Gleby żwirowe należą do najbardziej specyficznych i zarazem wymagających typów podłoża, z jakimi spotykają się zarówno rolnicy, jak i inżynierowie, przyrodnicy czy ogrodnicy. Charakteryzują się dużą przepuszczalnością, niską pojemnością wodną oraz ograniczoną zasobnością w składniki pokarmowe, ale równocześnie odgrywają istotną rolę w kształtowaniu krajobrazu, retencji wody i funkcjonowaniu ekosystemów. Zrozumienie ich pochodzenia, budowy, właściwości fizycznych i chemicznych, a także możliwości użytkowania jest kluczowe dla racjonalnego gospodarowania przestrzenią i zasobami przyrodniczymi na obszarach, gdzie ten typ gleb dominuje.
Geneza, budowa i właściwości gleb żwirowych
Pod pojęciem gleby żwirowej kryje się podłoże, w którym istotny procent objętości stanowi frakcja żwirowa, czyli ziarna o średnicy od około 2 do 63 mm. W praktyce oznacza to przewagę większych okruchów skalnych nad drobniejszym materiałem ilastym, pylastym czy piaskowym. Taka struktura przesądza o większości cech użytkowych tych gleb, a także o ich funkcjonowaniu w środowisku. Gleby żwirowe rzadko występują w formie jednorodnej warstwy – najczęściej mają charakter mieszany, z różną zawartością frakcji drobnoziarnistej, co wpływa na stopień ich zwięzłości, przepuszczalności i zasobności.
Geneza gleb żwirowych jest ściśle związana z procesami geologicznymi i geomorfologicznymi. Zdecydowana większość żwirów stanowi produkt wietrzenia skał litych oraz ich późniejszego transportu przez wody płynące, lądolody lub procesy stokowe. W środowisku rzecznym żwiry są często obtoczone, zaokrąglone, dobrze wysortowane, podczas gdy w strefach glacjalnych występują mieszaniny o różnym stopniu rozdrobnienia, zawierające zarówno ostrokrawędziste głazy, jak i piaski czy iły. Ta różnica pochodzenia przekłada się na właściwości gleb, które rozwijają się na takim materiale macierzystym.
W glebach żwirowych dominującą rolę odgrywa szkielet glebowy – większe ziarna nie biorą bezpośredniego udziału w procesach sorpcyjnych, czyli zatrzymywaniu jonów odżywczych, ale tworzą rusztowanie dla drobniejszych cząstek. Pomiędzy frakcjami żwirowymi znajduje się materiał glebowy o różnej granulometrii, od piasków po frakcję ilastą. To właśnie ta drobna frakcja decyduje o zasobności w próchnicę, wodę oraz składniki mineralne. Im więcej cząstek ilastych i pylastych, tym większa pojemność wodna i sorpcyjna, a tym samym większe możliwości produkcyjne gleby żwirowej.
Z punktu widzenia użytkownika niezwykle ważna jest przepuszczalność gleb żwirowych. Zwykle cechuje je bardzo szybki odpływ wody, co w praktyce oznacza małą zdolność do jej magazynowania i duże ryzyko suszy glebowej, zwłaszcza w okresach niedoboru opadów. Jednocześnie wysoka przepuszczalność bywa atutem na obszarach zagrożonych podtopieniami, ponieważ gleby żwirowe ułatwiają infiltrację wód opadowych i roztopowych, zmniejszając ryzyko stagnowania wody na powierzchni.
Struktura mechaniczna i właściwości fizyczne gleb żwirowych powodują, że są one zazwyczaj słabo rozwinięte pod względem poziomów genetycznych. Często obserwuje się cienką warstwę próchniczną leżącą bezpośrednio na materiale żwirowym. Niekiedy poziom próchniczny ma zaledwie kilkanaście centymetrów grubości, co znacznie ogranicza rozwój systemów korzeniowych wielu roślin uprawnych. Korzenie szybko napotykają na warstwę szkieletową, w której trudno o wodę i składniki pokarmowe, co wymusza selekcję gatunków dobrze przystosowanych do takich warunków.
Istotną cechą gleb żwirowych jest także ich zróżnicowanie chemiczne, wynikające z rodzaju skały macierzystej. Na podłożu wapiennym (np. żwiry wapienne) dominują gleby o odczynie zasadowym lub obojętnym, stosunkowo bogatsze w wapń i magnez, często korzystniejsze dla roślin preferujących zasadowe pH. Natomiast na skałach krzemianowych (np. granity, gnejsy, piaskowce) zwykle powstają gleby bardziej kwaśne, o mniejszej zasobności w kationy zasadowe. Odczyn pH jest jednym z kluczowych parametrów, które należy uwzględniać przy ocenie przydatności rolniczej tych gleb i planowaniu zabiegów wapnowania.
Warto zwrócić uwagę, że ze względu na obecność dużych kamieni i żwirów mechaniczna uprawa gleb żwirowych bywa utrudniona. Sprzęt rolniczy jest narażony na większe zużycie, a prace takie jak orka czy kultywatorowanie mogą przebiegać mniej równomiernie niż na glebach bezszkieletowych. Z drugiej strony, dobra przewiewność i szybkie ogrzewanie się wiosną sprzyjają wczesnemu rozpoczęciu wegetacji niektórych roślin, co w określonych warunkach klimatycznych może stanowić istotny atut.
Rozmieszczenie gleb żwirowych i ich znaczenie w krajobrazie
Gleby żwirowe występują w wielu strefach klimatycznych i na różnych kontynentach, jednak ich rozkład przestrzenny jest silnie uzależniony od historii geologicznej danego obszaru oraz od działalności wód powierzchniowych i lodowców. Typowymi miejscami ich występowania są doliny i tarasy rzeczne, obszary polodowcowe, stożki napływowe u wylotu dolin górskich, a także strefy osuwiskowe i rozległe równiny żwirowe tworzone przez rzeki roztokowe.
W strefach nizinnych dużą rolę odgrywają żwirowe osady rzeczne. W dolinach większych rzek, szczególnie o zmiennej dynamice przepływu, powstają kompleksy teras zbudowanych z mieszaniny piasków i żwirów. Na takich podłożach często rozwijają się gleby o cechach żwirowych, w których frakcja szkieletowa dominuje w głębszych warstwach profilu glebowego. Wyższe tarasy rzeczne mogą być już częściowo przykryte cieńszą lub grubszą warstwą osadów drobnoziarnistych, co łagodzi nieco skrajne właściwości typowych gleb żwirowych, lecz ich obecność wciąż determinuje gospodarkę wodną i podatność na erozję.
Na obszarach górskich i podgórskich gleby żwirowe pojawiają się często na stożkach napływowych, w korytach suchych potoków, na stożkach usypiskowych u podnóża stromych stoków oraz na dawnych tarasach wysoko położonych dolin. Materiał żwirowy, transportowany przez wody roztopowe i potoki górskie, ulega tu stopniowemu sortowaniu. Największe głazy pozostają wyżej, a żwiry wędrują dalej, tworząc z czasem rozległe powierzchnie, na których rozwijają się ubogie, lecz ważne ekologicznie gleby żwirowe. Są one często siedliskiem muraw kserotermicznych i specyficznej roślinności przystosowanej do przesuszonych warunków.
Istotnym obszarem występowania gleb żwirowych są także dawne i współczesne równiny sandrowe oraz obszary moren czołowych i wewnętrznych, szczególnie w regionach ukształtowanych przez plejstoceńskie zlodowacenia. W takich środowiskach osadzane były ogromne ilości materiału żwirowo-piaszczystego, transportowanego przez wody roztopowe spływające z czoła lądolodu. Gleby powstałe na tych osadach, choć zróżnicowane lokalnie, często mają charakter szkieletowy, o słabej pojemności wodnej i niskiej urodzajności. W krajobrazie tworzą mozaikę z glebami bardziej gliniastymi i ilastymi, co ma znaczenie zarówno dla użytkowania rolniczego, jak i planowania przestrzennego.
Nie można pominąć roli gleb żwirowych w kształtowaniu obiegu wody w zlewniach rzecznych. Wysoka infiltracja wód opadowych w tego typu podłożu sprzyja zasilaniu wód podziemnych, a jednocześnie zmniejsza bezpośredni spływ powierzchniowy. Dzięki temu obszary o dużym udziale żwirów pełnią funkcję naturalnych zbiorników infiltracyjnych, które łagodzą skutki nawalnych deszczy i redukują ryzyko powodzi błyskawicznych. Jednocześnie w okresach bezopadowych, kiedy woda zgromadzona w porach i szczelinach żwirowych stopniowo migruje w kierunku koryt rzecznych, gleby żwirowe pomagają podtrzymywać przepływy niskie, co ma znaczenie dla ekosystemów wodnych.
W wymiarze krajobrazowo-przyrodniczym gleby żwirowe są również istotnym siedliskiem wielu gatunków roślin i zwierząt. Tworzą specyficzne warunki – suchsze, cieplejsze i bardziej przewiewne niż pobliskie gleby gliniaste czy iłowe. Na żwirowiskach mogą rozwijać się ciepłolubne zbiorowiska roślinne, w tym liczne gatunki chronione i rzadkie, przystosowane do ubogiego, przepuszczalnego podłoża. W wielu krajach fragmenty naturalnych i półnaturalnych żwirowisk są objęte ochroną jako cenne przyrodniczo siedliska, a ich degradacja – np. wskutek niekontrolowanej eksploatacji kruszywa – stanowi poważny problem.
Z punktu widzenia urbanizacji i gospodarki przestrzennej gleby żwirowe są często postrzegane jako atrakcyjne tereny pod zabudowę. Łatwość odwodnienia, brak długotrwałego zalegania wody oraz stosunkowo prosta stabilizacja podłoża sprzyjają lokalizowaniu w takich miejscach osiedli, dróg czy obiektów przemysłowych. Jednak intensywne uszczelnianie powierzchni gruntów na obszarach o wysokiej infiltracji zaburza lokalny bilans wodny, ograniczając naturalne zasilanie wód podziemnych. Dlatego coraz częściej, planując zagospodarowanie terenów żwirowych, uwzględnia się rozwiązania małej retencji, takie jak ogrody deszczowe, nieutwardzone parkingi czy zbiorniki infiltracyjne.
Znaczenie gleb żwirowych w rolnictwie i gospodarce człowieka
Gleby żwirowe są z rolniczego punktu widzenia uznawane na ogół za słabsze, trudniejsze w użytkowaniu i mniej plonotwórcze niż gleby gliniaste, lessowe czy mady. Ich podstawową wadą jest niewielka pojemność wodna, co skutkuje szybkim przesychaniem profilu glebowego, szczególnie w okresach intensywnego nasłonecznienia oraz przy deficycie opadów. Rośliny uprawne uprawiane na glebach żwirowych często cierpią z powodu niedoboru wody, zwłaszcza w newralgicznych fazach rozwoju, takich jak kwitnienie czy zawiązywanie nasion. Z tego powodu podstawą racjonalnej gospodarki rolniczej na takich terenach jest odpowiedni dobór gatunków i odmian roślin oraz, o ile to możliwe, stosowanie nawadniania.
Uprawy polowe na glebach żwirowych zazwyczaj ograniczają się do roślin o stosunkowo niskich wymaganiach siedliskowych i dobrze rozwiniętym systemie korzeniowym. Często spotyka się tam uprawy zbóż jarych i ozimych bardziej tolerancyjnych na suszę, roślin pastewnych, a także niektórych wieloletnich traw wykorzystywanych w mieszankach na użytki zielone. Wielu rolników decyduje się na przekształcanie najuboższych stanowisk żwirowych w pastwiska lub łąki ekstensywne, które – choć dają niższe plony – są bardziej stabilne w dłuższym okresie i lepiej dopasowane do warunków glebowych.
Dla gleb żwirowych typowa jest również niska zasobność w próchnicę i składniki pokarmowe. Uboższa frakcja drobnoziarnista, słabsza zdolność zatrzymywania jonów odżywczych oraz intensywne wymywanie związków mineralnych w głąb profilu prowadzą do szybkiego zubożenia warstwy ornej, jeśli nie jest ona regularnie nawożona. W praktyce oznacza to konieczność systematycznego stosowania nawozów organicznych (obornik, kompost, gnojowica w kontrolowanych dawkach), które poprawiają strukturę, zwiększają zawartość próchnicy i zdolność magazynowania wody. Uzupełnieniem są nawozy mineralne, których dawki i formy powinny być starannie dobierane, aby ograniczyć straty związane z wymywaniem.
Ważnym aspektem gospodarowania na glebach żwirowych jest ich podatność na erozję wodną i wietrzną. Mimo że frakcja żwirowa jest ciężka i trudna do przemieszczania, drobniejsza część materiału glebowego – piaski, pyły i iły – może być łatwo wynoszona przez spływy powierzchniowe lub wywiewana przez wiatr, zwłaszcza wtedy, gdy gleba pozostaje bez okrywy roślinnej. Erozja prowadzi do odsłaniania coraz większej ilości żwiru i kamieni, pogarszając warunki uprawy. Aby temu przeciwdziałać, stosuje się zabiegi ochronne, takie jak utrzymywanie międzyplonów, okrywy roślinnej zimą, pasy roślinności wzdłuż spadków terenu czy minimalna uprawa gleby.
W kontekście współczesnego rolnictwa zrównoważonego gleby żwirowe mogą jednak odgrywać pozytywną rolę, jeśli zostaną odpowiednio zagospodarowane. Możliwe jest na przykład wykorzystywanie ich pod uprawy sadownicze, szczególnie gatunków dobrze znoszących suche i przewiewne stanowiska. Niektóre krzewy owocowe, winorośl czy gatunki o głębokim systemie korzeniowym potrafią wykorzystać atuty takich gleb, pod warunkiem zapewnienia odpowiedniego nawożenia oraz, tam gdzie to wykonalne, nawadniania kroplowego. Dobrze zaplanowane sady na glebach żwirowych mogą charakteryzować się mniejszą presją chorób grzybowych, ponieważ szybkie przesychanie liści i powierzchni gleby ogranicza warunki rozwoju patogenów.
Poza rolnictwem produkcyjnym gleby żwirowe są często użytkowane jako tereny pod zalesienia lub zadrzewienia śródpolne. Drzewa i krzewy, zwłaszcza gatunki o mniejszych wymaganiach siedliskowych, takie jak sosna zwyczajna, brzoza, modrzew czy niektóre gatunki dębów, mogą stosunkowo dobrze rosnąć na takich stanowiskach, stabilizując jednocześnie podłoże, chroniąc je przed erozją i pełniąc funkcje krajobrazowe. Zalesienia na glebach żwirowych sprzyjają także poprawie retencji wodnej w skali lokalnej, choć nie zmieniają zasadniczo wysokiej przepuszczalności samego podłoża.
Z perspektywy gospodarki człowieka gleby żwirowe są szczególnie istotne ze względu na zawarty w nich materiał mineralny – kruszywo. Żwir jest cennym surowcem budowlanym, wykorzystywanym w produkcji betonu, do utwardzania dróg, budowy nasypów czy stabilizacji podłoży. Eksploatacja złóż żwiru prowadzi jednak do znacznej ingerencji w środowisko – przekształcenia rzeźby terenu, obniżenia poziomu wód gruntowych, zaniku siedlisk przyrodniczych i zmiany lokalnego mikroklimatu. Po zakończeniu eksploatacji konieczne jest przeprowadzenie rekultywacji wyrobisk, która może obejmować zarówno przywrócenie funkcji rolniczych, jak i tworzenie zbiorników wodnych, terenów rekreacyjnych lub obszarów cennych przyrodniczo.
Warto zauważyć, że gleby żwirowe pełnią również istotną rolę w gospodarce komunalnej i wodno-ściekowej. Ze względu na wysoką przepuszczalność są często traktowane jako korzystne podłoże dla małych przydomowych oczyszczalni, systemów rozsączających czy infiltracyjnych. Odpowiednio zaprojektowane układy drenażowe pozwalają na skuteczne rozsączanie ścieków po wstępnym oczyszczeniu, z wykorzystaniem naturalnych procesów biologicznych zachodzących w przestrzeni porowej gleby. Jednocześnie wymaga to starannego nadzoru i uwzględnienia lokalnych warunków hydrogeologicznych, aby nie doszło do zanieczyszczenia warstw wodonośnych i ujęć wody pitnej.
W obszarze ogrodnictwa gleby żwirowe budzą często mieszane uczucia. Z jednej strony są uznawane za trudne, wymagające intensywnego nawadniania i nawożenia, z drugiej – stanowią dogodną bazę dla zakładania ogrodów skalnych, rabat inspirowanych siedliskami kserotermicznymi czy innych kompozycji opartych na roślinach sucholubnych. Stosując odpowiednie zabiegi, takie jak dodatek materii organicznej (kompost, kora, zrębki), ściółkowanie czy budowa podwyższonych rabat, można w dużej mierze poprawić warunki wzrostu roślin. W ogrodach na glebach żwirowych świetnie sprawdzają się byliny i krzewy stepowe, śródziemnomorskie i alpejskie, które w naturalny sposób przystosowały się do życia na podłożach ubogich i szybko przesychających.
Gleby żwirowe, mimo swoich ograniczeń rolniczych, mogą zatem stać się ważnym elementem zrównoważonego zagospodarowania przestrzeni. Odpowiednio użytkowane, umożliwiają rozwój rolnictwa ekstensywnego, sadownictwa, leśnictwa, ogrodnictwa hobbystycznego, a także służą jako obszary infiltracji wód, bazy surowcowe i tereny rekreacyjne. Kluczem jest tu jednak świadome podejście do ich potencjału i ograniczeń, regularne monitorowanie stanu gleby oraz dostosowywanie sposobów użytkowania do zmieniających się warunków klimatycznych i gospodarczych.
Procesy glebowe, ochrona i przyszłość użytkowania gleb żwirowych
W glebach żwirowych zachodzą takie same podstawowe procesy glebotwórcze jak w innych typach gleb, lecz ich intensywność i kierunek są modyfikowane przez specyficzną budowę i skład granulometryczny. Ze względu na niewielką ilość drobnych frakcji oraz małą wilgotność, procesy akumulacji próchnicy przebiegają wolniej, a mineralizacja materii organicznej jest często przyspieszona przez dobre napowietrzenie gleby. W rezultacie warstwa próchniczna jest zazwyczaj cienka, a zawartość związków organicznych – umiarkowana lub niska, chyba że użytkownik systematycznie wprowadza materię organiczną w postaci nawozów naturalnych.
Jednym z ważnych zjawisk w glebach żwirowych jest wymywanie składników mineralnych, zwłaszcza w klimacie umiarkowanym i wilgotnym. Przez liczne pory i szczeliny woda opadowa szybko przemieszcza się w głąb profilu, zabierając ze sobą jony rozpuszczalne, w tym wapń, magnez, potas czy azotany. Prowadzi to z czasem do zakwaszenia górnych warstw gleby, ubożenia w składniki pokarmowe i pogorszenia warunków dla roślin o wyższych wymaganiach. Aby przeciwdziałać tym procesom, konieczne jest racjonalne nawożenie, unikanie nadmiernych dawek łatwo rozpuszczalnych nawozów mineralnych oraz, w razie potrzeby, prowadzenie zabiegów wapnowania w oparciu o analizy chemiczne gleby.
Procesy erozyjne w glebach żwirowych mają charakter specyficzny. Choć większe frakcje pozostają na miejscu, to właśnie one po części wzmacniają podatność powierzchni gleby na działanie strug wody. Gdy ulega ona przesyceniu wodą, drobniejszy materiał jest łatwo wynoszony z przestrzeni między żwirami, powstają mikrożłobienia, a w skrajnych przypadkach – rynny i wąwozy. Z czasem powierzchnia staje się coraz bardziej usłana kamieniami, aż dochodzi do zjawiska określanego mianem „pancerza kamienistego”, który z jednej strony ogranicza dalszą erozję, a z drugiej radykalnie obniża przydatność rolniczą terenu. Zapobieganie takim procesom wymaga utrzymywania ciągłej lub często odnawianej okrywy roślinnej oraz przemyślanego układu pól względem spadku terenu.
Ochrona gleb żwirowych nabiera coraz większego znaczenia w kontekście zmian klimatycznych. Prognozowane częstsze występowanie okresów suszy, przeplatanych epizodami intensywnych opadów, sprawia, że właściwości tych gleb – wysoka przepuszczalność i niska zdolność retencji – mogą zarówno pogłębiać skutki suszy dla rolnictwa, jak i pomagać w łagodzeniu skutków nawalnych deszczów. W regionach, gdzie gleby żwirowe zajmują znaczne powierzchnie, opracowuje się strategie adaptacyjne obejmujące m.in. rozwój systemów nawadniających, zastosowanie roślin okrywowych, zwiększanie zawartości próchnicy, a także rozwój małej retencji wodnej w skali gospodarstwa i zlewni.
Istotnym kierunkiem działań ochronnych jest również kształtowanie krajobrazu w taki sposób, aby gleby żwirowe mogły pełnić funkcję stref buforowych pomiędzy obszarami intensywnej produkcji rolniczej a ciekami wodnymi czy zabudową. Pasma roślinności drzewiastej i krzewiastej, zlokalizowane na glebach żwirowych, mogą przechwytywać część spływających z pól biogenów (azotu i fosforu), ograniczając ich dopływ do wód powierzchniowych. Dodatkowo zadrzewienia poprawiają mikroklimat, zwiększają bioróżnorodność i wzmacniają walory krajobrazowe regionu.
W miarę jak rośnie presja na pozyskiwanie surowców mineralnych, w tym kruszyw żwirowych, coraz większego znaczenia nabiera także racjonalne gospodarowanie złożami. Nowoczesne prawo geologiczne i ochrony środowiska w wielu krajach wymaga opracowania planów rekultywacji wyrobisk już na etapie projektowania eksploatacji. W przypadku gleb żwirowych rekultywacja może przybierać różne formy: od rekultywacji rolniczej (nawożenie, wprowadzanie warstw ziemi urodzajnej, siew roślin), przez leśną (zalesienia, zakrzewienia), aż po kierunek wodny (tworzenie zbiorników rekreacyjnych, łowisk, stref przyrodniczych). Nierzadko powstają w ten sposób nowe, cenne przyrodniczo ekosystemy, jak mozaiki zbiorników wodnych, wysp, skarp i żwirowych plaż, zasiedlane przez bogate zespoły roślin i zwierząt.
Coraz częściej w kontekście planowania przestrzennego pojawia się koncepcja wielofunkcyjnego wykorzystania terenów żwirowych. Zakłada ona łączenie różnych form użytkowania – np. częściowe pozostawienie obszarów pod rolnictwo ekstensywne, fragmentów pod zalesienia i pasy zieleni ochronnej, stref przeznaczonych na retencję wód opadowych oraz obszarów rekreacyjnych. Takie podejście sprzyja zrównoważonemu zagospodarowaniu, minimalizuje konflikty między użytkownikami przestrzeni i zwiększa odporność krajobrazu na zmiany klimatu oraz presję urbanizacyjną.
W dyskusji o przyszłości gleb żwirowych nie można pominąć roli wiedzy lokalnej i tradycyjnych praktyk gospodarowania. W wielu regionach rolnicy od pokoleń wypracowali metody dostosowania do ubogich i suchych gleb: stosowanie poplonów, mieszanych zasiewów, płodozmianów z udziałem roślin motylkowatych, ograniczanie głębokiej orki, wykorzystanie naturalnych zbiorników wody do nawadniania czy obsadzanie skrajów pól krzewami i drzewami dla ochrony przed wiatrem. Zestawienie tej lokalnej praktyki z nowoczesną wiedzą naukową i technologią (precyzyjne nawożenie, kroplowe systemy nawadniające, monitorowanie wilgotności gleby) pozwala opracować strategie gospodarowania, które zwiększają produktywność, a jednocześnie szanują ograniczenia środowiskowe.
Pod względem badań naukowych gleby żwirowe stanowią interesujący obiekt analiz, zwłaszcza w zakresie hydrologii gleb, fizyki ośrodków porowatych, ekologii roślin sucholubnych i ochrony wód podziemnych. Modele obiegu wody w zlewniach, które uwzględniają obecność stref żwirowych, lepiej odzwierciedlają rzeczywistość i pozwalają prognozować skutki ekstremalnych zjawisk pogodowych. Wiedza o tym, jak szybko i w jakim kierunku przemieszcza się woda w profilu żwirowym, jest kluczowa także dla oceny ryzyka rozprzestrzeniania się zanieczyszczeń, w tym związków chemicznych stosowanych w rolnictwie i ścieków pochodzenia komunalnego.
Gleby żwirowe – choć na pierwszy rzut oka mogą wydawać się mało wartościowe – w rzeczywistości pełnią złożone funkcje środowiskowe, gospodarcze i społeczne. Stanowią ważny element zróżnicowania glebowego świata, wpływają na kształt krajobrazu, biorą udział w regulacji obiegu wody i składników pokarmowych, a także stawiają przed człowiekiem wyzwania związane z ich racjonalnym i odpowiedzialnym użytkowaniem. Zrozumienie specyfiki tych gleb oraz świadome wykorzystanie ich atutów przy jednoczesnym ograniczaniu negatywnych skutków wynikających z ich właściwości jest jednym z kluczowych zadań nowoczesnej nauki o glebie, planowania przestrzennego i praktyki rolniczej.
