Rasa świń Wessex Saddleback to jedna z najbardziej charakterystycznych odmian trzody chlewnej w historii hodowli europejskiej. Rozpoznawalna dzięki czarnej maści z białą „przepaską” przez łopatki, od dziesięcioleci budzi zainteresowanie hodowców, historyków rolnictwa i miłośników ras rodzimych. Choć obecnie jej populacja jest stosunkowo niewielka, a sama rasa uznawana jest za zagrożoną, wciąż pozostaje ważnym przykładem zrównoważonej hodowli, odporności na warunki środowiskowe oraz tradycyjnych metod użytkowania świń na pastwiskach i w lasach. Poznanie pochodzenia, cech oraz znaczenia tej rasy pozwala lepiej zrozumieć rozwój hodowli trzody chlewnej w Europie i na świecie.
Charakterystyka rasy Wessex Saddleback
Wessex Saddleback zalicza się do ras średnio późno dojrzewających, przystosowanych do ekstensywnego, przyzagrodowego lub wolnowybiegowego systemu chowu. Jest to rasa pochodząca z południowej Anglii, o wyraźnym typie mięsnym, ale ze skłonnością do umiarkowanego otłuszczania, typową dla tradycyjnych ras brytyjskich. Kluczową cechą rozpoznawczą jest czarna barwa całego ciała z wyraźnym, szerokim, białym pasem obiegającym przednią część tułowia – od kłębu, przez łopatki, aż do dolnej części klatki piersiowej. Ta „siodłowa” przepaska dała podstawę do angielskiej nazwy „Saddleback”.
Tułów świń tej rasy jest stosunkowo długi, solidnie zbudowany, o dobrze rozwiniętym grzbiecie i partiach mięśniowych szynki. Kończyny są mocne, średnio wysokie, przystosowane do długotrwałego przemieszczania się po nierównym terenie, co jest szczególnie istotne w systemach wypasowych i leśnych. Głowa jest wydłużona, z nieco wypukłym profilem, uszy zazwyczaj opadające do przodu, częściowo przykrywające oczy. Takie ukształtowanie ciała i kończyn sprzyja dobremu wykorzystaniu paszy objętościowej, a także naturalnych pastwisk, runa leśnego i odpadów roślinnych.
Rasa Wessex Saddleback jest znana z dobrego temperamentu. Zwierzęta są spokojne, łagodne, zazwyczaj łatwe w prowadzeniu oraz przyzwyczajaniu do człowieka. To ważna cecha w warunkach małych gospodarstw rodzinnych, w których bliski kontakt hodowcy ze zwierzętami przekłada się na bezpieczeństwo ludzi oraz komfort samej trzody. Spokojne usposobienie ułatwia również prowadzenie selekcji i prac hodowlanych.
Świnie tej rasy dobrze radzą sobie z różnymi warunkami klimatycznymi, zwłaszcza z wysoką wilgotnością i umiarkowanie chłodnym klimatem, typowym dla południowej i zachodniej części Wielkiej Brytanii. Dobra okrywa włosowa i silna pigmentacja skóry zapewniają ochronę przed słońcem i wiatrem. Dzięki temu Wessex Saddleback nadaje się szczególnie do systemów wolnowybiegowych, gdzie zwierzęta mają stały dostęp do wybiegów, pastwisk oraz zadrzewień.
Pod względem użytkowym rasa ta charakteryzuje się umiarkowanym przyrostem masy ciała. Nie jest to typowa rasa przemysłowa, skoncentrowana na maksymalnie szybkim odkładaniu mięsa w warunkach intensywnego tuczu. Zamiast tego preferuje się u niej bardziej zrównoważony wzrost, dobre umięśnienie i nieco wyższy udział słoniny. Mięso Wessex Saddleback jest cenione za wysoką jakość, marmurkowatość, soczystość i wyrazisty smak, co doskonale wpisuje się w potrzeby niszowych rynków mięs lokalnych, rzemieślniczych wędlin oraz produktów tradycyjnych.
Lochy Wessex Saddleback są płodne i troskliwe. W miotach uzyskuje się najczęściej od 8 do 10 prosiąt, choć liczebność może się wahać w zależności od linii hodowlanej i warunków utrzymania. Lochy słyną z dobrych instynktów macierzyńskich, umiejętności budowania gniazd oraz czujności wobec zagrożeń drapieżnikami na wybiegach. W porównaniu z częścią ras mocno wyspecjalizowanych, ich płodność nie zawsze dorównuje świniom przemysłowym, jednak nadrabiają to stabilnością i łatwością odchowu prosiąt w warunkach ekstensywnych.
Prosięta pochodzące z tej rasy rodzą się dobrze rozwinięte i silne. Odznaczają się dobrą przeżywalnością, zwłaszcza w systemach, w których zapewnia się im przestrzeń, suchą ściółkę oraz dostęp do mleka lochy przez odpowiednio długi czas. W wyniku selekcji prowadzonej w przeszłości zwracano uwagę na odporność zdrowotną oraz zdolność przystosowania się do otoczenia, co nadal jest atutem tej rasy w warunkach gospodarstw ekologicznych i agroturystycznych.
Z punktu widzenia budowy tuszy, Wessex Saddleback zalicza się do ras o dobrych proporcjach mięsa do tłuszczu. Choć przy intensywnym żywieniu może wykazywać tendencję do gromadzenia słoniny, to przy odpowiednio zbilansowanej dawce pokarmowej uzyskuje się tusze umiarkowanie otłuszczone, z wartościowymi elementami rzeźnymi – szynką, schabem, łopatką oraz karkówką. Znaczenie tej rasy we współczesnym przemyśle jest raczej niszowe, jednak w segmencie produktów wysokiej jakości mięso pochodzące od tych świń jest wysoko cenione przez smakoszy i lokalnych przetwórców.
Historia i pochodzenie rasy
Początki rasy Wessex Saddleback są ściśle związane z dawnym hrabstwem Wessex oraz innymi obszarami południowej Anglii, w tym głównie z hrabstwami Hampshire, Dorset, Wiltshire i Somerset. Są to tereny o bogatej tradycji rolniczej, gdzie hodowla świń od wielu stuleci stanowiła istotny element wiejskiej gospodarki. W warunkach historycznych lokalne rasy świń wykorzystywano przede wszystkim w systemie wypasowym – w lasach, na wspólnych pastwiskach oraz na nieużytkach, gdzie zwierzęta żywiły się żołędziami, bukwią, korzeniami, odpadkami roślinnymi i nadwyżkami plonów.
Za przodków Wessex Saddleback uznaje się dawne, lokalne typy świń czarnych z białym pasem, które przez długi czas utrzymywały się w okolicach New Forest i innych obszarach leśnych południowej Anglii. Źródła historyczne sugerują, że już w XVIII i na początku XIX wieku istniały tam świnie o zbliżonym wyglądzie, użytkowane przez drobnych rolników i chłopów jako zwierzęta samowystarczalne, odporne na niesprzyjające warunki, zdolne do samodzielnego zdobywania części pokarmu.
Uformowanie rasy w nowoczesnym rozumieniu nastąpiło w XIX stuleciu, kiedy w Wielkiej Brytanii zaczęto porządkować hodowlę i tworzyć księgi stadne dla poszczególnych ras. W tym okresie hodowla świń stała się bardziej świadoma, a celem była poprawa mięsności, plenności oraz wyrównanie cech zewnętrznych. Lokalni hodowcy z regionu Wessex wyodrębnili zwartą populację świń o charakterystycznej maści „saddleback” i zaczęli ją utrwalać poprzez selekcję oraz kontrolowane kojarzenia. W ten sposób ukształtował się typ Wessex Saddleback, który wkrótce uzyskał rozpoznawalność w całym kraju.
Wielka Brytania była w XIX i na początku XX wieku jednym z najważniejszych ośrodków hodowli świń na świecie, a wiele brytyjskich ras, w tym tradycyjnych, stało się podstawą do tworzenia nowych odmian w innych regionach globu. Wessex Saddleback odgrywał istotną rolę jako rasa wykorzystywana w systemach leśnego wypasu świń – typowego dla południowej Anglii zwyczaju przepędzania trzody do lasów na żołędzie i bukiew. Dzięki mocnej budowie, ciemnej pigmentacji i zdolności do ruchu na długie dystanse, świnie te doskonale odnajdywały się w warunkach „półdzikiego” chowu.
W miarę rozwoju przemysłowej hodowli trzody chlewnej, zwłaszcza po II wojnie światowej, pozycja Wessex Saddleback zaczęła się jednak osłabiać. Wzrost znaczenia ras w typie mocno mięsnym, szybko rosnących, o jasnej maści i dostosowanych do intensywnych systemów utrzymania w budynkach (takich jak różne odmiany ras Large White czy Landrace), spowodował marginalizację wielu tradycyjnych ras. W przypadku Wessex Saddleback trend ten okazał się wyjątkowo silny.
W 1967 roku w Wielkiej Brytanii doszło do decyzji o połączeniu rasy Wessex Saddleback z inną, podobną w typie rasą – Essex, co doprowadziło do powstania nowej rasy o nazwie British Saddleback. Oficjalnie oznaczało to koniec czystej rasy Wessex Saddleback jako odrębnej jednostki w krajowych księgach hodowlanych. Jednak nie wszyscy hodowcy w pełni podporządkowali się tym działaniom; niektóre linie Wessex Saddleback utrzymywano nadal w formie możliwie zbliżonej do wyjściowej, a część materiału genetycznego tej rasy wywieziono za granicę.
W wielu regionach świata, zwłaszcza tam, gdzie importowano tradycyjne brytyjskie rasy świń, zachowały się populacje podobne lub spokrewnione z Wessex Saddleback. Dzięki temu możliwa stała się częściowa rekonstrukcja rasowego typu oraz prowadzenie programów ochrony zasobów genetycznych. Różne organizacje zajmujące się zachowaniem ras rodzimych i rzadkich, zwłaszcza brytyjskie Rare Breeds Survival Trust, podkreślają znaczenie Wessex Saddleback w historii oraz jego wpływ na współczesne rasy pokrewne.
Niektóre opracowania historyczne wskazują, że Wessex Saddleback miał wpływ na kształtowanie się innych ras o podobnym typie kolorystycznym i użytkowym – na przykład amerykańskiej rasy Hampshire, chociaż w jej rodowodzie istotną rolę odgrywały również inne lokalne populacje. Sam wzór barwny – ciemne ciało z jasnym pasem przez łopatki – pojawia się zresztą u kilku ras świń na świecie, co wskazuje na atrakcyjność tej cechy zarówno z perspektywy estetycznej, jak i praktycznej (łatwa identyfikacja zwierząt, lepsza ochrona pigmentowanych partii skóry).
Zmiany w strukturze rolnictwa, urbanizacja oraz spadek opłacalności ekstensywnej hodowli tradycyjnych ras doprowadziły do znacznego ograniczenia liczebności Wessex Saddleback. Mimo tego rasa ta zajmuje ważne miejsce w historii trzody chlewnej, a jej wizerunek – czarna świnia z białym siodłem – stał się jednym z symboli dawnej, tradycyjnej hodowli w południowej Anglii, połączonej nierozerwalnie z krajobrazem lasów, wrzosowisk i pastwisk.
Występowanie, współczesna hodowla i znaczenie gospodarcze
Choć w Wielkiej Brytanii czysta rasa Wessex Saddleback została w dużym stopniu wchłonięta przez nowszą populację British Saddleback, to jej dziedzictwo przetrwało zarówno w kraju, jak i poza jego granicami. Współcześnie świnie o typie Wessex Saddleback spotyka się w kilku regionach świata, przede wszystkim tam, gdzie istnieje tradycja chowu trzody chlewnej na pastwiskach oraz rosnące zainteresowanie rasami rodzimymi, dziedzictwem rolniczym i produkcją żywności wysokiej jakości.
W samej Wielkiej Brytanii potomkowie tej rasy, często formalnie zaliczani do populacji British Saddleback, utrzymywani są głównie w niewielkich gospodarstwach rodzinnych, gospodarstwach ekologicznych i pokazowych, a także w ośrodkach edukacyjnych i skansenach rolniczych. Hodowcy skupiają się na zachowaniu typowego wyglądu – zwartej budowy, czarnej barwy z białą przepaską siodłową – oraz na utrzymaniu cech użytkowych, takich jak odporność, dobre wykorzystanie paszy objętościowej i wysoka jakość mięsa. W tym kontekście Wessex Saddleback funkcjonuje jako element brytyjskiego dziedzictwa rolniczego, a jego utrzymanie wiąże się często z działalnością edukacyjną i turystyczną.
Istotnym obszarem występowania i hodowli świń wywodzących się z Wessex Saddleback stały się także Australia i Nowa Zelandia. Do tych krajów w XIX i XX wieku trafiło wiele tradycyjnych brytyjskich ras świń, które wykorzystywano w adaptacji rolnictwa do nowych warunków klimatycznych i glebowych. W przypadku Australii i Nowej Zelandii Wessex Saddleback (lub rasy z nim blisko spokrewnione) znalazł zastosowanie zwłaszcza w gospodarstwach położonych na obszarach bardziej wilgotnych, o łagodniejszym klimacie, gdzie możliwe było utrzymywanie świń na pastwiskach i w sadach.
W Nowej Zelandii świnie typu Wessex Saddleback stały się jedną z ciekawych ras niszowych, utrzymywanych przez miłośników hodowli tradycyjnych, a także w gospodarstwach specjalizujących się w produkcji mięsa dla lokalnych rynków premium. Zwierzęta te wykazują się dobrą zdolnością do wykorzystania terenów o zróżnicowanej roślinności, w tym zadrzewionych pastwisk, gdzie żywią się zarówno trawami, jak i opadłymi owocami, bulwami czy korzonkami. W podobny sposób wykorzystywane są w niektórych regionach Australii, gdzie wpisują się w model zrównoważonej hodowli, łączącej produkcję mięsa z utrzymaniem krajobrazu.
W innych krajach świata populacje Wessex Saddleback lub pokrewnych linii są znacznie mniej liczne. Sporadycznie można spotkać tę rasę w niewielkich stadach hobbystycznych, w ogrodach zoologicznych, na farmach doświadczalnych oraz w gospodarstwach zajmujących się ochroną bioróżnorodności zwierząt gospodarskich. Dzięki internetowym sieciom hodowców, wymianie materiału genetycznego oraz rosnącemu zainteresowaniu rasami rzadkimi, Wessex Saddleback zyskał grono entuzjastów, którzy starają się dokumentować pochodzenie poszczególnych linii i koordynować kojarzenia w celu uniknięcia nadmiernego inbredu.
Ze względu na stosunkowo nieliczną populację, rasę tę uważa się za zagrożoną. Organizacje zajmujące się ochroną zasobów genetycznych zwierząt gospodarskich klasyfikują ją jako rasę wymagającą monitoringu i wspierania, zarówno poprzez programy hodowlane, jak i promocję jej walorów. Ochrona tego typu ras ma podwójne znaczenie: po pierwsze, stanowi zabezpieczenie różnorodności genetycznej trzody chlewnej, która w razie zmian warunków lub pojawienia się nowych chorób może okazać się kluczowa; po drugie, wiąże się z zachowaniem kulturowego i historycznego dziedzictwa wsi.
Współcześnie Wessex Saddleback znajduje zastosowanie głównie w niszowych segmentach rynku żywności. Mięso pochodzące od tej rasy trafia do restauracji serwujących dania z produktów lokalnych, do małych masarni oferujących wyroby tradycyjne – szynki dojrzewające, boczki, kiełbasy oraz produkty długo peklowane i wędzone. Wyższy udział tłuszczu śródmięśniowego wpływa korzystnie na smakowitość i soczystość mięsa, dzięki czemu konsumenci poszukujący wyrazistych, dawnych smaków chętnie sięgają po tego typu produkty, nawet jeżeli są one droższe niż standardowe wyroby z ras przemysłowych.
W systemach rolnictwa ekologicznego, permakultury i agroekologii Wessex Saddleback może pełnić rolę „narzędzia” do zagospodarowania terenów trudnych – zadrzewionych, zarośniętych, o nierównej rzeźbie terenu. Świnie, dzięki zdolności rycia, przyczyniają się do mechanicznego usuwania chwastów, spulchniania gleby i mieszania resztek roślinnych z ziemią, co – odpowiednio sterowane – może wspomagać procesy regeneracji gleby i przekształcania nieużytków w tereny rolnicze. Rasa ta, jako przystosowana do tradycyjnych systemów wypasu, dobrze sprawdza się w roli „żywych pługów” i „czyścicieli” sadów czy zarośli, pod warunkiem utrzymania właściwej obsady zwierząt i rotacji pastwisk.
Istotnym elementem współczesnego znaczenia Wessex Saddleback jest również edukacja i turystyka wiejska. W gospodarstwach agroturystycznych świnie tej rasy, z racji swojego charakterystycznego wyglądu i spokojnego usposobienia, wzbudzają duże zainteresowanie zwiedzających. Prezentują one dawny typ gospodarowania, w którym zwierzęta były integralną częścią krajobrazu wiejskiego, a nie jedynie elementem produkcji przemysłowej. Obserwowanie ich zachowania na pastwisku czy w zagrodzie pozwala odwiedzającym lepiej zrozumieć relację człowieka z naturą oraz znaczenie odpowiedzialnej hodowli zwierząt.
W kontekście globalnej hodowli trzody chlewnej Wessex Saddleback nie odgrywa roli kluczowego „dawcy genów” dla masowych ras przemysłowych. Jego znaczenie jest raczej uzupełniające i specjalistyczne. Część hodowców wykorzystuje jednak tę rasę w krzyżowaniu towarowym, zwłaszcza tam, gdzie oczekuje się połączenia dobrej jakości mięsa z odpornością i przystosowaniem do ekstensywnych warunków. W wyniku takich krzyżowań powstają mieszańce o poprawionym wzroście i wykorzystaniu paszy, które nadal zachowują część zalet rodzica w typie Wessex Saddleback.
Na rynkach europejskich, w tym w Polsce, rasa Wessex Saddleback jest rzadkością. Zdarza się jednak, że pojawia się w kolekcjach ras rodzimych i zagrożonych, utrzymywanych w ośrodkach naukowych, ogrodach zoologicznych bądź pokrewnych instytucjach. Informacje o ewentualnych stadach w naszym regionie są rozproszone i nie zawsze dobrze udokumentowane, co wynika z ogólnej niewielkiej liczebności rasy i skupienia jej głównych populacji w krajach anglosaskich. Mimo to, dzięki coraz większej świadomości znaczenia bioróżnorodności, można spodziewać się stopniowego wzrostu zainteresowania tego typu rasami również w Europie Środkowo-Wschodniej.
Ciekawe informacje, użytkowanie i perspektywy
Jedną z najciekawszych cech rasy Wessex Saddleback jest połączenie specyficznej maści z wysokim stopniem przystosowania do warunków środowiskowych. Czarna skóra i sierść chronią zwierzęta przed poparzeniami słonecznymi, co ma szczególne znaczenie na wybiegach bez dostatecznego cienia. Biały pas na łopatkach nie stanowi zwykle problemu zdrowotnego, a jego obecność umożliwia łatwą identyfikację zwierząt na tle zielonego pastwiska czy ciemnego runa leśnego. Ten kontrastowy wzór upodabnia je w pewnym stopniu do innych ras „siodłowych”, ale w przypadku Wessex Saddleback wiąże się z długą historią użytkowania w specyficznych warunkach południowej Anglii.
W hodowli praktycznej rasa ta słynie z umiejętności bardzo dobrego wykorzystania paszy o niskiej wartości, takiej jak resztki warzywne, odpadki po zbiorach, niedojrzałe lub uszkodzone owoce, a także runo leśne. W przeszłości było to niezwykle istotne, ponieważ rolnicy nie dysponowali wysokobiałkowymi koncentratami paszowymi, a świnie musiały w dużej mierze same zdobywać pokarm. W środowisku lasu czy zadrzewionych pastwisk Wessex Saddleback potrafił przeszukiwać glebę w poszukiwaniu korzeni, owadów i innych drobnych organizmów, przyczyniając się nie tylko do własnego wyżywienia, ale i do biologicznej aktywności gleby.
Zachowanie rasy wiąże się również z ochroną tradycyjnych systemów rolniczych. W wielu regionach Europy i świata zauważa się, że dawne metody wypasu trzody w lasach, sadach i na wspólnych pastwiskach mogą wspierać bioróżnorodność, ograniczać zarastanie terenu oraz ułatwiać odnowę jednych gatunków roślin kosztem innych. Dobrze zarządzany wypas świń takich jak Wessex Saddleback może sprzyjać tworzeniu mozaikowego krajobrazu, w którym istnieje miejsce zarówno dla rolnictwa, jak i dla dzikiej przyrody. Kluczowe jest jednak unikanie nadmiernego obsadzenia terenu i zbyt długiego przetrzymywania świń na tych samych powierzchniach, co mogłoby prowadzić do degradacji gleby.
Mięso rasy Wessex Saddleback jest interesującym surowcem dla przetwórstwa rzemieślniczego. Dzięki wyższej niż u wielu ras przemysłowych zawartości tłuszczu śródmięśniowego, nadaje się doskonale do długotrwałego dojrzewania i wędzenia. Tradycyjne angielskie i nowozelandzkie wędliny wytwarzane z mięsa tych świń często opisuje się jako wyjątkowo aromatyczne, o bogatym smaku i odpowiedniej strukturze. W procesach długiego peklowania i dojrzewania tłuszcz odgrywa kluczową rolę, zabezpieczając mięśnie przed nadmiernym wysychaniem, a jednocześnie przenosząc i wzmacniając aromaty przypraw oraz dymu wędzarniczego.
Ciekawym aspektem jest również rola Wessex Saddleback w edukacji kulinarnej i ruchach „slow food”. W wielu krajach rośnie zainteresowanie lokalnymi, tradycyjnymi produktami, a konsumenci coraz częściej zwracają uwagę na pochodzenie mięsa, warunki utrzymania zwierząt oraz ich dobrostan. Rasy takie jak Wessex Saddleback idealnie wpisują się w ten trend – umożliwiają produkcję żywności w mniejszej skali, z naciskiem na jakość, a nie ilość, oraz na ścisły związek produktu z miejscem jego wytworzenia. Coraz częściej organizuje się degustacje, festiwale i pokazy kulinarne, podczas których prezentuje się mięso i wyroby z ras tradycyjnych, a jednocześnie opowiada o ich historii i znaczeniu dla lokalnych społeczności.
Z punktu widzenia ochrony zasobów genetycznych Wessex Saddleback stanowi przykład, jak ważne jest utrzymywanie różnorodnych ras, nawet jeśli nie są one masowo wykorzystywane w intensywnych systemach produkcji. Zmienność genetyczna w obrębie gatunku Sus scrofa domesticus daje hodowcom oraz naukowcom możliwość reagowania na nowe wyzwania – takie jak zmiany klimatu, pojawiające się choroby czy zmieniające się wymagania konsumentów. Rasy tradycyjne, bardziej odporne na trudne warunki, lepiej wykorzystujące paszę objętościową, mogą w przyszłości zyskać na znaczeniu, jeśli wzrośnie zapotrzebowanie na zrównoważoną, mniej zależną od importowanych pasz hodowlę zwierząt.
W praktyce ochrony rasy wykorzystuje się różne narzędzia: od tradycyjnych ksiąg hodowlanych i rejestrów stad, po nowoczesne metody analizy DNA, pozwalające na zachowanie możliwie szerokiej puli genetycznej i kontrolę pokrewieństwa między zwierzętami. Niejednokrotnie konieczna jest współpraca międzynarodowa, ponieważ poszczególne linie Wessex Saddleback mogą być rozproszone między różnymi krajami. Wymiana knurów, nasienia czy materiału zarodkowego staje się kluczowa dla uniknięcia nadmiernego zawężenia bazy genetycznej.
Perspektywy rozwoju hodowli Wessex Saddleback zależą w dużej mierze od ekonomicznej opłacalności utrzymywania tej rasy w warunkach niszowej produkcji. Jeżeli rosnące zainteresowanie konsumentów produktami tradycyjnymi i lokalnymi utrzyma się, można spodziewać się, że coraz więcej rolników będzie rozważało włączenie tej rasy do swoich gospodarstw. W takim scenariuszu Wessex Saddleback pozostanie rasą o niewielkiej, ale stabilnej liczebności, wykorzystywaną głównie w rolnictwie ekologicznym, przyjaznym środowisku oraz zorientowanym na wysoką jakość produktów.
Równocześnie warto pamiętać, że przyszłość rasy zależy także od odpowiedniej promocji i upowszechniania wiedzy o jej zaletach. Informacje na temat historii, cech użytkowych, jakości mięsa oraz możliwości wykorzystania w różnych systemach hodowlanych muszą docierać zarówno do rolników, jak i do konsumentów, kucharzy, restauratorów czy organizatorów lokalnych rynków żywności. Tylko wówczas istnieje szansa, że Wessex Saddleback utrzyma swoje miejsce w krajobrazie rolniczym świata – nie jako relikt przeszłości, lecz jako żywy element bogatej mozaiki ras, z której człowiek może czerpać korzyści, szanując jednocześnie przyrodę i tradycję.
