Kiedy po raz pierwszy zastosowano kombajn w Polsce?

Historia kombajnów w polskim rolnictwie to opowieść o przełamywaniu barier technologicznych, walce z niedoborem siły roboczej i konsekwentnym dążeniu do zwiększania plonów przy mniejszym nakładzie pracy. Dla dzisiejszych gospodarstw, wyposażonych w nowoczesne maszyny z GPS, klimatyzacją i monitorowaniem plonu, początki mechanizacji zbioru zbóż mogą wydawać się odległe, ale to właśnie tam tkwią korzenie obecnej efektywności. Zrozumienie, kiedy i jak po raz pierwszy zastosowano kombajn w Polsce, pozwala lepiej planować inwestycje, oceniać korzyści z mechanizacji i wyciągać praktyczne wnioski dla rozwoju gospodarstwa.

Pierwsze kombajny na świecie i droga do Polski

Pierwsze konstrukcje łączące koszenie, młócenie i czyszczenie ziarna w jednej maszynie powstały w XIX wieku w Stanach Zjednoczonych oraz w Australii. Tamtejsze ogromne areały upraw, niedobór rąk do pracy i potrzeba szybkiego zbioru ziarna wymusiły rozwój maszyn, które można było zaprzęgać do koni lub wołów, a następnie do ciągników i traktorów parowych. Te wczesne kombajny polowe były bardzo ciężkie, mało zwrotne i wymagały dużej liczby ludzi do obsługi, ale znacząco skracały czas żniw.

W Europie zachodniej pierwsze kombajny pojawiały się w latach 20. i 30. XX wieku, jednak dominującą maszyną zbioru zbóż pozostawała młocarnia z napędem pasowym, współpracująca z żniwiarką lub kosiarką pokosową. Dopiero upowszechnienie ciągników spalinowych stworzyło realne warunki dla rozwoju kombajnów zbożowych w formie zbliżonej do tej, jaką znamy obecnie – samobieżnych maszyn, które wykonują kilka operacji technologicznych w jednym przejeździe.

Do Polski idee pełnej mechanizacji zbioru zbóż zaczęły docierać jeszcze przed II wojną światową, głównie poprzez czasopisma rolnicze, katalogi firm zachodnich oraz wyjazdy studyjne najbogatszych ziemian. W praktyce jednak brakowało infrastruktury serwisowej, odpowiedniej ilości paliwa, a przede wszystkim – dużych, scalonych pól, które umożliwiałyby efektywne wykorzystanie maszyn o tak dużych gabarytach.

Dlatego okres międzywojenny przyniósł co najwyżej pojedyncze próby wykorzystania kombajnów importowanych, głównie z Niemiec i Stanów Zjednoczonych, w największych majątkach ziemskich. Były to jednak epizody, które nie miały szansy przekształcić się w szeroką falę mechanizacji. Dopiero powojenna przebudowa rolnictwa i tworzenie dużych gospodarstw państwowych stworzyły warunki dla wejścia kombajnów do polskiej praktyki polowej.

Pierwsze zastosowanie kombajnów w Polsce – historia i fakty

Na pytanie, kiedy po raz pierwszy zastosowano kombajn w Polsce, trzeba odpowiedzieć dwutorowo: osobno dla pierwszych prób przedwojennych i osobno dla pierwszego szerszego, zorganizowanego użycia po II wojnie światowej. Z punktu widzenia dzisiejszego rolnika ważniejsze są jednak początki systematycznego wykorzystania kombajnów, bo to one wyznaczyły standardy technologiczne i ekonomiczne dla całego rolnictwa.

Eksperymentalne zastosowania przed 1939 rokiem

W latach 30. XX wieku w niektórych dużych majątkach rolnych w zachodniej części kraju pojawiły się pierwsze importowane maszyny łączące koszenie i młócenie. Były to głównie konstrukcje niemieckie i amerykańskie, często przystosowane do pracy w warunkach rozległych pól. Ze względu na wysokie koszty i trudności techniczne maszyny te można uznać za pokazowe, a nie powszechnie pracujące w polu.

Informacje o ich pracy pojawiały się w ówczesnych gazetach rolniczych, podkreślając ogromne oszczędności w robociźnie i skrócenie czasu żniw. Nie zmienia to faktu, że brakowało zaplecza serwisowego, części zamiennych i wyszkolonych operatorów. W efekcie wiele z tych wczesnych kombajnów po kilku sezonach odstawiano lub rozbierano na części.

Przełom powojenny – PGR-y i spółdzielnie produkcyjne

Prawdziwy początek epoki kombajnów w Polsce to lata 50. XX wieku, kiedy rozpoczęto planowe wprowadzanie maszyn tego typu do Państwowych Gospodarstw Rolnych oraz kółek rolniczych. Był to okres intensywnej mechanizacji, wspieranej przez centralne plany gospodarcze i import maszyn z ZSRR oraz krajów bloku wschodniego.

Pierwsze szerzej wykorzystywane kombajny w Polsce to głównie radzieckie konstrukcje takie jak S-4, SK-3 czy później SK-4. Pojawiały się one w PGR-ach oraz w dużych spółdzielniach produkcyjnych, pracując na kilkusethektarowych areałach zbóż. Maszyny te nie były tak wygodne i niezawodne jak dzisiejsze, ale już wówczas radykalnie zmieniały organizację żniw.

Szacuje się, że w połowie lat 50. kombajny zbożowe obrabiały jeszcze niewielki odsetek całkowitej powierzchni zbóż w kraju, lecz z każdym rokiem ich liczba rosła. Kluczowym momentem było powstanie krajowej produkcji, która uniezależniła rolnictwo od dostaw zagranicznych i pozwoliła rozwinąć system szkolenia operatorów oraz zaplecze naprawcze.

Pierwsze polskie kombajny – narodziny marki Bizon

Symbolicznym przełomem dla polskich rolników było uruchomienie produkcji kombajnów w Zakładach Mechanicznych w Płocku. Choć początki sięgają lat 50., to właśnie kolejne udoskonalane modele stały się fundamentem mechanizacji żniw w tysiącach gospodarstw. Rozwój krajowych konstrukcji umożliwił dostosowanie parametrów maszyn do warunków polskich pól, specyfiki gleb, struktury zasiewów i możliwości finansowych rolników indywidualnych.

Kombajny rodziny Bizon, które z czasem zdominowały krajowy rynek, weszły do produkcji seryjnej w drugiej połowie lat 60., ale ich korzenie tkwią w wcześniejszych pracach konstrukcyjnych i doświadczeniach z eksploatacji maszyn radzieckich. Właśnie te pierwsze serie krajowych kombajnów były dla wielu rolników indywidualnych przełomem: po raz pierwszy mogli myśleć o zakupie własnej maszyny, a nie wyłącznie o wynajmie usług z PGR-u lub kółka rolniczego.

Odpowiadając więc praktycznie na pytanie „kiedy po raz pierwszy zastosowano kombajn w Polsce?”, można przyjąć, że:

• pierwsze jednostkowe użycia – w majątkach ziemskich w latach 30. XX wieku,
• pierwsze zorganizowane, szerokie wykorzystanie – w PGR-ach w latach 50.,
• pierwsze upowszechnienie w gospodarstwach indywidualnych – od końca lat 60. i 70., wraz z rozwojem rodzimej produkcji.

Technologia kombajnu a polskie warunki polowe

Z punktu widzenia rolnika najważniejsze jest to, jak konstrukcja kombajnu radzi sobie w konkretnych warunkach: wilgotność ziarna, nierówności pola, zachwaszczenie czy obecność kamieni. Pierwsze kombajny stosowane w Polsce musiały sprostać specyficznym wyzwaniom wynikającym z klimatu umiarkowanego, dość częstych opadów w okresie żniw oraz zróżnicowanej struktury gleb.

Adaptacja maszyn radzieckich do polskich potrzeb

W początkowym okresie powojennym dominowały konstrukcje importowane ze Związku Radzieckiego, projektowane na ogromne, stosunkowo równe pola stepowe. W Polsce szybko okazało się, że konieczne są modyfikacje takie jak:

• wzmocnienie elementów roboczych narażonych na kamienie i koleiny,
• dostosowanie szerokości hederu do mniejszych działek,
• ulepszenie systemów czyszczenia ziarna przy wyższej wilgotności,
• usprawnienie układów jezdnych w warunkach częstego grząskiego podłoża.

Mechanicy z PGR-ów i kółek rolniczych bardzo często wprowadzali własne, praktyczne zmiany w maszynach, wyprzedzając nieraz oficjalne rozwiązania fabryczne. Te doświadczenia były później wykorzystywane przez krajowych konstruktorów przy projektowaniu pierwszych serii kombajnów produkcji polskiej.

Polskie kombajny jako odpowiedź na realne potrzeby

Projektując pierwsze rodzime kombajny, inżynierowie musieli uwzględnić szereg czynników wynikających z naszego rolnictwa:

• rozdrobnienie gospodarstw i pola o nieregularnych kształtach,
• dużą zmienność gleb na niewielkich odległościach,
• częste żniwa w warunkach podwyższonej wilgotności,
• ograniczone możliwości inwestycyjne rolników indywidualnych.

Stąd polskie konstrukcje od początku stawiały na kompromis między wydajnością a prostotą. Łatwy dostęp do podzespołów, możliwość podstawowych napraw w gospodarstwie, proste układy hydrauliczne i elektryczne – to wszystko miało ogromne znaczenie dla użytkowników. Kombajn miał nie tylko kosić i młócić, ale przede wszystkim robić to możliwie bezawaryjnie i tanio.

Dla dzisiejszych rolników, stojących przed wyborem między nowym kombajnem zachodnim a zadbanym, starszym modelem krajowym lub importem używanym, historia tych rozwiązań nadal ma praktyczne znaczenie. Pokazuje, dlaczego niektóre konstrukcje są wyjątkowo trwałe i łatwe w obsłudze, a inne wymagają rozbudowanego serwisu i droższych części.

Zmiana organizacji pracy w gospodarstwie wraz z pojawieniem się kombajnów

Pojawienie się kombajnów w polskich gospodarstwach radykalnie zmieniło kalendarz prac, zapotrzebowanie na siłę roboczą oraz sposób planowania zasiewów. To, co przed wojną i w pierwszych latach powojennych wymagało setek godzin pracy ręcznej lub zespołowej obsługi młocarni, zostało zastąpione przez przejazd jednej maszyny obsługiwanej przez niewielką załogę.

Od żniwiarki i młocarni do kombajnu – praktyczne różnice

Przed upowszechnieniem kombajnów typowy system zbioru zbóż obejmował:

• koszenie zboża żniwiarką lub kosą i wiązanie snopków,
• zwózkę snopków do stodoły lub na klepisko,
• młócenie młocarnią napędzaną pasem od ciągnika lub silnika stacjonarnego,
• czyszczenie i magazynowanie ziarna.

Każdy z tych etapów wymagał osobnej organizacji, zatrudnienia wielu osób i był silnie uzależniony od pogody. Przedłużające się żniwa oznaczały nie tylko spadek plonu i jakości ziarna, ale też ryzyko całkowitych strat w razie długotrwałych opadów.

Wprowadzenie kombajnów sprawiło, że:

• liczbę operacji polowych ograniczono do jednego przejazdu,
• ciężar pracy fizycznej przeniósł się na obsługę maszyn i logistykę ziarna,
• znacząco skrócono czas żniw na danym areale,
• można było elastyczniej planować kolejność zbioru poszczególnych pól.

Dla rolników indywidualnych, którzy jako jedni z ostatnich korzystali z usług PGR-ów i kółek, moment zakupu własnego kombajnu był często przełomem finansowym i organizacyjnym. Zyskiwali niezależność od terminów usług i mogli lepiej dopasować technologię zbioru do stanu dojrzałości zboża czy prognozy pogody.

Ekonomiczne skutki mechanizacji zbioru

Kombajn, nawet używany, zawsze był i pozostaje dużą inwestycją. Jednak analiza kosztów szybko pokazała, że w określonych warunkach areału i intensywności produkcji mechanizacja zbioru oznacza realne oszczędności. Kluczowe elementy ekonomiczne to:

• redukcja kosztów robocizny przy żniwach,
• mniejsze straty polowe ziarna (przy dobrze ustawionej maszynie),
• lepsza jakość ziarna dzięki krótszemu okresowi narażenia na deszcz,
• możliwość zwiększenia areału bez proporcjonalnego wzrostu zatrudnienia.

Dla wielu gospodarstw rodzinnych kombajn stał się także źródłem dodatkowego dochodu poprzez usługi sąsiedzkie. Często zakup maszyny był uzasadniony nie tylko powierzchnią własnych zbóż, ale także możliwością świadczenia usług w promieniu kilku lub kilkunastu kilometrów. Ten model funkcjonuje zresztą do dziś, szczególnie w regionach o rozdrobnionej strukturze gospodarstw.

Rozwój technologiczny kombajnów i wpływ na praktykę rolniczą

Od pierwszych maszyn radzieckich i krajowych kombajnów z lat 60. technologia zbioru zbóż przeszła ogromną ewolucję. Dla rolnika istotne jest nie tylko poznanie historii, ale także świadomość, jak poszczególne rozwiązania techniczne przełożyły się na wydajność, jakość omłotu i koszty eksploatacji.

Kluczowe etapy rozwoju technologii kombajnów

Można wyróżnić kilka etapów:

• okres prostych maszyn mechanicznych z minimalną automatyką,
• wprowadzenie hydrauliki siłowej i ulepszonych układów jezdnych,
• zwiększenie szerokości hederu i pojemności zbiorników ziarna,
• wdrożenie kabin z dobrą widocznością i komfortem pracy,
• era elektroniki, komputerów pokładowych i systemów precyzyjnego rolnictwa.

Dla polskich warunków szczególnie ważne było połączenie wydajności z możliwością pracy na mniejszych i nieregularnych polach. Dlatego wiele modeli, które świetnie sprawdzały się na równych kilkusethektarowych areałach, w praktyce rodzinnych gospodarstw wymagało kompromisów – często bardziej ceniono maszynę trochę mniejszą, ale zwrotną i łatwą w serwisie.

Zastosowanie automatyki i elektroniki w kombajnach

Współczesne kombajny, także te pracujące na polskich uprawach, są wyposażone w coraz bardziej rozbudowaną elektronikę. Należą do niej m.in.:

• systemy monitorowania strat ziarna na sitach i wytrząsaczach,
• czujniki obciążenia układu młócącego,
• automatyka regulująca prędkość wentylatora i ustawienie sit,
• nawigacja satelitarna i automatyczne prowadzenie,
• rejestrowanie plonu i wilgotności w czasie rzeczywistym.

Choć wiele z tych funkcji wydaje się odległych od pierwszych, prostych konstrukcji stosowanych w Polsce, to ich podstawowa idea pozostaje ta sama: maksymalnie wykorzystać potencjał plonu przy minimalnych stratach i rozsądnych kosztach. Z punktu widzenia użytkownika oznacza to konieczność nie tylko umiejętnej obsługi maszyny, ale także analizy danych i włączania ich w podejmowanie decyzji agrotechnicznych.

Długofalowe skutki wprowadzenia kombajnów do polskiego rolnictwa

Pierwsze zastosowanie kombajnów w Polsce zapoczątkowało proces, który zmienił oblicze wiejskiego krajobrazu i struktury zatrudnienia w rolnictwie. Zmieniły się nie tylko maszyny, ale również sposób myślenia o organizacji produkcji, inwestycjach i współpracy między gospodarstwami.

Wpływ na strukturę gospodarstw i specjalizację

Mechanizacja zbioru zbóż sprzyjała powiększaniu areałów i specjalizacji. Gospodarstwa, które zainwestowały w kombajny, miały możliwość:

• zwiększania udziału zbóż w strukturze zasiewów,
• podejmowania upraw bardziej wymagających pod względem terminowości zbioru,
• lepszego wykorzystania okien pogodowych,
• rozwijania usług dla innych rolników.

W dłuższej perspektywie doprowadziło to do wzmocnienia gospodarstw bardziej nowoczesnych, nastawionych na inwestycje i rozwój technologiczny, kosztem tych, które pozostały przy tradycyjnych metodach. Jednocześnie pojawiła się potrzeba stałego podnoszenia kwalifikacji – obsługa kombajnu przestała być prostą czynnością, stała się zawodem wymagającym wiedzy z zakresu mechaniki, hydrauliki, elektroniki i agrotechniki.

Znaczenie edukacji i doradztwa technicznego

Od pierwszych powojennych szkoleń operatorów kombajnów po dzisiejsze kursy z zakresu rolnictwa precyzyjnego, edukacja towarzyszyła rozwojowi mechanizacji. Już w latach 50. i 60. organizowano kursy dla kombajnistów, na których uczono nie tylko obsługi, ale także podstawowych zasad konserwacji, regulacji zespołów młócących oraz bezpiecznej pracy w polu.

Dzisiejszy rolnik, decydując się na zakup nowego lub używanego kombajnu, powinien brać pod uwagę nie tylko cenę maszyny, ale także dostępność szkoleń, jakościowe doradztwo oraz wsparcie serwisowe. Historia pierwszych kombajnów w Polsce pokazuje, że tam, gdzie brakowało wiedzy i części zamiennych, nawet najlepsze maszyny szybko traciły swoją wartość użytkową.

Znaczenie historii kombajnów dla planowania przyszłości gospodarstwa

Świadomość, kiedy i jak po raz pierwszy zastosowano kombajn w Polsce, nie jest jedynie ciekawostką historyczną. Dla praktykującego rolnika to źródło wniosków na temat opłacalności inwestycji, ryzyka związanego z nadmiernym zadłużeniem oraz znaczenia dostosowania technologii do skali i profilu produkcji.

Pierwsze kombajny, zarówno importowane, jak i krajowe, pokazały, że sama obecność maszyny nie gwarantuje sukcesu. Kluczowe są:

• dobór wielkości i mocy kombajnu do areału i struktury zasiewów,
• umiejętność regulacji i obsługi technicznej,
• planowanie logistyczne (odwożenie ziarna, magazynowanie),
• współpraca z innymi gospodarstwami w zakresie usług.

Dzięki temu, że pierwsze zastosowania kombajnów w Polsce zostały dobrze udokumentowane i przeanalizowane, dzisiejsze gospodarstwa mogą uniknąć wielu błędów: przewymiarowania parku maszynowego, niedocenienia kosztów eksploatacyjnych czy braku inwestycji w wiedzę pracowników.

Najczęstsze błędy przy wyborze i eksploatacji kombajnu – lekcje z przeszłości

Historia polskich kombajnów dostarcza wielu przykładów, które dziś można potraktować jako ostrzeżenie. Rolnicy i zarządzający gospodarstwami państwowymi często popełniali podobne błędy, wynikające z pośpiechu, niewystarczającego doradztwa lub zbyt optymistycznych założeń ekonomicznych.

Zbyt duża maszyna do zbyt małego areału

Jednym z typowych problemów była chęć posiadania jak największej i najbardziej wydajnej maszyny, bez uwzględnienia realnych potrzeb gospodarstwa. Wielu rolników decydowało się na kombajny o dużej szerokości roboczej i sporym silniku, licząc na szybkie żniwa. W praktyce okazywało się, że na małych i pofragmentowanych polach trudno wykorzystać pełen potencjał takiej maszyny, a koszty paliwa i części zamiennych były nieproporcjonalnie wysokie.

Wnioskiem z tych doświadczeń jest konieczność dokładnej analizy: areału zbóż, odległości między działkami, dostępności usług i planowanego rozwoju gospodarstwa. Niekiedy bardziej opłacalne jest posiadanie kombajnu średniej klasy i rozsądne korzystanie z usług, niż inwestycja w największy możliwy model, który przez większość roku stoi nieużywany.

Oszczędzanie na serwisie i częściach zamiennych

Innym częstym błędem było odkładanie konserwacji i napraw na „po żniwach”. W efekcie kombajny wchodziły w sezon w stanie dalekim od ideału, a poważniejsze awarie zdarzały się w najbardziej newralgicznych momentach. Pierwsze powojenne kombajny, mimo prostej budowy, także wymagały regularnego smarowania, regulacji i wymiany zużytych elementów.

Dziś, przy znacznie większej skomplikowaniu maszyn, lekceważenie przeglądów może oznaczać nie tylko straty plonu, ale także bardzo kosztowne naprawy elektroniki, hydrauliki czy układów napędowych. Historia jednoznacznie pokazuje, że rolnicy, którzy traktowali kombajn jak inwestycję długoterminową i dbali o konserwację, osiągali lepsze wyniki ekonomiczne.

Perspektywy dalszego rozwoju technologii kombajnów w Polsce

Analiza tego, kiedy po raz pierwszy zastosowano kombajn w Polsce, prowadzi naturalnie do pytania o przyszłość. Skoro w ciągu kilkudziesięciu lat przeszliśmy drogę od prostych, głośnych maszyn do zaawansowanych kombajnów z komputerami pokładowymi, czego można się spodziewać w kolejnych dekadach?

Na horyzoncie widać już kilka kierunków rozwoju:

• dalsza automatyzacja ustawień zespołu młócącego i czyszczącego,
• rozwój systemów autonomicznego prowadzenia i unikania przeszkód,
• dokładniejszy monitoring plonu, jakości ziarna i strat w czasie rzeczywistym,
• integracja danych z kombajnu z systemami zarządzania gospodarstwem,
• możliwe wprowadzenie rozwiązań ograniczających emisję spalin i zużycie paliwa.

Dla polskich rolników oznacza to konieczność łączenia tradycyjnych umiejętności mechanicznych z kompetencjami cyfrowymi. Podobnie jak pierwsze generacje operatorów musiały nauczyć się obsługi skomplikowanych, jak na tamte czasy, maszyn, tak dzisiejsi rolnicy będą musieli opanować zarządzanie danymi, oprogramowaniem i zaawansowaną diagnostyką.

FAQ – najczęściej zadawane pytania o początki kombajnów w Polsce

Od kiedy kombajny są powszechnie używane w polskich gospodarstwach indywidualnych?

Kombajny pojawiły się w Polsce wcześniej, jednak ich powszechne wykorzystanie w gospodarstwach indywidualnych ruszyło dopiero pod koniec lat 60. i w latach 70. XX wieku. Wcześniej maszyny te pracowały głównie w PGR-ach i spółdzielniach produkcyjnych. Rozwój krajowej produkcji, w szczególności rodziny Bizon, sprawił, że cena i dostępność kombajnów stały się akceptowalne dla większych gospodarstw rodzinnych, często także świadczących usługi sąsiedzkie.

Czy przed II wojną światową używano w Polsce kombajnów zbożowych?

Przed wojną notowano pojedyncze przypadki wykorzystania maszyn łączących koszenie i młócenie w dużych majątkach ziemskich, głównie w zachodniej części kraju. Były to jednak drogie, importowane konstrukcje o charakterze bardziej pokazowym niż masowym. Brak zaplecza serwisowego, części i odpowiedniej liczby przeszkolonych operatorów sprawiał, że po kilku sezonach wiele z nich odstawiano. Można więc mówić o eksperymentalnym, a nie systematycznym zastosowaniu kombajnów w tym okresie.

Dlaczego w Polsce tak długo utrzymywał się system żniwiarka + młocarnia?

Powodem była przede wszystkim struktura agrarna oraz możliwości finansowe rolników. Rozdrobnione gospodarstwa, niewielkie działki i ograniczony dostęp do kapitału sprawiały, że inwestycja w kombajn była przez długi czas nieosiągalna. Żniwiarki i młocarnie były tańsze, prostsze w naprawie i łatwiej dostępne na rynku lokalnym. Dopiero koncentracja ziemi, rozwój kółek rolniczych i produkcja krajowych kombajnów umożliwiły stopniowe odchodzenie od tej pracochłonnej technologii zbioru.

Jakie były największe problemy z pierwszymi kombajnami użytkowanymi w Polsce?

Pierwsze stosowane w Polsce kombajny zmagały się z szeregiem wyzwań: niedostosowaniem do mniejszych, nieregularnych pól, problemami z pracą w warunkach większej wilgotności, częstymi awariami wynikającymi z braku części zamiennych oraz niewystarczającym przygotowaniem operatorów. Do tego dochodziła słaba jakość paliwa i ograniczone możliwości serwisu w terenie. Mimo to ich pojawienie się znacznie skróciło czas żniw i pokazało potencjał pełnej mechanizacji zbioru zbóż.

Czego dzisiejsi rolnicy mogą się nauczyć z historii pierwszych kombajnów w Polsce?

Najważniejszą lekcją jest świadomość, że sama inwestycja w maszynę nie gwarantuje sukcesu. Konieczne jest dopasowanie kombajnu do skali gospodarstwa, dbałość o konserwację, regularne szkolenia oraz realistyczna kalkulacja kosztów. Historia pokazuje też, jak ważne jest wsparcie serwisowe i dostęp do części. Rolnik, który łączy wiedzę o przeszłości z nowoczesnymi narzędziami analizy ekonomicznej i technicznej, ma większą szansę na opłacalne i stabilne prowadzenie gospodarstwa.