Znajomość roli tłuszczów roślinnych w żywieniu zwierząt gospodarskich ma bezpośrednie przełożenie na zdrowie stada, wyniki produkcyjne oraz opłacalność całej hodowli. Właściwy dobór i dawkowanie olejów roślinnych pozwala lepiej wykorzystać potencjał genetyczny zwierząt, ograniczyć problemy zdrowotne i poprawić jakość mleka, mięsa czy jaj. Jednocześnie łatwo tu o błędy – zbyt duże dawki lub niewłaściwy rodzaj tłuszczu mogą poważnie zaburzyć pracę żwacza, jelit czy wątroby. Poniższy tekst ma być praktycznym przewodnikiem dla rolników, którzy chcą świadomie wykorzystywać tłuszcze roślinne w dawce pokarmowej.
Rola tłuszczów roślinnych w organizmie zwierząt gospodarskich
Tłuszcze roślinne są ważnym, często niedocenianym składnikiem dawki. Ich zadaniem nie jest tylko „dodawanie energii”. Pełnią wiele funkcji: strukturalnych, regulacyjnych i ochronnych. Warto zrozumieć, jak działają w organizmie, aby mądrze z nich korzystać.
Energia o wysokiej koncentracji
Najważniejszą cechą tłuszczów jest ich bardzo wysoka wartość energetyczna. Z 1 kg tłuszczu zwierzę uzyskuje ponad dwukrotnie więcej energii niż z 1 kg skrobi czy cukrów. U krów wysokomlecznych, tuczników na końcowym etapie tuczu czy szybko rosnących brojlerów ilość energii w dawce bywa czynnikiem ograniczającym wyniki produkcyjne. Dodatek olejów roślinnych pozwala „zagęścić” dawkę bez nadmiernego zwiększania ilości paszy objętościowej lub zbożowej.
To szczególnie ważne w okresach, gdy zwierzę ma ograniczony apetyt: u krów po wycieleniu, loch w końcówce ciąży, zwierząt w czasie upałów. Dzięki niewielkiemu dodatkowi tłuszczu można dostarczyć potrzebną energię bez zmuszania zwierząt do zjadania dużych objętości paszy.
Budulec błon komórkowych i tkanek
Kwasy tłuszczowe wchodzą w skład błon komórkowych, wpływając na ich elastyczność i funkcjonowanie. To ma znaczenie m.in. w rozwoju płodów, procesach regeneracji tkanek czy pracy układu odpornościowego. Dlatego niedobór lub niewłaściwy profil kwasów tłuszczowych może prowadzić do problemów z rozrodem, odpornością czy wzrostem młodych zwierząt.
Kwasy tłuszczowe nienasycone – „małe regulatory”
Tłuszcze roślinne są głównym źródłem nienasyconych kwasów tłuszczowych, w tym tzw. niezbędnych kwasów tłuszczowych: linolowego (omega-6) i alfa-linolenowego (omega-3). Organizm zwierząt nie potrafi ich sam wytwarzać, więc muszą być dostarczone z paszą.
Pełnią one szereg ważnych funkcji:
- wpływają na rozród – prawidłowy cykl rujowy, implantację zarodka, rozwój płodu,
- wspierają układ odpornościowy poprzez udział w produkcji związków regulacyjnych (eikozanoidów),
- poprawiają stan skóry i sierści, jakości okrywy włosowej i piór,
- wpływają na jakość produktów zwierzęcych – profil kwasów tłuszczowych w mleku, mięsie i jajach.
Właśnie dzięki odpowiedniemu profilowi omega-3 i omega-6 możliwe jest np. produkowanie jaj „bogatych w kwasy omega-3” czy mięsa o korzystniejszym składzie tłuszczu. Zwierzęta nie stworzą ich z niczego – kluczowa jest dawka pokarmowa.
Nośnik witamin i ochrona przed stresem oksydacyjnym
Tłuszcz jest naturalnym nośnikiem witamin rozpuszczalnych w tłuszczach: A, D, E i K. Bez właściwej ilości tłuszczu w dawce ich wykorzystanie będzie słabsze. Szczególnie istotna jest witamina E, pełniąca funkcję jednego z najważniejszych przeciwutleniaczy. W połączeniu z nienasyconymi tłuszczami roślinnymi chroni komórki przed uszkodzeniami, poprawia odporność, a u krów i loch wpływa pozytywnie na płodność i zdrowie noworodków.
Jednocześnie im więcej tłuszczów bogatych w nienasycone kwasy tłuszczowe w dawce, tym większe zapotrzebowanie na witaminę E i inne antyoksydanty, aby zapobiec jełczeniu tłuszczu i uszkodzeniom komórek. To ważna wskazówka praktyczna: zwiększając udział olejów roślinnych, warto zadbać o odpowiedni poziom witaminy E i selenu w premiksach.
Rodzaje tłuszczów roślinnych i ich znaczenie praktyczne
Pod ogólnym pojęciem „tłuszcze roślinne” kryją się dziesiątki różnych surowców: od czystych olejów spożywczych po śruty nasion oleistych czy odpadowe tłuszcze z przemysłu spożywczego. Nie wszystkie nadają się w równym stopniu do żywienia zwierząt gospodarskich. Kluczowy jest ich skład kwasów tłuszczowych i stopień przetworzenia.
Najczęściej stosowane oleje roślinne
W praktyce rolniczej i paszowej wykorzystuje się najczęściej:
- olej rzepakowy – łatwo dostępny, o dobrym składzie kwasów tłuszczowych, stosunkowo stabilny,
- olej sojowy – bogaty w kwasy omega-6, często wykorzystywany w mieszankach paszowych dla świń i drobiu,
- olej słonecznikowy – wysoka zawartość kwasu linolowego (omega-6),
- olej lniany (siemienia lnianego) – bardzo wysoka zawartość kwasów omega-3, cenny przy poprawie profilu tłuszczowego produktów zwierzęcych,
- olej kukurydziany – zasobny w omega-6, stosowany rzadziej z powodu ceny i dostępności.
Każdy z tych olejów ma nieco inny „profil” działania. Oleje bogate w omega-6 silniej stymulują procesy zapalne, co nie zawsze jest niekorzystne (organizm ich potrzebuje), ale w nadmiarze może obniżać odporność i sprzyjać różnym chorobom metabolicznym. Oleje z dużą ilością omega-3 (np. lniany) działają bardziej „uspokajająco” na układ odpornościowy, ograniczają nadmierne reakcje zapalne, poprawiają parametry rozrodu.
Śruty i makuchy z nasion oleistych
Oprócz czystych olejów powszechnie stosuje się pasze białkowo-tłuszczowe: śrutę rzepakową, sojową pełnotłustą, makuch lniany czy rzepakowy. Ich zaletą jest połączenie białka z tłuszczem roślinnym oraz wysoka smakowitość. W porównaniu z czystym olejem są łatwiejsze do równomiernego wymieszania w TMR czy mieszance treściwej.
Przykładowo:
- śruta sojowa pełnotłusta zawiera sporo tłuszczu o korzystnym składzie, a jednocześnie jest jednym z najlepszych źródeł białka paszowego o wysokiej strawności,
- makuch lniany to nie tylko cenne kwasy omega-3, ale też śluzowate substancje poprawiające funkcjonowanie przewodu pokarmowego i perystaltykę jelit,
- śruta rzepakowa zawiera mniej tłuszczu niż nasiona, ale nadal dostarcza cennych kwasów tłuszczowych, a przy tym jest tańsza od śruty sojowej.
Warto pamiętać, że przy stosowaniu śrut i makuchów część tłuszczu jest „związana” w strukturze nasion i uwalnia się wolniej niż z czystego oleju. Dla przeżuwaczy jest to często korzystne, ponieważ mniej tłuszczu trafia bezpośrednio do żwacza, a więcej do dalszych odcinków przewodu pokarmowego, gdzie może być efektywnie trawione i wykorzystane.
Tłuszcze utwardzane i chronione dla przeżuwaczy
Krowy mleczne i inne przeżuwacze wymagają szczególnego podejścia. Zbyt wysoka ilość wolnego tłuszczu nienasyconego w dawce zaburza proces fermentacji w żwaczu. Bakterie włóknolityczne są wrażliwe na oleje roślinne; tłuszcz „okleja” włókna paszy, utrudniając ich rozkład. Dlatego w żywieniu krów wysokomlecznych coraz częściej stosuje się specjalne tłuszcze „chronione”, najczęściej w formie soli wapniowych kwasów tłuszczowych lub utwardzonych tłuszczów roślinnych.
Tego typu preparaty są:
- odporniejsze na rozkład w żwaczu – nie zaburzają trawienia włókna,
- trawione głównie w jelicie cienkim – gdzie dostarczają dużo energii w formie dobrze przyswajalnej,
- szczególnie przydatne w pierwszych tygodniach laktacji, kiedy zapotrzebowanie na energię przewyższa możliwości pobrania paszy.
Choć ich cena bywa wyższa niż zwykłych olejów, w wielu stadach zwracają się poprzez mniejszą utratę kondycji krów, wyższą produkcję mleka i mniej problemów metabolicznych (ketoza, stłuszczenie wątroby).
Jakość i stabilność tłuszczów roślinnych
Przy wyborze oleju czy paszy tłuszczowej warto zwrócić uwagę nie tylko na cenę i deklarowany skład, ale również na świeżość i sposób przechowywania. Tłuszcze, zwłaszcza bogate w nienasycone kwasy tłuszczowe, łatwo ulegają jełczeniu. Produkty utleniania tłuszczów są dla zwierząt toksyczne: obciążają wątrobę, zaburzają funkcjonowanie układu odpornościowego, obniżają apetyt, pogarszają płodność.
Praktyczne zasady:
- nie kupować dużych partii tanich, ale starych olejów „technicznych”,
- przechowywać oleje w ciemnych, chłodnych miejscach, w zamkniętych zbiornikach,
- unikać długotrwałego przechowywania pasz tłuszczowych w miejscach nasłonecznionych i wilgotnych,
- dbać o odpowiedni poziom antyoksydantów (witamina E, dodatki paszowe) w dawce.
Praktyczne wykorzystanie tłuszczów roślinnych w żywieniu różnych gatunków
Korzystanie z tłuszczów roślinnych wymaga dostosowania do gatunku, wieku, kierunku użytkowania zwierząt oraz rodzaju podstawowej dawki paszy. Inne możliwości i ograniczenia dotyczą krów mlecznych, inne tuczników, a jeszcze inne drobiu lub koni.
Krowy mleczne i bydło opasowe
U krów wysoko wydajnych zapotrzebowanie na energię jest ogromne, szczególnie w pierwszych 6–8 tygodniach laktacji. Dodatek tłuszczu roślinnego może:
- zmniejszyć deficyt energetyczny i ograniczyć utratę masy ciała,
- poprawić wskaźniki rozrodu (krótszy okres międzywycieleniowy, lepsze wyniki inseminacji),
- zwiększyć koncentrację energii w TMR bez nadmiernego zwiększania ilości ziarna.
Jednocześnie nadmiar tłuszczu (szczególnie wolnych olejów) w dawce krów:
- obniża strawność NDF,
- może prowadzić do spadku zawartości tłuszczu w mleku,
- zwiększa ryzyko kwasicy żwacza, jeśli równocześnie rośnie udział pasz treściwych.
Bezpieczny poziom całkowitego tłuszczu w suchej masie dawki dla krów mlecznych to zazwyczaj 5–6%, przy czym zalecane jest, aby nie więcej niż około 2–3% pochodziło z dodatku zewnętrznego (oleje, tłuszcze chronione). Reszta pochodzi z pasz podstawowych i śrut. W przypadku zastosowania tłuszczów chronionych udział ten może być nieco większy, ale zawsze wymaga to konsultacji z doradcą żywieniowym.
W opasie bydła dodatek tłuszczów roślinnych bywa wykorzystywany rzadziej, ale może poprawić tempo przyrostów i wykorzystanie paszy, o ile nie obniża strawności włókna. U młodego bydła i cieląt większe znaczenie ma jakość tłuszczu w preparatach mlekozastępczych – obecność roślinnych kwasów nienasyconych sprzyja prawidłowemu rozwojowi przewodu pokarmowego i odporności.
Świnie – od prosiąt po tuczniki
Świnie jako monogastryczne lepiej radzą sobie z tłuszczami nienasyconymi niż przeżuwacze. Dla świń tłuszcze roślinne są wartościowym źródłem energii, poprawiają smakowitość paszy, zmniejszają jej pylistość, ograniczają zużycie pasz treściwych przy zachowaniu tempa wzrostu.
W żywieniu prosiąt dodatek tłuszczu (najczęściej olejów wysokiej jakości) wspiera rozwój przewodu pokarmowego i poprawia wyrównanie miotu. W mieszankach dla tuczników oleje roślinne pozwalają zbilansować stosunek energii do białka, co jest szczególnie ważne przy wysokotowarowym tuczu i paszach wysokobiałkowych.
Należy jednak pamiętać, że profil kwasów tłuszczowych w dawce wpływa na skład tłuszczu w tuszy. Nadmierny udział olejów bogatych w omega-6 lub ogólnie tłuszczów nienasyconych może prowadzić do:
- zbyt miękkiego słoniny i smalcu,
- gorszej trwałości i jakości technologicznej mięsa,
- problemów przy przetwórstwie (mniejsza stabilność wyrobów wędliniarskich).
W praktyce warto stosować mieszanki różnych tłuszczów, a w końcowym okresie tuczu ograniczać udział najbardziej nienasyconych olejów, aby poprawić jędrność słoniny. Zbyt duża ilość tłuszczu (powyżej 7–8% w suchej masie mieszanki) może także obniżać pobranie paszy i powodować biegunki, zwłaszcza u młodszych świń.
Drób – brojlery, nioski, indyki
W produkcji drobiarskiej tłuszcze roślinne są powszechnie stosowane. Brojlery i indyki mają bardzo szybkie tempo wzrostu i wysokie zapotrzebowanie na energię. Dodatek oleju do mieszanki:
- zwiększa gęstość energetyczną paszy,
- obniża pylistość i poprawia pobranie,
- poprawia konwersję paszy (mniejsza ilość mieszanek na kg przyrostu).
U niosek profil kwasów tłuszczowych w dawce przekłada się bezpośrednio na skład tłuszczu w żółtku. Dzięki olejowi lnianemu, rzepakowemu czy innym źródłom omega-3 możliwe jest wytwarzanie jaj o podwyższonej zawartości tych kwasów. Jednocześnie należy uważać na zbyt wysoką zawartość niektórych olejów (np. sojowego) pod koniec cyklu nieśności, ponieważ może to wpływać na konsystencję tłuszczu i podatność jaj na uszkodzenia podczas pakowania i transportu.
Dla drobiu ważny jest także poziom przeciwutleniaczy. Mięso brojlerów bogate w kwasy nienasycone jest smaczne i soczyste, ale też bardziej podatne na utlenianie i pogorszenie jakości podczas przechowywania. Dlatego przy wysokim udziale tłuszczów roślinnych w mieszankach niezbędny jest wyższy poziom witaminy E w premiksach.
Konie, owce, kozy i inne gatunki
U koni dodatek olejów roślinnych (rzepakowy, lniany) jest często wykorzystywany w żywieniu koni sportowych i pracujących. Pozwala zwiększyć ilość energii w dawce bez nadmiernego udziału skrobi, która bywa przyczyną kolek, ochwatu i zaburzeń behawioralnych. Kwasy omega-3 z oleju lnianego mogą dodatkowo poprawiać stan skóry, kopyt oraz ogólną kondycję.
U owiec i kóz sytuacja jest zbliżona do krów, choć skala zastosowania tłuszczów roślinnych jest mniejsza. Trzeba uważać, by nie przekroczyć poziomu, przy którym zaburza się pracę żwacza. Dodatek nasion oleistych (lnianych, słonecznika, rzepaku) w niewielkich ilościach może poprawić kondycję matek przed i po wykocie/wyjagnieniu oraz jakość mleka i runa.
Praktyczne wskazówki dawkowania i wprowadzania do dawki
Niezależnie od gatunku, podstawową zasadą stosowania tłuszczów roślinnych jest stopniowe wprowadzanie i ścisła kontrola ilości. Oto praktyczne punkty:
- zwiększaj udział tłuszczu powoli – w ciągu 7–14 dni, aby flora przewodu pokarmowego mogła się przystosować,
- mieszaj olej z paszą treściwą lub komponentami sypkimi – unikaj podawania „na wierzch” do koryta,
- zwracaj uwagę na ogólną zawartość tłuszczu w suchej masie dawki (pasze objętościowe + treściwe + dodatki),
- regularnie obserwuj kał, pobranie paszy i zachowanie zwierząt po zmianie dawki.
Przy korzystaniu z gotowych mieszanek paszowych warto prosić producenta o informację nie tylko o procentowej zawartości tłuszczu, ale też o jego pochodzeniu. Pozwala to lepiej planować ewentualne dodatkowe oleje w gospodarstwie.
Typowe błędy przy stosowaniu tłuszczów roślinnych i praktyczne porady
Mimo wielu zalet, tłuszcze roślinne mogą stać się źródłem problemów zdrowotnych i ekonomicznych, jeśli są stosowane bez planu. Poniżej omówiono najczęstsze pułapki i sposoby ich uniknięcia.
Nadmierne ilości tłuszczu w dawce
Najczęstszy błąd to przekraczanie bezpiecznych poziomów tłuszczu. Objawami mogą być:
- biegunki i luźny kał (szczególnie u świń i drobiu),
- spadek strawności włókna u przeżuwaczy, gorsze wykorzystanie paszy objętościowej,
- gorsza kondycja wątroby, otłuszczenie narządów wewnętrznych,
- obniżona płodność, słabsze wyniki inseminacji, problemy z zacieleniem/zaźrebieniem.
Ekonomicznie nadmiar tłuszczu to często „przekarmienie energią” – rośnie koszt dawki, ale nie zawsze przekłada się to na lepsze wyniki produkcyjne. Zwłaszcza w tuczu świń i bydła może to prowadzić do zbyt dużego otłuszczenia tusz, co zmniejsza ich wartość handlową.
Nieodpowiedni profil kwasów tłuszczowych
Kolejnym błędem jest ignorowanie stosunku omega-6 do omega-3 w dawce. W wielu gospodarstwach przeważają pasze bogate w omega-6 (śruta sojowa, kukurydza, olej sojowy, słonecznikowy), podczas gdy omega-3 jest zbyt mało. Nadmiar omega-6 przy jednoczesnym niedoborze omega-3 może sprzyjać:
- nadmiernym reakcjom zapalnym,
- problemom z racicami, stawami i układem ruchu,
- obniżeniu odporności i większej podatności na choroby,
- gorszym wskaźnikom rozrodu (ciche ruje, problemy z implantacją zarodka).
Rozwiązaniem jest wprowadzenie do dawki źródeł omega-3, np. oleju lnianego, nasion lnu, niektórych dodatków specjalistycznych. Nie chodzi o całkowite wyeliminowanie olejów bogatych w omega-6, lecz o zrównoważenie proporcji. W praktyce dąży się zwykle do stosunku omega-6:omega-3 w granicach 4:1–8:1, w zależności od gatunku i etapu produkcji.
Stosowanie tłuszczów niskiej jakości i niepewnego pochodzenia
Próby oszczędzania poprzez zakup bardzo tanich, odpadowych olejów „technicznych” mogą skończyć się stratami. Tłuszcze pochodzące z niepewnego źródła mogą zawierać:
- produkty silnego utlenienia (jełczenia),
- zanieczyszczenia chemiczne, pozostałości rozpuszczalników,
- metale ciężkie lub inne substancje toksyczne.
Skutki to nie tylko pogorszenie zdrowia zwierząt i wyników produkcyjnych, lecz także ryzyko przekroczenia norm bezpieczeństwa żywności w mleku, mięsie czy jajach. W razie kontroli lub problemów zdrowotnych w stadzie może to prowadzić do poważnych strat finansowych.
Bezpieczniej jest korzystać z tłuszczów i olejów przeznaczonych dla przemysłu paszowego, posiadających odpowiednie certyfikaty i wyniki badań jakościowych.
Zbyt szybkie zmiany w dawce
Przewód pokarmowy zwierząt i zasiedlająca go mikroflora nie lubią nagłych zmian. Dotyczy to szczególnie przeżuwaczy, ale także świń i drobiu. Szybkie wprowadzenie dużych ilości oleju do mieszanki może:
- spowodować chwilowy spadek pobrania paszy,
- wywołać biegunki, wzdęcia, zaburzenia trawienia,
- zwiększyć częstość występowania kwasicy żwacza u krów.
Dlatego każdą zmianę w ilości lub rodzaju tłuszczu w dawce wprowadza się stopniowo, zwykle w ciągu 7–14 dni. W tym okresie warto codziennie obserwować zwierzęta: apetyt, konsystencję odchodów, zachowanie, wygląd sierści/piór. To proste, ale bardzo skuteczne narzędzie kontroli prawidłowości żywienia.
Praktyczne porady dla rolników
- Zawsze licz całkowitą zawartość tłuszczu w dawce, a nie tylko dodatek oleju. Pamiętaj o tłuszczu zawartym w śrutach i makuchach.
- Planując dodatek oleju, zastanów się, co chcesz osiągnąć: poprawę energii dawki, lepszą płodność, zmianę profilu kwasów tłuszczowych mleka/jaj/mięsa. Od tego zależy wybór rodzaju tłuszczu.
- Przed większymi zmianami w żywieniu skonsultuj się z doradcą żywieniowym lub lekarzem weterynarii znającym Twoje stado.
- Dbaj o higienę sprzętu do zadawania paszy – resztki oleju w wozie paszowym lub mieszalniku szybko jełczeją i mogą psuć smak całej mieszanki.
- Notuj zmiany w dawce i obserwowane efekty (wydajność, zdrowie, zachowanie). To pozwoli z czasem wypracować najlepsze rozwiązania dla konkretnego gospodarstwa.
FAQ – najczęściej zadawane pytania
Czy mogę używać zwykłego oleju spożywczego z marketu do żywienia zwierząt?
Olej spożywczy z marketu można stosować u zwierząt, ale nie jest to zwykle ekonomiczne rozwiązanie w większych gospodarstwach. Taki olej ma jakość odpowiednią dla ludzi, ale jest droższy niż paszowe odpowiedniki. Jeśli używasz oleju spożywczego, zwróć uwagę na skład (najlepiej rzepakowy lub mieszany), świeżość i przechowywanie w ciemnym, chłodnym miejscu. Nie stosuj oleju przeterminowanego, zjełczałego ani używanego wcześniej do smażenia, bo produkty spalania i utleniania bardzo obciążają wątrobę i mogą szkodzić zdrowiu stada.
Jak rozpoznać, że w dawce jest za dużo tłuszczu roślinnego?
Objawy nadmiaru tłuszczu zależą od gatunku, ale często pojawia się luźny kał lub biegunka, spadek pobrania paszy, gorsza kondycja sierści lub piór oraz ospałość. U krów można zauważyć spadek zawartości tłuszczu w mleku i pogorszenie trawienia pasz objętościowych. U świń nadmierne otłuszczenie tusz i miękką słoninę, u drobiu znaczne otłuszczenie tuszek. Jeśli po wprowadzeniu oleju do dawki w ciągu 1–2 tygodni pojawiają się takie sygnały, trzeba obniżyć jego ilość i skonsultować dawkę z doradcą.
Czy warto stosować olej lniany u zwierząt gospodarskich?
Olej lniany jest cennym dodatkiem, ponieważ zawiera dużo kwasów omega-3, które korzystnie wpływają na odporność, rozród oraz profil tłuszczowy mleka, mięsa i jaj. U krów może wspierać płodność i zmniejszać nasilenie stanów zapalnych racic, u kur niosek poprawia skład żółtka. Trzeba jednak pamiętać, że jest on bardziej wrażliwy na jełczenie niż np. olej rzepakowy, dlatego wymaga przechowywania w chłodzie i ciemności oraz zużycia w stosunkowo krótkim czasie. Dawkę należy zwiększać stopniowo i uwzględnić go w ogólnej ilości tłuszczu w dawce.
Jak długo można przechowywać oleje i pasze tłuszczowe w gospodarstwie?
Czas bezpiecznego przechowywania zależy od rodzaju oleju, temperatury i dostępu światła. Oleje rafinowane, przechowywane w szczelnych zbiornikach, w chłodnym i ciemnym miejscu, zwykle zachowują jakość kilka miesięcy. Oleje bogate w omega-3 (np. lniany) są znacznie mniej trwałe i najlepiej zużyć je w ciągu kilku tygodni od otwarcia. Śruty i makuchy z nasion oleistych przechowuj w suchym, przewiewnym pomieszczeniu, chronione przed gryzoniami i ptakami. W praktyce lepiej kupować mniejsze partie częściej niż jednorazowo duże ilości, które mogą się zepsuć przed wykorzystaniem.
Czy dodatek tłuszczów roślinnych zawsze poprawia wyniki produkcyjne?
Dodatek tłuszczów roślinnych poprawia wyniki tylko wtedy, gdy jest dobrze dopasowany do potrzeb zwierząt, jakości podstawowych pasz i ogólnej struktury dawki. U krów w szczycie laktacji czy brojlerów na intensywnym tuczu efekt bywa bardzo wyraźny, ale w stadach o niskiej wydajności lub przy źle zbilansowanej dawce samo dolanie oleju niewiele da. Nadmiar tłuszczu może wręcz pogorszyć zdrowie i ekonomikę. Dlatego przed zwiększeniem udziału tłuszczów warto upewnić się, że dawka jest dobrze zbilansowana pod kątem białka, włókna, minerałów i witamin, a olej jest tylko jej uzupełnieniem, a nie „cudownym środkiem na wszystko”.
