Uprawa lebiodki pospolitej (oregano) coraz częściej staje się dochodową niszą w gospodarstwach nastawionych na zioła i rośliny specjalne. Kluczem do wysokiej opłacalności nie jest jednak tylko plon masy zielonej, ale przede wszystkim wysoka zawartość olejków eterycznych i pożądany skład chemiczny surowca. Dobrze zaprojektowana plantacja lebiodki, z właściwie dobraną odmianą, stanowiskiem, nawożeniem i technologią zbioru, pozwala znacząco poprawić jakość surowca przeznaczonego do suszu, destylacji czy produkcji mieszanek paszowych i pasz ziołowych. Poniższy poradnik został przygotowany z myślą o rolnikach planujących profesjonalną uprawę lebiodki, ze szczególnym naciskiem na czynniki zwiększające zawartość i jakość olejku eterycznego.
Charakterystyka lebiodki i znaczenie olejków eterycznych w uprawie towarowej
Lebiodka pospolita (Origanum vulgare) należy do rodziny jasnotowatych i jest trwałą byliną o silnie rozwiniętym systemie korzeniowym. W warunkach polowych może utrzymywać się na plantacji od 3 do 5 lat, jednak w uprawie intensywnej najczęściej eksploatuje się ją 3–4 sezony ze względu na stopniowy spadek jakości i zawartości olejku. Największą wartość mają odmiany typowo olejkowe, selekcjonowane pod kątem wysokiej zawartości karwakrolu i tymolu – głównych składników o działaniu przeciwbakteryjnym i przeciwgrzybowym.
W uprawie towarowej kluczowe są dwa parametry: plon suchej lub świeżej masy z hektara oraz zawartość i skład olejku eterycznego. Przy sprzedaży do przemysłu zielarskiego i farmaceutycznego często wymagane są minimalne poziomy olejku, a także odpowiednie proporcje frakcji aromatycznych. Dla rolnika oznacza to konieczność takiego prowadzenia plantacji, aby maksymalnie poprawić zarówno ilość, jak i jakość olejku, nawet kosztem nieznacznego obniżenia plonu masy zielonej.
Olejki eteryczne wytwarzane są głównie w gruczołach znajdujących się na liściach i w częściach kwiatostanów. Ich synteza jest silnie uzależniona od nasłonecznienia, temperatury, odżywienia rośliny oraz etapu rozwojowego. Odpowiednie dobranie warunków siedliskowych i technologii uprawy pozwala świadomie „sterować” poziomem olejku oraz optymalnym terminem zbioru, co bezpośrednio przekłada się na wartość handlową surowca.
Wybór stanowiska, odmiany i przygotowanie plantacji pod kątem wysokiej zawartości olejku
Stanowisko, gleba i warunki klimatyczne
Lebiodka jest rośliną światłolubną – wysoka zawartość olejków eterycznych uzyskiwana jest wyłącznie na stanowiskach dobrze nasłonecznionych. Zacienienie, zwłaszcza długotrwałe, wyraźnie obniża zawartość olejku w surowcu, a także sprzyja rozwijaniu się chorób grzybowych. Najlepsze są stanowiska o ekspozycji południowej lub południowo-zachodniej, przewiewne, ale nie narażone na silne, wysuszające wiatry.
Lebiodka preferuje gleby lekkie do średnich, dobrze zdrenowane, o odczynie od lekko kwaśnego do obojętnego (pH 6,0–7,2). Zbyt ciężkie, zlewne gleby prowadzą do gnicia systemu korzeniowego, ograniczenia aktywności mikroorganizmów glebowych i spadku produktywności plantacji. Na glebach ubogich w materię organiczną warto przed założeniem plantacji zastosować obornik lub kompost, co poprawi strukturę, retencję wody i aktywność biologiczną – czynniki kluczowe dla wytwarzania metabolitów wtórnych, w tym olejków.
Istotne jest także odpowiednie uwilgotnienie. Lebiodka znosi umiarkowane okresy suszy, jednak ekstremalny niedobór wody w czasie intensywnego wzrostu (zwłaszcza przed kwitnieniem) może obniżyć plon masy zielonej. Co ciekawe, krótkotrwały, umiarkowany stres wodny bywa czynnikiem stymulującym syntezę olejku. W praktyce najlepiej sprawdza się reżim wodny zapewniający roślinie wystarczające nawodnienie, ale bez długotrwałego nadmiaru wody i z okresami delikatnego przesuszenia przed kwitnieniem.
Dobór odmiany pod kątem składu olejku
Na rynku dostępne są różne populacje lebiodki, często pochodzenia lokalnego, a także odmiany rejestrowane, którymi warto się zainteresować przy zakładaniu większej plantacji. Należy zwrócić uwagę na:
- średnią zawartość olejku eterycznego podawaną przez hodowcę,
- główny typ chemiczny (chemotyp) – wysoka zawartość karwakrolu lub tymolu,
- przystosowanie do warunków klimatycznych regionu,
- odporność na wyleganie i choroby liści.
Odmiany o wysokiej zawartości karwakrolu i tymolu są szczególnie poszukiwane przez producentów preparatów prozdrowotnych i dodatków paszowych. Warto przy wyborze odmiany uwzględnić przyszły kierunek sprzedaży surowca – inny będzie optymalny skład olejku dla przemysłu przyprawowego, a inny dla farmacji czy branży aromaterapeutycznej. Z rolniczego punktu widzenia szczególnie korzystne są odmiany stabilne, dające powtarzalną jakość przez kilka lat eksploatacji plantacji.
Przedplon, przygotowanie gleby i zakładanie plantacji
Dobry przedplon to taki, który pozostawia pole w czystym stanowisku, bez dużego zachwaszczenia i chorób odglebowych. Sprawdzają się zboża, rośliny strączkowe oraz mieszanki zbożowo-strączkowe, a także rośliny motylkowate drobnonasienne. Należy unikać roślin silnie wyjaławiających glebę i pozostawiających liczne samosiewy, które utrudnią pielęgnację lebiodki w pierwszym roku.
Jesienna orka na głębokość 20–25 cm, połączona z przyoraniem obornika lub kompostu (jeśli są dostępne), stwarza korzystne warunki do rozwoju systemu korzeniowego. Wiosną glebę należy doprawić agregatem uprawowym do uzyskania drobnej, wyrównanej struktury, która ułatwi siew lub sadzenie rozsady. Przy zakładaniu plantacji lebiodki z rozsady zaleca się rozstawę 35–45 cm między rzędami i 25–30 cm między roślinami w rzędzie, co zapewni roślinom odpowiednią przestrzeń do rozkrzewiania i gromadzenia olejków w częściach nadziemnych.
Zakładanie plantacji z rozsady jest wprawdzie droższe, ale daje bardziej wyrównane wschody, szybsze wejście w okres pełnego plonowania i mniejsze zachwaszczenie w pierwszym sezonie. W uprawach mniejszych, nastawionych na wysoką jakość olejku, jest to metoda wyraźnie rekomendowana. Siew bezpośredni w pole wymaga bardzo starannej uprawy przedsiewnej, dokładnego odchwaszczania i nie zawsze zapewnia równomierne zagęszczenie łanu.
Żywienie roślin, nawadnianie i pielęgnacja a zawartość olejków eterycznych
Nawożenie mineralne i organiczne – jak nie przedobrzyć
Nadmierne nawożenie azotem jest jednym z najczęstszych błędów popełnianych na plantacjach ziół. W przypadku lebiodki zbyt wysoka dawka azotu pobudza szybki, bujny wzrost masy zielonej, ale często prowadzi do rozcieńczenia olejków w tkankach i obniżenia ich zawartości w przeliczeniu na suchą masę. Dla uzyskania surowca wysokiej jakości należy stosować umiarkowane dawki azotu, rozłożone na 2–3 aplikacje w sezonie, dostosowane do zasobności gleby i poziomu plonowania.
Fosfor i potas są kluczowe dla prawidłowego rozwoju systemu korzeniowego, gospodarki wodnej i odporności na stresy środowiskowe. Utrzymanie odpowiednich poziomów tych składników sprzyja lepszemu wykorzystaniu wody, a pośrednio poprawia syntezę metabolitów wtórnych, w tym olejków eterycznych. Warto przed założeniem plantacji wykonać analizę gleby i uzupełnić niedobory w oparciu o konkretne zalecenia nawozowe. Na glebach lekkich szczególnie istotne jest zapewnienie odpowiedniej zawartości magnezu, który uczestniczy w fotosyntezie i wpływa na wydajność przemian energetycznych w komórkach.
Bardzo korzystne jest wprowadzenie do płodozmianu nawozów zielonych oraz stosowanie nawozów organicznych – obornika, gnojowicy pofermentacyjnej, kompostów. Poprawiają one strukturę gleby i zwiększają aktywność mikrobiologiczną, a to z kolei umożliwia roślinom lepsze pobieranie składników pokarmowych i wody. Stabilny, dobrze funkcjonujący agroekosystem glebowy sprzyja roślinom wytwarzającym duże ilości biologicznie czynnych związków, takich jak olejki.
Nawadnianie i „stresowanie” roślin w kontrolowany sposób
Strategia nawadniania lebiodki powinna być dostosowana do lokalnych warunków klimatycznych, rodzaju gleby oraz dostępu do wody. W początkowej fazie rozwoju rośliny wymagają równomiernego uwilgotnienia, które zapewnia szybkie ukorzenienie i rozwój rozłogów. Wraz z wejściem w okres intensywnego wzrostu oraz bezpośrednio przed kwitnieniem można dopuścić krótkotrwałe, łagodne przesuszenie gleby, co często prowadzi do zwiększenia stężenia olejków w tkankach rośliny.
Dobrym rozwiązaniem w uprawach o wysokim standardzie jest nawadnianie kroplowe. Umożliwia ono precyzyjne dawkowanie wody, ograniczając ryzyko nadmiernego zwilżenia nadziemnych części roślin oraz rozwoju chorób grzybowych. Jednocześnie daje możliwość fertygacji, czyli podawania roztworów nawozowych wraz z wodą, co pozwala drobno korygować dawki składników pokarmowych w zależności od fazy wzrostu i oczekiwanej jakości olejku.
W praktyce warto obserwować plantację i reagować na symptomy niedoboru wody, takie jak więdnięcie liści w godzinach południowych. Celem nie jest doprowadzenie do skrajnej suszy, lecz zastosowanie łagodnego stresu, który roślina kompensuje zwiększoną produkcją związków ochronnych, w tym olejków eterycznych. Przedłużająca się susza może natomiast obniżyć plon i jakość surowca, dlatego kluczowa jest umiejętność znalezienia balansu między komfortem wodnym a stymulacją metaboliczną.
Pielęgnacja plantacji i zwalczanie chwastów
W pierwszym roku po założeniu plantacji największym wyzwaniem jest zachwaszczenie. Chwasty konkurują o wodę, światło i składniki pokarmowe, a ich obecność ogranicza rozwój lebiodki oraz jej zdolność do syntezy olejków. W uprawach towarowych zaleca się częste płytkie uprawki międzyrzędowe, mechaniczne odchwaszczanie oraz – w miarę możliwości – ściółkowanie międzyrzędzi materiałami organicznymi (słoma, zrębki) lub agrotkaniną.
Ściółkowanie ma dodatkowe zalety: ogranicza parowanie wody z gleby, stabilizuje jej temperaturę i hamuje rozwój chwastów. W dłuższej perspektywie prowadzi do zwiększenia zawartości próchnicy i poprawy aktywności biologicznej gleby, co sprzyja ogólnej kondycji roślin. Dobrze odchwaszczona i przewiewna plantacja ma też mniejsze ryzyko wystąpienia chorób, które mogłyby negatywnie wpłynąć na zawartość i skład olejków w tkankach.
W kolejnych latach eksploatacji plantacji zabiegi pielęgnacyjne zwykle ograniczają się do wiosennego spulchnienia międzyrzędzi, uzupełnienia nawożenia, punktowego usuwania chwastów wieloletnich oraz oceny stanu zdrowotnego roślin. Nadmierne zagęszczenie łanu w starszych plantacjach może utrudniać wentylację i sprzyjać rozwojowi patogenów, dlatego czasem konieczne jest częściowe przerzedzenie lub wymiana najstarszych rzędów.
Technologia zbioru, suszenia i destylacji – klucz do maksymalnej jakości olejku
Termin zbioru a zawartość olejku w surowcu
Najwyższa zawartość olejków eterycznych w lebiodce przypada zazwyczaj na początek pełni kwitnienia, kiedy większość pąków jest już rozwinięta, ale jeszcze nie doszło do masowego osypywania się kwiatów. Zbyt wczesny zbiór, na etapie pąkowania, może skutkować niższym poziomem olejku, mimo lepszej barwy i nieco wyższej zawartości związków fenolowych. Z kolei zbyt późny zbiór, po przekwitnięciu, prowadzi do spadku zawartości olejku oraz pogorszenia jakości sensorycznej suszu.
W warunkach polowych warto przeprowadzić kilka próbnych zbiorów z niewielkich, reprezentatywnych fragmentów plantacji, analizując zawartość olejków – jeśli jest to możliwe – w prostym laboratorium lub przy współpracy z odbiorcą surowca. Pozwala to dopasować optymalny termin koszenia do konkretnej odmiany, stanowiska i przebiegu pogody w danym roku. Niekiedy różnice w zawartości olejku między poszczególnymi partiami z tego samego pola potrafią wynosić kilkanaście procent.
Istotna jest również pora dnia. W wielu badaniach wykazano, że najwyższa zawartość olejku występuje w godzinach przedpołudniowych, po obeschnięciu rosy, ale przed nadejściem największych upałów. W południe i po południu, przy wysokich temperaturach i silnym nasłonecznieniu, część olejków może odparować, co skutkuje niższym poziomem w surowcu. Dlatego zaleca się koszenie lebiodki między godziną 9 a 11, przy suchej powierzchni roślin i umiarkowanej temperaturze powietrza.
Sposób zbioru i wysokość koszenia
Lebiodkę można zbierać ręcznie lub mechanicznie, w zależności od skali uprawy. W obu przypadkach ważne jest, by rośliny ścinać na odpowiedniej wysokości – zwykle pozostawiając 8–12 cm przyziemnych części pędów. Zbyt niskie koszenie może uszkadzać pąki odnawiające i osłabiać rośliny, co negatywnie wpłynie na ich żywotność i potencjał plonowania w kolejnych latach. Zbyt wysokie koszenie zmniejszy plon, ale niekoniecznie poprawi zawartość olejków w jednostce powierzchni.
W plantacjach nastawionych na destylację olejku zwykle realizuje się 2–3 zbiory w sezonie, w zależności od warunków pogodowych i tempa odrastania roślin. Pierwszy zbiór przypada zazwyczaj na przełom czerwca i lipca, kolejny na sierpień, a w niektórych regionach możliwy jest trzeci pokos we wrześniu. Każdy kolejny zbiór może dawać nieco niższy plon, ale zawartość olejków w pędach często pozostaje na satysfakcjonującym poziomie, jeśli plantacja jest dobrze odżywiona i utrzymana w dobrej kondycji.
Wstępne podsuszanie i technika suszenia
Jeżeli surowiec ma być przeznaczony na susz zielarski, niezwykle ważna jest technologia suszenia. Zbyt wysoka temperatura prowadzi do strat olejków, zbyt niska – do długotrwałego suszenia i ryzyka rozwoju pleśni. Optymalna temperatura suszenia lebiodki w warunkach sztucznych (suszarni) wynosi zwykle 35–40°C. Przy wyższych temperaturach część lotnych frakcji olejku ulega odparowaniu lub rozkładowi, co obniża wartość aromatyczną i leczniczą produktu.
Podsuszanie na polu jest dopuszczalne tylko w sprzyjających warunkach pogodowych – przy suchej, ciepłej pogodzie i niezbyt silnym nasłonecznieniu. Zbyt długie pozostawienie ściętych roślin w pokosach na słońcu powoduje utratę barwy, kruszenie się liści i istotną redukcję olejków. Dlatego zaleca się możliwie szybkie przetransportowanie surowca do suszarni, gdzie warunki można lepiej kontrolować. W suszarni konieczny jest intensywny, lecz nie gwałtowny obieg powietrza, umożliwiający równomierne i stosunkowo szybkie odprowadzenie wilgoci.
Surowiec suszony na półkach lub sitach powinien być rozłożony cienką warstwą, tak aby umożliwić swobodny przepływ powietrza. Gruba warstwa roślin prowadzi do nierównomiernego wysychania, zawilgocenia wewnętrznych partii oraz ryzyka zagrzewania się i rozwoju mikroorganizmów. W końcowej fazie suszenia należy szczególnie uważać, aby nie przesuszyć surowca – zbyt łamliwe liście łatwo się osypują, a część nośników olejków (gruczołów) ulega mechanicznemu uszkodzeniu.
Destylacja olejku – praktyczne wskazówki dla rolników
Coraz więcej gospodarstw specjalizujących się w ziołach decyduje się na własną destylację olejków, co pozwala uzyskać produkt o wyższej wartości dodanej. Podstawową metodą jest destylacja parą wodną świeżego lub lekko podsuszonego surowca. Kluczowe jest dobranie odpowiedniej gęstości załadunku kotła – zbyt ciasne upakowanie masy roślinnej utrudnia przepływ pary i zmniejsza wydajność wydobycia olejków, zbyt luźne – obniża efektywność energetyczną procesu.
Praktycznie korzystne jest przystąpienie do destylacji jak najszybciej po zbiorze, aby ograniczyć straty olejku poprzez parowanie i rozkład enzymatyczny. W zależności od instalacji i ilości surowca proces destylacji trwa zwykle od 1,5 do 3 godzin. Należy kontrolować temperaturę i ciśnienie pary oraz czas kontaktu pary z masą roślinną. Zbyt długa destylacja może nie przynieść już istotnego wzrostu ilości olejków, za to podniesie zużycie energii i zwiększy ryzyko częściowego rozkładu termicznego niektórych składników.
Po zakończeniu destylacji olejek zbiera się w separatorze, a następnie przelewa do szczelnych, ciemnych butelek ze szkła lub do odpowiednich zbiorników z materiałów obojętnych chemicznie. Przechowywanie powinno odbywać się w chłodnym, zacienionym miejscu, aby ograniczyć utlenianie i degradację olejków. Ważne jest również wykonanie podstawowej analizy fizykochemicznej (gęstość, indeks refrakcji, skład chromatograficzny), co pozwoli potwierdzić jakość produktu i ułatwi jego sprzedaż na wymagające rynki.
Aspekty ekonomiczne, certyfikacja i rynek zbytu lebiodki olejkowej
Opłacalność plantacji a jakość olejku
Ekonomika uprawy lebiodki zależy od wielu czynników: kosztów założenia plantacji, nakładów na nawożenie i pielęgnację, plonu masy zielonej lub olejku, a przede wszystkim ceny sprzedaży surowca. Plantacje prowadzone z nastawieniem na wysoką jakość i zawartość olejków często uzyskują wyższe ceny za kilogram suszu lub olejku, co rekompensuje nieco niższy plon masy. Odbiorcy z branży farmaceutycznej, aromaterapeutycznej czy produkcji dodatków paszowych coraz częściej oczekują standaryzowanego, dobrze udokumentowanego surowca.
Warto stosować proste wskaźniki opłacalności, takie jak koszt wyprodukowania 1 kg suchego surowca i 1 kg olejku, zestawione z ceną sprzedaży. W wielu przypadkach inwestycja w lepsze wyposażenie suszarni, analizę laboratoryjną czy certyfikację może znacząco podnieść cenę jednostkową produktu finalnego. Z punktu widzenia gospodarstwa specjalizującego się w ziołach, wysoka i stabilna zawartość olejków staje się więc nie tylko parametrem agronomicznym, ale kluczowym czynnikiem ekonomicznym.
Produkcja ekologiczna i certyfikacja
Lebiodka bardzo dobrze wpisuje się w system produkcji ekologicznej. Stosunkowo niewielkie wymagania nawozowe, dobra konkurencyjność wobec chwastów po pełnym zwarciu łanu i niski poziom presji szkodników sprawiają, że można ograniczyć się do metod agrotechnicznych, mechanicznych i biologicznych. Dla wielu odbiorców olejek z upraw ekologicznych ma wyższą wartość, szczególnie w sektorze żywności funkcjonalnej, kosmetyki naturalnej i aromaterapii.
Uzyskanie certyfikatu gospodarstwa ekologicznego wymaga spełnienia szeregu wymogów formalnych, jednak w perspektywie kilku lat pozwala na uzyskanie wyższych cen i łatwiejszy dostęp do rynków zagranicznych. Z ekonomicznego punktu widzenia produkcja lebiodki w systemie ekologicznym może być szczególnie opłacalna w regionach o mniejszej presji patogenów i szkodników oraz tam, gdzie istnieje już infrastruktura skupowa i przetwórcza dla ekologicznych zioł.
Dywersyfikacja kanałów sprzedaży
Rolnicy uprawiający lebiodkę mają do dyspozycji różne kanały zbytu: sprzedaż surowca świeżego do destylacji (krajowej lub zagranicznej), sprzedaż suszu do wytwórni mieszanek przyprawowych i zielarskich, kontraktację z firmami paszowymi, a także sprzedaż detaliczną w formie paczkowanych ziół, herbatek czy mieszanek paszowych dla małych gospodarstw i hodowców hobbystycznych. Im wyższa zawartość i jakość olejków, tym większe możliwości negocjowania korzystnych stawek.
Dodatkowym kierunkiem może być wytwarzanie gotowych produktów: maceratów olejowych, maści, preparatów wspomagających żywienie zwierząt, a nawet kosmetyków naturalnych. W takich przypadkach kluczowa staje się budowa własnej marki gospodarstwa i stała kontrola jakości, w tym zawartości olejków w surowcu wyjściowym. Połączenie uprawy, przetwórstwa i sprzedaży detalicznej pozwala zwiększyć marżę i uniezależnić się od wahań cen surowca na rynku hurtowym.
FAQ – najczęstsze pytania rolników o plantację lebiodki i olejki eteryczne
Jaką minimalną zawartość olejku eterycznego powinna mieć lebiodka z plantacji towarowej?
Typowa zawartość olejku eterycznego w lebiodce wynosi około 1–3% w przeliczeniu na suchą masę, ale wymagania odbiorców mogą się różnić. Dla przemysłu przyprawowego często wystarczające jest około 1,0–1,5%, natomiast firmy farmaceutyczne i producenci dodatków paszowych preferują partie o zawartości powyżej 2%. W praktyce im wyższy poziom standaryzowanego olejku, tym łatwiej uzyskać lepszą cenę i długoterminowe kontrakty.
Czy warto zakładać plantację lebiodki z siewu, czy lepiej z rozsady?
Zakładanie plantacji z siewu jest tańsze, ale wiąże się z większym ryzykiem nierównych wschodów, silniejszego zachwaszczenia i wolniejszego wejścia w pełne plonowanie. Rozsada, choć droższa w produkcji lub zakupie, daje wyrównane zagęszczenie łanu, lepszy start roślin i szybsze pokrycie gleby, ograniczając konkurencję chwastów. W uprawach nastawionych na wysoką jakość i zawartość olejków rozsada jest zazwyczaj rozwiązaniem korzystniejszym ekonomicznie w dłuższej perspektywie.
Jakie błędy najczęściej obniżają zawartość olejku w lebiodce?
Do najczęstszych błędów należą: nadmierne nawożenie azotem, wybór zbyt zacienionego lub zbyt wilgotnego stanowiska, opóźniony termin zbioru po pełni kwitnienia oraz suszenie w zbyt wysokiej temperaturze. Problematyczne jest także długotrwałe pozostawianie ściętych roślin na polu, co przyspiesza utratę olejków. Niewłaściwa pielęgnacja, prowadząca do zachwaszczenia i rozwoju chorób, również ogranicza zdolność roślin do wytwarzania olejku eterycznego w optymalnych ilościach.
Czy uprawa lebiodki w systemie ekologicznym wpływa na zawartość olejku?
Uprawa w systemie ekologicznym nie musi oznaczać niższej zawartości olejków, a często – przy dobrze dobranej agrotechnice – może wręcz sprzyjać ich wyższemu poziomowi. Ograniczenie intensywnego nawożenia azotowego i pestycydów, dbałość o żyzność gleby i płodozmian sprzyjają stabilnemu wzrostowi oraz syntezie metabolitów wtórnych. Kluczowe jest odpowiednie żywienie roślin, mechaniczne zwalczanie chwastów oraz właściwy dobór odmian dobrze radzących sobie w warunkach niższego nawożenia.
Jak długo można eksploatować plantację lebiodki bez spadku jakości olejku?
W praktyce intensywnej uprawy najczęściej zaleca się użytkowanie plantacji lebiodki przez 3–4 lata. W pierwszych dwóch sezonach zwykle uzyskuje się najwyższy plon i zawartość olejków, trzeci rok bywa jeszcze opłacalny, a czwarty zależy od kondycji roślin i stopnia zachwaszczenia. Po tym okresie często obserwuje się większe porażenie chorobami, przerzedzanie łanu i spadek zawartości olejku, co przemawia za odnową plantacji i włączeniem pola w szerszy płodozmian.
