Zapalenie płuc u bydła – objawy, leczenie i zapobieganie

Zapalenie płuc u bydła to jedna z najczęstszych i najbardziej kosztownych chorób w chowie krów i cieląt. Powoduje spadek przyrostów, mniejszą wydajność mleczną, wyższe zużycie pasz oraz koszty leczenia i brakowania sztuk. Dla gospodarstwa to nie tylko problem zdrowotny, ale realna strata finansowa. Warto więc dobrze poznać przyczyny, objawy oraz skuteczne metody leczenia i zapobiegania, aby ograniczyć ryzyko zachorowań w stadzie.

Najważniejsze przyczyny zapalenia płuc u bydła

Zapalenie płuc u bydła jest chorobą wieloczynnikową. Rzadko wynika z jednego prostego powodu – zwykle nakłada się na siebie słaba odporność zwierzęcia, warunki środowiskowe oraz obecność drobnoustrojów. Dobrze zrozumiane przyczyny pozwalają rolnikowi działać profilaktycznie, zamiast ciągle leczyć skutki.

Drobnoustroje wywołujące chorobę

Najczęściej zapalenie płuc wywołują bakterie, wirusy i mykoplazmy. W praktyce lekarsko-weterynaryjnej zwykle mamy do czynienia z zakażeniami mieszanymi, co utrudnia leczenie.

• Bakterie – m.in. Mannheimia haemolytica, Pasteurella multocida, Histophilus somni, Trueperella pyogenes. To one odpowiadają za ropne lub włóknikowe zapalenia płuc, często o gwałtownym przebiegu. Bakterie te u wielu sztuk mogą bytować w drogach oddechowych bezobjawowo i „uaktywniają się” przy spadku odporności.
• Wirusy – głównie BRSV (wirus oddechowy syncytialny bydła), PI-3, IBR (wirus zakaźnego zapalenia nosa i tchawicy), koronawirus bydła. Same w sobie często dają lekkie objawy, ale torują drogę bakteriom.
• Mykoplazmy – np. Mycoplasma bovis; mogą powodować przewlekłe, trudne do wyleczenia zapalenia płuc, a także zapalenia stawów i wymion.
• Grzyby – rzadziej, zwykle jako powikłanie po długiej antybiotykoterapii lub przy silnym spadku odporności.

Obecność tych patogenów w stadzie jest częsta, dlatego kluczowa jest ogólna odporność zwierząt oraz warunki utrzymania. Drobnoustroje wykorzystują każdy moment osłabienia organizmu.

Czynniki środowiskowe i błędy w utrzymaniu

Nawet przy obecności groźnych bakterii do wybuchu choroby nie musi dojść, jeśli zwierzę ma dobrą odporność i przebywa w odpowiednich warunkach. W praktyce jednak wiele obór czy cielętników sprzyja rozwojowi zapalenia płuc.

• Wilgotna, zimna ściółka – prowadzi do wychłodzenia organizmu, zwłaszcza u młodych cieląt. Zimny brzuch, mokra sierść i leżenie na betonie to prosta droga do choroby.
• Przeciągi – źle wykonana wentylacja lub pozostawione otwarte drzwi i okna przy niskiej temperaturze. Zwierzęta nie lubią bezpośredniego zimnego nawiewu.
• Wysokie stężenie amoniaku – słaba wentylacja, zbyt rzadkie usuwanie obornika i zabrudzona ściółka podrażniają drogi oddechowe, uszkadzają nabłonek i ułatwiają wnikanie patogenów.
• Przepełnienie – zbyt dużo sztuk w jednym pomieszczeniu sprzyja szybkiemu szerzeniu się infekcji i podnosi wilgotność powietrza.
• Nagłe wahania temperatury – np. wypędzanie nagrzanych zimą krów na silny mróz, gwałtowne wietrzenie obory.

Nawet dobrze zaszczepione i odrobione zwierzęta będą chorować, jeśli stale przebywają w takich warunkach. Dlatego poprawa mikroklimatu w budynku często daje lepsze efekty niż kolejne antybiotyki.

Stres i spadek odporności

Stres to ważny, a często bagatelizowany czynnik zapalenia płuc. Bydło źle znosi zmiany, a każda gwałtowna ingerencja w życie stada odbija się na odporności.

• Transport – długie przewozy cieląt, mieszanie grup z różnych gospodarstw, oczekiwanie na załadunek w przeciągu. Po 7–10 dniach od transportu często obserwuje się tzw. „chorobę transportową” – masowe zapalenia płuc.
• Odsadzanie cieląt – nagłe odstawienie od matki, zmiana sposobu żywienia, przegrupowanie. To klasyczny moment pojawiania się pierwszych kaszlących sztuk.
• Przegrupowania i walka o hierarchię – dołączenie nowych zwierząt do stada, mieszanie jałówek, zmiana kojca.
• Błędy żywieniowe – nagła zmiana paszy, niedobory białka, energii, mikroelementów (selenu, miedzi, cynku), witaminy E i A, zła jakość kiszonki.

Silny, powtarzający się stres obniża odporność komórkową i humoralną. Organizm przestaje skutecznie bronić się przed drobnoustrojami, a lekkie zakażenie szybko przeradza się w poważne zapalenie płuc.

Objawy zapalenia płuc u bydła – na co zwrócić uwagę

Szybkie rozpoznanie pierwszych objawów pozwala na wdrożenie leczenia, zanim dojdzie do nieodwracalnych uszkodzeń płuc. W praktyce rolnik spędza ze zwierzętami najwięcej czasu, więc to on najczęściej jako pierwszy zauważa problem. Warto więc wiedzieć, na co patrzeć podczas codziennych obchodów obory.

Wczesne, często lekceważone sygnały

Początek choroby bywa bardzo subtelny. Zwierzę choruje już kilka dni, zanim pojawi się wyraźny kaszel czy ciężki oddech. Do pierwszych objawów należą:

• niechęć do pobierania paszy – zwłaszcza u cieląt; najpierw mniej chętnie piją preparat mlekozastępczy lub mleko, później ograniczają pobieranie pasz stałych,
• osowiałość – zwierzę stoi z opuszczoną głową, mniej reaguje na otoczenie, częściej leży,
• zmiany zachowania w grupie – cielęta, które zwykle bawiły się i biegały, nagle trzymają się na uboczu,
• suchy, pojedynczy kaszel – często słyszany przy porannym karmieniu lub poruszaniu zwierząt,
• nieznacznie podwyższona temperatura – u bydła prawidłowa to około 38,5–39,0°C; już 39,5°C powinno wzbudzać czujność.

Te wczesne objawy łatwo przeoczyć w natłoku pracy. Dobrą praktyką jest codzienne szybkie oględziny każdej grupy cieląt i jałówek oraz reagowanie na każdy przypadek zwierzęcia „odstającego od stada”.

Typowe objawy kliniczne zapalenia płuc

Gdy choroba się rozwija, pojawiają się wyraźne oznaki ze strony układu oddechowego:

• kaszel – początkowo suchy, później wilgotny, napadowy; nasila się przy ruchu, stresie, przepędzaniu,
• przyspieszony oddech – nawet w spoczynku, przy niewielkim wysiłku pojawia się dyszenie,
• trudności w oddychaniu – widoczne poruszanie bokami klatki piersiowej, czasem z „ciągnięciem” brzucha przy wdechu,
• wyciek z nosa – wodnisty, śluzowy, a przy zakażeniach bakteryjnych śluzowo-ropny; nozdrza mogą być zlepione wysiękiem,
• gorączka – często 40–41°C, zwłaszcza w ostrych bakteryjnych zapaleniach,
• spadek apetytu i przyrostów – szczególnie niebezpieczny u młodych cieląt, u których każdy dzień choroby to strata masy ciała.

U krów mlecznych dołączają się: gwałtowny spadek wydajności mlecznej, pogorszenie parametrów mleka, zwiększenie liczby komórek somatycznych (przy ogólnym spadku odporności łatwiej dochodzi też do zapaleń wymion).

Przewlekłe formy i powikłania

Nie każde zapalenie płuc przebiega gwałtownie. W wielu gospodarstwach problemem są przewlekłe, „ciągnące się” infekcje, które rzadko kończą się nagłą padliną, ale generują duże straty długoterminowe.

• Przewlekły kaszel – cielęta kaszlą tygodniami, szczególnie rano, po podaniu paszy lub przy przepędzaniu; rolnik często tłumaczy to „pyłem z paszy” lub „tak mają”.
• Wychudzenie, słaby rozwój – sztuki po przechorowanym przewlekłym zapaleniu płuc często pozostają mniejsze, słabsze, później dojrzewają płciowo, gorzej zacielają się.
• Trwałe uszkodzenia płuc – zrosty, blizny, zaniżona wydolność oddechowa. Takie zwierzęta gorzej znoszą upały i inne choroby, częściej łapią kolejne infekcje.
• Powikłania – zapalenie opłucnej, ropnie płuc, zapalenia stawów, u krów także pogorszenie kondycji w laktacji, większe ryzyko zalegań poporodowych.

Często problemem stają się „wiecznie kaszlące” cielęta czy jałówki w kilku oborach obok siebie. To sygnał, że choroba przeszła w postać przewlekłą i wymaga kompleksowego podejścia, a nie tylko kolejnej zmiany antybiotyku.

Diagnostyka i współpraca z lekarzem weterynarii

Samodzielna ocena zwierząt przez rolnika jest bardzo ważna, ale precyzyjna diagnostyka wymaga współpracy z lekarzem weterynarii. Prawidłowo postawione rozpoznanie ułatwia dobór odpowiedniego leczenia i uodpornienia stada.

Badanie kliniczne w gospodarstwie

Lekarz weterynarii podczas wizyty wykonuje przede wszystkim dokładne badanie kliniczne:

• ocena oddechu – częstotliwość, wysiłek oddechowy, sposób oddychania (brzuszny/piersiowy),
• osłuchiwanie płuc – stetoskopem, w różnych miejscach klatki piersiowej; słyszalne mogą być trzeszczenia, świsty, brak szmerów oddechowych nad niektórymi obszarami,
• pomiar temperatury, tętna, ocena stanu ogólnego i odwodnienia,
• ocena wydzieliny z nosa, spojówek, błon śluzowych, śluzu w jamie nosowej.

Niekiedy już na podstawie tych badań można z dużym prawdopodobieństwem określić, czy mamy do czynienia głównie z infekcją wirusową, bakteryjną czy przewlekłą, włóknikową postacią zapalenia płuc.

Badania dodatkowe

Przy nawracających problemach w stadzie lekarz może zaproponować dodatkowe badania:

• pobranie wymazów z nosa lub tchawicy – do badań bakteriologicznych i antybiogramu; pozwala dobrać skuteczny antybiotyk, a także wykryć obecność kluczowych patogenów,
• badania serologiczne – wykrywanie przeciwciał przeciw wirusom i bakteriom (np. IBR, BRSV, PI-3),
• badanie sekcyjne padłych sztuk – przy ostrych ogniskach choroby często dopiero sekcja pokazuje rzeczywisty zasięg uszkodzeń płuc.

Choć badania kosztują, w większych stadach ich wykonanie często się opłaca. Pozwalają lepiej zaplanować program szczepień i ograniczyć stosowanie nieskutecznych leków.

Leczenie zapalenia płuc u bydła

Skuteczne leczenie wymaga połączenia terapii farmakologicznej z poprawą warunków utrzymania i żywienia. Sam antybiotyk, bez zadbania o mikroklimat i komfort zwierząt, często daje tylko chwilową poprawę.

Leczenie indywidualne – kiedy reagować

Każde cielę lub krowa z gorączką, kaszlem i objawami duszności wymaga szybkiej reakcji. Im wcześniej rozpoczęte leczenie, tym większa szansa na pełny powrót do zdrowia i mniejsze uszkodzenia płuc.

• Temperatura > 39,5°C, przyspieszony oddech, kaszel – wskazanie do kontaktu z lekarzem i wdrożenia leczenia.
• Apatię, brak apetytu, wyciek z nosa u cielęcia zawsze warto skonsultować, zwłaszcza jeśli podobne objawy występują u innych sztuk.
• Nie czekać z leczeniem „aż samo przejdzie”, bo zapalenie płuc bardzo rzadko ustępuje bez śladu – zwykle pozostawia choć częściowe uszkodzenia płuc.

Antybiotyki i leki przeciwzapalne

Dobór antybiotyku należy zawsze do lekarza weterynarii. Pod uwagę bierze się wyniki badań, wcześniejsze stosowane preparaty, wiek zwierzęcia oraz okres karencji na mleko i mięso. W praktyce stosuje się:

• antybiotyki o szerokim spektrum – podawane iniekcyjnie, często o przedłużonym działaniu, aby zminimalizować liczbę iniekcji u cieląt,
• leki przeciwzapalne (niesteroidowe) – obniżają gorączkę, zmniejszają ból i poprawiają samopoczucie, co przekłada się na szybszy powrót apetytu,
• czasem leki wykrztuśne – wspomagają oczyszczanie dróg oddechowych, choć ich stosowanie musi być rozważne,
• w ciężkich przypadkach – nawodnienie dożylne, środki wspomagające krążenie i oddychanie.

Ważne jest dokładne przestrzeganie zaleceń lekarza: liczby dawek, odstępów czasowych, drogi podania. Przerywanie terapii po pierwszej poprawie prowadzi do nawrotów, przewlekłych stanów zapalnych i narastania oporności bakterii na leki.

Czynniki wspomagające leczenie

Farmakologia to tylko część terapii. W trakcie leczenia warto zadbać o:

• ciepłą, suchą ściółkę – chorym sztukom lepiej zapewnić osobne, zaciszne miejsce,
• brak przeciągów – ale jednocześnie dobrą wymianę powietrza,
• wodę w stałym dostępie – chore zwierzęta często mało piją, co sprzyja odwodnieniu,
• łatwo przyswajalną paszę – dobrej jakości siano, pasze treściwe podawane w mniejszych porcjach, aby zachęcić do pobierania,
• suplementację witaminowo-mineralną – szczególnie witaminy E, A, selenu i cynku, które wspierają odporność.

Warto prowadzić notatki: kiedy które zwierzę było leczone, jakim preparatem, jakie były objawy. Ułatwia to lekarzowi ocenę sytuacji na poziomie stada i planowanie profilaktyki.

Profilaktyka – jak zapobiegać zapaleniu płuc w stadzie

Największe korzyści ekonomiczne przynosi zapobieganie chorobie, a nie jej leczenie. Nawet najlepsze antybiotyki i leki nie zastąpią prawidłowych warunków utrzymania, dobrego odchowu cieląt i rozsądnego zarządzania stadem.

Warunki w oborze i cielętniku

Podstawą profilaktyki jest odpowiedni mikroklimat budynków:

• Sprawna wentylacja – usuwająca nadmiar wilgoci, amoniaku i dwutlenku węgla. System grawitacyjny (wietrzniki kalenicowe, okna) lub mechaniczny, ale tak zaprojektowany, by unikać bezpośrednich przeciągów na zwierzęta.
• Suche legowiska – regularne słomowanie, naprawa przeciekających dachów i rynien, unikanie kałuż wody w kojcach.
• Odpowiednia obsada – nie przepełniać kojców; przy zbyt dużej liczbie sztuk wzrasta wilgotność i szybkość szerzenia się infekcji.
• Ochrona przed zimnem i wiatrem – zwłaszcza u cieląt; osłonięte kojce, brak bezpośredniego nawiewu zimnego powietrza.

Nawet drobne zmiany – jak zamontowanie kurtyn foliowych przy wejściach, uszczelnienie otworów, poprawa spadku posadzki – mogą znacząco zmniejszyć liczbę zachorowań.

Odchów cieląt – klucz do zdrowego stada

Największy odsetek przypadków zapalenia płuc dotyczy cieląt i młodzieży. To właśnie w tym okresie kształtuje się odporność, a błędy popełnione na starcie „ciągną się” przez całe życie zwierzęcia.

• Siara – najważniejszy „lek” w pierwszych godzinach życia. Cielę powinno otrzymać odpowiednią ilość dobrej jakości siary jak najszybciej po porodzie. Niedobór przeciwciał siarowych to jeden z głównych czynników ryzyka chorób oddechowych.
• Higiena pojenia – czyste wiadra, smoczki, sprzęt do zadawania mleka lub preparatu. Zanieczyszczony sprzęt to źródło bakterii, które obciążają organizm.
• Stabilna temperatura – cielęta są szczególnie wrażliwe na zimno i przeciągi. Indywidualne budki, dobrze słomowane kojce, derki przy mrozie to dobre inwestycje.
• Stopniowe odsadzanie – nie wprowadzaj z dnia na dzień radykalnych zmian żywieniowych. Należy łączyć stopniowe ograniczanie mleka z równoczesnym zwiększaniem pasz stałych.

Dobrze odchowane cielę, które nie przeszło ciężkiego zapalenia płuc, ma znacznie lepsze parametry produkcyjne jako krowa lub buhaj opasowy. To inwestycja w przyszłość stada.

Szczepienia i bioasekuracja

W wielu stadach odpowiednio dobrany program szczepień znacząco zmniejsza częstość i nasilenie zapaleń płuc. Nie jest to jednak „cudowna tabletka” – działa najlepiej razem z poprawą warunków utrzymania i redukcją stresu.

• Szczepienia przeciw wirusom oddechowym (BRSV, PI-3, IBR) i niektórym bakteriom (np. Mannheimia haemolytica) – dobór preparatów zależy od wyników badań i sytuacji epizootycznej w gospodarstwie.
• Szczepienie krów przed wycieleniem – poprawia jakość siary i odporność bierną cieląt.
• Bioasekuracja – ograniczenie wprowadzania do stada zwierząt z nieznanego źródła, kwarantanna nowo zakupionych sztuk, dezynfekcja sprzętu, odzieży, pojazdów.

Warto omówić z lekarzem weterynarii cały program profilaktyczny dla gospodarstwa, uwzględniając liczbę sztuk, system utrzymania (pastwiskowy, alkierzowy, wolnostanowiskowy), historię chorób i możliwości finansowe.

Żywienie a odporność

Odpowiednie żywienie silnie wpływa na odporność. Zwierzęta niedożywione, z niedoborami mikroelementów lub witamin, znacznie częściej chorują na zapalenie płuc i inne choroby.

• Zbilansowana dawka pokarmowa – zapewniająca odpowiednią ilość energii, białka, włókna i makroelementów (wapń, fosfor, magnez).
• Suplementacja mikroelementów i witamin – zwłaszcza witaminy A, D, E oraz selenu, miedzi i cynku. Mają one istotny wpływ na pracę układu odpornościowego.
• Dobra jakość pasz – brak pleśni, zagrzanej kiszonki, zanieczyszczeń ziemią. Mykotoksyny i złej jakości pasze osłabiają organizm i sprzyjają infekcjom.
• Stały dostęp do wody – odwodnienie obciąża układ krążenia, zagęszcza wydzielinę w drogach oddechowych i utrudnia jej usuwanie.

Regularna ocena BCS (kondycji) krów i rozwój masy ciała cieląt (ważenie lub pomiar taśmą zoometryczną) pomaga wcześnie wykryć problemy żywieniowe, zanim objawią się chorobami.

Ekonomiczne skutki zapalenia płuc i praktyczne porady dla rolników

Zapalenie płuc to nie tylko koszty leków i wizyt weterynaryjnych. Największe straty wynikają z obniżenia wydajności, gorszych przyrostów i wcześniejszego brakowania sztuk.

Ukryte koszty choroby

Do głównych strat ekonomicznych należą:

• spadek przyrostów masy ciała u cieląt i opasów – wydłuża okres tuczu, zwiększa zużycie pasz na kilogram przyrostu,
• gorsza wydajność mleczna krów po przechorowaniu – mniejsza ilość mleka, słabsza zdrowotność wymienia,
• wyższa śmiertelność cieląt – każda padła sztuka to zmarnowany potencjał genetyczny i koszt odchowu,
• przedwczesne brakowanie – krowy lub jałówki, które ciężko przechorowały zapalenie płuc, często nie osiągają oczekiwanego wyniku produkcyjnego.

W wielu analizach ekonomicznych wychodzi, że lepiej zainwestować w poprawę warunków w oborze i dobry odchów cieląt, niż co roku wydawać podobne lub większe kwoty na leczenie i uzupełnianie stada.

Praktyczne wskazówki do wdrożenia od zaraz

Nawet bez dużych inwestycji można wprowadzić proste zmiany, które ograniczą ryzyko zapaleń płuc:

• Codzienna obserwacja – poświęć 5–10 minut podczas porannego karmienia na uważne przyjrzenie się cielętom i młodzieży: kto kaszle, kto nie podchodzi do karmidła, kto wygląda gorzej niż wczoraj.
• Termometr w kieszeni – mierz temperaturę każdej sztuce, która wydaje się „nieswoja”, ma wyciek z nosa lub kaszle. To prosty i tani sposób na wczesne wyłapanie chorych.
• Porządek i sucha ściółka – regularne ścielenie, zwłaszcza w cielętnikach. Wilgotne legowiska to jedna z najprostszych do naprawy przyczyn chorób oddechowych.
• Stopniowe zmiany – zarówno w żywieniu, jak i w przegrupowaniu stada; unikaj nagłych, gwałtownych działań, które wywołują silny stres.
• Notatnik zdrowotny – zapisuj daty zachorowań, objawy, zastosowane leczenie. Po kilku miesiącach często widać powtarzalne schematy (np. choroby zawsze po wprowadzeniu nowych cieląt lub po okresach silnych mrozów), co pomaga opracować skuteczną profilaktykę.

Dzięki prostym działaniom rolnik staje się pierwszą linią obrony przed chorobą. Lekarz weterynarii jest partnerem i doradcą, ale codzienna obserwacja i szybka reakcja w dużej mierze zależą od gospodarza.

FAQ – najczęstsze pytania rolników o zapalenie płuc u bydła

Jak odróżnić zwykły kaszel od poważnego zapalenia płuc u cieląt?

Pojedynczy kaszel raz na jakiś czas, bez gorączki, przy dobrym apetycie i żywotności, zwykle nie świadczy od razu o ciężkim zapaleniu płuc – może wynikać z kurzu czy nagłej zmiany temperatury. Gdy kaszel powtarza się często, jest napadowy, dołącza się wyciek z nosa, podwyższona temperatura (powyżej 39,5°C), osowiałość lub spadek apetytu, należy podejrzewać zakażenie. W takiej sytuacji wskazana jest szybka konsultacja z lekarzem weterynarii i dokładne zbadanie cielęcia, aby nie dopuścić do rozwoju ciężkiej postaci choroby.

Czy każde zapalenie płuc wymaga podawania antybiotyków?

Nie każde zapalenie płuc ma tę samą przyczynę. Część infekcji wywołują głównie wirusy, przy których antybiotyk nie działa na samą przyczynę, ale bywa potrzebny, by zapobiec zakażeniu bakteryjnemu. W ostrych przypadkach z gorączką, ciężkim oddechem i ropnym wyciekiem z nosa terapia antybiotykowa jest zazwyczaj konieczna. O jej zastosowaniu decyduje lekarz weterynarii po badaniu klinicznym, uwzględniając historię chorób w stadzie, wyniki wcześniejszych badań oraz ryzyko oporności. Niekiedy, przy lekkich objawach i dobrych warunkach, wystarczy leczenie objawowe i poprawa środowiska.

Jakie warunki w cielętniku są najważniejsze, aby ograniczyć zapalenie płuc?

Najistotniejsze są: sucha, czysta i ciepła ściółka, brak przeciągów przy jednoczesnej dobrej wentylacji oraz odpowiednia obsada zwierząt. Cielęta szczególnie źle znoszą wilgotne legowisko i zimny nawiew powietrza – szybciej się wychładzają, a to obniża odporność. Warto zadbać o osłonięcie od wiatru, uszczelnienie nieszczelności oraz regularne słomowanie. Nie należy przepełniać kojców, bo ciasnota podnosi wilgotność, stężenie amoniaku i ułatwia szerzenie się infekcji. Dobrą praktyką jest też indywidualne lub małogrupowe utrzymanie najmłodszych cieląt w dobrze wentylowanych budkach lub kojcach.

Czy szczepienia zawsze rozwiążą problem zapalenia płuc w stadzie?

Szczepienia są ważnym elementem profilaktyki, ale nie zastąpią dobrych warunków utrzymania i prawidłowego odchowu cieląt. Preparaty dostępne na rynku chronią przed wybranymi wirusami i bakteriami, zmniejszają nasilenie objawów i liczbę ciężkich przypadków, jednak nie są stuprocentową „tarczą”. Jeśli w oborze jest wilgotno, występują silne przeciągi, cielęta są źle pojone siarą lub stale narażone na stres, choroby oddechowe nadal będą się pojawiać. Dlatego program szczepień powinien być jedynie częścią kompleksowej strategii profilaktyki przygotowanej wspólnie z lekarzem weterynarii.

Jakie błędy żywieniowe najczęściej sprzyjają zapaleniu płuc u bydła?

Do najczęstszych błędów należą: niedostateczna ilość i jakość siary u cieląt, nagłe zmiany pasz (szczególnie przy wprowadzaniu kiszonek i pasz treściwych), żywienie niezbilansowane pod względem białka i energii oraz niedobory mikroelementów i witamin. Zła jakość kiszonki, obecność pleśni i mykotoksyn dodatkowo obniżają odporność. Zwierzęta niedożywione, wychudzone lub z niedoborami selenu, miedzi, cynku i witaminy E znacznie gorzej radzą sobie z infekcjami oddechowymi. Regularna ocena kondycji, analiza dawki pokarmowej i ewentualna korekta z pomocą doradcy żywieniowego pozwalają znacząco ograniczyć liczbę zachorowań.