. Jej stosunkowo prosta uprawa, szybki wzrost i widoczne efekty sprawiają, że zachęca do zgłębiania tematyki ogrodnictwa i zdrowej żywności.
FAQ – najczęściej zadawane pytania o sałatę lodową
Jakie warunki są najlepsze do uprawy sałaty lodowej w ogrodzie?
Sałata lodowa najlepiej rośnie w temperaturze 12–18°C, na glebach żyznych, próchnicznych i umiarkowanie wilgotnych. Lubi stanowiska słoneczne lub lekko zacienione, ale źle znosi upały i długotrwałą suszę. Gleba powinna mieć pH 6,0–7,0. Ważne jest równomierne nawadnianie i unikanie zalewania korzeni, a także zachowanie odstępu kilku lat od uprawy innych sałat na tym samym stanowisku.
Czym różni się sałata lodowa od sałaty masłowej?
Sałata lodowa tworzy zwięzłe, cięższe główki o grubych, bardzo chrupiących liściach, podczas gdy sałata masłowa ma główki luźniejsze, z delikatnymi, miękkimi liśćmi. Lodowa lepiej znosi transport i dłużej utrzymuje świeżość po zbiorze, dlatego jest częściej wybierana przez gastronomię i handel. Pod względem smaku jest bardziej neutralna, zaś masłowa ma nieco delikatniejszy, „maślany” posmak i szybciej więdnie.
Jak przechowywać sałatę lodową, aby długo pozostała świeża?
Najlepiej przechowywać sałatę lodową w lodówce, w temperaturze 0–4°C, w opakowaniu ograniczającym wysychanie, np. w perforowanej folii lub pojemniku. Przed włożeniem do lodówki nie należy jej myć – wilgoć przyspiesza psucie. Zewnętrzne, uszkodzone liście można usunąć tuż przed spożyciem. W odpowiednich warunkach główka zachowuje świeżość nawet 1–2 tygodnie, dłużej niż większość innych sałat.
Czy sałata lodowa jest zdrowa i wartościowa odżywczo?
Sałata lodowa jest niskokaloryczna, zawiera dużo wody i błonnika, a także pewne ilości witaminy K, folianów i związków antyoksydacyjnych. Choć ma niższą gęstość odżywczą niż ciemnozielone warzywa liściowe, jej atutem jest częste i obfite spożywanie. Stanowi dobry składnik diety redukcyjnej i urozmaicenie codziennych posiłków, zwłaszcza w połączeniu z innymi warzywami bogatszymi w witaminy i minerały.
Jak uniknąć gorzkiego smaku i wybijania sałaty w pędy kwiatostanowe?
Aby ograniczyć gorzknienie i pośpiechowatość, należy unikać uprawy sałaty lodowej w najgorętszych miesiącach lata lub wybierać odmiany odporne na wybijanie w pędy. Ważne jest równomierne podlewanie i unikanie stresu wodnego. Zbyt wysoka temperatura, długi dzień oraz przenawożenie azotem sprzyjają przedwczesnemu kwitnieniu. Zbiór trzeba przeprowadzić w odpowiednim terminie, zanim główki zaczną się rozluźniać.
