Poniedziałek, 16 listopada 2026 Aktualności Poradniki Narzędzia Imprezy 2027 Ceny rolnicze Terminy 2027 Firmy rolnicze
Obserwuj nas
Warzywa

Produkcja cebuli z siewu jesiennego w zachodniej Polsce

Produkcja cebuli z siewu jesiennego w zachodniej Polsce coraz częściej staje się realną alternatywą dla tradycyjnego siewu wiosennego. Łagodniejszy klimat, dłuższa jesień oraz częste odwilże zimowe umożliwiają uzyskanie wcześniejszych i lepiej wykształconych plonów, a także rozłożenie prac polowych. Jednocześnie technologia ta wymaga dobrej znajomości warunków lokalnych, starannego doboru stanowiska, odmiany oraz odpowiedniego zabezpieczenia plantacji przed mrozem, chorobami i zachwaszczeniem. Poniższy tekst ma za zadanie pomóc rolnikom w podejmowaniu świadomych decyzji produkcyjnych, ograniczaniu ryzyka oraz maksymalnym wykorzystaniu potencjału jesiennego siewu w realiach zachodniej Polski.

Uwarunkowania klimatyczno-glebowe zachodniej Polski a siew jesienny cebuli

Rejon zachodniej Polski – od Pomorza Zachodniego, przez Ziemię Lubuską, Dolny Śląsk, aż po zachodnią Wielkopolskę – charakteryzuje się stosunkowo łagodnym klimatem o silnym wpływie atlantyckim. Zimy są zazwyczaj krótsze, z częstymi odwilżami, a ekstremalne spadki temperatury poniżej -20°C zdarzają się rzadko i krótkotrwale. To właśnie ten czynnik stanowi podstawę do rozważań nad siewem jesiennym cebuli, która w fazie dobrze wykształconej rozety liściowej jest w stanie przetrwać umiarkowane mrozy.

Cebula, jako gatunek o płytkim systemie korzeniowym, preferuje gleby żyzne, o dobrej strukturze, zasobne w składniki pokarmowe, ale jednocześnie przewiewne i niezalewowe. W zachodniej Polsce często spotykamy gleby lekkie, piaskowe lub piaskowo-gliniaste, nierzadko z niską pojemnością wodną. Z jednej strony sprzyjają one dobrej strukturze i wczesnemu obsychaniu, z drugiej – przy braku odpowiedniej agrotechniki – zwiększają ryzyko przesuszenia plantacji, zwłaszcza wiosną.

W kontekście siewu jesiennego szczególnego znaczenia nabiera poziom pH oraz zasobność w próchnicę. Optymalne pH dla cebuli mieści się w przedziale 6,5–7,0. Przy niższych wartościach rośnie ryzyko występowania chorób odglebowych oraz pogarsza się przyswajalność wielu makro- i mikroelementów. Warto wykonać analizę gleby odpowiednio wcześniej i – w razie potrzeby – zastosować wapnowanie, aby poprawić warunki dla systemu korzeniowego roślin.

Zachodnia Polska cechuje się ponadto dość zróżnicowanymi opadami – lokalnie mogą występować zarówno okresy suszy, jak i nadmiernego uwilgotnienia. W jesiennym siewie cebuli ważne jest, by unikać stanowisk okresowo zalewanych, z tendencją do zastoisk wodnych, ponieważ zbyt mokra gleba jesienią i zimą sprzyja gniciu siewek oraz porażeniu przez patogeny odglebowe. Stąd duże znaczenie ma odpowiedni wybór pola i przygotowanie redlin lub zagonów podnoszących powierzchnię uprawy ponad poziom zastoisk wody.

Korzyścią wynikającą z łagodniejszego klimatu zachodniej części kraju jest możliwość wcześniejszego wejścia w pole i wczesnego zbioru. Cebula z siewu jesiennego zwykle dojrzewa 2–4 tygodnie wcześniej niż z siewu wiosennego, co umożliwia lepsze rozłożenie pracy maszyn, a często także uzyskanie korzystniejszych cen na rynku świeżych warzyw. Jest to istotne zarówno dla gospodarstw nastawionych na produkcję towarową, jak i tych obsługujących lokalne rynki i bezpośrednią sprzedaż.

Technologia uprawy cebuli z siewu jesiennego – od wyboru stanowiska po ochronę roślin

Dobór stanowiska i zmianowanie

W uprawie cebuli z siewu jesiennego wybór odpowiedniego stanowiska ma kluczowe znaczenie. Roślina ta źle znosi uprawę po sobie – przerwa w zmianowaniu powinna wynosić co najmniej 3–4 lata, aby ograniczyć rozwój chorób i szkodników. Dobrymi przedplonami są zboża, rośliny strączkowe i motylkowe drobnonasienne, a także rośliny dyniowate. Należy unikać siewu cebuli po innych gatunkach z rodziny czosnkowatych, w tym po czosnku i porze, oraz po roślinach, które pozostawiają duże ilości resztek sprzyjających utrzymywaniu się wilgoci i patogenów.

Stanowisko powinno być wolne od chwastów wieloletnich, takich jak perz, ostrożeń czy mniszek. Ich obecność znacząco utrudnia późniejsze zabiegi pielęgnacyjne, szczególnie wtedy, gdy możliwości stosowania herbicydów są ograniczone. Dlatego walka z chwastami powinna się zacząć już w przedplonie, a także latem, przed siewem cebuli, z wykorzystaniem uprawek mechanicznych i – jeśli to uzasadnione ekonomicznie – wybranych środków chwastobójczych.

Przygotowanie gleby i nawożenie

Orka przedzimowa w przypadku siewu jesiennego nie zawsze jest rozwiązaniem optymalnym, ponieważ gleba musi być wyrównana i dość drobno grudkowata już przed siewem. Często stosuje się orkę letnio-jesienną na głębokość 20–25 cm, po której następuje wyrównanie pola broną lub agregatem uprawowym. Ważne, aby unikać zbyt zwięzłej warstwy powierzchniowej, która utrudniałaby wschody, ale też nadmiernego spulchnienia, sprzyjającego osiadaniu i pękaniu gleby zimą.

Nawożenie fosforem i potasem najlepiej zastosować jesienią, przed uprawkami wyrównującymi, zgodnie z wynikami analizy gleby. Cebula wykazuje wysokie zapotrzebowanie na potas, odpowiedzialny za gospodarkę wodną i odporność na mróz, dlatego nie należy go zaniedbywać. Azot podany w nadmiarze jesienią może jednak nadmiernie pobudzić wzrost i obniżyć zimotrwałość roślin. Zwykle zaleca się ograniczenie dawki azotu jesienią do niewielkiej ilości startowej, a główną część dawki podać dopiero wiosną, gdy ruszy wegetacja.

Szczególnego znaczenia nabiera obecność mikroelementów, zwłaszcza boru, miedzi, manganu i cynku. Na glebach ubogich w próchnicę warto rozważyć stosowanie nawozów organicznych lub nawozów zielonych w przedplonie, aby poprawić strukturę i pojemność wodną. Nawozy organiczne (obornik) najlepiej stosować pod przedplon, nie bezpośrednio pod cebulę, ze względu na ryzyko zwiększonego występowania chorób i pogorszenia przechowalności cebuli.

Wybór odmiany i termin siewu

Dobór odmiany to jeden z krytycznych elementów technologii uprawy. Do siewu jesiennego najlepiej nadają się odmiany o dobrej zimotrwałości, krótkim lub średnim okresie wegetacji, odporne na jarowizację, czyli przedwczesne wybijanie w pędy nasienne w wyniku niskich temperatur. W praktyce oznacza to sięganie po odmiany typowo przeznaczone do uprawy ozimej lub przynajmniej o podwyższonej tolerancji na mróz i wahania temperatury. Warto konsultować się z firmami nasiennymi oraz doradcami, którzy dysponują wynikami doświadczeń z regionu zachodniej Polski.

Termin siewu jest uzależniony od lokalnych warunków. Celem jest doprowadzenie do tego, aby rośliny do zimy wytworzyły 3–4, maksymalnie 5 liści właściwych. Zbyt młode siewki są bardziej wrażliwe na mróz, natomiast zbyt silne rośliny mogą być skłonne do jarowizacji. W zachodniej Polsce optymalne terminy siewu najczęściej mieszczą się w przedziale od końca sierpnia do połowy września, przy czym na północy regionu zwykle sieje się nieco wcześniej niż na południu. Każde gospodarstwo powinno jednak uwzględnić własne doświadczenia i obserwacje, dostosowując termin do przebiegu pogody w danym roku.

Norma wysiewu i technika siewu

Norma wysiewu cebuli z siewu jesiennego zależy od odmiany, siły kiełkowania nasion oraz docelowej obsady roślin. Zwykle mieści się w zakresie 3,5–5 kg na hektar przy siewie tradycyjnym, jednak coraz powszechniej stosuje się siew w wąskich rzędach lub w systemach precyzyjnych, pozwalających ograniczyć zużycie nasion i lepiej kontrolować gęstość łanu. Celem jest uzyskanie obsady rzędu 700–900 tys. roślin na hektar, przy czym konkretne wartości należy dostosować do wielkości cebul oczekiwanych przez rynek.

Siew powinien być wykonany precyzyjnie, na jednakową głębokość 1,5–2,0 cm na glebach cięższych oraz 2,0–2,5 cm na lżejszych. Zbyt głęboki siew opóźnia wschody i osłabia rośliny, zbyt płytki naraża nasiona na przesuszenie i wymarzanie. Bardzo korzystny jest siew na zagonach lub w lekkich redlinach, co ułatwia odprowadzenie nadmiaru wody i poprawia warunki powietrzno-wodne gleby w strefie nasion.

Po siewie wskazane jest lekkie wałowanie, szczególnie na glebach bardziej pulchnych. Zapewnia to lepszy kontakt nasion z glebą i wyrównane wschody. Duże znaczenie ma także jakość materiału siewnego – warto korzystać z nasion kwalifikowanych, dobrze oczyszczonych, często zaprawianych przeciwko podstawowym chorobom, co poprawia zdrowotność w początkowych fazach rozwoju.

Ochrona plantacji jesienią i zimą

Największym wyzwaniem w uprawie z siewu jesiennego jest bezpieczne przeprowadzenie roślin przez okres zimowy. W latach o łagodnych zimach cebula zwykle dobrze przezimowuje, ale problemem stają się wówczas częste odwilże i przemienność warunków – okresy zamarzania i rozmarzania gleby powodują wysadzanie roślin, uszkodzenia mechaniczne systemu korzeniowego oraz zwiększają ryzyko porażeń chorobowych. W rejonach narażonych na silne wiatry warto rozważyć dodatkowe zabezpieczenie plantacji poprzez pasy ochronne z roślin o większym pokroju lub pozostawienie miedz z roślinnością, która ogranicza wywiewanie gleby i odsłanianie korzeni.

Niektórzy producenci decydują się na użycie lekkich włóknin wczesną zimą lub późną jesienią, jednak na dużych areałach jest to rozwiązanie trudne do zastosowania. W uprawie towarowej częściej stosuje się strategię polegającą na bardzo dobrym przygotowaniu gleby, odpowiednim terminie siewu oraz doborze odmiany, niż na fizycznym zabezpieczaniu plantacji. W razie wystąpienia okrywy śnieżnej, śnieg działa jak naturalna izolacja, ograniczając głębokość przemarzania gleby i chroniąc szyjkę korzeniową.

Wiosenna regeneracja i nawożenie pogłówne

Wczesną wiosną, gdy tylko warunki pozwolą na wjazd w pole, należy ocenić stan plantacji. Przymarznięte, żółknące liście często ustępują miejsca nowym przyrostom, więc ostateczną ocenę przezimowania warto przeprowadzić po kilku tygodniach od ruszenia wegetacji. W tym okresie kluczowe jest podanie pierwszej dawki nawożenia azotowego, które pobudzi rozwój części nadziemnej, ale nie może być zbyt wysokie, aby nie spowodować nadmiernego, miękkiego przyrostu tkanek. Zwykle dawka dzielona azotu – pierwsza wiosną, druga na początku intensywnego wzrostu cebul – sprawdza się najlepiej.

Coraz popularniejsze jest stosowanie wiosną nawozów dolistnych zawierających mikroelementy oraz preparaty poprawiające odporność roślin na stres. Na glebach lżejszych i w rejonach narażonych na suszę dobrze sprawdza się także podlewanie lub nawadnianie kroplowe, jeśli gospodarstwo dysponuje odpowiednią infrastrukturą. Wysoka efektywność nawożenia i wody jest szczególnie istotna w fazie intensywnego przyrostu cebul, gdy roślina ma najwyższe zapotrzebowanie na składniki pokarmowe i wodę.

Ochrona przed chwastami, chorobami i szkodnikami

Cebula z siewu jesiennego konkuruje z chwastami w dwóch okresach – jesienią, gdy rośliny są jeszcze małe, oraz wczesną wiosną, zanim łan zdąży się zagęścić. Strategia ochrony musi uwzględniać możliwość ograniczonego stosowania herbicydów w niektórych fazach rozwojowych oraz fakt, że dłuższy okres obecności uprawy na polu sprzyja sukcesywnej presji chwastów. W praktyce często stosuje się połączenie zabiegów mechanicznych (np. opielanie międzyrzędzi tam, gdzie rozstawa na to pozwala) z ostrożnym doborem środków chwastobójczych, zwracając uwagę na ich selektywność dla młodych roślin cebuli.

Choroby cebuli, takie jak mączniak rzekomy, szara pleśń, fuzaryjne zgorzele czy różne formy zgnilizny szyjki, mają ułatwione zadanie w warunkach długotrwałej wilgoci i umiarkowanych temperatur. Siew jesienny wydłuża okres wegetacji, a tym samym czas potencjalnego kontaktu roślin z patogenami. Bardzo ważne jest przestrzeganie zmianowania, wykorzystanie zdrowego materiału siewnego oraz monitorowanie plantacji od wczesnej wiosny. W razie potrzeby stosuje się zabiegi fungicydowe, starając się rotować substancje czynne, aby ograniczyć ryzyko powstawania odporności patogenów.

Wśród szkodników coraz większe znaczenie mają wciornastki, śmietka cebulanka, a lokalnie także miniarki. Rośliny, które ruszają z wegetacją jako jedne z pierwszych na polu, mogą być dla tych szkodników atrakcyjnym „stołem żywieniowym”. Monitoring, lustracje i wykorzystywanie progów ekonomicznej szkodliwości są tu kluczowe dla podejmowania decyzji o zabiegach insektycydowych. W warunkach ograniczeń prawnych w stosowaniu niektórych substancji coraz większą rolę odgrywają metody integrowane – m.in. dobór terminu siewu, odpowiednie nawożenie i nawadnianie sprzyjające szybkiemu wzrostowi roślin, a więc częściowe „uciekanie” przed szkodnikiem.

Ekonomika i praktyczne doświadczenia z uprawy cebuli z siewu jesiennego w zachodniej Polsce

Porównanie z uprawą z siewu wiosennego

Wprowadzenie cebuli z siewu jesiennego do gospodarstwa najczęściej zaczyna się od porównania z technologią tradycyjną. Z punktu widzenia ekonomiki jednym z głównych atutów siewu jesiennego jest wcześniejszy zbiór, który pozwala trafić na rynek w czasie, gdy podaż cebuli z innych regionów i technologii jest jeszcze ograniczona. Często przekłada się to na wyższe ceny za kilogram, zwłaszcza przy sprzedaży na rynek świeży lub do sieci wymagających wczesnych dostaw.

Jednocześnie należy uwzględnić specyfikę kosztów. Siew jesienny wymaga dobrze przygotowanego pola już w sierpniu lub na początku września, co może wiązać się z koniecznością szybkiego zejścia przedplonu i sprawnej organizacji prac. Pojawiają się również dodatkowe koszty związane z większym ryzykiem uszkodzeń mrozowych, koniecznością dokładniejszej ochrony przed chorobami czy ewentualną potrzebą przesiewu fragmentów plantacji po zimie. W bilansie ekonomicznym trzeba zestawić potencjalnie wyższy przychód ze sprzedaży z nieco większą niepewnością plonu.

Z pola praktyki wynika jednak, że w wielu gospodarstwach, które od kilku sezonów konsekwentnie rozwijają technologię siewu jesiennego, wyniki są stabilne. Kluczem jest wybiórcze podejście – nie każdy rok i nie każde pole nadają się do tej technologii. Często rolnicy decydują się na podział areału cebuli na część sianą jesienią i część wiosną, co pozwala rozłożyć ryzyko klimatyczne i cenowe. Taki model dobrze wpisuje się w zmienne warunki klimatyczne zachodniej Polski, gdzie zimy potrafią być zarówno łagodne, jak i nagle bardzo chłodne.

Logistyka i organizacja prac w gospodarstwie

Wprowadzenie jesiennego siewu ma także wymiar organizacyjny. Część prac, które przy wiosennej technologii koncentrują się w krótkim okresie wczesnowiosennym (siew, wczesne nawożenie, pierwsze zabiegi ochronne), zostaje przeniesiona na okres późnego lata i jesieni. Dla gospodarstw dysponujących rozbudowanym parkiem maszynowym jest to często korzystne, bo umożliwia pełniejsze wykorzystanie sprzętu. Dla mniejszych producentów może to jednak oznaczać konieczność dokładnego zaplanowania kolejności prac, aby nie dochodziło do „kolizji” z innymi intensywnymi uprawami.

Przy wcześniejszym zbiorze cebuli pojawia się także szansa na lepsze wykorzystanie infrastruktury przechowalniczej. Cebula z siewu jesiennego może trafić do przechowalni w okresie, gdy inne warzywa jeszcze nie są zbierane masowo, co ułatwia suszenie i sortowanie. Jeśli gospodarstwo współpracuje z zakładami przetwórczymi lub sieciami handlowymi, ważna jest możliwość elastyczniejszego ustalania terminu dostaw, dzięki rozłożeniu zbiorów na dłuższy okres.

Ryzyka i sposoby ich ograniczania

Największym ryzykiem siewu jesiennego cebuli jest oczywiście nieprzewidywalność zimy. Choć klimat zachodniej Polski sprzyja roślinom ozimym, zdarzają się zimy z małą pokrywą śnieżną i silnymi, nagłymi spadkami temperatur, które mogą doprowadzić do silnych uszkodzeń lub nawet zniszczenia plantacji. Nie da się wyeliminować tego ryzyka całkowicie, ale można je ograniczać poprzez:

  • odpowiedni dobór odmian odpornych na niskie temperatury,
  • dostosowanie terminu siewu tak, aby rośliny weszły w zimę w optymalnej fazie,
  • unikanie stanowisk wybitnie przewiewnych i zagrożonych zastoiskami zimnego powietrza,
  • dbałość o właściwe nawożenie potasem i mikroelementami poprawiającymi odporność,
  • przestrzeganie zasad zmianowania i higieny pola, aby ograniczyć presję chorób.

Drugim ważnym aspektem jest zarządzanie wodą. Na glebach lekkich, dominujących w wielu częściach zachodniej Polski, rośliny mogą cierpieć na niedobór wody zarówno jesienią (przy suchych wrześniach), jak i wczesną wiosną. Jeśli gospodarstwo ma możliwość nawadniania, warto ją wykorzystać, zwłaszcza w fazie kiełkowania nasion oraz intensywnego zawiązywania cebul. Z kolei na glebach cięższych i w mikroobniżeniach terenu kluczowe jest unikanie zastoisk wodnych poprzez odpowiednią uprawę, spulchnienie głębszych warstw i kształtowanie powierzchni pola.

Doświadczenia praktyków i perspektywy rozwoju technologii

Rolnicy z zachodniej Polski, którzy od lat stosują siew jesienny cebuli, zwracają uwagę na kilka praktycznych obserwacji. Po pierwsze, technologia ta jest wymagająca pod względem wiedzy i dyscypliny agrotechnicznej – wymaga precyzyjnego siewu, starannego przygotowania gleby i systematycznego monitoringu plantacji. Po drugie, w latach z łagodnymi zimami i umiarkowanie ciepłą, wilgotną wiosną efekty bywają bardzo dobre: wysoki plon, wczesny zbiór i atrakcyjne ceny. Po trzecie, wprowadzanie siewu jesiennego często zaczyna się od mniejszej powierzchni, aby zdobyć doświadczenie i dostosować technologię do własnych warunków.

Z punktu widzenia rozwoju całego sektora warzywniczego w regionie, siew jesienny cebuli jest jedną z odpowiedzi na zmiany klimatyczne, które przynoszą łagodniejsze zimy, ale również większą zmienność warunków pogodowych. W nadchodzących latach można spodziewać się dalszych prac hodowlanych nad odmianami jeszcze lepiej przystosowanymi do takich warunków, a także rozwoju narzędzi wspomagania decyzji (prognozy pogody, modele ryzyka chorób), które ułatwią rolnikom podejmowanie decyzji o terminach siewu, nawożenia i ochrony.

Coraz większe znaczenie będzie także miało integrowanie różnych technologii w jednym gospodarstwie – łączenie uprawy cebuli z siewu jesiennego i wiosennego, racjonalne wykorzystanie infrastruktury nawadniającej, przechowalniczej i maszynowej oraz współpraca z doradcami i sąsiadującymi gospodarstwami. Wspólne doświadczenia, wymiana wiedzy i obserwacji z pól w podobnych warunkach klimatyczno-glebowych to często najcenniejsze źródło informacji, zwłaszcza w tak dynamicznie zmieniających się realiach, jakie obserwujemy w zachodniej Polsce.

FAQ – najczęściej zadawane pytania dotyczące cebuli z siewu jesiennego w zachodniej Polsce

Jaki jest optymalny termin siewu cebuli jesienią w zachodniej Polsce?

Optymalny termin siewu zależy od lokalnych warunków, ale zwykle mieści się między końcem sierpnia a połową września. Celem jest doprowadzenie do tego, aby rośliny weszły w zimę w fazie 3–4 liści właściwych. Zbyt wczesny siew sprzyja nadmiernemu rozwojowi i ryzyku jarowizacji, zbyt późny może oznaczać słabe ukorzenienie i gorszą zimotrwałość. W praktyce warto korygować termin co roku, obserwując przebieg pogody i temperatur.

Czy cebula z siewu jesiennego nadaje się do długiego przechowywania?

Możliwość długiego przechowywania zależy głównie od odmiany, warunków uprawy i terminu zbioru. Wiele odmian przeznaczonych do siewu jesiennego dobrze się przechowuje, jeśli są zbierane w odpowiednim stopniu dojrzałości i prawidłowo dosuszane. Trzeba jednak liczyć się z tym, że wczesny zbiór często kierowany jest na rynek świeży, gdzie wykorzystuje się przewagę czasową. Do przechowywania najlepiej wybierać odmiany o twardszych łuskach i dobrej odporności na zgniliznę szyjki.

Jakie gleby są najlepsze pod cebulę z siewu jesiennego?

Najlepsze są gleby żyzne, o uregulowanych stosunkach wodno-powietrznych, lekko gliniaste lub piaskowo-gliniaste, dobrze uprawione i wyrównane. Unika się gleb ciężkich, zlewnych, na których łatwo tworzą się zastoiska wodne, oraz bardzo lekkich piasków szybko przesychających bez możliwości nawadniania. Kluczowe jest pH w przedziale 6,5–7,0 oraz wysoka zawartość potasu i próchnicy. Tak przygotowane stanowisko pozwala roślinom dobrze się ukorzenić jesienią i bezpieczniej przetrwać zimę.

Czy siew jesienny wymaga innych dawek nawozów niż siew wiosenny?

Różnica dotyczy głównie rozłożenia dawek w czasie. Fosfor i potas zaleca się podać jesienią w całości, aby poprawić zimotrwałość i rozwój korzeni. Azot jesienią powinien być ograniczony do dawki startowej, by nie prowokować nadmiernego, miękkiego przyrostu liści. Zasadniczą część azotu podaje się wiosną, po ocenie przezimowania plantacji. Ważne jest również uzupełnianie mikroelementów, zwłaszcza na glebach lżejszych i ubogich w próchnicę, co poprawia zdrowotność i odporność roślin.

Jak ograniczyć ryzyko wymarzania cebuli z siewu jesiennego?

Podstawą jest wybór odmiany o dobrej zimotrwałości i właściwy termin siewu, tak by rośliny weszły w zimę w odpowiedniej fazie rozwojowej. Należy unikać pól w zagłębieniach terenu, gdzie gromadzi się zimne powietrze, oraz stanowisk z tendencją do zastoisk wodnych. Kluczowe jest też prawidłowe nawożenie potasem i mikroelementami, które wzmacniają tkanki. W rejonach szczególnie narażonych na silne wiatry korzystne może być pozostawienie pasów ochronnych lub miedz, zmniejszających wysuszanie i wymarzanie roślin.

Redakcja portalu rolnicy.com
Redakcja portalu rolnicy.com. Piszemy o uprawach, hodowli, maszynach i przepisach dla gospodarstw w całej Polsce.

Czytaj także