Mikotoksyny w paszach to jeden z najgroźniejszych, a jednocześnie często niedocenianych czynników ograniczających produkcyjność bydła i trzody. Substancje te, wytwarzane przez pleśnie rozwijające się na zbożach i surowcach paszowych, działają toksycznie nawet w bardzo niskich stężeniach. Powodują spadek wydajności mlecznej, gorsze przyrosty, problemy rozrodcze, obniżenie odporności i wzrost kosztów leczenia. Zrozumienie mechanizmów ich działania, objawów w stadzie oraz skutecznych metod profilaktyki pozwala realnie zwiększyć opłacalność produkcji i ograniczyć straty ekonomiczne gospodarstwa.
Najważniejsze mikotoksyny w żywieniu bydła i trzody – źródła i ryzyko
Mikotoksyny powstają głównie w wyniku rozwoju pleśni z rodzajów Fusarium, Aspergillus i Penicillium na polu (zboża, kukurydza, rośliny strączkowe) oraz w czasie przechowywania (zanieczyszczone silosy, magazyny, pasze zbyt wilgotne). Do najważniejszych grup należą: zearalenon, deoksyniwalenol (DON), toksyny T-2/HT-2, ochratoksyna A, aflatoksyny i fumonizyny. W praktyce stada bardzo rzadko mają kontakt z pojedynczą toksyną – znacznie częstsze są mieszaniny mikotoksyn, których działanie się sumuje, a niekiedy nawet wzajemnie potęguje.
Zboża szczególnie podatne na porażenie przez pleśnie z rodzaju Fusarium to pszenica, jęczmień, kukurydza i pszenżyto. W warunkach Polski i Europy Środkowej dominują mikotoksyny polowe (Fusarium), czyli zearalenon, DON i toksyny z grupy T-2/HT-2. Aflatoksyny oraz ochratoksyna A pojawiają się częściej przy błędach magazynowania, nadmiernej wilgotności i słabej wentylacji, zwłaszcza w kukurydzy, śrutach białkowych i paszach gotowych.
Rozwój pleśni i produkcja mikotoksyn sprzyjają:
- wysoka wilgotność ziarna w czasie zbioru (powyżej 14–15%),
- długie zaleganie roślin niedosuszonych na polu,
- niedostateczne suszenie i brak czyszczenia zanieczyszczonych partii ziarna,
- przechowywanie w nieuszczelnionych silosach, z przeciekami i kondensacją pary wodnej,
- brak rotacji magazynowej, zaleganie starego ziarna i pyłów,
- uszkodzenia mechaniczne ziarna, które ułatwiają rozwój grzybni.
Szczególne znaczenie praktyczne mają:
- zearalenon – działa podobnie jak estrogeny, zaburza rozród, dojrzewanie płciowe, powoduje ruję cichą lub przedłużoną,
- DON (deoksyniwalenol, wymiotoksyna) – obniża apetyt, wydajność i osłabia układ odpornościowy,
- toksyna T-2 i HT-2 – silnie uszkadzają nabłonek przewodu pokarmowego, szpik kostny, powodują biegunki i krwawienia,
- aflatoksyny – działają rakotwórczo, hepatotoksycznie; część przechodzi do mleka jako Aflatoksyna M1,
- fumonizyny – wpływają na układ nerwowy i oddechowy, uszkadzają wątrobę i nerki, zaburzają metabolizm tłuszczów,
- ochratoksyna A – bardzo silnie nefrotoksyczna, uszkadza nerki i obniża wydajność.
Istotne jest, że mikotoksyny są stabilne – zwykle nie ulegają zniszczeniu podczas zwykłego suszenia, rozdrabniania ani w procesie peletowania. Oznacza to, że zanieczyszczenie surowca będzie obecne również w gotowej paszy, a jego skutki mogą ujawniać się przez wiele tygodni systematycznego skarmiania.
Wpływ mikotoksyn na zdrowotność i produkcyjność bydła
Bydło, zwłaszcza mleczne, uznaje się często za gatunek względnie odporny na mikotoksyny ze względu na aktywność mikroflory żwacza. Rzeczywiście, część toksyn ulega rozkładowi w żwaczu, jednak przy wyższych stężeniach, zaburzeniach pH (kwasica podkliniczna) lub długotrwałej ekspozycji dochodzi do wyraźnego spadku wydajności i szeregu problemów zdrowotnych. Najbardziej wrażliwe są krowy świeżo wycielone, w szczycie laktacji oraz cielęta odchowywane na mieszankach treściwych.
Działanie mikotoksyn na układ rozrodczy krów
Zearalenon, naśladując działanie estrogenów, zaburza gospodarkę hormonalną. U krów objawia się to:
- wydłużeniem okresu międzywycieleniowego i ruji,
- nieregularnymi rujami, rują cichą lub niewidoczną,
- słabszymi objawami rujowymi mimo wysokiej produkcji mleka,
- zwiększoną liczbą brakowań z powodu niepłodności,
- spadkiem skuteczności unasieniania i większym zużyciem dawek nasienia na ciążę.
U młodych jałówek może obserwować się przyspieszone dojrzewanie płciowe, obrzęk sromu, wydzieliny z pochwy, a niekiedy torbiele na jajnikach. Długotrwała ekspozycja na zearalenon powoduje także wczesne obumieranie zarodków i wyższą liczbę resorpcji, co w praktyce jest widoczne jako „znikające ciąże” po pierwotnie dodatnim wyniku badania.
Wpływ mikotoksyn na wydajność mleczną i stan metaboliczny
Mikotoksyny takie jak DON i toksyny T-2/HT-2:
- usuną apetyt, co przekłada się na mniejszy pobór suchej masy,
- zaburzają mikroflorę żwacza, pogłębiając kwasicę i niestabilność fermentacji,
- obniżają wydajność mleczną, szczególnie w stadach o wysokim potencjale genetycznym,
- wzmagają podatność na zapalenia wymienia, zapalenia macicy i schorzenia racic poprzez osłabienie odporności.
Przy przewlekłym narażeniu często nie obserwuje się gwałtownych, „spektakularnych” objawów, lecz:
- spadek mleczności o 1–3 litry na krowę dziennie,
- większą liczbę przypadków mastitis o cięższym przebiegu,
- wzrost komórek somatycznych,
- gorsze wykorzystanie paszy – wyższy koszt jednostki energii w litrze mleka.
Układ odpornościowy krów szczególnie intensywnie „pracuje” w okresie okołoporodowym. Jeśli pasza zawiera mikotoksyny, to:
- zaburzone jest działanie komórek żernych,
- pogarsza się odpowiedź na szczepienia,
- wzrasta liczba zakażeń poporodowych,
- rośnie śmiertelność cieląt w pierwszych tygodniach życia.
Skutki dla przewodu pokarmowego i wątroby
Mikotoksyny działają drażniąco na nabłonek przewodu pokarmowego, osłabiając jego szczelność i sprzyjając przechodzeniu bakterii i endotoksyn do krwi (tzw. jelito przeciekające). Powoduje to:
- biegunki, niekiedy naprzemienne z zaparciami,
- gorsze wykorzystanie składników pokarmowych,
- większe ryzyko kwasicy i przesunięć w strukturze mikroflory żwacza.
Wątroba jest narządem „filtrującym” krew z toksyn. Pod wpływem mikotoksyn dochodzi do jej przeciążenia, stłuszczenia i spadku zdolności detoksykacyjnych. Pojawiają się:
- gorsze wyniki badań enzymów wątrobowych,
- spadek produkcji białka i tłuszczu w mleku,
- wzrost podatności na zatrzymanie łożyska i ketozy.
Wpływ mikotoksyn na zdrowotność i wyniki produkcyjne trzody chlewnej
Świnie, w odróżnieniu od bydła, są znacznie bardziej wrażliwe na większość mikotoksyn, ponieważ nie posiadają przedżołądków z tak rozwiniętą mikroflorą. Nawet niskie stężenia toksyn silnie wpływają na przyrosty, wykorzystanie paszy i zdrowotność. Najbardziej wrażliwe grupy to prosięta ssące i odsadzane, loszki hodowlane oraz lochy wysokoprośne i karmiące.
Objawy kliniczne i podkliniczne u świń
W praktyce hodowlanej objawy zatrucia mikotoksynami mogą być bardzo zróżnicowane, zależnie od rodzaju toksyny, jej stężenia, czasu działania oraz ogólnego statusu zdrowotnego stada. Najczęściej obserwuje się:
- obniżony apetyt, niechęć do pobierania paszy,
- spadek przyrostów dobowych i pogorszenie współczynnika FCR,
- biegunki, wzdęcia, wymioty (szczególnie przy DON),
- pogorszenie okrywy włosowej, bladość skóry, niedokrwistość,
- spadek odporności – częstsze choroby układu oddechowego i pokarmowego,
- problemy rozrodcze u loch i loszek,
- zmiany martwicze na skórze uszu i kończyn (toksyna T-2).
U prosiąt i warchlaków nawet niewielkie poziomy mikotoksyn mogą powodować przewlekłe biegunki, zahamowanie wzrostu i zwiększoną śmiertelność z powodu infekcji wtórnych. Stada zmagające się z problemami jelitowymi, mimo obecności programów szczepień i prawidłowej bioasekuracji, powinny rutynowo podejrzewać udział mikotoksyn w paszy.
Zaburzenia rozrodcze i spadek plenności
Podobnie jak u bydła, zearalenon jest główną toksyną zaburzającą rozród świń. Jego obecność prowadzi do:
- rzekomej rui, wydłużonej lub skróconej fazy cyklu,
- „pustych” loch po kryciu lub inseminacji,
- wczesnych poronień i resorpcji zarodków,
- spadku liczby prosiąt urodzonych żywo,
- obrzęków sromu, brodawek sutkowych i gruczołu mlekowego u loszek.
Przewlekłe narażenie stada na zearalenon może skutkować zauważalnym spadkiem liczby prosiąt odsadzonych na lochę rocznie, przy braku jednoznacznych objawów infekcyjnych. Często mylnie obwinia się wówczas jakość nasienia, błędy w inseminacji czy niewłaściwą opiekę okołoporodową, podczas gdy podstawowy problem leży w paszy.
Wpływ mikotoksyn na przyrosty i jakość tusz
DOB i toksyny T-2/HT-2 zaburzają syntezę białek oraz powodują stan zapalny jelit, co przekłada się na:
- niższe przyrosty dzienne,
- gorsze wykorzystanie paszy – więcej kilogramów paszy na kilogram przyrostu,
- wzrost niejednorodności stada (część zwierząt przyrasta prawidłowo, część wyraźnie słabiej),
- podwyższoną śmiertelność w końcowych etapach tuczu.
Warto podkreślić, że mikotoksyny często nie powodują ostrego zatrucia, lecz przewlekły, „cichy” spadek wydajności, który może obniżać opłacalność produkcji o kilkanaście procent. Przy obecnych cenach pasz i żywca oznacza to wymierne straty finansowe, możliwe do ograniczenia przez skuteczną profilaktykę.
Rozpoznawanie problemów z mikotoksynami w stadzie
Największym wyzwaniem dla praktyki rolniczej jest fakt, że mikotoksyny często nie dają jednoznacznych objawów klinicznych. Symptomy są niespecyficzne, przypominają inne choroby, niedobory lub błędy żywieniowe. Dlatego konieczne jest łączenie obserwacji w stadzie z wynikami badań laboratoryjnych pasz i, w razie potrzeby, krwi lub mleka.
Wskaźniki produkcyjne i zdrowotne sugerujące problem
Na obecność mikotoksyn należy podejrzliwie spojrzeć, jeśli obserwujemy:
- niewyjaśniony spadek wydajności mlecznej lub przyrostów przy niezmienionej dawce pokarmowej,
- gorsze wykorzystanie paszy, wzrost FCR,
- wzrost liczby upadków, biegunek i zakażeń wtórnych,
- nasilenie problemów rozrodczych bez zmian w zarządzaniu rozrodem,
- dużą zmienność wyników między zwierzętami w tym samym kojcu czy grupie.
Istotne jest również śledzenie wskaźników ekonomicznych: kosztów leczenia, zużycia antybiotyków, liczby brakowań oraz wyników ubojowych. Nagłe lub stopniowe pogorszenie tych parametrów bez uchwytnej przyczyny środowiskowej czy genetycznej jest sygnałem alarmowym.
Badania pasz na obecność mikotoksyn
Kluczowym elementem diagnostyki jest laboratoryjna analiza pasz na poziom mikotoksyn. Do badania należy pobrać próby reprezentatywne z:
- ziaren zbóż z różnych partii i warstw magazynu,
- kukurydzy kiszonej z różnych miejsc pryzmy lub silosu,
- gotowych mieszanek treściwych (TMR, koncentraty),
- pełnoporcjowych pasz przemysłowych.
Najdokładniejsze wyniki daje analiza metodą chromatografii (HPLC, LC-MS/MS), ale w praktyce rolniczej coraz częściej używa się także testów szybkich (tzw. testy paskowe czy immunoenzymatyczne), które pozwalają wstępnie oszacować poziom zanieczyszczenia. Warto pamiętać, że:
- mikotoksyny rozkładają się nierównomiernie, dlatego konieczne jest pobranie wielu prób cząstkowych,
- zwykle bada się kilka najważniejszych toksyn, co nie wyklucza obecności innych, niewykrytych związków,
- negatywny wynik dla jednej toksyny nie oznacza pełnego bezpieczeństwa paszy.
Ważne jest także monitorowanie poziomu Aflatoksyny M1 w mleku przy podejrzeniu zanieczyszczenia aflatoksynami, gdyż przekroczenie dopuszczalnych norm ma bezpośrednie konsekwencje handlowe i prawne.
Diagnostyka różnicowa i konsultacja z doradcą
Interpretując wyniki analiz, trzeba uwzględnić ogólny obraz stada. Podobne objawy mogą powodować:
- niedobory energii, białka lub włókna,
- niewłaściwe zbilansowanie składników mineralno-witaminowych,
- choroby zakaźne przewodu pokarmowego, układu oddechowego czy rozrodczego,
- błędy technologiczne (zbyt duże grupy, przepełnienie, zła wentylacja).
Dlatego zalecane jest współdziałanie z lekarzem weterynarii i doradcą żywieniowym, którzy na podstawie obserwacji, wywiadu oraz wyników badań pomogą ocenić, czy mikotoksyny są główną, czy tylko współistniejącą przyczyną problemów. W wielu stadach poprawa wyników wymaga równoczesnego działania w obszarze żywienia, mikroklimatu i profilaktyki zdrowotnej.
Profilaktyka mikotoksyn: praktyczne działania w gospodarstwie
Najbardziej efektywną strategią jest niedopuszczenie do powstania mikotoksyn lub przynajmniej maksymalne ograniczenie ich ilości w paszy. Skuteczna profilaktyka obejmuje wszystkie etapy: od pola, przez zbiór, magazynowanie, aż po żywienie zwierząt. Wdrażając kilka kluczowych zasad, można istotnie obniżyć poziom zanieczyszczenia i zmniejszyć zależność od kosztownych dodatków wiążących toksyny.
Dobre praktyki polowe
Na polu decydujące znaczenie mają:
- dobór odmian zbóż i kukurydzy o podwyższonej odporności na fuzariozy,
- prawidłowy płodozmian, ograniczający presję patogenów glebowych,
- unikanie zbyt późnych siewów i opóźnionego zbioru,
- kontrola szkodników uszkadzających kłosy i kolby, które ułatwiają wnikanie pleśni,
- zabiegi fungicydowe w newralgicznych fazach rozwojowych roślin.
Istotne jest, aby nie pozostawiać na polu dużej ilości resztek pożniwnych silnie porażonych pleśniami, gdyż stanowią one rezerwuar zarodników na kolejne lata. Głęboka orka, rozdrabnianie słomy oraz właściwa uprawa roli ograniczają to ryzyko. W przypadku kukurydzy przeznaczonej na kiszonkę szczególnie ważne jest unikanie opóźnień zbioru i dobór odpowiedniej odmiany do warunków glebowo-klimatycznych.
Prawidłowy zbiór, suszenie i magazynowanie ziarna
Kluczowe dla ograniczenia mikotoksyn jest:
- zbiór ziarna przy możliwie niskiej wilgotności,
- szybkie rozpoczęcie suszenia zaraz po zbiorze,
- dokładne czyszczenie ziarna z zanieczyszczeń, nasion chwastów, resztek roślinnych i uszkodzonych ziaren,
- zapewnienie dobrej wentylacji i utrzymywanie odpowiedniej wilgotności w silosach (poniżej 14% dla większości zbóż),
- regularne czyszczenie magazynów z kurzu, resztek ziarna i pleśni.
Należy unikać przechowywania ziarna w pryzmach pod gołym niebem lub w nieszczelnych budynkach, w których występują wycieki wody i kondensacja pary wodnej. Nierównomierne rozłożenie wilgoci sprzyja rozwojowi pleśni w „gniazdach”, które mogą znacznie zawyżać średnie stężenie mikotoksyn w całej partii. W praktyce zaleca się stosowanie systemów monitoringu temperatury i wilgotności w silosach oraz rotację zapasów, tak aby najstarsze partie były zużywane w pierwszej kolejności.
Bezpieczne sporządzanie i skarmianie kiszonek
Kiszonki, szczególnie z kukurydzy, mogą być ważnym źródłem mikotoksyn. Aby ograniczyć ryzyko:
- kosić rośliny w optymalnej fazie dojrzałości i wilgotności,
- dokładnie rozdrabniać materiał i dobrze go ugniatać,
- stosować sprawdzone inokulanty zakiszające,
- starannie uszczelniać pryzmy i silosy folią o odpowiedniej grubości i odporności na uszkodzenia,
- zapewnić szybkie zużywanie warstwy wybieranej (brak „cofania się” czoła kiszonki).
Każde uszkodzenie folii, nieszczelność czy zbyt powolne wybieranie kiszonki sprzyja rozwojowi pleśni tlenowych na powierzchni i bokach pryzmy. Te warstwy są szczególnie niebezpieczne i nie powinny trafiać do dawki pokarmowej. Mieszanie zanieczyszczonego materiału z dobrą paszą jedynie rozcieńcza problem, ale nie eliminuje toksyn.
Stosowanie dodatków wiążących mikotoksyny
W praktyce żywieniowej ważnym elementem ograniczania skutków mikotoksyn jest stosowanie specjalistycznych dodatków paszowych – tzw. wiązacze mikotoksyn (mycotoxin binders) lub modyfikatory biologiczne. Do najczęściej używanych należą:
- glinokrzemiany (bentonit, zeolity, sepiolit),
- węgiel aktywny,
- preparaty na bazie ścian komórkowych drożdży (glukany, mannanooligosacharydy),
- enzymy i bakterie rozkładające określone mikotoksyny.
Ich działanie polega na adsorpcji toksyn w przewodzie pokarmowym lub ich biotransformacji do mniej szkodliwych form. Należy jednak pamiętać, że:
- nie każdy preparat działa na wszystkie mikotoksyny,
- część wiążaczy może sorbować również niektóre składniki odżywcze (np. witaminy),
- skuteczność zależy od dawki, czasu podawania i rodzaju paszy.
Z tego względu dobór preparatu powinien być oparty o wyniki analiz paszy i konsultację z żywieniowcem, a nie wyłącznie o cenę czy deklaracje producenta. W praktyce najlepsze efekty uzyskuje się, łącząc stosowanie wiązaczy z poprawą jakości surowców i technologii przechowywania.
Organizacja żywienia i zarządzanie stadem w warunkach ryzyka mikotoksyn
Nawet przy starannym postępowaniu na polu i w magazynie, całkowite wyeliminowanie mikotoksyn jest trudne. Dlatego warto tak organizować żywienie i zarządzanie stadem, aby ograniczyć skutki ich obecności oraz poprawić ogólną odporność zwierząt.
Dostosowanie dawki pokarmowej i struktury paszy
W dawce pokarmowej dla bydła i trzody należy:
- ograniczać udział partii ziarna lub kiszonki o potwierdzonym, podwyższonym poziomie mikotoksyn,
- nie kierować najbardziej podejrzanych surowców do żywienia zwierząt młodych i samic w okresie rozrodu,
- wzbogacać dawkę o składniki wspierające wątrobę (metionina, cholina, witamina E, selen),
- dbać o odpowiedni poziom włókna i strukturę fizyczną paszy,
- unikać nagłych zmian składu dawki, które dodatkowo stresują zwierzęta.
W przypadku bydła mlecznego szczególnie ważne jest utrzymanie stabilnego funkcjonowania żwacza – prawidłowa struktura fizyczna TMR (długość sieczki, udział pasz objętościowych i treściwych) umożliwia lepszą adaptację do obecności mikotoksyn. W żywieniu świń warto ograniczać nadmierny udział jednego surowca (np. tylko kukurydza) na rzecz bardziej zróżnicowanego żywienia, co zmniejsza ryzyko wysokiego łącznego poboru konkretnej toksyny.
Wspieranie odporności i ograniczanie stresu
Układ odpornościowy zwierząt intensywnie użytkowanych jest stale obciążony. Mikotoksyny dodatkowo go osłabiają, dlatego szczególnie istotne jest:
- zapewnienie właściwego mikroklimatu (temperatura, wilgotność, wentylacja),
- unikanie przepełnienia i zbyt dużych grup technologicznych,
- zapewnienie dostępu do czystej wody o odpowiedniej jakości,
- utrzymanie wysokiego poziomu higieny (czyszczenie kojców, legowisk, sprzętu),
- przemyślany program szczepień i odrobaczania.
Warto także położyć nacisk na minimalizowanie stresu związanego z przenoszeniem zwierząt, mieszaniem grup, zabiegami zootechnicznymi. Każdy dodatkowy czynnik stresogenny w połączeniu z obciążeniem mikotoksynami zwiększa ryzyko wystąpienia chorób i spadku wyników produkcyjnych.
Monitorowanie stada i szybka reakcja
Regularna obserwacja zwierząt, analiza wyników produkcyjnych oraz okresowe badania pasz pozwalają szybko wychwycić niekorzystne zmiany i reagować, zanim straty staną się znaczące. Warto prowadzić:
- dokumentację partii pasz (pochodzenie, data zbioru, wyniki analiz),
- rejestr przyrostów, wydajności mlecznej, parametrów mleka,
- statystyki brakowań, upadków i przyczyn brakowania,
- rejestr zaburzeń rozrodczych i nieudanych kryć.
Zgromadzone dane umożliwiają identyfikację związków między określonymi partiami pasz a zmianami w zdrowotności stada. Jeśli po wprowadzeniu nowej partii zbóż lub kiszonki obserwuje się pogorszenie parametrów, warto natychmiast zlecić badanie tej paszy pod kątem mikotoksyn oraz wdrożyć środki zaradcze – zmianę surowca, obniżenie udziału w dawce, wprowadzenie wiązacza toksyn.
FAQ – najczęściej zadawane pytania o mikotoksyny w paszach
Czy niewielkie ilości mikotoksyn w paszy są naprawdę groźne dla bydła i trzody?
Nawet niskie stężenia mikotoksyn, utrzymujące się przez dłuższy czas, mogą powodować znaczne straty ekonomiczne. U zwierząt rzadko dochodzi do ostrego zatrucia, częściej obserwuje się przewlekły spadek wydajności, gorsze przyrosty, problemy rozrodcze i osłabienie odporności. Dodatkowo w praktyce zwykle występuje jednocześnie kilka mikotoksyn, których działanie się sumuje, dlatego lekceważenie „niewielkich” poziomów może być złudne.
Jak często powinno się badać pasze na obecność mikotoksyn?
Częstotliwość badań zależy od skali produkcji, rodzaju używanych surowców i historii problemów w stadzie. W dużych gospodarstwach oraz przy wysokim udziale kukurydzy i zbóż w dawce zaleca się co najmniej sezonowe badanie kluczowych pasz, a w razie niepokojących objawów – każdorazowo po wprowadzeniu nowej partii surowca. W mniejszych stadach warto badać pasze przynajmniej raz w roku lub zawsze wtedy, gdy pojawiają się niewyjaśnione pogorszenia zdrowotności.
Czy stosowanie wiązaczy mikotoksyn rozwiązuje problem zanieczyszczonych pasz?
Wiązacze mikotoksyn są ważnym elementem strategii, ale nie zastępują dobrych praktyk na polu i w magazynie. Działają głównie w przewodzie pokarmowym, ograniczając wchłanianie toksyn, lecz nie usuwają ich z paszy. Nie każdy preparat działa na wszystkie toksyny, a skuteczność zależy od dawki i regularności stosowania. Najlepsze wyniki osiąga się, łącząc odpowiedni dobór surowców, prawidłowe przechowywanie oraz dopiero w drugiej kolejności – wsparcie dodatkami wiążącymi.
Czy kiszonki z kukurydzy są bardziej niebezpieczne pod względem mikotoksyn niż zboża?
Kiszonki z kukurydzy są szczególnie narażone na porażenie przez Fusarium już w polu, a dodatkowo w czasie zakiszania mogą rozwijać się pleśnie tlenowe, jeśli materiał nie zostanie dobrze ubity i uszczelniony. Nie oznacza to jednak, że są z natury gorsze niż zboża. O jakości decyduje praktyka: termin zbioru, rozdrobnienie, ubijanie, szczelność pryzmy i tempo wybierania. Prawidłowo przygotowana kiszonka jest bezpiecznym komponentem dawki, natomiast niewłaściwie zakiszona stanowi istotne ryzyko.
Jakie grupy zwierząt są najbardziej wrażliwe na mikotoksyny i wymagają szczególnej ochrony?
Najbardziej wrażliwe są zwierzęta młode (cielęta, prosięta, warchlaki), których układ odpornościowy i przewód pokarmowy nie są w pełni rozwinięte, oraz samice w okresie rozrodu – krowy świeżo wycielone, krowy wysoko wydajne, lochy prośne i karmiące, loszki hodowlane. W tych grupach należy szczególnie unikać pasz z partii podejrzanych o podwyższone poziomy mikotoksyn i w pierwszej kolejności kierować do nich pasze o udokumentowanej, wysokiej jakości.
