Międzyplony ścierniskowe coraz częściej stają się ważnym elementem technologii uprawy zbóż. Pozwalają lepiej wykorzystać zasoby gospodarstwa, ograniczyć spadek żyzności i poprawić strukturę gleby w sposób tańszy niż zakup dużych dawek nawozów. Umiejętne dobranie gatunków i terminu siewu, a także prawidłowa likwidacja międzyplonu decydują o tym, czy faktycznie przełoży się on na wyższe plony pszenicy, jęczmienia czy żyta oraz stabilność produkcji w latach suchych.
Znaczenie międzyplonów ścierniskowych dla struktury gleby
Gleba o dobrej strukturze to podstawa stabilnych plonów zbóż. Najlepiej, gdy przeważają w niej gruzełki o średnicy 0,5–10 mm, pomiędzy którymi występują zarówno duże, jak i drobne pory. Taki układ decyduje o odpowiednim stosunku powietrza do wody w profilu glebowym. Międzyplony ścierniskowe działają jak biologiczne narzędzie uprawowe: spulchniają, rozluźniają i uszczelniają glebę tam, gdzie jest to potrzebne, a przy tym zwiększają zawartość próchnicy oraz aktywność biologiczną.
W wielu gospodarstwach intensywna uprawa zbóż w krótkich zmianowaniach prowadzi do zubożenia struktury oraz nadmiernego zagęszczenia pod warstwą orną. Zjawisko to nasila się przy ciężkich maszynach, wykorzystywaniu tych samych ścieżek technologicznych i ograniczaniu udziału roślin okopowych czy motylkowatych. Międzyplony ścierniskowe potrafią częściowo zastąpić brakujące ogniwo zmianowania, zapewniając zróżnicowany system korzeniowy, obfity przyrost masy organicznej i ciągłe okrycie powierzchni pola.
Szczególnie korzystny jest wpływ długich, silnie rosnących korzeni gatunków takich jak rzodkiew oleista, facelia czy łubin. Tworzą one pionowe „kanały”, które pozostają w glebie po ich rozkładzie. Korzenie zbóż wysiewanych po międzyplonie chętnie wykorzystują te przestrzenie, schodząc głębiej i efektywniej korzystając z wody oraz składników pokarmowych. Zmniejsza to ryzyko strat plonu w latach o nierównomiernym rozkładzie opadów.
Ważną funkcją międzyplonów jest też ochronna rola wobec powierzchni gleby. Łan roślin i warstwa resztek po przyoraniu czy mulczowaniu ograniczają erozję wietrzną i wodną, zmniejszają straty próchnicy, a także spowalniają mineralizację azotu. Rośliny międzyplonowe, intensywnie pobierając dostępny azot mineralny po zbiorze przedplonu, „magazynują” go w swojej biomasie i stopniowo uwalniają po przyoraniu, synchronizując jego dostępność z potrzebami roślin następczych.
Dobór gatunków i mieszanek międzyplonów ścierniskowych
Skuteczność międzyplonu zależy przede wszystkim od dobrze dobranych gatunków oraz odpowiedniego terminu siewu. Rolnik powinien uwzględnić typ gleby, warunki wilgotnościowe, planowany termin siewu zbóż ozimych lub jarych, a także wymagania i choroby występujące w gospodarstwie. Jednym z głównych błędów jest używanie w międzyplonie roślin z tej samej grupy botanicznej co główne zboże, co sprzyja rozwojowi tych samych chorób i szkodników.
Rośliny szybko rosnące – ochrona przed erozją i chwastami
Do najszybciej rosnących gatunków międzyplonowych należą gorczyca biała, facelia błękitna i rzodkiew oleista. Wysiane bezpośrednio po zbiorze zboża, szybko okrywają glebę, ograniczając rozwój chwastów, parowanie wody i spływ powierzchniowy. Na glebach lżejszych, o małej zawartości materii organicznej, międzyplony te stanowią ważne źródło świeżej biomasy; poprawiają agregację cząstek glebowych i zwiększają pojemność wodną profilu.
Gorczyca biała jest tania w siewie i dobrze znosi szeroki zakres warunków. Wytwarza umiarkowany system korzeniowy, który penetruje glebę do 40–60 cm. Lepiej sprawdza się jako szybka okrywa i „odkurzacz azotowy” niż głęboki spulchniacz. Rzodkiew oleista charakteryzuje się silnym korzeniem palowym, który skutecznie rozrywa zaskorupiałe i zbite warstwy, zwłaszcza na glebach średnich i cięższych. Jest ceniona w uprawie konserwującej, gdy ogranicza się orkę na rzecz płytkiej uprawy talerzowej.
Facelia błękitna tworzy gęsty, ale stosunkowo płytki system korzeniowy. Nie jest spokrewniona z najważniejszymi roślinami uprawnymi, dzięki czemu rzadko przenosi wspólne choroby czy szkodniki. Jej obecność w mieszance poprawia strukturę warstwy ornej, a bujne ulistnienie zwiększa ochronę powierzchni gleby przed deszczem nawalnym. Dodatkowo stanowi cenne pożytki dla owadów zapylających, co ma znaczenie dla gospodarstw prowadzących równocześnie uprawę rzepaku czy roślin sadowniczych.
Rośliny motylkowate – naturalne źródło azotu i próchnicy
W strukturze zasiewów zbóż często brakuje roślin motylkowatych, przez co gleba ubożeje w próchnicę, a koszty nawożenia azotem rosną. Wprowadzenie do międzyplonów roślin takich jak groch pastewny, wyka siewna, łubin wąskolistny czy koniczyna aleksandryjska pozwala na częściowe związanie azotu atmosferycznego, podniesienie zawartości materii organicznej oraz wzbogacenie gleby w łatwo dostępny azot w pierwszym roku po przyoraniu.
Motylkowate wymagają jednak dobrej dostępności wody w okresie wschodów i początkowego wzrostu. Na glebach bardzo lekkich i suchych, przy opóźnionym siewie, ich plon masy zielonej może być mniejszy niż roślin krzyżowych. Warto wówczas stosować mieszanki, w których część motylkowatych towarzyszy gatunkom szybciej rosnącym. Wspólne uprawianie grochu z facelią lub wyki z owsem bywa dobrym kompromisem między wysokim przyrostem biomasy a uzyskaniem efektu wiązania azotu.
Korzenie roślin motylkowatych silnie rozwijają się w warstwie ornej, ale niektóre gatunki, jak łubin, schodzą nawet poniżej 1 m. Pozostawione po nich kanały korzeniowe poprawiają infiltrację wody, a duża ilość resztek pożniwnych przyczynia się do wzrostu zawartości próchnicy. Dzięki temu struktura gleby staje się trwalsza, mniej podatna na zaskorupianie i nadmierne zbicie pod wpływem przejazdów maszyn.
Mieszanki międzyplonowe – łączenie zalet różnych gatunków
Coraz większą popularność zyskują wielogatunkowe mieszanki międzyplonowe. Odpowiednio zbilansowany zestaw roślin pozwala jednocześnie spulchniać głębsze warstwy, poprawiać strukturę warstwy ornej, wiązać azot i szybko okrywać glebę. Mieszanki są też bardziej odporne na zmienne warunki pogodowe – niektóre gatunki lepiej znoszą suszę, inne chłód, dlatego spadek plonu jednego składnika może być częściowo kompensowany przez inne.
Przykładowa mieszanka międzyplonu ścierniskowego po zbożach może zawierać facelię, rzodkiew oleistą, wybrane motylkowate oraz zboże podporowe, np. owies. Taki zestaw zapewnia zróżnicowany system korzeniowy, a jednocześnie sprzyja równomiernemu rozkładowi resztek po przyoraniu. W uprawie zbóż warto unikać dużego udziału form zbożowych w międzyplonach, aby nie kumulować presji chorób podsuszkowych i fuzarioz.
Przed zakupem gotowej mieszanki dobrze jest przeanalizować jej skład pod kątem obecności gatunków spokrewnionych z rośliną następczą. Dla pszenicy ozimej korzystne są mieszanki bez wysokiego udziału traw czy zbóż, a dla jęczmienia – z ograniczonym udziałem roślin będących potencjalnym żywicielem mszyc i wektorów wirusów. Odpowiednio dobrany międzyplon nie tylko poprawi strukturę, ale też ograniczy presję chorób i częściowo zastąpi zabiegi herbicydowe.
Praktyczne wskazówki dotyczące siewu, pielęgnacji i likwidacji międzyplonów
O sukcesie międzyplonu decyduje nie tylko jego skład, ale również termin i sposób siewu, gęstość roślin, nawożenie oraz technika likwidacji. Te czynniki wpływają zarówno na stopień poprawy struktury, jak i na bezpieczeństwo oraz opłacalność uprawy zbóż wysiewanych po międzyplonie. Niewłaściwe postępowanie może prowadzić do przesuszenia profilu glebowego, utrudnień w siewie ozimin lub nadmiernego rozwoju chwastów.
Termin i technika siewu międzyplonu po zbożach
Po zbiorze zbóż okno czasowe na wysiew międzyplonu jest stosunkowo krótkie, szczególnie gdy planuje się siew pszenicy ozimej w optymalnym terminie. Aby uzyskać korzystny efekt strukturotwórczy, międzyplon powinien mieć co najmniej 6–8 tygodni wegetacji. Dlatego już na etapie planowania warto rozważyć dobór odmian zbóż o krótszym okresie wegetacji lub zastosowanie przyspieszonego zbioru, zwłaszcza w gospodarstwach z dużym udziałem pszenicy po pszenicy.
W praktyce bardzo dobrze sprawdza się wysiew międzyplonu siewnikiem zbożowym w jednym przejeździe z płytką uprawą pożniwną. Rozwiązanie to pozwala ograniczyć koszty paliwa i zagęszczanie gleby. Na polach o dużej ilości słomy wskazane jest jej równomierne rozdrobnienie i rozrzucenie podczas zbioru, aby nie powstawały pasy zbyt dużej ilości resztek, utrudniające wschody międzyplonu. W razie potrzeby można wykonać dodatkowe bronowanie w celu lepszego wymieszania słomy z glebą.
Głębokość siewu powinna być dostosowana do gatunku – dla większości roślin międzyplonowych wystarczy 1–2 cm, natomiast dla grochu czy łubinu 3–4 cm. Zbyt głęboki siew utrudnia wschody, a zbyt płytki naraża nasiona na przesuszenie i zjadanie przez ptaki. Na glebach lekkich warto korzystać z wałów dogniatających, które poprawiają podsiąkanie wody i przyspieszają kiełkowanie.
Nawożenie międzyplonów i wpływ na zasobność gleby
Międzyplony ścierniskowe często są wysiewane na polach po zbożach, które otrzymały już pełną dawkę nawozów mineralnych. W wielu przypadkach nie ma potrzeby dodatkowego nawożenia, zwłaszcza azotem, ponieważ rośliny międzyplonowe efektywnie wykorzystują jego pozostałości z warstwy ornej. W razie niskiej zasobności fosforowo-potasowej można rozważyć zastosowanie niewielkich dawek P i K, które wesprą rozwój systemu korzeniowego i poprawią wykorzystanie składników.
Ważne jest, aby nie doprowadzić do nadmiernego „wyciągania” wody i składników z głębszych warstw, szczególnie na glebach lżejszych. Przy długotrwałej suszy i braku perspektyw na opady można rozważyć przerwanie wegetacji międzyplonu wcześniej, poprzez mulczowanie lub płytką uprawę. Chroni to glebę przed dalszym przesuszeniem, a jednocześnie pozostawia na powierzchni warstwę resztek organicznych, korzystnie wpływającą na strukturę.
Odpowiednio prowadzony międzyplon zwiększa całkowitą pulę materii organicznej. Rozkładające się korzenie i części nadziemne stają się pokarmem dla mikroorganizmów, dżdżownic i innych organizmów glebowych. Sprzyja to powstawaniu stabilnych agregatów glebowych, poprawia porowatość i zdolność zatrzymywania wody. W dłuższej perspektywie rośnie zawartość próchnicy, co pozwala ograniczyć dawki nawozów mineralnych bez pogorszenia plonowania zbóż.
Likwidacja międzyplonu a siew zbóż – jak uniknąć problemów
Termin i sposób likwidacji międzyplonu mają kluczowe znaczenie dla powodzenia siewu zbóż ozimych czy jarych. Zbyt późne przyoranie lub mulczowanie może prowadzić do przesuszenia warstwy siewnej, utrudnienia pracy siewnika oraz silnej konkurencji o wodę. Z kolei zbyt wczesna likwidacja ogranicza pozytywny wpływ międzyplonu na strukturę i zasobność gleby.
W uprawie zbóż ozimych standardowo przyoruje się międzyplon na około 2–3 tygodnie przed planowanym siewem. Pozwala to na wstępny rozkład masy organicznej i ustabilizowanie struktury bryły glebowej. Wraz z rozwojem technologii uproszczonych coraz częściej stosuje się jednak likwidację międzyplonu poprzez mulczowanie i siew bezpośredni w resztki roślinne. Taka metoda ogranicza parowanie wody i lepiej chroni glebę przed erozją, ale wymaga odpowiednich maszyn i doświadczenia.
Przy orce ważne jest dostosowanie jej głębokości do ilości biomasy. Zbyt płytkie przykrycie gęstego międzyplonu powoduje tworzenie się filcu roślinnego tuż pod powierzchnią, utrudniającego wschody zbóż. W takich przypadkach korzystna bywa orka na pełną głębokość warstwy ornej, po wcześniejszym pocięciu masy roślinnej. Na glebach ciężkich warto rozważyć wykonanie orki zimowej po przyoraniu międzyplonu, co sprzyja dalszemu rozluźnieniu i napowietrzeniu profilu.
Ważnym elementem jest też kontrola zachwaszczenia. Gęste, dobrze rozwinięte międzyplony skutecznie ograniczają wschody chwastów, ale zaniedbany, rzadki łan może stać się miejscem ich intensywnego rozwoju. Dlatego w przypadku słabych wschodów, spowodowanych np. posuchą, lepiej nie przedłużać wegetacji międzyplonu do późnej jesieni, lecz wcześniej go zlikwidować i przygotować pole pod zboże, uzupełniając ochronę herbicydową według potrzeb.
Wpływ międzyplonów ścierniskowych na plony i zdrowotność zbóż
Ostatecznym sprawdzianem przydatności międzyplonów w gospodarstwie są wyniki plonowania i jakość ziarna zbóż. Poprawa struktury gleby ma tu znaczenie pośrednie, ale bardzo istotne: sprzyja lepszemu wykorzystaniu wody i składników, ogranicza stres związany z suszą lub nadmiarem opadów, a także zmniejsza wpływ zagęszczenia i zaskorupienia na rozwój systemu korzeniowego pszenicy, żyta czy jęczmienia. Dodatkowo międzyplony wpływają na zdrowotność roślin, presję chorób i szkodników oraz dynamikę zachwaszczenia.
Zwiększenie odporności zbóż na stres wodny
W latach o niestabilnym rozkładzie opadów, szczególnie przy częstych posuchach wiosennych, zboża uprawiane po międzyplonach często lepiej wykorzystują wodę glebową. Ułatwiają to pozostawione po roślinach strukturotwórczych kanały korzeniowe i poprawiona retencja wody dzięki wzrostowi zawartości próchnicy. Woda z opadów jesiennych i zimowych wnika głębiej i dłużej pozostaje dostępna dla systemu korzeniowego zbóż.
Na glebach lekkich korzyść z międzyplonów bywa szczególnie widoczna. Zwiększenie ilości materii organicznej już o kilka ton suchej masy na hektar przekłada się na poprawę pojemności wodnej i ograniczenie spływu powierzchniowego. Zboża po takich stanowiskach charakteryzują się lepszym wigorem początkowym, równomierniejszym wschodem i większą odpornością na okresowe niedobory wody w fazach krzewienia i strzelania w źdźbło.
Na glebach ciężkich i zlewnych międzyplony ograniczają z kolei zastoiska wodne i przewilgocenia, które prowadzą do niedoboru tlenu w strefie korzeni i sprzyjają rozwojowi chorób podsuszkowych. Poprawa struktury grudkowatej i zwiększenie udziału porów powietrznych zmniejsza ryzyko ugniecenia roli podczas przejazdów maszyn w warunkach nadmiernej wilgotności. Przekłada się to na lepszą zimotrwałość zbóż ozimych i niższą podatność na wyleganie.
Oddziaływanie na choroby i szkodniki w uprawie zbóż
Międzyplony ścierniskowe mogą zarówno ograniczać, jak i w niektórych przypadkach nasilać występowanie chorób i szkodników. Kluczowe znaczenie ma tu dobór gatunków oraz zachowanie odpowiedniego odstępu czasowego między spokrewnionymi roślinami. W zmianowaniach z dużym udziałem zbóż szczególnie istotne jest unikanie roślin będących żywicielami tych samych patogenów, zwłaszcza powodujących choroby podstawy źdźbła czy choroby liści.
Zróżnicowany międzyplon, zawierający gatunki niespokrewnione ze zbożami, przerywa tzw. zielony most między zbiorem przedplonu a wschodami roślin następczych, utrudniając przetrwanie niektórym patogenom i szkodnikom. Rośliny o szybkim tempie wzrostu i silnym ulistnieniu ograniczają samosiewy zbóż i rozwój chwastów – a to właśnie one często są rezerwuarem chorób wirusowych i grzybowych. Dodatkowo bogata flora międzyplonowa wspiera naturalnych wrogów szkodników, takich jak biedronki czy parazytoidy mszyc.
Z drugiej strony niewłaściwie dobrane mieszanki, zawierające np. zbyt duży udział traw lub zbóż w gospodarstwie opartym na pszenicy ozimej, mogą sprzyjać podtrzymywaniu wysokiej presji chorób podsuszkowych. Dlatego zaleca się, aby w gospodarstwach z dużym udziałem pszenicy udział zbóż w międzyplonach był jak najmniejszy, a podstawę stanowiły rośliny krzyżowe, motylkowate i inne gatunki o odmiennych wymaganiach i spektrum patogenów.
Wpływ na zachwaszczenie i jakość plonu
Jedną z zalet międzyplonów jest ich udział w ograniczaniu zachwaszczenia pól zbożowych. Gęsty łan międzyplonu stanowi poważną konkurencję dla chwastów o podobnym terminie wschodów. Wiele ich nasion, które w normalnych warunkach skiełkowałyby po żniwach, nie ma szans rozwoju z powodu zacienienia i konkurencji o wodę oraz składniki pokarmowe. Efektem jest mniejsze zachwaszczenie zbóż w kolejnym sezonie i możliwość ograniczenia liczby zabiegów herbicydowych.
Warto jednak pamiętać, że międzyplony mogą stać się źródłem samosiewów lub roślin trudno zwalczalnych w zbożach, jeżeli dopuści się do ich zakwitnięcia i wydania nasion. Dotyczy to szczególnie gorczycy, rzodkwi i niektórych motylkowatych. Dlatego w uprawie nastawionej na zboża zbiera się zwykle międzyplon przed pełnym kwitnieniem lub likwiduje go mechanicznie, aby nie dopuścić do rozsiewania nasion i zwiększania banku chwastów glebowych.
Lepsza struktura gleby i wyższa zawartość próchnicy sprzyjają stabilizacji plonów na poziomie wysokim, ale jednocześnie ułatwiają ukształtowanie dobrych parametrów jakościowych – zawartości białka, gęstości ziarna czy wyrównania. Rośliny, które przez cały sezon korzystają z równomiernych warunków wodnych i odżywczych, tworzą lepiej wykształcone ziarno, mniej podatne na uszkodzenia i porażenia chorobowe. W praktyce oznacza to większą elastyczność w sprzedaży ziarna na różne rynki – konsumpcję, paszę czy przemysł.
Międzyplony w systemach uprawy uproszczonej i zrównoważonej
Coraz więcej gospodarstw zbożowych w Polsce i Europie przechodzi na systemy uprawy uproszczonej lub zbliżone do technologii bezorkowej. W takich warunkach rośnie znaczenie międzyplonów ścierniskowych jako narzędzia kształtowania struktury gleby, zastępującego częściowo efekt orki. Odpowiednio prowadzone międzyplony pozwalają ograniczyć liczbę przejazdów maszyn, zmniejszyć zużycie paliwa i jednocześnie utrzymać lub poprawić właściwości gleby.
W systemach uproszczonych międzyplony pełnią funkcję „żywego narzędzia uprawowego”: penetrują zagęszczone warstwy, stabilizują agregaty glebowe i tworzą sieć porów powietrzno-wodnych. Po ich likwidacji resztki roślinne pozostają na powierzchni, chroniąc glebę przed deszczem nawalnym, rozbryzgiem i zaskorupianiem. To kluczowe, by uniknąć pogorszenia struktury, które mogłoby nastąpić przy wielokrotnym przejeżdżaniu ciężkiego sprzętu po polu bez orki.
Stosując międzyplony w takich systemach warto zwrócić uwagę na ich zdolność do szybkiego rozkładu oraz łatwość cięcia i mieszania z glebą przez talerzówki lub kultywatory. Gatunki o bardzo włóknistej, trudno rozkładającej się masie mogą w krótkim okresie utrudniać wschody zbóż, jeśli nie zostaną odpowiednio rozdrobione. Dobór międzyplonu powinien być więc ściśle powiązany z posiadanym parkiem maszynowym i przyjętą technologią siewu.
W gospodarstwach stosujących praktyki rolnictwa zrównoważonego, w tym integrowaną ochronę roślin, międzyplony stają się także ważnym elementem budowania bioróżnorodności. Różnorodna roślinność międzyplonowa stwarza dogodne warunki dla pożytecznych organizmów glebowych, roztoczy drapieżnych, chrząszczy, pajęczaków i owadów zapylających. Zwiększa to odporność agroekosystemu na nagłe nasilenia szkodników, a jednocześnie poprawia sprawność biologiczną gleby, co ma odzwierciedlenie w lepszej mineralizacji resztek pożniwnych i efektywności nawożenia.
Najczęstsze błędy w stosowaniu międzyplonów ścierniskowych i jak ich unikać
Pomimo licznych korzyści, w praktyce rolniczej spotyka się wiele sytuacji, w których międzyplony nie spełniają oczekiwań lub wręcz pogarszają warunki uprawy zbóż. Najczęściej wynika to z niewłaściwego doboru składu, opóźnionego siewu, zaniedbań w likwidacji czy braku powiązania z całą strategią gospodarstwa. Uniknięcie tych błędów wymaga systemowego spojrzenia na produkcję i uwzględnienia międzyplonów jako stałego elementu płodozmianu.
Jednym z typowych problemów jest nadmierne przesuszenie gleby w wyniku zbyt długiej wegetacji międzyplonu przy braku opadów. Dzieje się tak zwłaszcza na glebach lekkich i w rejonach o niskiej sumie opadów. Aby temu przeciwdziałać, warto obserwować profil glebowy i w razie potrzeby skrócić okres wegetacji, mulczując międzyplon wcześniej. Lepsze jest pozostawienie na powierzchni rozdrobnionej masy roślinnej niż ryzykowanie braku wilgoci do wschodów pszenicy lub jęczmienia.
Innym błędem jest wykorzystywanie międzyplonu jedynie jako narzędzia do spełnienia wymogów formalnych, bez realnej troski o jego jakość. Zbyt rzadki siew, wybór tanich, mało plennych gatunków, brak monitorowania zachwaszczenia – wszystko to sprawia, że zamiast poprawy struktury powstaje mozaika chwastów i nierównomiernie rozwiniętych roślin. Aby międzyplon mógł spełniać funkcję strukturotwórczą, musi tworzyć zwarty łan i odpowiednio rozwinięty system korzeniowy.
Wreszcie częstym zaniedbaniem bywa brak uwzględnienia międzyplonu w bilansie nawozowym. Rośliny międzyplonowe korzystają z resztek nawozów po zbożach, ale jednocześnie wiążą część składników w swojej biomasie. Przy zbyt częstym przyorywaniu obfitych międzyplonów bez korekty dawek azotu dla roślin następczych może dochodzić do przejściowego zablokowania azotu w procesie mineralizacji. Dlatego warto oprzeć decyzje nawozowe na wynikach analiz glebowych i obserwacji kondycji roślin w polu.
FAQ
Czy międzyplony ścierniskowe zawsze zwiększają plon zbóż?
Wpływ międzyplonów na plon zbóż zależy od wielu czynników: terminu siewu i likwidacji, doboru gatunków, zasobności gleby i przebiegu pogody. W sprzyjających warunkach poprawa struktury i większa zawartość próchnicy przekładają się na wyższe plony i lepszą jakość ziarna. Przy błędach agrotechnicznych (np. przesuszenie profilu, zbyt późne przyoranie) efekt może być słabszy lub neutralny, dlatego międzyplony warto traktować jako inwestycję długofalową.
Jak dobrać mieszankę międzyplonową pod pszenicę ozimą?
Pod pszenicę ozimą najlepiej sprawdzają się mieszanki oparte na gatunkach niespokrewnionych ze zbożami, np. facelia, rzodkiew oleista i motylkowate drobnonasienne. Warto unikać dużego udziału zbóż i traw, które mogą podtrzymywać choroby podsuszkowe. Skład mieszanki dobiera się do typu gleby: na lżejszych preferowane są gatunki głęboko korzeniące się i tolerujące suszę, na cięższych – poprawiające napowietrzenie i ograniczające zlewność. Kluczowe jest też dopasowanie terminu siewu do planowanego siewu pszenicy.
Czy na glebach lekkich warto wprowadzać międzyplony ścierniskowe?
Na glebach lekkich międzyplony są szczególnie korzystne, ponieważ pomagają zwiększyć zawartość próchnicy, poprawić pojemność wodną i chronić przed erozją wietrzną. Trzeba jednak uważnie kontrolować wilgotność – w latach suchych długotrwała wegetacja międzyplonu może nadmiernie wysuszyć profil. Dobrym rozwiązaniem są mieszanki z udziałem roślin szybko rosnących i motylkowatych, likwidowane w momencie, gdy prognoza pogody nie zapowiada większych opadów przed siewem zbóż.
Jak uniknąć problemów z zachwaszczeniem po międzyplonie?
Najważniejsze jest niedopuszczenie do wykształcenia nasion przez rośliny międzyplonowe, zwłaszcza gorczycę, rzodkiew czy niektóre motylkowate. Międzyplon należy zlikwidować przed pełnym kwitnieniem, a przy słabych wschodach nie przedłużać jego wegetacji, aby nie stał się siedliskiem chwastów. Dobór gęstych, konkurencyjnych mieszanek ogranicza rozwój chwastów już w trakcie sezonu. Po likwidacji międzyplonu warto monitorować pole i w razie potrzeby uzupełnić ochronę herbicydową w zbożach.
Czy międzyplony można stosować w systemach bezorkowych?
W systemach bezorkowych międzyplony są wręcz szczególnie polecane, ponieważ zastępują część funkcji orki w zakresie rozluźniania, napowietrzania i strukturotwórczego działania na glebę. Rośliny o silnym systemie korzeniowym penetrują zagęszczone warstwy, a ich resztki chronią powierzchnię pola. Kluczowe jest dostosowanie składu międzyplonu do stosowanych maszyn – masa roślinna musi dać się łatwo rozdrobnić i wymieszać z glebą, aby nie utrudniać siewu bezpośredniego czy uprawy pasowej.
