Mączlik różany to jeden z bardziej uciążliwych szkodników atakujących róże, ale także inne rośliny ozdobne i użytkowe. Jego obecność często bywa mylona z innymi insektami ssącymi, dlatego prawidłowe rozpoznanie ma kluczowe znaczenie dla skutecznego zwalczania. Szkodnik ten nie tylko osłabia rośliny, ale również przenosi choroby, zanieczyszcza liście lepką spadzią i sprzyja rozwojowi sadzaków grzybowych. Zrozumienie biologii mączlika, jego wyglądu, cyklu rozwojowego oraz warunków sprzyjających jego rozwojowi pozwala ograniczyć straty i dobrać odpowiednie metody ochrony – zarówno chemiczne, jak i ekologiczne.

Charakterystyka i wygląd mączlika różanego

Mączlik różany (często określany też jako mączlik szklarniowy lub po prostu mączlik) to niewielki owad z rzędu pluskwiaków równoskrzydłych. Dorosłe osobniki mierzą zwykle 1–2 mm i są łatwe do przeoczenia, dopóki nie wystąpi ich masowe pojawienie się. Nazwa „mączlik” nawiązuje do ich charakterystycznego, jakby oprószonego mąką wyglądu, wynikającego z obecności woskowego, białego nalotu na skrzydłach i ciele.

Dorosłe mączliki mają ciało koloru żółtawego lub jasnozielonego, przykryte parą białych skrzydeł, które składają dachówkowato nad tułowiem. Skrzydła są delikatne, półprzezroczyste i zdają się lekko błyszczeć w świetle. Przy poruszeniu rośliny, na której żerują, owady gwałtownie zrywają się do lotu, tworząc chmurkę białych punkcików. To jedno z najbardziej charakterystycznych zachowań ułatwiających rozpoznanie szkodnika.

Formy młodociane – larwy i nimfy – różnią się znacznie wyglądem od osobników dorosłych. W pierwszych stadiach są płaskie, owalne, półprzezroczyste, często niemal niewidoczne gołym okiem. Z czasem stają się bardziej wyraźne, zielonkawe lub żółtawe, a ich ciało pokrywa się woskowymi wydzielinami. Przytwierdzają się one do spodniej strony liści, gdzie prowadzą osiadły tryb życia i wysysają soki roślinne. Na liściach widoczne są wówczas drobne, jasnożółte plamki, będące miejscami nakłuć tkanek.

Jaja mączlika mają kształt wydłużony, są bardzo drobne i składane w skupiskach, zwykle na spodniej stronie liści, w pobliżu nerwów. Zabarwienie jaj zmienia się wraz z rozwojem – od początkowo jasnożółtego, poprzez kremowe, aż po ciemniejsze, przed wylęgiem larw. Ze względu na mikroskopijne rozmiary, dostrzeżenie ich bez lupy jest bardzo utrudnione, zwłaszcza u osób rozpoczynających przygodę z uprawą róż.

Warto podkreślić, że mączlik różany bywa często mylony z wełnowcami lub mszycami, które również wydzielają woskowe lub lepkie substancje. Jednak w przeciwieństwie do mszyc, mączliki mają wyraźne skrzydła już w postaci dorosłej, a ich nalot przypomina drobniutki proszek, a nie kłaczki waty charakterystyczne dla wełnowców. Dokładne obejrzenie spodniej strony liści jest kluczem do prawidłowej identyfikacji.

Biologia, cykl rozwojowy i warunki sprzyjające występowaniu

Mączlik różany ma bardzo dynamiczny cykl rozwojowy, dzięki czemu może w krótkim czasie tworzyć liczne kolonie. W warunkach sprzyjających – wysokiej temperaturze i podwyższonej wilgotności powietrza – cały cykl od jaja do osobnika dorosłego może trwać zaledwie kilka tygodni. W sezonie wegetacyjnym, zwłaszcza w szklarniach lub tunelach foliowych, możliwy jest rozwój wielu pokoleń w ciągu jednego roku.

Samice składają jaja na młodych liściach, głównie po ich spodniej stronie. Po kilku dniach do kilkunastu dni (w zależności od temperatury) wylęgają się larwy, które rozpoczynają żerowanie na tkankach liści. Larwy przechodzą przez kilka stadiów rozwojowych (tzw. stadia nimfalne), w trakcie których stopniowo zwiększają rozmiary i grubość ciała. Ostatnie stadium przekształca się w poczwarkę, z której wygryzają się osobniki dorosłe.

Największą aktywność mączlik wykazuje w okresach ciepłych, suchych i bezwietrznych. W ogrodach przydomowych szczególnie intensywnie rozwija się w gęstych nasadzeniach, gdzie cyrkulacja powietrza jest ograniczona. Róże rosnące blisko ścian budynków, w pobliżu szklarni, altan lub ogrodzeń są częściej narażone na pojawienie się kolonii mączlika, ponieważ miejsca te sprzyjają utrzymywaniu się podwyższonej temperatury.

W uprawach szklarniowych cykl rozwojowy jest dodatkowo przyspieszony poprzez stabilne, sprzyjające warunki. Stałe temperatury na poziomie 20–25°C i wysoka wilgotność powietrza są niemal idealne dla rozwoju populacji. W takich warunkach zaledwie kilka zawleczonych osobników lub jaj może doprowadzić do gwałtownego gradacyjnego namnażania szkodnika.

Mączlik różany zimuje zwykle w postaci jaj lub form przetrwalnych ukrytych na resztkach roślinnych, w szczelinach konstrukcji, wśród chwastów oraz w pobliżu roślin żywicielskich. W łagodniejszych zimach owady mogą przetrwać również na niedokładnie usuniętych pędach i liściach róż, zwłaszcza jeśli rośliny znajdują się przy chronionych, nasłonecznionych ścianach. Z tego względu higiena uprawy ma ogromne znaczenie dla ograniczenia liczebności mączlika w kolejnym sezonie.

Rozwojowi mączlika sprzyjają także błędy w nawożeniu i pielęgnacji. Nadmierne stosowanie nawozów azotowych, prowadzące do zbyt bujnego, miękkiego przyrostu pędów i liści, czyni rośliny bardziej atrakcyjnymi i podatnymi na atak. Rośliny osłabione suszą, przelaniem lub innymi chorobami fizjologicznymi są mniej zdolne do obrony, przez co mączlik łatwiej się na nich zasiedla i szybciej rozmnaża.

Szkody wyrządzane przez mączlika różanego

Najistotniejszą formą szkodliwości mączlika różanego jest wysysanie soków z roślin. Owad posiada aparat gębowy typu kłująco-ssącego, którym nakłuwa tkanki liściowe i pobiera bogaty w cukry sok komórkowy. Prowadzi to do osłabienia rośliny na wielu poziomach – od zakłócenia procesów fotosyntezy, przez zaburzenia gospodarki wodnej, aż po spadek odporności na choroby.

Pierwszym zauważalnym objawem obecności mączlika są drobne, jasne punkciki na powierzchni liści, często zlokalizowane nieregularnie. Z czasem liście żółkną, tracą intensywne wybarwienie, matowieją i zaczynają przedwcześnie opadać. U róż powoduje to nie tylko osłabienie rośliny, ale także znaczące obniżenie efektu estetycznego – krzew traci liście, słabiej kwitnie, a nowe pędy są cienkie i słabo wykształcone.

Dodatkowym problemem jest wydzielanie przez mączliki dużych ilości tzw. spadzi – lepkiej, słodkiej substancji będącej produktem ubocznym trawienia soków roślinnych. Spadź osiada na powierzchni liści, pędów i kwiatów, stając się doskonałym podłożem do rozwoju grzybów sadzakowych. Te ciemne, czarne naloty pokrywające blaszki liściowe ograniczają dopływ światła, jeszcze bardziej obniżając wydajność fotosyntezy. Roślina wygląda na zabrudzoną i zaniedbaną, a usunięcie sadzaków bywa pracochłonne.

Mączlik różany jest również potencjalnym wektorem chorób wirusowych i bakteryjnych. Przenosząc się z rośliny na roślinę, może przenosić patogeny, które wnikają w tkanki podczas nakłuwania liści. Choć w przydomowych ogrodach jest to rzadziej obserwowane niż w wielkotowarowych uprawach, zjawisko to stanowi dodatkowe ryzyko dla kondycji róż, szczególnie kolekcjonerskich i cennych odmian.

Silne porażenie krzewów róż przez mączliki może skutkować całkowitym zahamowaniem wzrostu, słabym zawiązywaniem pąków kwiatowych lub ich zasychaniem. W skrajnych przypadkach, przy braku jakichkolwiek działań ochronnych, roślina może zamierać stopniowo – od wierzchołków pędów ku podstawie. Osłabione róże są szczególnie wrażliwe na przemarzanie zimą, podatne na choroby grzybowe, takie jak czarna plamistość czy mączniak prawdziwy, oraz gorzej regenerują się po uszkodzeniach mechanicznych.

Gdzie najczęściej spotyka się mączlika różanego

Mączlik różany zasiedla przede wszystkim ogrody przydomowe, rabaty parkowe, szkółki różane oraz uprawy szklarniowe i tunelowe. W Polsce obserwuje się go najczęściej w rejonach cieplejszych, ale przy sprzyjających warunkach może występować na terenie całego kraju. Szczególnie narażone są miejsca osłonięte od wiatru, słoneczne, o dużej liczbie gęsto posadzonych roślin.

Na rabatach ogrodowych mączlik preferuje róże o bujnym ulistnieniu i gęstym pokroju. Krzewy posadzone zbyt blisko siebie, bez możliwości swobodnego przepływu powietrza, tworzą idealne mikrośrodowisko dla rozwoju szkodnika. Obecność innych roślin żywicielskich, np. fuksji, pelargonii, niektórych bylin, a także chwastów, zwiększa ryzyko migracji owadów na róże, gdyż mączliki często przemieszczają się w obrębie całej rabaty.

W szklarniach i tunelach foliowych mączlik jest jednym z najgroźniejszych szkodników nie tylko róż, ale także pomidorów, ogórków, papryki, ziół i innych roślin uprawnych. Ograniczona przestrzeń, wysoka temperatura oraz pełna ochrona przed warunkami atmosferycznymi (deszcz, wiatr) sprzyjają szybkiemu namnażaniu. Jeden niekontrolowany sezon może sprawić, że populacja utrzyma się w obiekcie jako stały, trudny do wyeliminowania problem.

W parkach i nasadzeniach miejskich mączlik pojawia się głównie na różach rabatowych, pnących i okrywowych, sadzonych masowo w pasach zieleni. Obserwuje się go także na innych krzewach ozdobnych. Z uwagi na ograniczone możliwości stosowania chemicznych środków ochrony w przestrzeni publicznej, populacje mączlika mogą osiągać wysokie liczebności, szczególnie w gorące, suche lata.

Warto zaznaczyć, że mączlik może być zawlekany do ogrodu wraz z nowo zakupionymi roślinami: sadzonkami róż, roślinami doniczkowymi czy bylinami. Dlatego niezwykle ważna jest dokładna kontrola materiału roślinnego przed posadzeniem. Szczególnie oceniamy spodnią stronę liści, obecność dorosłych owadów oraz lepkość powierzchni blaszek – może ona świadczyć o obecności spadzi.

Metody profilaktyki i zapobiegania pojawowi mączlika

Skuteczna walka z mączlikiem różanym zaczyna się od działań profilaktycznych. Zapobieganie jest zwykle mniej pracochłonne i mniej kosztowne niż zwalczanie rozbudowanej już populacji. Kluczowe jest utrzymanie roślin w jak najlepszej kondycji, co zwiększa ich naturalną odporność na zasiedlenie przez szkodnika.

Podstawą profilaktyki jest właściwe nawożenie i podlewanie. Należy unikać zarówno przesuszenia, jak i nadmiernego zalewania podłoża. Róże podlewamy obficie, ale rzadziej, pozwalając glebie na lekkie przesychanie pomiędzy podlewaniami. W nawożeniu warto stosować nawozy wieloskładnikowe przeznaczone specjalnie dla róż, zawierające odpowiednią ilość fosforu i potasu, a nieprzekraczające zalecanej dawki azotu. Dobrze zbilansowane odżywienie roślin zmniejsza ich podatność na insekty.

Bardzo istotna jest także odpowiednia rozstawa krzewów. Nadmierne zagęszczenie nasadzeń sprzyja nie tylko mączlikom, ale również chorobom grzybowym. Przy sadzeniu warto zapewnić różom tyle przestrzeni, aby po osiągnięciu docelowej wielkości poszczególne krzewy nie zacieniały się wzajemnie i aby między roślinami mogło swobodnie krążyć powietrze.

Regularne cięcie róż pomaga usuwać stare, chore, uszkodzone i zagęszczające się pędy. Dzięki temu krzew jest lepiej przewietrzany i szybciej wysycha po opadach lub podlewaniu, co zniechęca wiele szkodników i patogenów. W trakcie cięcia warto zwracać uwagę na obecność mączlików – jeśli zauważymy pierwsze objawy, można od razu podjąć odpowiednie działania.

Utrzymywanie porządku na rabatach – usuwanie opadłych liści, przekwitłych kwiatostanów, resztek roślinnych – ogranicza liczbę miejsc, w których mączlik może zimować lub ukrywać się w ciągu sezonu. Szczególnie jesienią należy zadbać o dokładne zgrabienie i usunięcie porażonych liści oraz ich spalenie lub wyrzucenie z dala od ogrodu, zamiast pozostawiania w kompostowniku, gdzie owady mogą przetrwać.

W przypadku roślin w pojemnikach, zwłaszcza uprawianych na balkonach i tarasach, bardzo pomocne może być okresowe przecieranie liści wilgotną ściereczką. Pozwala to usunąć młode stadia mączlika i spadź, a także szybko wychwycić pierwsze oznaki zasiedlenia roślin. To prosta, mechaniczna metoda ograniczania populacji bez użycia środków chemicznych.

Zwalczanie mączlika różanego – metody chemiczne

W sytuacji, gdy populacja mączlika jest już dobrze rozwinięta, a objawy na różach wyraźnie widoczne, często konieczne staje się sięgnięcie po środki ochrony roślin o działaniu insektycydowym. Ich stosowanie wymaga jednak rozwagi, znajomości preparatów oraz przestrzegania zasad bezpieczeństwa. Warto również pamiętać o ochronie owadów pożytecznych i ograniczaniu negatywnego wpływu na środowisko.

Do zwalczania mączlika najczęściej wykorzystuje się preparaty o działaniu kontaktowym i żołądkowym, które po naniesieniu na powierzchnię liści wnikają w ciało owadów lub są przez nie spożywane podczas żerowania. Bardzo ważne jest dokładne opryskanie przede wszystkim spodniej strony liści, ponieważ to tam koncentruje się największa liczba larw, nimf i jaj mączlika.

Na rynku dostępne są środki w formie koncentratów do rozcieńczania w wodzie oraz gotowe do użycia preparaty w butelkach z atomizerem. Wybór zależy od wielkości nasadzeń oraz doświadczenia użytkownika. W uprawach amatorskich warto wybierać preparaty dopuszczone do stosowania w ogrodach przydomowych i na działkach, sprawdzając dokładnie etykietę produktu i zalecenia producenta.

Jedną z istotnych zasad przy stosowaniu chemii jest rotacja substancji czynnych. Długotrwałe używanie preparatów opartych na tym samym mechanizmie działania sprzyja uodparnianiu się populacji mączlika. Aby temu zapobiec, warto korzystać naprzemiennie z różnych środków, jeśli sytuacja wymaga kilku zabiegów w sezonie. Zabiegi wykonuje się zazwyczaj w odstępach 7–14 dni, zależnie od fazy rozwoju roślin i zaleceń podanych na opakowaniu.

Opryski najlepiej wykonywać wczesnym rankiem lub późnym popołudniem, w dni bezwietrzne, bez bezpośredniego, silnego nasłonecznienia. Zmniejsza to ryzyko poparzenia liści i ogranicza parowanie cieczy roboczej. Warto unikać stosowania chemicznych insektycydów w okresie intensywnego kwitnienia róż oraz w czasie masowego lotu owadów zapylających, aby nie szkodzić pszczołom i innym pożytecznym organizmom.

Trzeba pamiętać, że preparaty chemiczne zwykle silnie redukują populację owadów, ale nie zawsze eliminują wszystkie stadia rozwojowe mączlika. Część jaj może przetrwać, dlatego tak ważne jest powtórzenie zabiegu po upływie czasu, w którym z jaj wylęgną się nowe larwy. Łączenie chemii z metodami mechanicznymi, higieną uprawy i zwalczaniem biologicznym daje zwykle trwalszy efekt.

Zwalczanie mączlika różanego metodami ekologicznymi

Dla wielu miłośników róż, zwłaszcza uprawiających rośliny w ogrodach przydomowych czy ogródkach działkowych, priorytetem jest ograniczanie stosowania chemii. W takim przypadku szczególnego znaczenia nabierają metody ekologiczne, które mogą być bardzo skuteczne, jeśli zostaną wdrożone odpowiednio wcześnie i konsekwentnie.

Jedną z podstawowych metod jest stosowanie preparatów na bazie naturalnych składników, takich jak oleje roślinne, olej parafinowy, mydła potasowe, wyciągi i napary roślinne. Środki te działają najczęściej w sposób mechaniczny, duszący lub utrudniający owadom poruszanie się i żerowanie. Rozpuszczają też spadź oraz woskowe wydzieliny, przez co larwy i nimfy stają się bardziej podatne na działanie czynników zewnętrznych.

Bardzo popularne są opryski roztworem szarego mydła potasowego z dodatkiem alkoholu lub oleju roślinnego. Mieszanina ta tworzy na powierzchni liści cienki film, który utrudnia oddychanie owadom, a jednocześnie rozpuszcza spadź. Zabiegi takie trzeba wykonywać w sposób systematyczny, co kilka dni, szczególnie na początku pojawu mączlika. Przy dużych populacjach warto połączyć je z innymi metodami.

Skuteczne bywają również naturalne wyciągi i napary z czosnku, cebuli, pokrzywy, wrotyczu czy skrzypu. Zawierają one substancje odstraszające i osłabiające insekty, a przy okazji wzmacniają rośliny. Opryski takim wyciągiem nie dają zwykle natychmiastowego efektu jak chemiczne insektycydy, ale przy regularnym stosowaniu ograniczają liczebność kolonii i zapobiegają kolejnym gradacjom.

W walce z mączlikiem coraz większe znaczenie mają naturalni wrogowie – owady pożyteczne, które żywią się larwami i jajami szkodnika. Należą do nich m.in. biedronki, skorki, niektóre gatunki pluskwiaków drapieżnych oraz błonkówki pasożytnicze. W profesjonalnych uprawach szklarniowych stosuje się specjalnie hodowane pasożyty mączlika, które składają jaja do ciała gospodarza, doprowadzając do jego śmierci. W ogrodach amatorskich możliwe jest wspieranie obecności pożytecznych owadów poprzez tworzenie przyjaznych siedlisk – rabat kwietnych, hotelików dla owadów, pasów roślin miododajnych.

Cennym narzędziem są również żółte tablice lepowe, które przyciągają dorosłe osobniki mączlika. Zawiesza się je w pobliżu róż i innych roślin narażonych na atak szkodnika. Tablice pozwalają wczesnym etapom sezonu ocenić, czy mączlik jest już obecny w ogrodzie, a także wyłapać znaczną część osobników dorosłych, zanim złożą jaja. Stosowanie lepowych pułapek jest proste, tanie i w pełni bezpieczne dla środowiska.

Metody ekologiczne wymagają większej systematyczności i zaangażowania niż jednorazowy oprysk chemiczny, ale w dłuższej perspektywie pozwalają utrzymać róże w dobrej kondycji, bez nadmiernego obciążania środowiska. Ich skuteczność rośnie, gdy łączy się je z profilaktyką, higieną uprawy i mądrym planowaniem nasadzeń.

Praktyczne wskazówki, monitoring i wczesne wykrywanie szkodnika

Skuteczne ograniczanie populacji mączlika różanego wymaga regularnej obserwacji roślin. Monitoring pozwala wychwycić pierwsze osobniki, zanim dojdzie do masowego zasiedlenia. Już wczesną wiosną, gdy tylko róże zaczną ruszać z wegetacją, warto co kilka dni dokładnie oglądać spodnią stronę liści, szczególnie na młodych przyrostach i w gęstych partiach krzewu.

Dobrym nawykiem jest lekkie potrząsanie krzewem. Jeśli w odpowiedzi na ruch z rośliny uniesie się chmurka białych owadów, to niemal pewny znak obecności mączlika. W takiej sytuacji należy natychmiast podjąć działania – początkowo mechaniczne i ekologiczne – aby nie dopuścić do dalszego namnażania.

Wykorzystywanie żółtych tablic lepowych, zawieszonych na wysokości środkowej części krzewów, stanowi zarówno narzędzie monitorujące, jak i sposób częściowego ograniczania populacji dorosłych mączlików. W ogrodzie przydomowym wystarczy kilka tablic rozmieszczonych w różnych miejscach rabaty różanej. Ich stan warto kontrolować co tydzień, notując wzrost lub spadek liczebności odławianych owadów.

Wczesne wykrycie szkodnika pozwala zastosować łagodniejsze środki, takie jak mydła potasowe, napary roślinne czy mechaniczne usuwanie najmocniej porażonych liści. W wielu przypadkach takie działania, połączone z poprawą warunków uprawy, wystarczą, by uniknąć chemicznych interwencji. Późne wykrycie, gdy większość liści jest już pokryta spadzią i sadzakami, znacznie utrudnia skuteczne i szybkie opanowanie sytuacji.

Przy planowaniu ochrony róż dobrze jest prowadzić prosty, sezonowy dziennik obserwacji. Zapisywanie terminów pojawu pierwszych osobników, wykonanych zabiegów, warunków pogodowych oraz efektów podjętych działań pozwala z czasem lepiej przewidywać momenty największego ryzyka i optymalnie dobierać metody zwalczania. Taka praktyka jest szczególnie cenna dla osób posiadających większe kolekcje róż lub prowadzących szkółki i ogrody pokazowe.

Inne ciekawe informacje o mączliku różanym i relacjach z otoczeniem

Mączlik różany, choć uciążliwy, jest interesującym przykładem owada silnie przystosowanego do życia w środowisku stworzonym przez człowieka. Jego ekspansji sprzyja rozwój intensywnych upraw szklarniowych, globalny handel roślinami ozdobnymi oraz zmiany klimatyczne. Coraz częstsze, długotrwałe fale upałów i łagodne zimy pozwalają mączlikom lepiej przetrwać i szybciej się namnażać.

Ciekawym aspektem biologii mączlika jest jego zależność od mikroklimatu rośliny. Gęsto ulistnione krzewy o słabej cyrkulacji powietrza stwarzają owadom warunki zbliżone do tych panujących w szklarniach. Z tego powodu mączlik stał się jednym z symboli tak zwanych „szkodników cywilizacyjnych” – gatunków, które radzą sobie coraz lepiej właśnie dzięki działalności człowieka i zmianom w sposobie uprawy roślin.

W ekosystemie ogrodu mączlik jest także ogniwem łańcucha pokarmowego. Drapieżne owady i niektóre ptaki wykorzystują go jako źródło pożywienia. Tworzenie warunków sprzyjających różnorodności biologicznej – sadzenie roślin nektarodajnych, unikanie nadmiernej chemizacji, pozostawianie niewielkich, dzikich zakątków – pozwala zachować równowagę pomiędzy szkodnikami a ich naturalnymi wrogami. Dzięki temu presja mączlika na róże bywa w naturalny sposób ograniczana.

Warto też podkreślić rolę edukacji ogrodniczej. Świadomość istnienia mączlika różanego, umiejętność jego rozpoznawania i znajomość dostępnych metod ograniczania populacji sprawiają, że szkodnik ten przestaje być nieprzewidywalnym zagrożeniem. Zamiast reagować dopiero na silne uszkodzenia, ogrodnik może działać wyprzedzająco, obserwując, analizując i wybierając najmniej inwazyjne, a jednocześnie skuteczne sposoby ochrony swoich róż.

Coraz większą rolę odgrywa także wymiana doświadczeń pomiędzy pasjonatami – w klubach miłośników róż, na forach ogrodniczych i w mediach społecznościowych. Dzięki temu informacje o skutecznych, często prostych, domowych metodach zwalczania mączlika szybko się rozprzestrzeniają. Niejednokrotnie okazuje się, że konsekwentne stosowanie prostych zabiegów, jak regularne przemywanie liści, opryski z mydła potasowego lub wprowadzenie roślin wabiących owady pożyteczne, pozwala utrzymać populację mączlika na poziomie, który nie zagraża poważnie zdrowiu i urodzie róż.

Mączlik różany pozostanie zapewne stałym mieszkańcem naszych ogrodów i szklarni, lecz dzięki odpowiedniej wiedzy i praktyce można go traktować jako wyzwanie, a nie katastrofę. Połączenie profilaktyki, ekologicznych metod ochrony, rozsądnego wykorzystania środków chemicznych oraz dbałości o bioróżnorodność daje realną szansę na harmonijne współistnienie pięknych, zdrowych róż i otaczającego je, żywego ogrodu.