Zespół krwotoczny u brojlerów to poważny problem w nowoczesnej produkcji drobiarskiej, który potrafi w krótkim czasie zniweczyć efekty starannej pracy hodowcy. Choroba ta ściśle wiąże się z ogólną kondycją stada, jakością żywienia, warunkami środowiskowymi oraz poziomem bioasekuracji. Zrozumienie jej przyczyn, objawów i skutecznych metod profilaktyki pozwala nie tylko ograniczyć straty ekonomiczne, ale także poprawić dobrostan zwierząt i bezpieczeństwo produkowanej żywności.
Charakterystyka zespołu krwotocznego u brojlerów
Zespół krwotoczny u brojlerów (często określany skrótem HBS – Hemorrhagic Bowel Syndrome) to zespół objawów związanych z **krwawieniami** w obrębie jelit oraz innych narządów wewnętrznych. Nie jest to jedna, ściśle zdefiniowana jednostka chorobowa, lecz raczej kompleks zaburzeń, w którym kluczową rolę odgrywają czynniki żywieniowe, środowiskowe i zakaźne. Choroba może występować w różnym nasileniu – od pojedynczych upadków aż po gwałtowne **padnięcia** wielu ptaków w krótkim czasie.
Najczęściej zespół krwotoczny obserwuje się u szybko rosnących brojlerów w wieku od 2. do 6. tygodnia życia. W tym okresie ptaki osiągają bardzo wysoki przyrost masy ciała, a ich metabolizm pracuje na granicy możliwości fizjologicznych. Każde zachwianie równowagi – nagła zmiana paszy, pogorszenie jakości wody, przeciąg, spadek jakości ściółki czy błędy w wentylacji – może stać się bodźcem wyzwalającym rozwinięcie się choroby.
Do typowych zmian sekcyjnych należą ogniska krwotoczne w jelitach, czasami w żołądku mięśniowym, wątrobie, a nawet w tkance podskórnej. Jelita bywają rozdęte, wypełnione skrzepami krwi i gazami. Nie zawsze jednak objawy są tak spektakularne – część przypadków przebiega skrycie, prowadząc do stopniowego spadku przyrostów, pogorszenia wykorzystania paszy (FCR) i słabszej **konwersji paszy**.
Istotne jest rozróżnienie między zespołem krwotocznym a innymi schorzeniami jelit, takimi jak kokcydioza, martwicowe zapalenie jelit czy zatrucia paszą. W praktyce polowej rozpoznanie różnicowe opiera się na ocenie zmian sekcyjnych, wywiadzie żywieniowym oraz wynikach badań laboratoryjnych. Tylko całościowe ujęcie problemu daje szansę na skuteczne opanowanie choroby w stadzie.
Przyczyny i czynniki ryzyka wystąpienia zespołu krwotocznego
Nie ma jednej, uniwersalnej przyczyny zespołu krwotocznego. Współcześnie przyjmuje się, że jest to choroba o charakterze wieloczynnikowym, w której nakładają się błędy żywieniowe, zaburzenia mikroflory jelitowej, stres środowiskowy oraz czynniki zakaźne. Szczególnie groźne jest, gdy kilka niekorzystnych elementów wystąpi jednocześnie – wtedy przebieg bywa nagły i bardzo gwałtowny.
Znaczenie żywienia i jakości paszy
Żywienie ma kluczowe znaczenie dla zdrowia układu pokarmowego brojlerów. Zespół krwotoczny często wiąże się z podawaniem pasz o zbyt wysokiej koncentracji energii i białka, przy jednoczesnym niedoborze włókna strukturalnego i niektórych mikroskładników. Nadmierna energia sprzyja szybkiemu odkładaniu się tkanki tłuszczowej, a wysoki poziom białka może prowadzić do nadmiernego rozwoju niekorzystnej mikroflory jelitowej.
Ogromne znaczenie ma także **jakość paszy**. Zanieczyszczenie mikotoksynami (np. aflatoksyny, ochratoksyna, toksyny Fusarium) uszkadza śluzówkę jelit, obniża odporność miejscową i ogólną, a tym samym zwiększa podatność na uszkodzenia i krwawienia. Pasza zawilgocona, przechowywana w nieodpowiednich warunkach, szybko staje się siedliskiem pleśni i bakterii, co dodatkowo obciąża przewód pokarmowy ptaków. Niekorzystne jest także nagłe przechodzenie między paszami o różnym składzie, np. gwałtowne wprowadzenie paszy finisher z całkowicie innym źródłem białka lub tłuszczu.
Warto zwrócić uwagę na poziom tłuszczu w dawce pokarmowej. Stare, zjełczałe tłuszcze, bogate w nadtlenki lipidowe, działają toksycznie na ścianę jelita, uszkadzają wątrobę i nasilać mogą skłonność do krwotoków. Z drugiej strony zbyt niski poziom niektórych witamin rozpuszczalnych w tłuszczach (A, D, E, K), wynikający np. z ich częściowego rozkładu w źle przechowywanej mieszance, prowadzi do zaburzeń układu krzepnięcia i uszkodzeń błon śluzowych.
Rola środowiska i zarządzania fermą
Warunki środowiskowe w kurniku mają bezpośredni wpływ na kondycję układu oddechowego, krążenia oraz pokarmowego. Zbyt wysoka temperatura, zwłaszcza przy podwyższonej wilgotności, sprzyja odwodnieniu, pogorszeniu apetytu oraz stresowi cieplnemu. W takich warunkach ptaki piją więcej, lecz jednocześnie mniej pobierają paszy, co prowadzi do zaburzenia bilansu elektrolitowego i zmian w konsystencji treści jelitowej. Z kolei przeciągi i lokalne wychłodzenia mogą powodować stres zimna i spadek odporności.
Jakość ściółki jest bardzo ważnym, często niedocenianym elementem profilaktyki chorób jelitowych. Mokra, zbrylona ściółka jest siedliskiem bakterii, grzybów i pasożytów, a dodatkowo podrażnia skórę podeszwową i okolice kloaki. Ptaki, grzebiąc i dziobiąc ściółkę, połykają zanieczyszczenia wraz z drobnoustrojami chorobotwórczymi, co znacznie zwiększa presję infekcyjną w stadzie. Nadmiar amoniaku w powietrzu podrażnia śluzówki dróg oddechowych, ale również wpływa pośrednio na zaburzenia odporności.
Gęstość obsady to kolejny istotny czynnik ryzyka. Zbyt duża liczba ptaków na jednostkę powierzchni powoduje rywalizację o paszę i wodę, szybsze zabrudzanie ściółki, wzrost temperatury i wilgotności oraz nasilenie zachowań agresywnych. Stres społeczny osłabia mechanizmy obronne organizmu, ułatwiając rozwój zaburzeń jelitowych, w tym zespołu krwotocznego.
Czynniki zakaźne i zaburzenia mikroflory jelitowej
Jelita brojlerów są zamieszkiwane przez ogromną liczbę drobnoustrojów – zarówno pożytecznych, jak i potencjalnie chorobotwórczych. W warunkach równowagi dominują bakterie korzystne, takie jak Lactobacillus czy Bifidobacterium, które konkurują o miejsce i składniki odżywcze z patogenami. Gdy jednak ta równowaga zostanie zachwiana, np. przez błędy żywieniowe, stres czy nieprawidłowe stosowanie **antybiotyków**, może dojść do gwałtownego namnożenia Clostridium perfringens, Escherichia coli lub innych niepożądanych gatunków.
Clostridium perfringens odgrywa szczególną rolę w rozwoju martwicowego zapalenia jelit, które może współistnieć z zespołem krwotocznym lub stanowić jeden z jego etapów. Produkowane przez nie toksyny uszkadzają śluzówkę jelita, powodują obumieranie komórek, powstawanie ognisk martwicy oraz krwotoków. Zakażenie może mieć charakter ostry, z nagłymi upadkami, lub przewlekły, objawiający się słabszymi przyrostami i nierównomiernym wzrostem ptaków w stadzie.
Nie można także zapominać o kokcydiozie – chorobie pasożytniczej wywoływanej przez pierwotniaki z rodzaju Eimeria. Uszkadzają one nabłonek jelit, doprowadzając do krwawień i zaburzeń wchłaniania składników odżywczych. Nieleczona lub źle kontrolowana kokcydioza znacznie zwiększa prawdopodobieństwo wystąpienia zespołu krwotocznego, ponieważ osłabiona ściana jelita staje się dużo bardziej podatna na inne czynniki chorobotwórcze.
Objawy kliniczne i rozpoznawanie zespołu krwotocznego
Objawy zespołu krwotocznego u brojlerów mogą być bardzo zróżnicowane i zależą od nasilenia procesu chorobowego, wieku ptaków oraz ogólnej kondycji stada. Hodowca powinien być szczególnie wyczulony na subtelne, wczesne sygnały, które pojawiają się często na kilka dni przed gwałtownym wzrostem upadków. Wczesna reakcja pozwala na szybkie wprowadzenie działań naprawczych i ograniczenie strat.
Obserwowane zmiany w zachowaniu i wyglądzie ptaków
W początkowej fazie choroby można zauważyć spadek aktywności części ptaków – są one ospałe, mniej chętnie podchodzą do karmideł i poideł, częściej leżą, mają lekko nastroszone pióra. Z czasem pojawia się pogorszenie wyrównania stada: jedne osobniki rosną prawidłowo, inne wyraźnie pozostają w tyle. W bardziej zaawansowanym stadium pojawiają się nagłe upadki klinicznie dotąd zdrowych osobników, nierzadko dobrze umięśnionych, co odróżnia zespół krwotoczny od typowego wyniszczenia przy długotrwałych biegunkach.
U części ptaków można zaobserwować zmiany w wyglądzie odchodów – pojawiają się domieszki krwi, ciemniejsze, smoliste masy lub odwrotnie, wodniste biegunki z fragmentami niestrawionej paszy. Pióra w okolicy kloaki bywają zabrudzone, ściółka przy karmidłach i poidłach szybciej się zanieczyszcza i ulega rozmiękczeniu. W skrajnych przypadkach można zaobserwować blade grzebienie i dzwonki, co świadczy o postępującej anemii na tle utraty krwi.
Zmiany sekcyjne i rozpoznawanie różnicowe
Najbardziej charakterystyczne dla zespołu krwotocznego są zmiany stwierdzane podczas sekcji padłych ptaków. Jelita bywają rozdęte, wypełnione ciemną, skrzepłą krwią lub płynną, krwistą masą. Ściana jelita jest czasem pocieniona, miejscami prześwitują ogniska wylewów. Niekiedy obecne są także złogi gazu, co nadaje jelitom charakterystyczny, pęcherzykowaty wygląd. Wątroba może być powiększona, krucha, z ogniskami krwotocznymi lub przeciwnie – blada, tłuszczowo zwyrodniała.
W celu prawidłowego rozpoznania lekarz weterynarii powinien pobrać próbki tkanek do badań laboratoryjnych. Badanie bakteriologiczne pozwala wykryć nadmierną obecność Clostridium perfringens czy patogennych szczepów E. coli, natomiast badanie histopatologiczne umożliwia ocenę stopnia uszkodzenia śluzówki jelit. Dodatkowo wskazane jest zbadanie paszy pod kątem obecności mikotoksyn oraz ocenę jej parametrów fizyko-chemicznych.
Rozpoznanie różnicowe obejmuje przede wszystkim kokcydiozę, martwicowe zapalenie jelit, zatrucia (np. solami kokcydiostatyków, sodą, niektórymi lekami), skręt jelit, a także choroby wirusowe powodujące krwawienia. Właściwe odróżnienie tych jednostek ma kluczowe znaczenie, ponieważ sposób postępowania terapeutycznego oraz profilaktyka mogą się istotnie różnić. Niekiedy konieczne jest przeprowadzenie serii badań w odstępach czasowych, aby uchwycić dynamikę zmian w stadzie.
Znaczenie obserwacji produkcyjnych
W intensywnej produkcji drobiu bywa, że pierwszym sygnałem problemów zdrowotnych jest pogorszenie wyników produkcyjnych, a nie widoczne gołym okiem objawy kliniczne. Hodowca powinien na bieżąco analizować dane dotyczące spożycia paszy, pobrania wody, przyrostów masy ciała i współczynnika wykorzystania paszy. Nagłe, choćby niewielkie, odchylenia od przewidywanego planu wzrostu mogą wskazywać na początek problemów z jelitami, w tym rozwoju zespołu krwotocznego.
Warto prowadzić dokładne zapisy dobowe – zmiana wyłącznie tygodniowych lub końcowych wyników często zaciera moment, w którym zaczęły się pierwsze zaburzenia. Szczególnie cenną informacją jest stosunek pobrania wody do pobrania paszy. Wzrost tego stosunku, przy niezmienionej temperaturze w kurniku, może sugerować rozwijające się problemy jelitowe lub nerkowe. Regularna analiza takich danych ułatwia wczesne reagowanie i wdrażanie działań korygujących.
Profilaktyka, leczenie i praktyczne zalecenia dla rolników
Skuteczne przeciwdziałanie zespołowi krwotocznemu u brojlerów wymaga kompleksowego podejścia, łączącego korektę żywienia, poprawę warunków środowiskowych, właściwe zarządzanie zdrowiem stada oraz racjonalne stosowanie środków farmakologicznych. Kluczem jest praca profilaktyczna – leczenie podejmowane dopiero po wystąpieniu licznych upadków zwykle przynosi ograniczony efekt i nie cofa już poniesionych strat produkcyjnych.
Optymalizacja żywienia i suplementacji
Podstawą profilaktyki jest stosowanie pełnowartościowych pasz pochodzących z pewnego, kontrolowanego źródła. Należy dbać o właściwy poziom białka, energii, tłuszczu oraz **mikroelementów**, dostosowany do wieku i tempa wzrostu ptaków. Zbyt szybkie przechodzenie między kolejnymi programami żywieniowymi powinno być zastąpione łagodnymi zmianami, najlepiej z kilkudniowym okresem mieszania starej i nowej paszy, aby mikroflora jelitowa mogła się stopniowo dostosować.
Istotne znaczenie ma profilaktyka mikotoksyn. W praktyce obejmuje ona zarówno dobór surowców o jak najniższej zawartości toksyn, jak i stosowanie w mieszankach skutecznych sorbentów mikotoksyn. Dobrze sprawdzają się preparaty łączące w sobie działanie wiążące (np. glinokrzemiany, węgiel aktywny) z ochroną wątroby (ekstrakty roślinne, witaminy z grupy B, cholina). Ich użycie nie powinno jednak zastępować regularnej kontroli jakości ziarna i warunków magazynowania.
Wspierająca rola dodatków paszowych, takich jak probiotyki, prebiotyki, kwasy organiczne czy fitobiotyki, jest obecnie szeroko opisywana w literaturze naukowej. Preparaty probiotyczne zawierające korzystne bakterie pomagają szybko odbudować prawidłową mikroflorę jelitową, zwłaszcza po okresach stresu, zmianie paszy czy terapii **antybiotykowej**. Kwasy organiczne stabilizują pH treści przewodu pokarmowego, ograniczając rozwój patogennych bakterii, a roślinne ekstrakty ziołowe mogą działać przeciwzapalnie i łagodnie przeciwbakteryjnie.
Poprawa warunków utrzymania i bioasekuracji
Dobry mikroklimat w kurniku to jeden z filarów zdrowia jelit. Prawidłowa wentylacja powinna zapewniać usuwanie nadmiaru wilgoci, dwutlenku węgla i amoniaku, bez powodowania przeciągów. Warto regularnie kontrolować temperaturę i wilgotność na różnych wysokościach oraz w różnych strefach budynku, aby wychwycić miejsca zbyt chłodne lub zbyt gorące. Systemy automatyki warto co jakiś czas weryfikować ręcznie – same czujniki mogą ulec rozkalibrowaniu.
Ściółka musi być sucha, pulchna i czysta. Nadmierne zawilgocenie najczęściej jest wynikiem nieszczelnych poideł, zbyt wysokiego ciśnienia wody lub nieodpowiedniego jej składu (wysoka zawartość soli, żelaza, manganu). Regularna kontrola linii pojenia, czyszczenie filtrów i okresowe badanie jakości wody pitnej to proste, a zarazem bardzo skuteczne działania profilaktyczne. Przy zauważalnym pogorszeniu stanu ściółki konieczne jest szybkie jej napowietrzenie, miejscowa wymiana lub dosypanie świeżego materiału.
Bioasekuracja obejmuje ograniczenie wstępu osób postronnych na fermę, stosowanie odzieży i obuwia ochronnego, dezynfekcję sprzętu, pojazdów oraz utrzymanie stref czystych i brudnych. Szczególne znaczenie ma zachowanie zasady „wszystko pełne – wszystko puste” w cyklu produkcyjnym, umożliwiającej przeprowadzenie dokładnej dezynfekcji budynku między rzutami brojlerów. Dokładne mycie powierzchni, usunięcie resztek organicznych, zastosowanie skutecznych środków dezynfekcyjnych oraz odpowiedni czas wysychania są niezbędne do przerwania łańcucha infekcji.
Postępowanie lecznicze i współpraca z lekarzem weterynarii
W przypadku pojawienia się objawów sugerujących rozwój zespołu krwotocznego konieczny jest szybki kontakt z lekarzem weterynarii. Na podstawie wywiadu, oceny stada, sekcji i ewentualnych badań laboratoryjnych dobierany jest odpowiedni program postępowania. Może on obejmować zastosowanie leków przeciwbakteryjnych ukierunkowanych na określone patogeny, środków przeciwkokcydialnych, preparatów osłaniających jelita oraz intensywną korektę żywienia i warunków środowiskowych.
Należy pamiętać, że niewłaściwe, samodzielne stosowanie **antybiotyków** niesie ryzyko powstania oporności bakterii, co w dłuższej perspektywie utrudni leczenie nie tylko danego stada, ale i kolejnych rzutów. Dlatego dawki, czas trwania terapii oraz okresy karencji powinny być bezwzględnie przestrzegane zgodnie z zaleceniami lekarza. Jednocześnie w trakcie i po zakończeniu leczenia warto zastosować preparaty probiotyczne i witaminowe wspomagające regenerację jelit oraz wątroby.
Rolnik, który regularnie współpracuje z jednym lekarzem weterynarii prowadzącym fermę, ma większe szanse na wczesne wychwycenie problemów i zastosowanie działań prewencyjnych jeszcze przed wystąpieniem poważnych objawów. Stała opieka weterynaryjna umożliwia również dopasowanie programów szczepień i kokcydiostatyków do lokalnej sytuacji epizootycznej oraz specyfiki danej fermy.
Monitorowanie i dokumentacja zdrowia stada
Systematyczne prowadzenie dokumentacji dotyczącej zdrowia i produkcyjności stada jest niezwykle cennym narzędziem w walce z zespołem krwotocznym. Warto zapisywać nie tylko liczbę upadków, zużycie paszy i wody, ale również wszelkie zmiany w żywieniu, zastosowane leki, dodatki paszowe, wyniki badań laboratoryjnych oraz uwagi dotyczące mikroklimatu. Dzięki temu można później przeanalizować, które działania przyniosły poprawę, a które okazały się niewystarczające.
Dobrą praktyką jest także okresowe przeprowadzanie sekcji kilka razy w trakcie tuczu, nawet przy pozornie zdrowym stadzie. Pozwala to wcześnie wychwycić pierwsze zmiany w jelitach, wątrobie czy nerkach i w razie potrzeby skorygować żywienie lub warunki utrzymania. Koszt kilku badań sekcyjnych jest z reguły nieporównywalnie niższy niż potencjalne straty wynikające z późno rozpoznanego zespołu krwotocznego.
Praktyczne porady dla rolników – jak ograniczyć ryzyko zespołu krwotocznego
Aby zminimalizować prawdopodobieństwo wystąpienia zespołu krwotocznego u brojlerów, warto wdrożyć zestaw prostych, ale konsekwentnie realizowanych zasad. Nie wymagają one zwykle ogromnych nakładów finansowych, a raczej dobrej organizacji pracy, systematyczności i uważnej obserwacji stada. Poniżej przedstawiono praktyczne sugestie, które mogą wspomóc codzienne zarządzanie fermą.
- Dbaj o stabilność żywienia – unikaj gwałtownych zmian rodzaju i dostawcy pasz; wprowadzaj nowe mieszanki stopniowo, mieszając je ze „starą” paszą przez kilka dni.
- Kontroluj jakość wody – regularnie badaj wodę pod względem mikrobiologicznym i chemicznym; utrzymuj linie pojenia w czystości, przepłukuj je między rzutami i w czasie trwania tuczu.
- Obserwuj ściółkę – reaguj od razu na miejsca nadmiernie zawilgocone; poprawiaj regulację poideł, w razie potrzeby dosypuj świeżą ściółkę i zapewnij lepszą wentylację.
- Monitoruj pobranie paszy i wody – zapisuj dzienne zużycie i porównuj z planem produkcyjnym; zwracaj uwagę na nagłe spadki lub wzrosty, które mogą sygnalizować problem zdrowotny.
- Współpracuj z lekarzem weterynarii – nie lecz stada na własną rękę; ustal długofalową strategię profilaktyki chorób jelitowych, dostosowaną do specyfiki Twojej fermy.
- Zapewnij odpowiednią gęstość obsady – unikaj przepełnienia; zbyt duża liczba ptaków na m² zwiększa stres, nasila zabrudzenie ściółki i utrudnia równomierny dostęp do paszy.
- Stawiaj na profilaktykę kokcydiozy – stosuj programu kokcydiostatyków lub szczepień, uzgodnionego z lekarzem; regularnie oceniaj stan jelit w badaniach sekcyjnych.
- Kontroluj temperaturę i wentylację – sprawdzaj warunki nie tylko przy drzwiach, ale również w najdalszych częściach kurnika; unikaj gwałtownych zmian temperatury i przeciągów.
- Dokumentuj wszystkie zmiany – zapisuj wprowadzone korekty w żywieniu, obsadzie czy zarządzaniu; ułatwi to analizę skuteczności działań i zapobiegnie powtarzaniu tych samych błędów.
- Inwestuj w edukację – śledź aktualne publikacje, szkolenia i zalecenia dotyczące zdrowia drobiu; wiedza o nowych rozwiązaniach żywieniowych i profilaktycznych pomaga utrzymać stado w dobrej kondycji.
FAQ – najczęstsze pytania rolników o zespół krwotoczny u brojlerów
Jak odróżnić zespół krwotoczny od kokcydiozy u brojlerów?
W praktyce wiele objawów się pokrywa, bo w obu przypadkach występują krwawienia z jelit i pogorszenie przyrostów. W kokcydiozie częściej widać świeżą krew w kale oraz typowe zmiany w określonych odcinkach jelita, zależnie od gatunku Eimerii. W zespole krwotocznym jelita bywają silnie rozdęte, wypełnione skrzepami krwi i gazem, a obraz sekcyjny częściej wskazuje także na udział czynników żywieniowych i bakteryjnych.
Czy zespół krwotoczny można leczyć domowymi sposobami lub samą zmianą paszy?
Sama zmiana paszy może złagodzić objawy, jeśli przyczyną był wyraźny błąd żywieniowy lub zła jakość mieszanki, ale zwykle to za mało. Zespół krwotoczny jest zaburzeniem wieloczynnikowym i często wymaga celowanego leczenia przeciwbakteryjnego lub przeciwkokcydialnego, wsparcia witaminowego oraz korekty warunków środowiskowych. Dlatego wskazana jest szybka konsultacja z lekarzem, sekcja kilku ptaków i ustalenie kompleksowego planu działań.
Jakie straty ekonomiczne może powodować zespół krwotoczny w stadzie brojlerów?
Straty nie ograniczają się do samych upadków, choć przy ostrym przebiegu mogą sięgać kilku procent obsady. Bardzo istotne są także słabsze przyrosty dzienne, pogorszenie współczynnika wykorzystania paszy, większe zróżnicowanie masy ciała ptaków przy uboju oraz konieczność stosowania dodatkowych leków i preparatów wspomagających. W skali całego cyklu produkcyjnego łączne straty ekonomiczne bywają znaczne, zwłaszcza na dużych fermach o krótkich przerwach między rzutami.
Czy każda gwałtowna zmiana paszy grozi wystąpieniem zespołu krwotocznego?
Nie każda zmiana kończy się chorobą, ale każda gwałtowna modyfikacja żywienia zwiększa ryzyko zaburzeń jelitowych. Mikroflora przewodu pokarmowego potrzebuje czasu, aby przystosować się do nowych składników i proporcji składników odżywczych. Im wyższa masa ciała i tempo wzrostu ptaków, tym większa wrażliwość na błędy żywieniowe. Dlatego wszelkie zmiany składu lub dostawcy paszy powinny być dobrze przemyślane i wprowadzane stopniowo, z uważnym monitorowaniem stada.
Czy zespół krwotoczny u brojlerów stanowi zagrożenie dla zdrowia ludzi?
Sam zespół krwotoczny jako taki nie jest chorobą odzwierzęcą i nie przenosi się bezpośrednio na ludzi. Jednak stada z poważnymi problemami jelitowymi częściej wymagają stosowania leków, co wiąże się z koniecznością ścisłego przestrzegania okresów karencji. Dodatkowo powikłania bakteryjne mogą wpływać na bezpieczeństwo mikrobiologiczne tuszek. Dlatego utrzymanie dobrej kondycji jelit brojlerów ma znaczenie nie tylko ekonomiczne, ale również dla jakości i bezpieczeństwa produkowanej żywności.
