Dobór odpowiedniego terminu i warunków wysiewu nawozów azotowych coraz częściej decyduje o opłacalności produkcji. Azot jest najważniejszym pierwiastkiem plonotwórczym, ale też najbardziej narażonym na straty. Zrozumienie, jaki wpływ ma temperatura powietrza i gleby na jego działanie, pozwala ograniczyć koszty, poprawić plony oraz zadbać o środowisko i jakość wód. Poniższy tekst omawia praktyczne zasady dla rolników, z naciskiem na konkretne rozwiązania w gospodarstwie.
Znaczenie temperatury powietrza i gleby dla nawozów azotowych
Azot w nawozach mineralnych występuje głównie w formach: azotanowej (NO₃⁻), amonowej (NH₄⁺) i amidowej (mocznik – CO(NH₂)₂). Każda z nich reaguje inaczej na warunki pogodowe. Kluczową rolę odgrywa tutaj temperatura powietrza i gleby, która wpływa na tempo procesów chemicznych i biologicznych. W efekcie ta sama dawka nawozu zastosowana w różnych warunkach może dać zupełnie inne rezultaty plonotwórcze i ekonomiczne.
Azot jest intensywnie przekształcany przez mikroorganizmy glebowe. Przy niskich temperaturach ich aktywność spada, przez co procesy przemian azotu są znacznie wolniejsze. Z kolei przy wysokich temperaturach i braku opadów rośnie ryzyko strat przez ulotnienie, szczególnie w przypadku mocznika. Dlatego optymalny termin nawożenia to kompromis między zbyt wczesnym, mało efektywnym wysiewem, a zbyt późnym, związanym z ryzykiem uszkodzenia roślin lub strat azotu.
Warto pamiętać, że roślina zaczyna aktywnie pobierać azot dopiero wtedy, gdy gleba i powietrze osiągną minimalne temperatury umożliwiające wzrost systemu korzeniowego. U zbóż ozimych jest to zwykle gleba na poziomie ok. 5–6°C na głębokości 5–10 cm. Oznacza to, że nawożenie azotem przy długo utrzymujących się przymrozkach ma ograniczony sens – składnik i tak nie zostanie szybko pobrany, a ryzyko jego strat (wymycie, denitryfikacja) wzrasta.
Temperatura wpływa także na szybkość działania różnych nawozów azotowych. Saletra amonowa działa szybciej w porównaniu z mocznikiem, który wymaga przekształcenia do formy amonowej i azotanowej. Ten proces – hydroliza mocznika i nitrifikacja – silnie zależy od temperatury gleby. Im chłodniej, tym dłużej trwa przejście do form dostępnych dla roślin, co trzeba uwzględnić przy planowaniu terminów pierwszej dawki w zbożach ozimych czy rzepaku.
Jakie temperatury są optymalne do stosowania różnych form azotu?
W praktyce rolniczej przyjmuje się kilka orientacyjnych progów temperatur, które pomagają ocenić, czy warto wysiać dany nawóz azotowy. Nie są to sztywne liczby, ale dobre wskazówki do podejmowania decyzji polowych. Ułatwia to zarówno dobór odpowiedniego nawozu, jak i ustalenie terminu wysiewu w powiązaniu z prognozą pogody.
Saletra amonowa i nawozy saletrzano-amonowe
Saletra amonowa zawiera azot w formie azotanowej i amonowej. Forma azotanowa jest bardzo szybko dostępna dla roślin, natomiast amonowa działa nieco wolniej, ale jest mniej podatna na wymywanie. Przy stosowaniu tych nawozów:
- minimalna sensowna temperatura gleby to ok. 3–4°C,
- optymalne warunki to okres, gdy temperatura powietrza w dzień oscyluje wokół 5–10°C,
- zboża ozime i rzepak mogą zacząć korzystać z podanej saletry już przy pierwszym ruszeniu wegetacji.
Przy takich warunkach forma azotanowa nie zalega zbyt długo w glebie bez pobrania, a jednocześnie rośliny są już w stanie ją wykorzystać. Gdy średnie temperatury są wyższe (10–15°C), działanie saletry jest bardzo szybkie, co dobrze sprawdza się przy nawożeniu upraw intensywnych lub w sytuacjach, gdy trzeba szybko poprawić zaopatrzenie roślin w azot.
Mocznik i nawozy amidowe
Mocznik jest nawozem o najwyższej koncentracji azotu w nawozach stałych. Jego przemiany zależą jednak silnie od temperatury i wilgotności gleby. Najważniejsze zależności:
- hydroliza mocznika (przejście do formy amonowej) jest bardzo wolna przy temperaturach gleby poniżej 5°C,
- optymalne tempo przemian notuje się przy 10–20°C i dostatecznej wilgotności,
- przy wysokiej temperaturze powietrza (powyżej 15–18°C) i suchej powierzchni gleby rośnie ryzyko strat przez ulatnianie amoniaku.
Oznacza to, że stosowanie mocznika bardzo wcześnie, gdy gleba jest zimna, powoduje opóźnione działanie nawozu. Pierwsza dawka na zboża ozime czy rzepak może więc nie zadziałać tak szybko, jak oczekuje rolnik. Z kolei późne wysiewanie mocznika w wysokich temperaturach, szczególnie na suche ściernisko lub darń, zwiększa straty azotu. Najkorzystniej jest, gdy po aplikacji w ciągu 1–3 dni spadnie umiarkowany deszcz, który wprowadzi granule w głąb profilu glebowego.
RSM i inne nawozy płynne
RSM (roztwór saletrzano-mocznikowy) łączy w sobie formę azotanową, amonową i amidową. Pod względem temperatury jego zachowanie jest pośrednie między saletrą a mocznikiem. Praktyczne zalecenia to:
- unikanie aplikacji przy silnych przymrozkach i temperaturze poniżej 0°C w momencie zabiegu,
- najlepsze efekty przy temperaturze 5–15°C i umiarkowanej wilgotności gleby,
- ostrożność przy wysokich temperaturach i silnym nasłonecznieniu, ze względu na ryzyko przypaleń liści.
RSM stosuje się najczęściej wczesną wiosną i w pierwszej połowie okresu wegetacji, gdy temperatury sprzyjają pobieraniu azotu, ale nie są jeszcze ekstremalnie wysokie. Rozpylanie RSM na liście przy ponad 20–22°C, silnym słońcu i niskiej wilgotności powietrza może prowadzić do uszkodzeń blaszek liściowych, co osłabia rośliny zamiast je dokarmiać.
Rola temperatury nocą i w ciągu dnia
Nie tylko maksymalna, ale również minimalna temperatura ma znaczenie. Utrzymujące się nocne spadki poniżej 0°C hamują aktywność korzeni i pobieranie azotu. Nawet jeśli w dzień powietrze ogrzewa się do kilku stopni na plusie, roślina może pozostawać w stanie ograniczonej wegetacji. Dlatego wskazówką bywa nie tyle pojedynczy ciepły dzień, co seria kilku dni z dodatnimi temperaturami w ciągu dnia i nocy.
W praktyce rolniczej dobrym kompromisem jest stosowanie nawozów azotowych tuż przed lub na początku stabilnego ocieplenia, gdy prognoza pogody wskazuje brak silnych, długotrwałych mrozów i możliwość dalszego wzrostu temperatur. Wówczas rośliny są gotowe do wykorzystania podanego azotu, a ryzyko jego wymycia lub innego rodzaju strat jest mniejsze.
Straty azotu w zależności od temperatury i warunków pogodowych
Jednym z głównych problemów przy nawożeniu azotem są straty tego składnika, które nie tylko oznaczają mniejszą efektywność nawożenia, ale też stanowią zagrożenie dla środowiska. Temperatura i związane z nią warunki pogodowe determinują, jak dużą część zastosowanego nawozu faktycznie wykorzystają rośliny, a ile zostanie utracone wskutek procesów fizycznych i biochemicznych w glebie.
Ulatnianie amoniaku z mocznika
Najbardziej znanym mechanizmem strat jest ulatnianie amoniaku po zastosowaniu mocznika na powierzchnię gleby. Proces ten jest szczególnie intensywny, gdy:
- powierzchnia gleby jest sucha i nagrzana,
- temperatura powietrza przekracza 15–20°C,
- gleba ma wyższe pH (gleby zasadowe, odkwaszone świeżo wapnowane),
- brakuje opadów po aplikacji nawozu.
W takich warunkach znaczna część azotu amidowego przechodzi do amoniaku, który ulatnia się do atmosfery. Straty mogą sięgać kilkunastu, a w skrajnych przypadkach nawet ponad 30% zastosowanego azotu. To nie tylko obniża opłacalność nawożenia, ale też jest niekorzystne dla środowiska. Jednym z podstawowych sposobów ograniczania tych strat jest dostosowanie terminu aplikacji mocznika do prognozowanych opadów i unikanie wysiewu na bardzo suchą, rozgrzaną glebę.
Wymywanie azotanów przy niskich temperaturach
Forma azotanowa azotu jest mobilna i łatwo przemieszcza się z wodą w głąb profilu glebowego. Przy niskich temperaturach, szczególnie późną jesienią i zimą, aktywność roślin jest niska lub zerowa. Jeśli w tym okresie w glebie znajduje się duża ilość azotu azotanowego (np. po przenawożeniu lub zbyt wczesnym zastosowaniu wysokich dawek), rośnie ryzyko jego wymycia poza zasięg systemu korzeniowego.
Silne opady deszczu lub topniejący śnieg powodują przesiąkanie wody w głąb, a wraz z nią przemieszczanie się azotanów. W wodach gruntowych prowadzi to do podwyższenia zawartości azotu, co może skutkować problemami z jakością wody pitnej i eutrofizacją zbiorników. Z punktu widzenia gospodarstwa oznacza to strata składnika, za który rolnik zapłacił, a z którego roślina nie skorzystała.
Denitryfikacja przy wyższej temperaturze i nadmiarze wody
Denitryfikacja to proces beztlenowy, w którym bakterie redukują azotany do form gazowych (N₂, N₂O), które ulatniają się do atmosfery. Zachodzi on intensywnie w glebach słabo napowietrzonych, zalanych wodą, przy umiarkowanie wysokich temperaturach (najczęściej 10–25°C). Długotrwałe zastoiska wodne na polu, przy jednoczesnej obecności azotanów w glebie, mogą prowadzić do znacznych strat azotu.
Wiosną, gdy po okresie chłodów następuje ocieplenie i intensywne opady, pole może pozostawać przesycone wodą przez kilka dni. Jeśli w takim momencie w glebie znajduje się duża ilość azotu w formie azotanowej, ryzyko denitryfikacji rośnie. Dlatego ważne jest nie tylko to, ile azotu podamy, ale także w jakich warunkach i w jakiej formie. Odpowiednie dzielenie dawek i wybór nawozu do warunków glebowych pozwala ograniczyć te niekorzystne procesy.
Praktyczne zalecenia nawożenia azotem w zależności od temperatury
Znając ogólne zależności między temperaturą a zachowaniem nawozów azotowych, można przejść do praktycznych zasad. W gospodarstwie najważniejsze jest połączenie informacji o aktualnych i prognozowanych warunkach pogodowych z planem nawożenia danej uprawy. Dzięki temu można podnieść efektywność nawożenia i zmniejszyć koszty jednostkowe produkcji.
Wiosenne pierwsze dawki w zbożach ozimych
Decyzja o terminie pierwszej dawki azotu pod pszenicę, pszenżyto czy żyto ozime powinna opierać się na obserwacji ruszenia wegetacji. Kluczowe kwestie to:
- kilka dni z dodatnią temperaturą powietrza w dzień (≥ 3–5°C) i nocą powyżej -3–0°C,
- brak prognozowanych silnych, długotrwałych mrozów,
- gleba nie jest nadmiernie zamarznięta na głębokość, która uniemożliwia pobieranie składników.
W takich warunkach saletra amonowa lub nawóz saletrzano-amonowy dobrze sprawdzają się jako pierwsza dawka. Dostarczają one szybko dostępnej formy azotanowej oraz wolniej działającej amonowej. Daje to roślinie impuls do ruszenia wegetacji, a jednocześnie nie naraża nadmiernie na wymycie, jeśli temperatura będzie wzrastać stopniowo.
Zastosowanie mocznika jako pierwszej dawki przy niskiej temperaturze gleby będzie oznaczało wolniejsze działanie. Może to być rozwiązanie akceptowalne, gdy zależy nam na wolniejszym uwalnianiu azotu, ale trzeba pogodzić się z opóźnionym efektem plonotwórczym. W praktyce wielu rolników wybiera saletrę na pierwszą dawkę, a mocznik lub RSM na kolejne.
Nawożenie rzepaku ozimego
Rzepak ma wysokie zapotrzebowanie na azot i bardzo silnie reaguje na jego wczesne zastosowanie. Jednocześnie jest wrażliwy na przenawożenie w późniejszym okresie. Przy ustalaniu terminu pierwszej dawki azotu:
- warto obserwować nie tylko temperaturę, ale także stan rozety i systemu korzeniowego,
- pierwszą dawkę najlepiej zastosować tuż przed lub na początku intensywnego wydłużania pędu,
- saletra i RSM są formami, które szybciej zadziałają przy umiarkowanych temperaturach wiosną.
Przy bardzo wczesnym nawożeniu rzepaku mocznikiem, gdy gleba jest zimna, efekt może być widoczny dopiero po pewnym czasie. Z kolei przy wysokiej temperaturze i suszy trzeba uważać, stosując RSM nalistnie, by nie uszkodzić roślin. Temperatury powyżej 20°C w połączeniu z silnym słońcem i niską wilgotnością powietrza są niekorzystne dla takich zabiegów.
Nawożenie zbóż jarych i kukurydzy
Zboża jare i kukurydza wysiewa się, gdy gleba osiągnie wyższą temperaturę niż dla ozimin. W związku z tym nawożenie azotem jest ściślej powiązane z terminem siewu. W praktyce:
- pod zboża jare często stosuje się część dawki przedsiewnie, a resztę pogłównie,
- dla kukurydzy ważne jest, by główna dawka azotu była dostępna w fazie intensywnego wzrostu (od kilku liści do wykształcenia kolb),
- mocznik może być dobrym wyborem przy nawożeniu przedsiewnym, gdy zakładamy szybki wzrost temperatur gleby.
Kukurydza silnie reaguje na niedobory azotu we wczesnych fazach, ale też źle znosi jego nadmiar zbyt późno. Przy wyższych temperaturach gleby tempo mineralizacji i przemian azotu rośnie, więc dawki przedsiewne w formie amidowej lub amonowej mogą być efektywnie wykorzystane. Warto jednak pamiętać, że intensywne opady na lekkich glebach mogą przyspieszyć wymywanie azotanów, dlatego dzielenie dawek lub częściowe stosowanie nawozów w formie mniej mobilnej bywa korzystne.
Nawożenie użytków zielonych
Łąki i pastwiska wymagają kilku dawek azotu w sezonie. Ich efektywność zależy w dużej mierze od temperatury i wilgotności. Najważniejsze zasady to:
- pierwsza dawka wczesną wiosną, gdy rusza wegetacja (zwykle gleba ≥ 4–5°C),
- kolejne dawki po każdym pokosie lub okresie intensywnego wypasu,
- unikanie stosowania wysokich dawek mocznika na suchą darń przy wysokiej temperaturze.
Wysiew mocznika na pastwisko przy temperaturze powyżej 18–20°C i braku opadów może prowadzić do dużych strat przez ulatnianie amoniaku. Dużo korzystniejsze jest zastosowanie nawozów saletrzano-amonowych lub nawozów azotowo-siarkowych, które szybciej dostarczą azot i jednocześnie zmniejszą ryzyko strat. Przy planowaniu terminu warto ściśle śledzić prognozy opadów – deszcz o niewielkim natężeniu, pojawiający się w ciągu 1–2 dni po aplikacji, zdecydowanie poprawia wykorzystanie azotu.
Dostosowanie dawki azotu do warunków termicznych i stanowiska
Oprócz terminu i formy nawozu, istotne jest również dopasowanie dawki azotu do warunków termicznych i typu gleby. Zbyt wysoka dawka w niekorzystnych warunkach to większe straty i ryzyko przelegnięcia roślin, wylegania zbóż, pogorszenia jakości plonu czy przekroczenia limitów środowiskowych. Dlatego, planując nawożenie, warto uwzględnić kilka dodatkowych aspektów.
Rodzaj gleby a ryzyko strat
Na glebach lekkich, piaszczystych, o małej pojemności sorpcyjnej, azot w formie azotanowej bardzo łatwo się wymywa. Przy chłodnej, mokrej wiośnie i niskiej aktywności roślin, duża część zastosowanego azotu może zostać utracona. Rozwiązaniem jest:
- dzielenie dawek na kilka mniejszych,
- częstsze stosowanie nawozów, w których część azotu jest w formie amonowej lub amidowej,
- unikać wysokich jednorazowych dawek przedsiewnych.
Na glebach ciężkich, ilastych, bardziej podatnych na zastoje wody, należy liczyć się z większym ryzykiem denitryfikacji przy wysokiej wilgotności i umiarkowanej temperaturze. Tu z kolei ważne jest, by nie podawać nadmiernych ilości azotu w formie azotanowej w okresie, gdy pole może być zalane wodą (np. wiosenne roztopy połączone z opadami).
Dostosowanie nawożenia do przebiegu pogody
Każdy sezon jest inny. Nie wystarczy trzymać się stałego schematu nawożenia – trzeba reagować na aktualne warunki. Przykładowo, jeśli wiosna jest zimna i wegetacja rusza późno, a prognozy wskazują na kolejne chłodne tygodnie, zbyt wczesne zastosowanie dużych dawek azotu może być nieefektywne. Lepszym wyjściem bywa wówczas:
- nieznaczne zmniejszenie pierwszej dawki,
- przesunięcie części azotu na drugą dawkę, gdy temperatura ustabilizuje się na wyższym poziomie,
- dostosowanie formy nawozu (preferencja dla saletry nad mocznikiem przy bardzo niskich temperaturach gleby).
W roku, gdy wiosna jest ciepła i sucha, a opadów brakuje, stosowanie mocznika lub RSM na suchą glebę przy wysokich temperaturach staje się ryzykowne. W takich warunkach warto rozważyć ograniczenie dawek, przesunięcie części azotu na później lub zastosowanie innej formy nawozu, mniej podatnej na ulatnianie.
Znaczenie siarki i innych składników
Wysoka efektywność azotu zależy nie tylko od temperatury i formy nawozu, ale też od dostępności innych składników pokarmowych, w tym siarki, potasu, fosforu i magnezu. Szczególnie siarka ma istotne znaczenie dla wykorzystania azotu przez rzepak i zboża. Niedobór siarki ogranicza przetwarzanie azotu w białka, co sprawia, że rośliny gorzej reagują na nawożenie azotem, nawet przy optymalnych temperaturach.
W ostatnich latach obserwuje się spadek depozycji siarki z powietrza, dlatego coraz częściej zachodzi potrzeba jej nawożenia. Nawozy azotowo-siarkowe (np. saletrosan) są dobrym rozwiązaniem, zwłaszcza przy pierwszych dawkach wiosennych. Dzięki temu poprawia się bilans azotu i siarki, co przekłada się na wyższe plony i lepszy skład białkowy ziarna czy nasion rzepaku.
Wykorzystanie prognoz pogody i narzędzi wspomagających decyzje
Planowanie nawożenia azotem w oparciu o temperaturę i warunki pogodowe wymaga dobrej informacji. Coraz więcej gospodarstw korzysta z prognoz pogody krótkoterminowych i średnioterminowych, a także z lokalnych stacji meteorologicznych. Dzięki temu łatwiej przewidzieć, kiedy spodziewać się opadów, przymrozków czy fal upałów, które mogą wpłynąć na efektywność nawożenia.
Prognozy krótkoterminowe (1–3 dni)
Najbardziej użyteczne są prognozy na kilka najbliższych dni, które pozwalają zaplanować konkretny termin wysiewu nawozu. Jeśli prognozowane są umiarkowane opady w ciągu 24–72 godzin, jest to często idealny moment na zastosowanie mocznika, RSM lub innych nawozów azotowych. Deszcz o małej lub średniej intensywności wprowadzi azot w głąb gleby i ograniczy straty przez ulatnianie.
Prognozy średnioterminowe (5–14 dni)
Prognozy na dłuższy okres są mniej precyzyjne, ale dają ogólny obraz trendu: czy czeka nas ochłodzenie, ocieplenie, okres suchy czy deszczowy. Na ich podstawie można zaplanować podział dawek azotu, ustalić, które pole nawozić w pierwszej kolejności, a które może poczekać. W gospodarstwach o większym areale takie planowanie jest niezbędne, by optymalnie wykorzystać okna pogodowe.
Aplikacje i modele doradcze
Na rynku dostępne są także aplikacje i programy doradcze, które na podstawie danych meteorologicznych, informacji o glebie, gatunku uprawy i zastosowanych dawkach nawozów szacują optymalny termin nawożenia. Choć nie zastąpią one doświadczenia rolnika, mogą być dobrym wsparciem w podejmowaniu decyzji, szczególnie w trudnych sezonach. Modele te często uwzględniają nie tylko temperaturę, ale również wilgotność gleby, fazę rozwojową roślin i przewidywany przebieg pogody.
Najważniejsze praktyczne wskazówki dla rolników
Podsumowując najważniejsze informacje związane z temperaturą powietrza i gleby przy nawożeniu azotem, warto zapamiętać kilka kluczowych zasad, które łatwo przełożyć na praktykę polową. Ich stosowanie pozwala zwiększyć wykorzystanie nawozów, ograniczyć straty i poprawić wynik ekonomiczny upraw.
- Nie kieruj się wyłącznie kalendarzem – termin nawożenia dostosuj do faktycznej temperatury powietrza i gleby oraz do fazy rozwojowej roślin.
- Stosuj saletrę amonową i nawozy saletrzano-amonowe na pierwsze dawki wiosną, szczególnie gdy gleba jest jeszcze chłodna, aby uzyskać szybszy efekt.
- Uważaj z mocznikiem w wysokich temperaturach i przy suchej powierzchni gleby – w takich warunkach straty przez ulatnianie amoniaku mogą być bardzo duże.
- Na glebach lekkich dziel dawki azotu i unikaj wysokich jednorazowych dawek przedsiewnych, zwłaszcza przy chłodnej i mokrej wiośnie.
- Śledź prognozy pogody i planuj nawożenie tak, by po aplikacji wystąpiły umiarkowane opady, ale unikaj zabiegów tuż przed bardzo silnymi deszczami.
- Uwzględniaj nie tylko temperaturę powietrza, lecz także minimalne temperatury nocą i realny stan wegetacji roślin na polu.
- Pamiętaj o roli siarki i innych składników – przy ich niedoborze nawet dobrze dobrana dawka azotu w optymalnej temperaturze nie da pełnego efektu plonotwórczego.
FAQ – najczęściej zadawane pytania
1. Czy warto wysiewać nawóz azotowy na zmarzniętą glebę?
Wysiew nawozów azotowych na zmarzniętą glebę jest dopuszczalny tylko w określonych ramach prawnych i pod pewnymi warunkami, ale z agronomicznego punktu widzenia często bywa mało efektywny. Gdy gleba jest silnie zamarznięta, rośliny praktycznie nie pobierają składników, a przy odmarzaniu i intensywnym spływie wody rośnie ryzyko wymywania azotanów. Dodatkowo, w przypadku mocznika, przemiany azotu są bardzo wolne przy niskiej temperaturze. Lepszym rozwiązaniem jest wczesnowiosenne nawożenie na glebę częściowo rozmarzniętą, gdy prognozy zapowiadają stopniowe ocieplenie i brak gwałtownych roztopów połączonych z ulewnymi opadami.
2. Jak rozpoznać najlepszy moment na pierwszą dawkę azotu w pszenicy ozimej?
Optymalny moment na pierwszą dawkę azotu w pszenicy ozimej to okres, gdy roślina wychodzi ze spoczynku zimowego i rozpoczyna intensywniejszą wegetację. W praktyce warto obserwować zarówno prognozy temperatur, jak i wygląd łanu. Jeśli przez kilka dni z rzędu w dzień występują dodatnie temperatury (3–7°C), nocą nie ma silnych mrozów, a gleba na głębokości kilku centymetrów zaczyna rozmarzać, to dobry sygnał. Pszenica powinna być zielona, z widocznymi, żywymi węzłami krzewienia. W takich warunkach saletra amonowa lub nawóz saletrzano-amonowy szybko dostarczą azotu, który roślina wykorzysta do krzewienia i budowy potencjału plonotwórczego.
3. Czy mocznik zawsze jest gorszy od saletry na wiosnę?
Mocznik nie jest z natury gorszy od saletry, ale działa inaczej i wymaga odpowiednich warunków, aby był w pełni efektywny. Na wczesną wiosnę, przy niskiej temperaturze gleby, saletra daje szybszy efekt, ponieważ zawiera azot w formie azotanowej, natychmiast dostępnej dla roślin. Mocznik musi najpierw ulec hydrolizie, co w chłodnej glebie przebiega wolniej. Wraz ze wzrostem temperatury i przy zapewnionej wilgotności mocznik może być bardzo efektywny, zwłaszcza jako nawóz przedsiewny lub na drugą dawkę. Problemem bywa stosowanie go przy wysokiej temperaturze i suchej glebie, kiedy rośnie ryzyko strat przez ulatnianie amoniaku – wówczas trzeba szczególnie uważać na termin i warunki pogodowe.
4. Jak ograniczyć straty azotu przy wysokiej temperaturze latem?
Latem, przy wysokich temperaturach, najwięcej strat azotu występuje przy stosowaniu mocznika i nawozów płynnych na suchą powierzchnię gleby lub nalistnie w pełnym słońcu. Aby zminimalizować straty, warto stosować nawożenie w godzinach porannych lub wieczornych, unikać aplikacji w czasie upałów i przy silnym nasłonecznieniu, a także wykorzystywać prognozowane opady – najlepiej, jeśli deszcz spadnie w ciągu 1–3 dni po wysiewie. Można też rozważyć stosowanie nawozów w formie bardziej stabilnej, zawierających część azotu w formie amonowej, lub użycie inhibitorów ureazy w przypadku mocznika. Istotne jest również dostosowanie dawki do realnych potrzeb roślin, by nie pozostawiać nadmiaru azotu na powierzchni gleby.
5. Czy stosowanie RSM przy niskiej temperaturze ma sens?
RSM można stosować przy stosunkowo niskich temperaturach, ale trzeba zwrócić uwagę na kilka kwestii. Sama aplikacja przy temperaturze bliskiej 0°C nie jest problemem, o ile nie występuje silny mróz w chwili zabiegu i bezpośrednio po nim, który mógłby uszkodzić rośliny pokryte roztworem. Najlepiej, gdy temperatura powietrza w dzień wynosi 5–10°C, a gleba zaczyna się ogrzewać. W takich warunkach rośliny stopniowo podejmują pobieranie azotu, a ryzyko uszkodzeń liści jest mniejsze. Należy unikać stosowania RSM na rośliny oblodzone lub pokryte śniegiem, a także w pełnym słońcu przy silnych wahaniach temperatur, co może prowadzić do stresu roślin i gorszego wykorzystania nawozu.
