Kombajn zbożowy TX68 marki New Holland to jedna z najbardziej rozpoznawalnych maszyn żniwnych przełomu XX i XXI wieku, szczególnie na polskich polach. Zaprojektowany jako kombajn klasy wyższej, miał łączyć wysoką wydajność zbioru z kulturą pracy i relatywnie prostą obsługą serwisową. Przez lata stał się punktem odniesienia dla wielu gospodarstw wielkoobszarowych oraz firm usługowych, które poszukiwały solidnego sprzętu do zbioru zbóż, rzepaku, kukurydzy i innych roślin uprawnych. Bogata historia modelu TX68, jego charakterystyczna konstrukcja oraz praktyczne zalety i wady sprawiają, że do dziś pozostaje istotnym elementem parku maszynowego w wielu regionach Europy, w tym w Polsce.

Historia i rozwój serii TX z naciskiem na model TX68

Początki serii TX sięgają lat 90., kiedy New Holland intensywnie rozwijał linię kombajnów zbożowych przeznaczonych dla średnich i dużych gospodarstw. W tamtym okresie europejskie rolnictwo przechodziło znaczące zmiany – rosła powierzchnia pól, zwiększała się wydajność upraw, a okna czasowe na wykonanie żniw stawały się coraz krótsze. W odpowiedzi na te potrzeby producent opracował serię TX, która miała stanowić pomost między tradycyjnymi kombajnami wyłącznie klawiszowymi a rozwiązaniami o wyższej przepustowości.

TX68 był jednym z największych modeli w rodzinie, adresowanym do gospodarstw powyżej kilkudziesięciu hektarów pól zbożowych, a także do przedsiębiorstw usługowych obsługujących setki hektarów w sezonie. Oferował znacząco wyższą wydajność roboczą niż mniejsze TX-y dzięki większemu silnikowi, szerokiemu hederowi oraz rozbudowanemu systemowi omłotu i separacji. W wielu regionach Europy Zachodniej, a z czasem także w Europie Środkowej i Wschodniej, TX68 stał się maszyną-wizytówką tej klasy kombajnów.

Na rynku pojawiały się kolejne warianty i modernizacje, takie jak TX68 Plus czy wersje z innymi silnikami spełniającymi ówczesne normy emisji spalin. Zmiany dotyczyły również kabiny, ergonomii sterowania oraz systemów elektronicznych wspomagających pracę operatora, jak monitor przepustowości czy bardziej rozbudowany komputer pokładowy. Mimo stopniowego wypierania przez nowsze konstrukcje, m.in. serie CR i CX, TX68 długo utrzymywał się w produkcji, zyskując opinię maszyny solidnej i stosunkowo uniwersalnej.

W Polsce boom na tego typu kombajny nastąpił wraz ze wzrostem importu używanych maszyn z Europy Zachodniej. TX68 trafił do wielu gospodarstw jako sprzęt z drugiej ręki, ale nadal w pełni zdolny do efektywnej pracy na dużym areale. Dla wielu rolników był to jakościowy przeskok z mniejszych kombajnów krajowych lub starych konstrukcji zachodnich, oferując wyższy komfort, lepszą wydajność i większą niezawodność przy intensywnym użytkowaniu.

Budowa, cechy konstrukcyjne i dane techniczne New Holland TX68

New Holland TX68 został zaprojektowany jako kombajn klawiszowy o dużej przepustowości, wyposażony w bęben młócący, system odrzutnika, wytrząsacze słomy oraz zaawansowany układ czyszczenia. Zastosowano tu rozwiązania typowe dla wysokiej klasy maszyn, ale nadal oparte na sprawdzonych i stosunkowo prostych konstrukcyjnie elementach, co umożliwiało łatwiejszą eksploatację i naprawy w warunkach gospodarstwa.

Silnik i układ napędowy

Sercem TX68 jest sześciocylindrowy silnik wysokoprężny o dużej pojemności skokowej, produkowany przez New Holland lub we współpracy z renomowanymi dostawcami jednostek napędowych. Moc silnika w zależności od wersji oscyluje wokół 260–300 KM, co zapewnia odpowiedni zapas energii nawet przy pracy z szerokim hederem i w trudnych warunkach polowych. Taka moc umożliwia kombajnowi utrzymanie stabilnej prędkości roboczej, a także sprawne poruszanie się po drodze.

Napęd jest przenoszony poprzez przekładnie hydrostatyczne, pozwalające na płynne regulowanie prędkości jazdy bez potrzeby częstej zmiany biegów mechanicznych. W połączeniu z prostym w obsłudze joystickiem oraz sterowaniem hydrostatycznym, operator może łatwo dostosować tempo pracy do warunków łanu, nachylenia terenu oraz stanu podłoża.

Układ omłotu i separacji

TX68 bazuje na klasycznym systemie omłotu z dużym bębnem młócącym i klepiskiem o regulowanej szczelinie. Bęben o sporej szerokości i średnicy zapewnia skuteczne wymłacanie różnych rodzajów zbóż, rzepaku oraz niektórych roślin strączkowych. W wielu wersjach zastosowano dodatkowy bęben przyspieszający (tzw. beater), który poprawia przepustowość i przygotowuje masę roślinną do dalszej separacji.

Za omłot odpowiada także system wytrząsaczy słomy – kilka długich klawiszy wytrząsających, które przesiewają słomę i wytrząsają z niej ziarno. To tradycyjne rozwiązanie, ale w TX68 zmodernizowane pod kątem przepływu masy i efektywności pracy. Długość i konstrukcja wytrząsaczy są dostosowane do wysokiej wydajności kombajnu, co pomaga zminimalizować straty ziarna przy zbiorze gęstych i wysokich łanów.

Pod wytrząsaczami i klepiskiem znajduje się dwustopniowy system czyszczący z sitami górnymi i dolnymi oraz regulowanym nawiewem. Przepływ powietrza jest kontrolowany tak, aby maksymalnie oczyścić ziarno z plew, resztek słomy i innych zanieczyszczeń. Operator ma możliwość dostosowania ustawień sit i nawiewu do konkretnego gatunku roślin, wilgotności oraz warunków pogodowych.

Hedery i przystawki robocze

Kombajn TX68 może współpracować z szeroką gamą hederów zbożowych, najczęściej o szerokości roboczej od około 5 do 7,3 metra, w zależności od wersji i rynku. Heder wyposażony jest w listwę tnącą z kosą o napędzie mechanicznym lub hydraulicznym, ślimak wciągający masę roślinną oraz przenośnik pochyły prowadzący materiał do komory omłotu. Szerokie hedery umożliwiają wydajny zbiór dużych areałów przy ograniczonej liczbie przejazdów po polu.

Poza standardowymi hederami do zbóż, TX68 często pracuje w zestawie z hederem do rzepaku wyposażonym w boczne noże oraz stołem rzepakowym, a także z przystawkami do kukurydzy. Dzięki temu kombajn zyskuje szerokie zastosowanie w gospodarstwach, gdzie uprawia się kilka podstawowych roślin towarowych. Zmiana hedera lub przystawki jest stosunkowo prosta, co pozwala na szybkie przejście między różnymi rodzajami zbioru.

Kabina, ergonomia i elektronika

Jednym z istotnych atutów TX68 jest przestronna i dobrze przeszklona kabina operatora. Zapewnia ona bardzo dobrą widoczność na heder, przenośnik pochyły oraz otoczenie maszyny. Wnętrze kabiny zostało zaprojektowane zgodnie ze standardami komfortu pracy charakterystycznymi dla maszyn wyższej klasy. Regulowany fotel, czytelny panel zegarów i elementów sterujących sprawiają, że operator może skupić się na optymalnym prowadzeniu kombajnu.

W wielu wersjach zastosowano klimatyzację, co ma ogromne znaczenie w czasie długich dni żniwnych przy wysokich temperaturach. Obecne są także funkcje takie jak komputer pokładowy monitorujący prędkość jazdy, wydajność, poziom strat, a w niektórych konfiguracjach także szacowaną wydajność plonu na jednostkę powierzchni. Pozwala to operatorowi na bieżąco dostosowywać ustawienia maszyny i styl pracy do realnych warunków na polu.

Pojemność zbiornika ziarna i rozładunek

TX68 dysponuje dużym zbiornikiem ziarna, który w zależności od wersji może mieć pojemność około 9000–10000 litrów. Taka objętość pozwala na długą pracę bez konieczności częstego wyładunku, co jest szczególnie istotne na rozległych gruntach oddalonych od miejsca składowania plonu. Czas rozładunku zbiornika jest stosunkowo krótki dzięki wydajnemu ślimakowi wyładowczemu, a rura wyładowcza ma zasięg umożliwiający wygodne opróżnianie do przyczep o różnych rozmiarach.

Wysokość wyrzutu i zasięg rury są tak dobrane, aby możliwe było rozładowanie także do wyższych przyczep lub naczep samochodowych. Ułatwia to organizację logistyki żniw, zwłaszcza gdy plon przewożony jest bezpośrednio do skupu lub magazynów oddalonych od gospodarstwa. Obsługa rury wyładowczej jest w pełni hydrauliczna z poziomu kabiny, co upraszcza manewrowanie podczas pracy z wozami przeładunkowymi czy przyczepami.

Dane techniczne – charakterystyka przykładowa

Ze względu na liczne wersje i modernizacje, szczegółowe parametry mogą nieznacznie się różnić, jednak przykładowe dane techniczne modelu TX68 przedstawiają się w przybliżeniu następująco:

• Moc silnika: około 260–300 KM (w zależności od rocznika i wersji)
• Typ silnika: 6-cylindrowy diesel chłodzony cieczą
• Szerokość hedera zbożowego: typowo 5,4–7,3 m
• Pojemność zbiornika ziarna: ok. 9000–10000 l
• System omłotu: bęben młócący z klepiskiem, dodatkowy bęben przyspieszający (w wielu wersjach)
• Licznba wytrząsaczy: najczęściej 5–6 długich klawiszy
• Układ czyszczenia: dwustopniowy, sita górne i dolne, regulowany nawiew
• Napęd jezdny: hydrostatyczny
• Prędkość jazdy: kilka zakresów, maksymalna prędkość transportowa około 25 km/h (zależnie od wersji i przepisów)
• Waga robocza: kilkanaście ton w zależności od konfiguracji i hedera

Podane parametry stanowią ogólną charakterystykę i mogą różnić się dla konkretnych roczników i wersji wyposażenia, jednak dobrze oddają klasę wielkości i możliwości kombajnu TX68.

Zastosowanie, warunki pracy oraz praktyczne zalety i wady TX68

TX68 należy do maszyn, które odnajdują się w szerokim spektrum warunków polowych. Konstrukcja kombajnu została opracowana z myślą o wysokiej przepustowości, ale przy zachowaniu odpowiedniej jakości omłotu i stosunkowo niskich stratach. To właśnie szeroki zakres zastosowań oraz rozsądny kompromis pomiędzy wydajnością a kosztami eksploatacji sprawił, że model ten upowszechnił się w wielu krajach.

Gdzie i do czego najczęściej pracuje TX68

Najczęstszym środowiskiem pracy TX68 są gospodarstwa towarowe o powierzchni od kilkudziesięciu do kilkuset hektarów, w których dominuje uprawa zbóż, rzepaku oraz kukurydzy. Maszyna ta jest często wykorzystywana również przez firmy usługowe świadczące usługi żniwne dla mniejszych gospodarstw. Dzięki szerokiemu hederowi i dużej mocy silnika, TX68 może efektywnie obsługiwać stosunkowo duże areały w krótkim czasie, co ma ogromne znaczenie w warunkach niepewnej pogody.

W praktyce TX68 spotyka się na:

• rozległych, równinnych polach zbożowych w Polsce centralnej i północnej,
• gospodarstwach wielkoobszarowych w Niemczech, Francji czy krajach Beneluksu,
• obszarach rolniczych o zróżnicowanej rzeźbie terenu, gdzie konieczne jest dobre dopasowanie nastaw do nachylenia i wilgotności gleby,
• polach uprawnych w krajach skandynawskich, gdzie sezon żniwny jest krótki i wymaga bardzo sprawnej organizacji zbioru.

TX68, dzięki swej mocy i pojemności zbiornika, jest kombajnem predestynowanym do intensywnej eksploatacji. Jednocześnie nie jest to maszyna przesadnie skomplikowana w porównaniu z nowszymi modelami hybrydowymi czy rotorowymi, co bywa atutem w warunkach gospodarstw, gdzie dostęp do zaawansowanego serwisu jest ograniczony.

Rodzaje upraw obsługiwane przez TX68

Podstawą pracy TX68 są tradycyjne zboża: pszenica, jęczmień, żyto, owies czy pszenżyto. Dzięki możliwości regulacji bębna młócącego, szczeliny klepiska oraz prędkości nawiewu, maszyna dobrze radzi sobie z różnymi odmianami i wilgotnością łanu. Przy odpowiednich nastawach możliwy jest także zbiór:

• rzepaku – z użyciem stołu rzepakowego i bocznych noży,
• kukurydzy – z zastosowaniem odpowiedniej przystawki do kukurydzy i dedykowanych zestawów do omłotu,
• roślin strączkowych – takich jak groch czy łubin, przy właściwym dostosowaniu ustawień omłotu i czyszczenia,
• niektórych mieszanek zbożowo-strączkowych,
• jęczmienia browarnego, gdzie priorytetem jest ograniczenie uszkodzenia ziarna.

Wszechstronność TX68 jest jednym z powodów, dla których ciągle pozostaje on w użyciu, mimo pojawiania się kolejnych generacji kombajnów. Możliwość szybkiej zmiany uprawy i przeznaczenia maszyny jest szczególnie ważna w gospodarstwach intensywnie wyspecjalizowanych.

Warunki polowe – jak TX68 radzi sobie z różnymi wyzwaniami

TX68 został opracowany przede wszystkim z myślą o pracy na polach o umiarkowanej rzeźbie terenu, jednak przy odpowiednich oponach i wyczuciu operatora radzi sobie także na lekkich wzniesieniach. Duża masa własna i odpowiednio dobrany rozstaw osi zapewniają stabilność, choć na bardzo stromych zboczach lub na glebach bardzo mokrych trzeba zachować szczególną ostrożność.

W trudnych warunkach, takich jak wilgotne gleby czy gęste, wyległe łany, TX68 potrafi wykorzystać moc silnika i konstrukcję przenośnika pochyłego, by sprawnie podawać masę do komory omłotu. W praktyce istotne jest umiejętne dostosowanie prędkości jazdy oraz wysokości cięcia, aby uniknąć nadmiernego obciążenia układu młócącego i czyszczącego. Dobrze ustawiony kombajn poradzi sobie również z nierównomiernymi łanami, choć wymaga to od operatora doświadczenia i ciągłej uwagi.

Zalety TX68 w eksploatacji

Do głównych zalet kombajnu TX68 należą:

• Wysoka wydajność robocza – dzięki sporej szerokości hedera, dużej mocy i pojemnemu zbiornikowi TX68 pozwala zebrać znaczny areał w krótkim czasie.
• Niezawodność i sprawdzona konstrukcja – liczne lata eksploatacji w różnych warunkach sprawiły, że słabe punkty konstrukcji są dobrze znane, a użytkownicy potrafią im przeciwdziałać poprzez właściwą konserwację.
• Komfort pracy operatora – przestronna kabina, dobra widoczność i ergonomiczne sterowanie istotnie zmniejszają zmęczenie podczas długich dni żniwnych.
• Uniwersalność – możliwość zastosowania różnych hederów i przystawek pozwala wykorzystywać kombajn do zbioru kilku różnych upraw w jednym gospodarstwie.
• Dostępność części zamiennych – wciąż funkcjonuje szeroka sieć dystrybucji części oryginalnych i zamienników, co ułatwia utrzymanie maszyny w dobrej kondycji technicznej.
• Prostota wielu rozwiązań technicznych – w porównaniu z nowszymi, bardzo skomplikowanymi modelami, TX68 jest stosunkowo prosty do zrozumienia i naprawy przez doświadczonego mechanika rolniczego.
• Stabilność wartości rynkowej – udane modele kombajnów utrzymują przyzwoitą wartość na rynku wtórnym, co ma znaczenie przy ewentualnej odsprzedaży.

Do tych atutów można dodać również możliwość pracy przy różnym poziomie wyposażenia dodatkowego – część egzemplarzy ma bardziej rozbudowaną elektronikę, inne są skromniej wyposażone, co daje użytkownikom wybór między prostotą a dodatkowymi funkcjami.

Wady, ograniczenia i typowe problemy

Pomimo wielu zalet, TX68 nie jest maszyną wolną od słabych stron. W użytkowaniu rolniczym najczęściej wskazuje się na następujące aspekty:

• Zużycie paliwa – wysoka moc silnika, duża masa kombajnu i intensywna praca oznaczają spore zapotrzebowanie na paliwo. W porównaniu z najnowszymi modelami może ono być relatywnie większe.
• Wiek konstrukcji – wiele egzemplarzy dostępnych na rynku wtórnym ma już wieloletni przebieg, co wiąże się z koniecznością częstszych napraw i wymian podzespołów.
• Zużycie elementów roboczych – bęben, klepisko, wytrząsacze, listwy tnące czy łożyska i pasy napędowe wymagają regularnej kontroli, a przy intensywnej eksploatacji mogą zużywać się szybciej.
• Poziom hałasu i wibracji – choć kabina jest stosunkowo komfortowa, w odniesieniu do najnowszych generacji kombajnów TX68 może być nieco głośniejszy i mniej wyciszony.
• Konieczność starannej regulacji – aby osiągnąć niskie straty ziarna i dobry poziom czystości plonu, potrzebne jest doświadczenie operatora w doborze ustawień sit, nawiewu oraz prędkości bębna.
• Brak najnowszych systemów wspomagania – nowsze kombajny posiadają zaawansowane systemy automatycznej regulacji parametrów pracy, mapowania plonów czy autosteer; w TX68 rozwiązania te są ograniczone lub nieobecne.

W praktyce wiele z tych wad można częściowo zniwelować poprzez właściwą obsługę, regularny serwis oraz doposażenie kombajnu w nowocześniejsze elementy, takie jak dodatkowe oświetlenie LED czy nowsze monitory.

Konserwacja, serwis i trwałość

Trwałość TX68 jest w dużej mierze zależna od sposobu użytkowania i jakości obsługi technicznej. Kombajn ten z założenia ma konstrukcję zdolną do wielu sezonów intensywnej pracy, jednak wymaga systematycznego przeglądu:

• codziennego smarowania wybranych punktów,
• kontroli naciągu pasów i łańcuchów,
• regularnej wymiany filtrów oleju, paliwa i powietrza,
• sprawdzenia zużycia elementów roboczych przed sezonem,
• oczyszczania układu chłodzenia, aby uniknąć przegrzewania silnika.

Przedłużenie żywotności wielu podzespołów możliwe jest dzięki stosowaniu dobrej jakości części zamiennych i materiałów eksploatacyjnych. W połączeniu z fachową obsługą serwisową TX68 potrafi służyć przez kilkanaście, a nawet kilkadziesiąt sezonów, co czyni go atrakcyjną inwestycją dla wielu gospodarstw, zwłaszcza w realiach rynku używanych maszyn rolniczych.

Ciekawostki i praktyczne obserwacje z użytkowania

W środowisku rolników i operatorów kombajn TX68 doczekał się wielu opinii i praktycznych spostrzeżeń. Jednym z często powtarzanych jest to, że jest to maszyna stosunkowo „wybaczająca” błędy – nawet nieidealne ustawienia omłotu i czyszczenia nie powodują natychmiastowych, bardzo dużych strat, jak bywa to w niektórych, bardziej wysilonych konstrukcjach.

Inna ciekawa kwestia dotyczy adaptacji TX68 do różnych warunków pogodowych. W latach o częstych deszczach i dużej wilgotności, dzięki elastyczności ustawień oraz dość mocnemu systemowi separacji, kombajn ten bywał w stanie kontynuować pracę w sytuacjach, gdy lżejsze maszyny musiały przerywać żniwa. Z kolei w bardzo suchych sezonach, przy dobrze dobranych sitach i nawiewie, TX68 pozwalał uzyskać ziarno o wysokiej czystości i niewielkim uszkodzeniu.

Warto też zauważyć, że w wielu gospodarstwach TX68 stał się „głównym kombajnem”, do którego dobierano pozostałe elementy parku maszynowego – przyczepy o odpowiedniej pojemności, wóz przeładunkowy czy systemy transportu na dłuższe dystanse. Zdolność kombajnu do utrzymania wysokiego tempa zbioru wymuszała usprawnienie całej logistyki żniwnej, co w efekcie podnosiło ogólną efektywność gospodarstwa.

Nie bez znaczenia jest również aspekt dostępności wiedzy – TX68 jest na tyle popularny, że łatwo znaleźć doświadczonych operatorów, mechaników oraz liczne materiały instruktażowe i praktyczne porady. To ułatwia szkolenie nowych pracowników i skraca czas potrzebny na opanowanie wszystkich niuansów obsługi. W środowisku rolniczym istnieje szeroka wymiana doświadczeń związanych z typowymi usterkami, sposobami ich zapobiegania oraz optymalnymi zestawami ustawień dla różnych rodzajów upraw.

W ten sposób New Holland TX68, choć konstrukcyjnie wywodzi się z poprzednich dekad, wciąż utrzymuje istotną pozycję wśród kombajnów używanych w nowoczesnym rolnictwie. Łączy w sobie sprawdzone rozwiązania mechaniczne i odpowiedni poziom komfortu pracy, co dla wielu użytkowników okazuje się bardziej istotne niż obecność najbardziej zaawansowanych, lecz kosztownych technologii najnowszej generacji.