Uprawa leszczyny coraz częściej staje się realną alternatywą dla tradycyjnych gatunków sadowniczych. Stabilny popyt na orzechy laskowe ze strony przemysłu spożywczego i cukierniczego, możliwość mechanizacji zbioru oraz stosunkowo niskie koszty ochrony sprawiają, że leszczyna dobrze wpisuje się w potrzeby nowoczesnych gospodarstw. Aby jednak plantacja była opłacalna, konieczna jest właściwa lokalizacja, dobór odmian, przemyślana technologia produkcji oraz konsekwentne podejście do nawożenia i ochrony.
Znaczenie uprawy leszczyny i wymagania siedliskowe
Leszczyna pospolita i jej mieszańce to gatunek o dużym potencjale ekonomicznym, szczególnie w rejonach o łagodniejszym klimacie. Plantacje mogą pełnić funkcję uzupełniającą w gospodarstwie sadowniczym lub stać się głównym kierunkiem produkcji. Orzechy laskowe są pożądanym surowcem dla przemysłu, a rynek krajowy wciąż w znacznym stopniu opiera się na imporcie. Dobrze zaplanowana plantacja, nastawiona na wysoką jakość plonu, pozwala wypełnić tę lukę.
Leszczyna jest stosunkowo odporna na mróz w stanie spoczynku, ale pąki kwiatowe mogą być wrażliwe na przymrozki wiosenne i zimowe odwilże. Najlepsze są stanowiska osłonięte przed silnymi wiatrami, na łagodnych stokach, z korzystnym mikroklimatem. Należy unikać zastoisk mrozowych w obniżeniach terenu oraz stanowisk nadmiernie narażonych na suche, mroźne wiatry.
Pod względem glebowym leszczyna najlepiej rośnie na glebach żyznych, o dobrej strukturze, przepuszczalnych, ale jednocześnie dobrze zatrzymujących wodę. Optymalny odczyn to pH 6,5–7,2, chociaż roślina toleruje umiarkowane odchylenia. Trwałe zastoiska wody są niekorzystne – mogą prowadzić do gnicia systemu korzeniowego i spadku plenności. Gleby bardzo lekkie, piaszczyste powinny zostać wzbogacone w materię organiczną, a przy niższej zasobności w składniki pokarmowe należy wcześniej przeprowadzić nawożenie mineralne lub organiczne.
Przed zakładaniem plantacji należy wykonać analizę gleby, aby określić zasobność w fosfor, potas, magnez, wapń i przynajmniej orientacyjnie próchnicę. Pozwala to zaplanować wyrównujące nawożenie przedsadzeniowe. Wapnowanie warto przeprowadzić co najmniej rok przed sadzeniem, aby uniknąć niekorzystnych interakcji z nawozami fosforowymi. Dobre przygotowanie stanowiska przekłada się na lepsze przyjęcia roślin, ich szybkie wejście w owocowanie i stabilne plonowanie.
Dobór odmian, zapylaczy i planowanie nasadzeń
O sukcesie plantacji decyduje odpowiedni dobór odmian, ich kompatybilność zapylania oraz dopasowanie do warunków lokalnych. Leszczyna jest gatunkiem wiatropylnym, a kwitnienie żeńskich i męskich kwiatów nie zawsze pokrywa się w obrębie jednej odmiany. Stąd konieczność wprowadzania na plantację kilku uzupełniających się genotypów pełniących rolę zapylaczy.
W praktyce sadowniczej szczególnie ważne jest dopasowanie terminów pylenia odmian męskich do okresu kwitnienia kwiatów żeńskich odmian towarowych. Warto korzystać z rekomendacji ośrodków doradczych i instytutów badawczych, które testują odmiany w warunkach klimatycznych Polski. Dobrze dobrany zestaw odmian zwiększa plon, poprawia wyrównanie wielkości orzechów i ogranicza lata słabego zawiązywania w niesprzyjających warunkach pogodowych.
W nowoczesnych nasadzeniach dominują formy drzewiaste oraz krzaczaste prowadzone w sposób umożliwiający mechaniczny lub półmechaniczny zbiór. Rozstawa roślin zależy od siły wzrostu odmiany i systemu prowadzenia. Przy formie krzaczastej często stosuje się rozstawę 4,5–5,0 m między rzędami oraz 3,5–4,0 m w rzędzie. Przy intensywniejszych systemach i formie pnia drzewiastego rozstawa może być nieco ciaśniejsza, z zachowaniem swobodnego poruszania się sprzętu.
Przy projektowaniu sadu leszczynowego, oprócz rozstawy, ważny jest kierunek rzędów. Tam, gdzie dominuje mechaniczny zbiór z wytrząsaniem drzew i zgrabianiem orzechów, korzystne jest usytuowanie rzędów zgodne z kierunkiem dominujących wiatrów, aby ułatwić obsychanie runi i zmniejszyć ryzyko zalegania wilgoci. Dobrze zaplanowany układ alejek technologicznych ułatwia przejazd ciągników, opryskiwaczy oraz maszyn do zbioru i pielęgnacji.
Warto także przemyśleć udział odmian zapylających w nasadzeniu. Zwykle stanowią one 10–20% powierzchni plantacji, sadzone w co drugim lub co trzecim rzędzie, bądź w postaci pasów wiatrowych na obrzeżach. Odmiany zapylające powinny być odporne na mróz, mieć obfite kwitnienie męskie oraz dobrą zdrowotność. Pozwala to zapewnić dostateczną ilość pyłku nawet w latach o niekorzystnych warunkach pogodowych.
Zakładanie plantacji, przygotowanie gleby i technika sadzenia
Zakładanie sadu leszczynowego to inwestycja na wiele lat, dlatego istotne jest staranne przygotowanie stanowiska. Na rok lub dwa przed planowanym sadzeniem warto zastosować nawożenie organiczne, np. obornik lub kompost, co poprawi strukturę gleby, wzbogaci ją w próchnicę i ułatwi rozwój systemu korzeniowego. Uprawki wstępne powinny mieć na celu zniszczenie chwastów trwałych, wyrównanie powierzchni pola oraz odpowiednie spulchnienie warstwy ornej.
W gospodarstwach, gdzie występuje silne zachwaszczenie perzem, ostrożniem czy innymi chwastami wieloletnimi, wskazana jest walka z nimi jeszcze przed założeniem sadu – zarówno mechaniczna, jak i chemiczna, zgodnie z aktualnymi zaleceniami i rejestracją środków. Pozwala to uniknąć wieloletnich problemów z konkurencją chwastów o wodę i składniki pokarmowe wokół młodych krzewów.
Sadzenie leszczyny przeprowadza się zwykle jesienią, od października do zamarznięcia gleby, lub wczesną wiosną, gdy tylko warunki pozwalają na wjazd w pole. Sadzenie jesienne sprzyja lepszemu ukorzenieniu przed zimą i wczesnemu ruszeniu wegetacji w następnym sezonie. Materiał szkółkarski powinien być zdrowy, wolny od objawów chorobowych, o dobrze rozwiniętym systemie korzeniowym. Względy ekonomiczne przemawiają za wyborem sadzonek jedno- lub dwuletnich, dostosowanych do preferowanej formy prowadzenia.
Dołki pod sadzonki powinny mieć głębokość i szerokość dostosowaną do rozmiaru bryły korzeniowej. Korzenie rozkłada się równomiernie, unikając ich podwijania, a szyjkę korzeniową umieszcza nieco powyżej poziomu gruntu lub na równi z nim, zależnie od typu sadzonki. Po zasypaniu dołka glebę lekko udeptuje się, a roślinę obficie podlewa, co ułatwia przyleganie ziemi do korzeni i eliminuje puste przestrzenie powietrzne.
Bezpośrednio po posadzeniu wykonuje się pierwsze cięcie formujące – jego intensywność zależy od tego, czy docelowo leszczyna ma być prowadzona jako krzew z kilkoma pniami, czy jako drzewko z jednym pniem. Ważne jest również zastosowanie palikowania na stanowiskach narażonych na silne wiatry lub tam, gdzie sadzonki są wysokie i podatne na wyłamywanie. Młode nasadzenia dobrze reagują na ściółkowanie pasów podkoronowych korą, zrębkami lub słomą, co ogranicza parowanie i wzrost chwastów.
Formowanie, cięcie i utrzymanie pokroju krzewów
Formowanie leszczyny w pierwszych latach po posadzeniu ma kluczowe znaczenie dla przyszłego plonowania oraz możliwości mechanizacji. Najczęściej spotykane są dwa systemy: forma krzaczasta z kilkoma przewodnikami oraz forma drzewiasta z jednym pniem i koroną na określonej wysokości. Wybór zależy od intensywności gospodarowania, dostępnego sprzętu oraz preferencji producenta.
Przy formie krzaczastej pozostawia się zwykle 4–6 najsilniejszych pędów wyrastających z podstawy, równomiernie rozmieszczonych wokół rośliny. Pozostałe pędy usuwa się przy ziemi. W kolejnych latach wykonuje się cięcia prześwietlające, usuwając pędy krzyżujące się, nadmiernie zagęszczające środek krzewu oraz silnie pochylone ku ziemi. Celem jest uzyskanie dobrze doświetlonej korony, co poprawia zawiązywanie orzechów i ogranicza rozwój chorób grzybowych.
Forma drzewiasta polega na wyprowadzeniu jednego, prostego pnia na wysokość około 40–60 cm, a następnie uformowaniu korony z 3–5 konarów szkieletowych. Wymaga to wczesnego usuwania odrostów u podstawy i systematycznego cięcia korygującego. Taka forma ułatwia mechaniczne otrząsanie pni i sprawny zbiór, ale może być bardziej wrażliwa na uszkodzenia mrozowe w rejonach o ostrzejszym klimacie.
Cięcia odnawiające i prześwietlające wykonuje się zwykle późną zimą lub wczesną wiosną, przed ruszeniem wegetacji, w dni bez silnych mrozów. Co kilka lat zaleca się usuwanie najstarszych, mało produktywnych pędów i zastępowanie ich młodymi przyrostami z dolnej części krzewu. Regularne odnawianie struktury pędów sprzyja utrzymaniu wysokiej plenności i dużego udziału pąków kwiatowych na młodszych gałązkach.
Leszczyna ma naturalną skłonność do wytwarzania odrostów korzeniowych. W plantacjach towarowych ich nadmiar jest niepożądany, ponieważ konkurują o wodę i składniki pokarmowe, zagęszczają rzędy oraz utrudniają zbiór. Odrosty usuwa się systematycznie, możliwie nisko przy powierzchni ziemi. W młodych nasadzeniach pomaga to także w zachowaniu zaplanowanego kształtu krzewów i jednorodności plantacji.
Systemy nawożenia i gospodarka wodna w sadzie leszczynowym
Efektywne nawożenie leszczyny opiera się na regularnym monitorowaniu zasobności gleby i kondycji roślin. Podstawą jest analiza chemiczna gleby co kilka lat oraz obserwacja ewentualnych objawów niedoborów na liściach i pędach. Wysoki potencjał plonotwórczy wymaga dostarczenia odpowiednich ilości azotu, fosforu, potasu, magnezu oraz mikroelementów, z zachowaniem równowagi między wzrostem wegetatywnym a owocowaniem.
Azot stosuje się zwykle dzieląc dawkę na dwie lub trzy części – pierwszą wczesną wiosną, kolejne do końca maja. Nadmiar azotu w późniejszym okresie może zwiększać podatność roślin na mróz oraz sprzyjać bujnemu wzrostowi kosztem zawiązywania orzechów. Fosfor i potas najlepiej podawać w nawożeniu przedsadzeniowym oraz pogłównie w okresach mniejszej aktywności roślin, np. jesienią, z uwzględnieniem wymywania składników w lżejszych glebach.
W nowoczesnych gospodarstwach stosujących nawadnianie kropelkowe dobrze sprawdza się fertygacja – podawanie nawozów rozpuszczonych w wodzie, bezpośrednio do strefy korzeniowej. Pozwala to na precyzyjne dozowanie składników pokarmowych i szybką reakcję na potrzeby roślin. Wymaga jednak dobrej jakości wody, starannego planowania dawek i bieżącej kontroli parametrów pożywki.
Gospodarka wodna w sadzie leszczynowym jest kluczowa zwłaszcza na glebach lekkich oraz w rejonach o nierównomiernym rozkładzie opadów. Leszczyna stosunkowo dobrze znosi krótkotrwałe niedobory wody, ale dłuższa susza w okresie wzrostu i dojrzewania orzechów może wyraźnie obniżyć plon i jakość jądra. Nawadnianie kropelkowe wzdłuż rzędów, połączone ze ściółkowaniem strefy korzeniowej, pozwala ograniczyć stres wodny i poprawić wykorzystanie składników pokarmowych.
Warto zwracać uwagę na objawy niedoboru mikroelementów, takich jak bor, cynk czy żelazo. Mogą one wpływać na zawiązywanie orzechów, wielkość liści oraz jakość wzrostu. W razie potrzeby stosuje się nawożenie dolistne, najlepiej w okresach optymalnych warunków pogodowych (umiarkowana temperatura, brak silnego nasłonecznienia), aby zwiększyć skuteczność zabiegów. Prawidłowo zbilansowane nawożenie jest fundamentem wysokiego i stabilnego plonowania plantacji.
Ochrona przed chorobami, szkodnikami i przymrozkami
Leszczyna uchodzi za gatunek stosunkowo mało wymagający pod względem ochrony, jednak w intensywnych nasadzeniach nie można lekceważyć chorób grzybowych i szkodników. Najczęściej spotykane problemy to m.in. monilioza, plamistości liści, rak bakteryjny oraz różne gatunki szkodników uszkadzających liście, pędy i orzechy. Ochronę należy prowadzić w oparciu o lustracje, monitoring i aktualne zalecenia programów ochrony roślin.
Integralną częścią ochrony jest profilaktyka agrotechniczna: właściwe cięcie prześwietlające dla lepszego przewietrzania koron, usuwanie i niszczenie porażonych pędów, utrzymywanie umiarkowanej wilgotności w rzędach oraz stosowanie płodozmianu i okresów odłogowania na nowych stanowiskach. Ogranicza to presję patogenów i zmniejsza konieczność chemicznych interwencji. Warto również wybierać odmiany o podwyższonej tolerancji na najważniejsze choroby.
W ochronie przed szkodnikami coraz większą rolę odgrywają metody integrowane: pułapki feromonowe, biologiczne środki ochrony, zachowanie bioróżnorodności w otoczeniu sadu, co sprzyja występowaniu naturalnych wrogów szkodników. Zróżnicowany krajobraz, pasy kwietne i miedze mogą pomagać w utrzymywaniu populacji pożytecznych owadów i drapieżców na stabilnym poziomie.
Przymrozki w okresie kwitnienia stanowią poważne zagrożenie dla plonowania leszczyny. Kwiaty żeńskie i męskie, choć stosunkowo odporne, przy silnych spadkach temperatur mogą ulec uszkodzeniu, co prowadzi do słabego zawiązywania orzechów. W rejonach szczególnie narażonych warto stosować osłony wiatrowe, odpowiednio planować lokalizację (łagodne stoki zamiast zagłębień terenu) i rozważyć dobór odmian o nieco późniejszym kwitnieniu.
W niektórych gospodarstwach praktykuje się również techniki ograniczania skutków przymrozków, takie jak zadymianie czy zraszanie antyprzymrozkowe, jeśli tylko dostęp do wody i infrastruktury na to pozwala. Niezależnie od wybranych metod, kluczowe jest monitorowanie prognoz pogody i szybkie reagowanie na nadchodzące fale chłodu, aby zminimalizować potencjalne straty.
Mechanizacja, zbiór i przechowywanie orzechów laskowych
Mechanizacja prac w sadzie leszczynowym jest jednym z głównych czynników decydujących o opłacalności uprawy. W wielu krajach stosuje się zaawansowane maszyny do otrząsania drzew, zgrabiania i zbioru orzechów z powierzchni gleby. W polskich warunkach coraz więcej gospodarstw inwestuje w sprzęt półmechaniczny, dostosowując technologię uprawy do możliwości ekonomicznych.
Zbiór orzechów laskowych przypada zazwyczaj na przełom sierpnia i września, w zależności od odmiany i warunków pogodowych. Dojrzałość zbiorcza następuje, gdy łupiny zaczynają brązowieć, a orzechy łatwo wypadają z okryw. Na plantacjach towarowych dąży się do możliwie jednorazowego lub dwukrotnego zbioru, aby ograniczyć koszty robocizny i zapewnić wyrównaną partię towaru. W tym celu ważne jest właściwe wyrównanie dojrzewania poprzez odpowiedni dobór odmian i zbilansowane nawożenie.
Przed zbiorami powierzchnia międzyrzędzi powinna być odpowiednio przygotowana – wyrównana, bez głębokich kolein, z ograniczonym zachwaszczeniem. Ułatwia to pracę maszyn ssących lub zgrabiających i ogranicza zanieczyszczenia zbieranego surowca. W przypadku zbioru ręcznego lub półmechanicznego równie istotne jest dobre doświetlenie i prześwit pod koronami, aby orzechy swobodnie opadały na glebę.
Bezpośrednio po zbiorze orzechy należy oczyścić z resztek liści, łupin i innych zanieczyszczeń, a następnie możliwie szybko dosuszyć. Zbyt wolne schnięcie sprzyja rozwojowi pleśni i pogorszeniu jakości jądra. Optymalna wilgotność do dłuższego przechowywania to zazwyczaj około 6–8%. Suszenie można prowadzić w przewiewnych magazynach lub w specjalistycznych suszarniach nadmuchowych, z kontrolą temperatury, aby nie uszkodzić tłuszczu w orzechach.
Przechowywanie orzechów laskowych wymaga chłodnego, suchego i przewiewnego pomieszczenia, najlepiej z możliwością utrzymania stabilnej temperatury. Dłuższe składowanie w wysokiej temperaturze i przy zbyt dużej wilgotności może prowadzić do jełczenia tłuszczu i utraty walorów smakowych. Dobrze przygotowany towar, z jednolitą wielkością, wysokim udziałem jądra i niskim udziałem orzechów pustych, osiąga wyższe ceny na rynku.
Ekonomika produkcji, rynek zbytu i możliwości przetwórstwa
Ekonomika uprawy leszczyny zależy od wielu czynników: kosztów założenia plantacji, wydajności pracy, poziomu mechanizacji, plonu oraz jakości surowca. Okres pełnego owocowania zaczyna się zwykle kilka lat po posadzeniu, a maksymalny potencjał plonotwórczy osiąga się najczęściej między 8. a 15. rokiem życia plantacji. Przy dobrze prowadzonej uprawie możliwe jest uzyskanie stabilnych dochodów przez kilkadziesiąt lat użytkowania sadu.
Na rynku krajowym istnieje stałe zapotrzebowanie na orzechy laskowe zarówno w łupinach, jak i w formie łuskanej, używanej w przemyśle cukierniczym, piekarniczym oraz do produkcji past i kremów. Niewystarczająca krajowa podaż sprzyja importowi, co stwarza szansę dla rodzimych producentów. Kluczowe jest jednak spełnienie wymagań jakościowych odbiorców, w tym odpowiedniego kalibru, czystości partii oraz standardów bezpieczeństwa żywności.
W wielu gospodarstwach interesującą drogą rozwoju jest również przetwórstwo na mniejszą skalę: produkcja masła orzechowego, prażonych orzechów, mieszanek bakaliowych, granoli czy oleju z orzechów laskowych. Pozwala to na tworzenie dodatkowej wartości dodanej i dywersyfikację źródeł dochodu. Sprzedaż bezpośrednia, krótkie łańcuchy dostaw oraz współpraca z lokalnymi sklepami i restauracjami mogą zwiększać rentowność.
Przy planowaniu inwestycji w uprawę leszczyny warto wykonać szczegółowy biznesplan, uwzględniający koszty zakupu materiału szkółkarskiego, przygotowania gleby, infrastruktury nawadniającej, maszyn do zbioru oraz potencjalne wsparcie z programów pomocowych. Analiza progu rentowności, prognozy plonu i cen skupu ułatwią podjęcie racjonalnej decyzji i dostosowanie skali przedsięwzięcia do możliwości gospodarstwa.
Integracja leszczyny z innymi gałęziami produkcji w gospodarstwie
Leszczyna może być wartościowym elementem zróżnicowanego gospodarstwa, w którym prowadzona jest także uprawa innych gatunków sadowniczych, zboża, warzywa czy hodowla zwierząt. Jej stosunkowo niskie wymagania w zakresie ochrony chemicznej dobrze wpisują się w systemy integrowanej produkcji oraz rolnictwa o mniejszym obciążeniu środowiska. Plantacje leszczyny mogą pełnić funkcję pasów wiatrochronnych lub elementu krajobrazu sprzyjającego bioróżnorodności.
W gospodarstwach z hodowlą zwierząt obornik może stanowić cenne źródło materii organicznej i składników pokarmowych do nawożenia sadu. Z kolei odpady z sortowania i łuskania orzechów można częściowo wykorzystać jako biomasę do celów energetycznych. Dobre powiązanie poszczególnych gałęzi produkcji zwiększa efektywność wykorzystania zasobów i poprawia bilans ekonomiczny całego gospodarstwa.
Leszczyna dobrze komponuje się także z innymi gatunkami drzewiastymi w mozaikowej strukturze nasadzeń, co sprzyja tworzeniu korzystnego mikroklimatu i może ograniczać presję niektórych szkodników. W praktyce wymaga to jednak starannego planowania rozstawy, kierunków rzędów i dostępu maszyn, aby nie utrudniać prac pielęgnacyjnych i zbioru. Integracja leszczyny z innymi uprawami powinna być zawsze podporządkowana optymalnej organizacji pracy w gospodarstwie.
FAQ – najczęściej zadawane pytania o uprawę leszczyny
Jakie są minimalne wymagania glebowe i klimatyczne dla opłacalnej uprawy leszczyny?
Leszczyna najlepiej plonuje na glebach żyznych, o uregulowanych stosunkach wodno-powietrznych, z pH w granicach 6,5–7,2. Nie toleruje trwałego podmoknięcia ani bardzo lekkich, jałowych piasków bez wcześniejszego wzbogacenia materią organiczną. Klimatycznie preferuje rejony o łagodniejszych zimach i długim okresie wegetacji. Dla opłacalnej uprawy ważne jest unikanie zastoisk mrozowych oraz stanowisk narażonych na silne, suche wiatry w okresie kwitnienia i zawiązywania orzechów.
Po ilu latach od posadzenia można oczekiwać pełnego plonowania plantacji leszczyny?
Pierwsze zauważalne plony pojawiają się zazwyczaj w 3.–4. roku po posadzeniu, w zależności od odmiany, jakości materiału szkółkarskiego i warunków siedliskowych. Stopniowe zwiększanie się plonu trwa kilka kolejnych sezonów, aż do osiągnięcia pełnego owocowania, które zwykle przypada około 8.–10. roku użytkowania sadu. Wtedy plantacja wykorzystuje swój największy potencjał produkcyjny i przy prawidłowej pielęgnacji może utrzymać stabilne, wysokie plony przez kilkadziesiąt lat.
Jak dobrać odmiany i zapylacze, aby zapewnić wysokie i stabilne plony orzechów laskowych?
Dobór odmian powinien opierać się na kompatybilności zapylania, zbliżonych terminach kwitnienia oraz dostosowaniu do lokalnego klimatu. W praktyce zaleca się sadzenie kilku odmian towarowych o wysokim potencjale plonowania i jakości orzechów, uzupełnionych o 10–20% udziału odmian pełniących rolę zapylaczy. Istotne jest, aby zapylacze dostarczały obfite ilości pyłku w okresie kwitnienia kwiatów żeńskich głównych odmian. Warto korzystać z zaleceń ośrodków doradczych i doświadczeń lokalnych producentów.
Czy uprawa leszczyny wymaga intensywnej ochrony chemicznej i dużych nakładów na środki ochrony?
W porównaniu z wieloma innymi gatunkami sadowniczymi, leszczyna zwykle wymaga mniejszej liczby zabiegów ochrony chemicznej. Kluczem jest profilaktyka: prawidłowe cięcie prześwietlające, usuwanie porażonych pędów i utrzymywanie dobrej kondycji roślin poprzez zbilansowane nawożenie. Zabiegi chemiczne wykonuje się przede wszystkim na podstawie lustracji i progów zagrożenia, co pozwala ograniczać koszty i presję na środowisko. W coraz większej liczbie gospodarstw z powodzeniem stosuje się integrowane metody ochrony.
Jakie są główne czynniki decydujące o opłacalności założenia sadu leszczynowego w Polsce?
O opłacalności decydują przede wszystkim: prawidłowy dobór stanowiska, odmian i zapylaczy, możliwość przynajmniej częściowej mechanizacji zbioru, stabilne plonowanie na poziomie zapewniającym pokrycie kosztów oraz dostęp do rynku zbytu na surowiec dobrej jakości. Istotne są także koszty inwestycyjne związane z przygotowaniem gleby, zakupem materiału szkółkarskiego, instalacją nawadniania i ewentualnym zakupem maszyn. Dobrze sporządzony biznesplan oraz analiza lokalnego popytu na orzechy laskowe znacząco zwiększają szanse powodzenia inwestycji.
