Zdrowy żwacz to fundament opłacalnej produkcji mleka i mięsa. To właśnie w nim powstaje większość energii, białka mikrobiologicznego oraz witamin z grupy B, które decydują o wydajności i zdrowiu przeżuwaczy. Rolnik, który rozumie zależność między strukturą paszy, pracą żwacza i zachowaniem krowy przy stole paszowym, może ograniczyć choroby metaboliczne, spadki mleka, kulawizny i problemy z rozrodem, niekoniecznie zwiększając koszty żywienia.
Budowa i rola żwacza w organizmie przeżuwacza
Żwacz jest największym z przedżołądków, może pomieścić nawet 150–200 litrów treści u krowy wysokomlecznej. W jego wnętrzu żyją miliardy bakterii, pierwotniaków i grzybów, które rozkładają włókno, skrobię i cukry. To swoista biogazownia, w której powstają lotne kwasy tłuszczowe: octowy, propionowy i masłowy, będące głównym źródłem energii dla krowy. Odpowiednia struktura paszy reguluje pracę tego ekosystemu i decyduje, czy będzie on stabilny, czy podatny na zakwaszenie.
Ściana żwacza wyścielona jest brodawkami, które wchłaniają powstałe w procesie fermentacji kwasy. Aby brodawki mogły się prawidłowo rozwijać, potrzebują stałego dopływu energii, ale i odpowiednio stabilnego pH. Zbyt gwałtowne wahania odczynu prowadzą do uszkodzeń nabłonka, stanów zapalnych i obniżenia zdolności wchłaniania. W efekcie krowa, mimo podawania wysokiej jakości TMR, nie wykorzystuje całego potencjału paszy.
Żwacz pełni także funkcję zbiornika buforowego. Treść pokarmowa zatrzymywana jest w nim przez kilka godzin, co daje czas na rozdrobnienie paszy podczas przeżuwania. Dobrze zbudowana dawka, bogata w efektywne włókno, utrzymuje paszę w żwaczu odpowiednio długo, zapobiegając zbyt szybkiemu przesuwaniu treści do ksiąg i jelit. Przy zbyt drobnej strukturze dochodzi do tzw. przyspieszonego pasażu, co pogarsza wykorzystanie składników pokarmowych i sprzyja biegunkom.
Struktura paszy – co to właściwie znaczy?
Pod pojęciem struktury paszy rozumiemy przede wszystkim długość i twardość cząstek oraz ich udział w całej dawce. Nie chodzi jedynie o to, czy pasza jest krótko, czy długo pocięta, lecz o równowagę między frakcją włóknistą i treściwą, a także sposób, w jaki krowa może tę paszę segregować na stole paszowym. Odpowiednia struktura zachęca krowę do przeżuwania, a tym samym do produkcji śliny, która jest naturalnym buforem żwacza.
W praktyce często stosuje się sito Penn State do oceny struktury TMR. Optymalny rozkład frakcji dla większości stad mlecznych (przy prawidłowym bilansie składników) to zwykle około 2–8% na górnym sicie (najdłuższe cząstki), 30–50% na środkowym, 30–50% na dolnym oraz reszta w najdrobniejszej frakcji. Zbyt dużo długich cząstek zwiększa sortowanie i ryzyko niedojadania włókna przez część krów, a zbyt dużo drobnej frakcji sprzyja zakwaszeniu żwacza i niestabilnej fermentacji.
Struktura paszy to także różnorodność surowców. Siano, sianokiszonka, kiszonka z kukurydzy, słoma, śruty zbożowe i pasze białkowe różnią się nie tylko zawartością energii i białka, ale także typem i efektywnością włókna. Włókno z lucerny będzie działało w żwaczu inaczej niż włókno ze słomy pszennej. Rolnik powinien dążyć do takiej kombinacji, aby zapewnić minimum **efektywnego włókna** przy jednoczesnym utrzymaniu odpowiedniej koncentracji energii, szczególnie w dawkach dla krów wysokomlecznych.
Duże znaczenie ma także wilgotność TMR. Zbyt sucha mieszanka, zwłaszcza bogata w długie cząstki, sprzyja wyciąganiu smaczniejszych, treściwych komponentów przez krowy dominujące. Z kolei zbyt mokra pasza może powodować zbijanie się masy, gorszą stabilność tlenową i silniejszą fermentację na stole paszowym, co obniża jej smakowitość. Z praktycznego punktu widzenia często dąży się do wilgotności TMR na poziomie 45–55%, co ułatwia równomierne pobieranie dawki przez całe stado.
Efektywne włókno a pH żwacza i przeżuwanie
Efektywne włókno (peNDF) to ta część włókna, która rzeczywiście stymuluje przeżuwanie i produkcję śliny. Nie każda frakcja NDF w paszy spełnia tę rolę – bardzo drobno zmielona kiszonka z kukurydzy czy śruty zbożowe nie pobudzą krowy do żucia tak mocno, jak dłuższe cząstki sianokiszonki. Długość cięcia, stopień rozdrobnienia i rodzaj rośliny mają tu ogromne znaczenie. Produkcja śliny, sięgająca nawet 150–200 litrów dziennie u krowy, jest kluczowa dla stabilizacji pH w żwaczu.
W warunkach optymalnych pH żwacza utrzymuje się w granicach 6,0–6,8. Przy odpowiedniej ilości i jakości włókna ślina skutecznie buforuje kwasy powstające podczas fermentacji skrobi i cukrów. Przy nadmiarze pasz treściwych, zbyt drobnym TMR i małej ilości efektywnego włókna pH zaczyna spadać, co prowadzi do subklinicznej kwasicy żwacza (SARA). Jest to stan, w którym nie zawsze widać wyraźne objawy kliniczne, ale pojawia się spadek wydajności, pogorszenie składu mleka i narastające problemy zdrowotne.
Rolnik może obserwować ilość przeżuwania w stadzie, korzystając z nowoczesnych obroży monitorujących lub po prostu oglądając krowy leżące w oborze po zadaniu paszy. U zdrowego stada większość krów leżących powinna intensywnie przeżuwać, a charakterystyczne ruchy żuchwy powinny być widoczne co kilka sekund. Spadek czasu przeżuwania, nadmierne sortowanie TMR oraz luźny, pienisty kał stanowią sygnał ostrzegawczy, że równowaga między włóknem a paszami treściwymi została zachwiana.
Wpływ efektywnego włókna widoczny jest także w składzie mleka. Niski poziom tłuszczu przy stosunkowo prawidłowym białku często wskazuje na zakwaszenie żwacza i zaburzoną fermentację włókna. Z kolei bardzo wysoki tłuszcz i niski poziom białka mogą sugerować zbyt dużą ilość włókna przy niedoborze energii. Analiza próbnych udojów w połączeniu z oceną TMR pozwala lepiej dostroić strukturę paszy do potrzeb stada.
Konsekwencje błędnej struktury paszy dla zdrowia żwacza
Najczęstszą konsekwencją zbyt drobnej, bogatej w skrobię dawki jest subkliniczna lub ostra kwasica żwacza. W takim środowisku dochodzi do nadmiernego namnażania bakterii produkujących kwas mlekowy, spadku pH nawet poniżej 5,5 i uszkodzenia nabłonka żwacza. Fragmenty obumarłej tkanki mogą przedostawać się do krwi, wywołując stany zapalne w innych narządach. Szczególnie niebezpieczne jest to dla racic – toksyny i zaburzenia krążenia przyczyniają się do rozwoju kulawizn.
Przewlekła kwasica prowadzi również do uszkodzenia brodawek żwacza, co obniża zdolność wchłaniania kwasów lotnych. Organizm, mimo wysokiej koncentracji energii w dawce, ma coraz większy problem z jej wykorzystaniem. Krowy zaczynają chudnąć, spada wydajność mleka, pogarsza się płodność. Zwiększa się także ryzyko przemieszczenia trawieńca, szczególnie w pierwszych tygodniach laktacji, gdy dawka jest intensywniejsza, a pobranie paszy może być niestabilne.
Zbyt duża ilość długich, twardych cząstek, np. słomy, również nie jest korzystna. Krowy segregują taką paszę, wyjadając najpierw smakowite frakcje treściwe, a pozostawiając długie elementy na stole paszowym. Prowadzi to do nierównego pobrania dawki w stadzie: część krów zjada nadmiar skrobi, inne pobierają głównie włókno. W efekcie pojawiają się zarówno przypadki kwasicy, jak i niedożywienia energią. Niekorzystnie wpływa to także na mikroflorę żwacza, która potrzebuje stabilności składu dawki, a nie ciągłych skoków w ilości skrobi czy białka.
Niewłaściwa struktura paszy sprzyja również powstawaniu zatorów w przewodzie pokarmowym oraz zaparciom, zwłaszcza przy niedostatecznej podaży wody. Zbyt suche, długie pasze mogą utrudniać formowanie odpowiedniej treści pokarmowej, co z kolei wpływa na ruchy żwacza i jelit. Zmniejszona motoryka przedżołądków prowadzi do zastoju, spadku apetytu i pogorszenia strawności. Dlatego warto oceniać nie tylko sam skład chemiczny paszy, ale i jej fizyczną formę na każdym etapie przygotowania.
Praktyczne wskazówki przy przygotowaniu TMR
Przy ustawianiu wozu paszowego należy zwrócić uwagę na kolejność dodawania komponentów, czas mieszania oraz stopień rozdrobnienia. Zbyt długi czas pracy wozu, zwłaszcza przy wysokich obrotach, może zamienić nawet dobrze ustrukturyzowaną sianokiszonkę w zbyt drobną masę. Częstym błędem jest również zbyt mocne rozdrabnianie słomy dodawanej do TMR w celu podniesienia poziomu włókna. Jeśli straci ona swoją długość, przestanie pełnić funkcję efektywnego włókna.
Przyjmuje się, że optymalna długość większości cząstek włóknistych w TMR dla krów mlecznych powinna mieścić się w granicach 1,5–4 cm, przy niewielkim udziale dłuższych elementów, zwłaszcza w okresie okołowycieleniowym. Zbyt duży udział długich cząstek w dawce może być dopuszczalny w przypadku krów zasuszonych, ale u zwierząt w laktacji grozi sortowaniem. Warto regularnie pobierać próbki TMR z różnych miejsc stołu paszowego i sprawdzać je na sicie, aby mieć pewność, że struktura nie zmienia się w czasie.
Podczas zadawania TMR istotne jest równomierne rozłożenie paszy wzdłuż stołu, tak aby krowy nie musiały przepychać się i wybierać tylko najsmaczniejszych frakcji. Częste podsuwanie paszy w ciągu dnia zapobiega dużym wahaniom w jej pobraniu i ogranicza walkę o dostęp. Stabilny rytm pobierania TMR sprzyja stałej fermentacji w żwaczu, co zmniejsza ryzyko zakwaszenia. W wielu oborach proste zwiększenie liczby podsunięć paszy przełożyło się na zauważalny wzrost pobrania suchej masy.
Dobrym zwyczajem jest także kontrola resztek na stole paszowym. Jeśli każdego dnia pozostają głównie długie, włókniste frakcje, to znak, że krowy skutecznie sortują TMR i struktura dawki wymaga korekty. Z kolei całkowity brak resztek może świadczyć o zbyt niskiej ilości zadawanej paszy lub o dominacji krów mocniejszych, które wypychają słabsze osobniki. W obu przypadkach cierpi na tym stabilność fermentacji w żwaczu i równomierność wyników produkcyjnych.
Znaczenie pasz objętościowych i jakości kiszonek
Pasze objętościowe stanowią podstawę żywienia przeżuwaczy. Kiszonka z kukurydzy, sianokiszonka z traw i roślin motylkowych, siano oraz słoma kształtują strukturę całej dawki. Jakość tych pasz zależy od terminu zbioru, wysokości cięcia, stopnia ugniecenia i warunków zakiszania. Zbyt dojrzały materiał roślinny zawiera twardsze, trudniej strawne włókno, które nie tylko gorzej się rozkłada, ale może też zwiększać ryzyko mechanicznych podrażnień żwacza.
Rodzaj zastosowanego sieczkarni i noży wpływa bezpośrednio na długość i kształt cząstek kiszonki. Nierównomiernie pocięte fragmenty, z dużą ilością bardzo długich i bardzo krótkich części, utrudniają przygotowanie stabilnej strukturalnie dawki. Z kolei zbyt drobne cięcie, szczególnie w kiszonce z kukurydzy, zwiększa udział łatwo fermentującej skrobi dostępnej dla mikroorganizmów już w żwaczu, co przy niedostatecznym poziomie włókna grozi szybkim spadkiem pH.
Ważnym parametrem jest także sucha masa kiszonki. Bardzo mokra kiszonka może zwiększać ryzyko wycieków soków kiszonkowych, strat składników pokarmowych i niekorzystnych przemian mikrobiologicznych, w tym powstawania kwasu masłowego. Taka kiszonka bywa mniej smakowita, co ogranicza jej pobranie. Natomiast zbyt sucha masa, zwłaszcza przy słabym ugnieceniu, sprzyja rozwojowi pleśni i drożdży, które mogą produkować toksyny obciążające wątrobę i układ odpornościowy zwierząt.
Rolnik powinien dążyć do uzyskania kiszonek o powtarzalnej, przewidywalnej jakości. Regularne analizy laboratoryjne pozwalają nie tylko określić zawartość białka i energii, ale także strukturę włókna, udział NDF i ADF oraz strawność poszczególnych frakcji. Na tej podstawie można precyzyjniej dobierać ilość pasz treściwych i ewentualnych dodatków, takich jak buforujące węglany, drożdże czy tłuszcze chronione, dostosowując dawkę do konkretnej partii paszy objętościowej.
Żywienie w okresie przejściowym – szczególne wymagania żwacza
Okres około 3 tygodni przed wycieleniem i 3 tygodni po wycieleniu jest kluczowy dla zdrowia żwacza. W tym czasie dochodzi do gwałtownego wzrostu zapotrzebowania na energię i białko, przy jednoczesnym spadku pobrania suchej masy. Niewłaściwe przygotowanie struktury dawki w tym wrażliwym okresie może skutkować nie tylko kwasicą, ale także przemieszczeniem trawieńca, ketozą oraz zaburzeniami płodności. Kluczem jest stopniowe zwiększanie koncentracji energii przy zachowaniu wysokiego udziału efektywnego włókna.
Dawka dla krów zasuszonych powinna zawierać włókno o dobrej jakości fizycznej, często z dodatkiem słomy, ale nie może być nadmiernie rozdrobniona. Struktura paszy ma pobudzać przeżuwanie i utrzymywać prawidłową motorykę żwacza, który musi być przygotowany na intensywną fermentację w laktacji. Zbyt uboga energetycznie dawka, oparta głównie na mało smakowitych paszach, może obniżyć pobranie i spowodować, że krowa wchodzi w poród już z ujemnym bilansem energetycznym.
Po wycieleniu konieczne jest stopniowe zwiększanie udziału pasz treściwych, przy jednoczesnym zachowaniu właściwej struktury całej dawki. W praktyce oznacza to unikanie nagłych skoków w ilości zbóż czy śrut wysokoskrobiowych. Dobrym rozwiązaniem jest korzystanie z pasz treściwych o umiarkowanej koncentracji energii, zawierających również włókno funkcjonalne. Pozwala to zwiększać dawkę stopniowo, bez nagłego przeciążania żwacza łatwo fermentującymi węglowodanami.
Szczególną uwagę należy zwrócić na obserwację odchodów w tym okresie. Bardzo luźny kał z widocznymi, niestrawionymi ziarnami zbóż wskazuje na zbyt drobną, zbyt treściwą dawkę i zbyt szybki pasaż przez przewód pokarmowy. Z kolei mocno uformowany, suchy kał może sugerować nadmiar włókna o niskiej strawności lub niedobór wody. Regularna kontrola konsystencji odchodów pozwala wcześnie wychwycić błędy żywieniowe, zanim pojawią się poważniejsze problemy metaboliczne.
Obserwacja krów jako narzędzie oceny struktury paszy
Najlepszym wskaźnikiem tego, czy struktura paszy jest właściwa, są same krowy. Zachowanie przy stole paszowym, czas przeżuwania, wygląd racic, sierści i odchodów mówią więcej niż niejedno laboratorium. Zwierzęta spokojnie jedzące TMR, bez nadmiernych przepychanek, z widocznym przeżuwaniem w czasie odpoczynku, to sygnał, że dawka jest dobrze skonstruowana. Nadmierne sortowanie, wyrzucanie długich cząstek z koryta i wybieranie tylko smacznych frakcji wskazują na problemy ze strukturą.
Rolnik powinien regularnie, o różnych porach dnia, przechadzać się wzdłuż stołu paszowego i obserwować, co faktycznie jedzą jego krowy. Czy widać różnicę między paszą zadawaną rano a tym, co zostaje wieczorem? Czy młodsze i słabsze sztuki mają dostęp do pełnowartościowego TMR, czy tylko do resztek? Szczególnie warto zwracać uwagę na krowy w najwyższej laktacji i jałówki po pierwszym wycieleniu, bo to one są najbardziej wrażliwe na błędy w strukturze dawki.
Dodatkowo pomocne jest prowadzenie prostego notatnika obserwacji. Zapisywanie uwag dotyczących zachowania stada, wyglądu odchodów, ewentualnych spadków mleka czy przypadków kulawizn i zestawianie ich ze zmianami w strukturze paszy pozwala z czasem wyciągnąć własne, bardzo praktyczne wnioski. Każde gospodarstwo ma swoją specyfikę: inne materiały paszowe, odmienny system utrzymania, różny genotyp krów. Dlatego opieranie się wyłącznie na ogólnych zaleceniach, bez obserwacji swojego stada, zawsze będzie mniej skuteczne.
Rola dodatków paszowych i buforów w stabilizacji żwacza
Oprócz samej struktury paszy coraz częściej stosuje się dodatki wspomagające stabilność fermentacji w żwaczu. Bufory, takie jak węglan sodu czy tlenek magnezu, pomagają neutralizować nadmiar kwasów, szczególnie w dawkach bogatych w skrobię. Ich stosowanie nie powinno jednak zastępować prawidłowej struktury dawki, lecz jedynie ją wspierać. Niewłaściwie zbilansowana dawka, nawet z dodatkiem buforów, nadal będzie obciążać żwacz i prowadzić do problemów zdrowotnych.
Inną grupą dodatków są żywe drożdże i kultury bakterii, które wspierają rozwój korzystnej mikroflory żwacza. Poprawiają one wykorzystanie włókna, stabilizują pH i mogą zwiększać pobranie paszy. Szczególnie użyteczne bywają w okresach stresu cieplnego, zmian dawki lub przy intensywnym żywieniu krów wysoko wydajnych. Warto jednak pamiętać, że efektywność tych produktów zależy od ogólnej jakości i **struktury TMR**, a także od konsekwentnego stosowania zgodnie z zaleceniami producenta.
Na rynku dostępne są także preparaty zawierające specyficzne enzymy rozkładające włókno oraz produkty na bazie ekstraktów roślinnych, które mogą wpływać na skład mikroflory żwacza. Ich zadaniem jest poprawa strawności paszy i zmniejszenie strat energii, np. w postaci metanu. W praktyce rolnik powinien ostrożnie podchodzić do obietnic marketingowych i opierać się na wynikach prób terenowych, konsultując wprowadzanie takich dodatków z doradcą żywieniowym lub lekarzem weterynarii.
Dodatki tłuszczowe, zwłaszcza w formie chronionej przed rozkładem w żwaczu, pozwalają zwiększyć koncentrację energii bez nadmiernego obciążania żwacza skrobią. Jest to rozwiązanie szczególnie wartościowe u krów w szczycie laktacji, które nie są w stanie pobrać wystarczającej ilości suchej masy. Tłuszcze nie powinny jednak wypierać z dawki zbyt dużej ilości włókna, ponieważ ich nadmiar może upośledzać fermentację i pogarszać wykorzystanie pasz objętościowych.
Ekonomiczny wymiar dbałości o zdrowie żwacza
Prawidłowa struktura paszy przekłada się nie tylko na zdrowie zwierząt, ale też na wynik finansowy gospodarstwa. Każdy przypadek kwasicy, przemieszczenia trawieńca czy ciężkiej kulawizny to nie tylko koszt leczenia, ale także spadek mleka, wydłużenie okresu międzywycieleniowego i ryzyko przedwczesnego brakowania. Inwestycja w lepszą organizację żywienia, bardziej precyzyjne ustawienie wozu paszowego oraz szkolenie obsługi często zwraca się szybciej niż zakup kolejnych dodatków paszowych.
Dbanie o strukturę paszy pozwala również lepiej wykorzystać własne zasoby pasz objętościowych. Zamiast zwiększać udział drogich pasz treściwych, można poprawić strawność i efektywność istniejących kiszonek poprzez odpowiednią technologię zbioru i zakiszania. Rolnik, który dba o termin koszenia, prawidłową długość cięcia, mocne ugniecenie i szczelne okrycie pryzmy, buduje podstawę stabilnej dawki na cały sezon. To właśnie jakość domowych pasz decyduje, czy stado będzie potrzebować dużych ilości dodatków, czy poradzi sobie przy rozsądnym ich udziale.
Należy także pamiętać, że inwestycje w komfort krów – wygodne legowiska, odpowiednią wentylację, dostęp do świeżej wody – współgrają z efektami wynikającymi z dobrej struktury paszy. Krowa, która może spokojnie leżeć i przeżuwać, lepiej wykorzystuje podaną jej dawkę, szybciej wraca do dobrej kondycji po wycieleniu i ma mniejsze ryzyko chorób metabolicznych. W efekcie zwiększa się średnia wydajność życiowa zwierząt i spada odsetek brakowań z przyczyn zdrowotnych.
FAQ – najczęściej zadawane pytania
Jak poznać, że w moim stadzie występuje subkliniczna kwasica żwacza?
O subklinicznej kwasicy świadczy zwykle zestaw objawów, a nie jeden wyraźny sygnał. Zwróć uwagę na spadek tłuszczu w mleku przy względnie stabilnym białku, luźne, często pieniste odchody oraz spadek ogólnej kondycji części krów mimo dobrej dawki. Częstsze kulawizny, szczególnie u wysokowydajnych sztuk, także mogą być konsekwencją przewlekłego zakwaszenia. Jeśli obserwujesz silne sortowanie TMR i zmniejszony czas przeżuwania, warto skonsultować strukturę dawki z doradcą żywieniowym i rozważyć badanie pH treści żwacza w wybranych sztukach.
Jak często powinienem kontrolować strukturę TMR przy użyciu sita Penn State?
W praktyce dobrze jest wykonywać pełną kontrolę struktury TMR co najmniej raz w miesiącu oraz zawsze po zmianach w technologii zadawania paszy, wymianie partii kiszonki czy modyfikacji receptury. Dodatkowe, krótkie kontrole warto robić po każdej istotnej naprawie lub regulacji wozu paszowego, gdyż zmiana ustawień noży czy czasu mieszania może znacząco wpłynąć na długość cząstek. W okresach większego ryzyka zaburzeń żwacza, np. po wycieleniach lub przy wprowadzaniu nowej partii kukurydzy, lepiej zwiększyć częstotliwość do raz na tydzień, aby szybko wychwycić odchylenia.
Czy wystarczy dodać słomę do TMR, aby poprawić zdrowie żwacza?
Dodatek słomy może pomóc zwiększyć udział włókna, ale nie zawsze automatycznie poprawia zdrowie żwacza. Kluczowe są długość cięcia, udział słomy w dawce oraz jakość pozostałych pasz objętościowych. Zbyt krótko pocięta słoma nie spełni funkcji efektywnego włókna, natomiast zbyt długie fragmenty będą sortowane i pozostaną na stole paszowym. Nadmierna ilość słomy może obniżyć smakowitość dawki i ograniczyć pobranie suchej masy. Dlatego wprowadzając słomę, trzeba jednocześnie przeanalizować całą strukturę paszy oraz bilans energii i białka, a najlepiej skonsultować zmiany z doradcą.
Jaką rolę odgrywa woda w utrzymaniu prawidłowej pracy żwacza?
Dostęp do czystej, świeżej wody jest równie ważny jak dobra struktura paszy. Woda uczestniczy w formowaniu treści żwacza, umożliwia prawidłową fermentację i ruchy przedżołądków. Przy niedostatku wody treść staje się zbyt gęsta, co utrudnia jej mieszanie i może prowadzić do zastoju oraz zaparć. Krowy piją najwięcej zaraz po zadaniu paszy i po udoju, dlatego poidła powinny być licznie rozmieszczone i regularnie czyszczone. Brudna lub ciepła woda ogranicza pobranie, co wtórnie zmniejsza pobranie suchej masy i obciąża żwacz. Oceniając zdrowie żwacza, zawsze warto sprawdzić także system pojenia.
Czy krowy w systemie pastwiskowym też są narażone na kwasicę żwacza?
Choć wypas kojarzy się z naturalnym żywieniem, także na pastwisku może dojść do zakwaszenia żwacza, szczególnie na bardzo młodej, bogatej w łatwo fermentujące białko i cukry trawie. Gwałtowne przejście z dawki zimowej na intensywny wypas bez okresu przejściowego zwiększa ryzyko zaburzeń. Dodatkowo, jeśli krowy dostają przy tym znaczącą ilość pasz treściwych w oborze, suma łatwo fermentujących składników może przekroczyć możliwości buforowe żwacza. Dlatego również przy wypasie warto zadbać o stopniowe wprowadzanie zielonki, dostęp do pasz włóknistych oraz obserwować odchody i zachowanie krów.
