Uprawa roślin energetycznych w gospodarstwach BIO to szansa na dodatkowe źródło dochodu, poprawę żyzności gleby oraz większą odporność całego systemu rolnego na wahania rynku i klimatu. Odpowiednio dobrane gatunki mogą nie tylko dostarczać biomasy na cele opałowe, ale również pełnić funkcję roślin fitosanitarnych, przeciwerozyjnych i poprawiających strukturę gleby. Kluczowe jest jednak takie zaplanowanie całej technologii, aby była ona zgodna z wymogami rolnictwa ekologicznego, zasadą zamkniętego obiegu materii oraz dobrostanu przyrody na polu i w jego otoczeniu.
Znaczenie roślin energetycznych w gospodarstwie ekologicznym
W gospodarstwach ekologicznych rośliny energetyczne postrzegane są coraz częściej jako ważny element dywersyfikacji produkcji. Pozwalają ograniczyć zależność od zakupionych paliw kopalnych i częściowo uniezależnić się od wahań cen energii. Dobrze dobrane gatunki mogą również pełnić funkcję roślin ochronnych dla gleby, poprawiając jej strukturę dzięki rozbudowanemu systemowi korzeniowemu, zwiększając zawartość próchnicy oraz ograniczając wypłukiwanie składników pokarmowych.
Jednym z kluczowych aspektów z punktu widzenia rolnika BIO jest możliwość wykorzystania biomasy z roślin energetycznych w obrębie gospodarstwa. Może ona stanowić surowiec do spalania w kotłach na biomasę, wsad do małych biogazowni rolniczych albo materiał na mulcz czy ściółkę. Dzięki temu zamknięty zostaje obieg materii, a część składników pokarmowych wraca na pola w formie popiołu, digestatu lub kompostu.
Rośliny energetyczne w systemie ekologicznym nie powinny być uprawiane w oderwaniu od reszty płodozmianu. Ich wprowadzenie wymaga uwzględnienia wpływu na strukturę zasiewów, zachwaszczenie, presję szkodników oraz możliwość współistnienia z innymi uprawami. Zaletą wielu gatunków energetycznych jest ich duża odporność na stresy abiotyczne – suszę, okresowe zalania czy słabsze gleby – co pozwala zagospodarować stanowiska trudne dla podstawowych roślin towarowych w gospodarstwie.
Istotne jest również znaczenie roślin energetycznych dla bioróżnorodności. Wiele z nich, zwłaszcza byliny takie jak wierzby energetyczne czy miskant, tworzy mozaikę siedlisk dla ptaków, owadów pożytecznych i drobnej zwierzyny. Z kolei gatunki miododajne, jak facelia czy niektóre strączkowe przeznaczone na biomasę, stanowią cenne źródło pożytku dla zapylaczy. Należy jednak dbać, by nowe nasadzenia nie wypierały cennych siedlisk przyrodniczych, takich jak miedze, oczka wodne czy trwałe użytki zielone o wysokiej wartości przyrodniczej.
Dobór gatunków roślin energetycznych odpowiednich dla BIO
Dobór roślin energetycznych w gospodarstwie ekologicznym powinien uwzględniać zarówno warunki siedliskowe (klimat, glebę, zasobność w wodę), jak i możliwości techniczne gospodarstwa: park maszynowy, dostępność własnej biomasy na ściółkę czy kompost, a także potencjalne kierunki zagospodarowania surowca. Decyzja o wyborze gatunku powinna być poprzedzona analizą lokalnego rynku energii oraz kosztów inwestycyjnych.
Wierzba energetyczna
Wierzba energetyczna jest jedną z najpopularniejszych roślin do produkcji biomasy w warunkach klimatycznych Polski. Dobrze rośnie na glebach wilgotnych, a nawet okresowo podmokłych, gdzie tradycyjne rośliny uprawne dają słabsze plony. W systemie BIO ważne jest korzystanie z kwalifikowanego materiału nasadzeniowego, pochodzącego z certyfikowanych plantacji. Wierzba tworzy wieloletnie plantacje, co ogranicza erozję gleby i poprawia jej stabilność strukturalną.
W uprawie ekologicznej szczególną uwagę należy zwrócić na kontrolę chwastów w pierwszych latach po posadzeniu. Stosuje się mechaniczne odchwaszczanie międzyrzędzi, mulczowanie oraz w miarę możliwości zastosowanie okryw organicznych. Wierzba jest rośliną o stosunkowo małych wymaganiach nawozowych, lecz dla utrzymania wysokiej produkcyjności na glebach ubogich warto stosować nawozy organiczne: obornik, kompost, gnojówkę rośliną. Materiał z pierwszych zrębów często wykorzystuje się w gospodarstwie, co zmniejsza koszty ogrzewania budynków gospodarczych.
Miskant olbrzymi
Miskant olbrzymi to bylina trawiasta, która tworzy wysokie, gęste łany. Jest cenny z punktu widzenia ekologicznego, ponieważ przez wiele lat pozostaje na tym samym stanowisku, głęboko korzeni się i wpływa korzystnie na strukturę gleby. Dzięki rozbudowanemu systemowi korzeniowemu ogranicza erozję i sprzyja powstawaniu próchnicy. Miskant jest stosunkowo mało wymagający względem nawożenia, ale w pierwszych latach warto kompleksowo zadbać o poprawę zasobności gleby w materię organiczną.
W gospodarstwach BIO miskant można wykorzystać jako biomasę opałową, surowiec do produkcji brykietu lub peletu, a także materiał ściółkowy dla zwierząt. Po wykorzystaniu w oborze lub chlewni ściółka z miskanta wraca na pole w formie nawozu naturalnego, zamykając obieg składników. Ważne jest staranne przygotowanie stanowiska przed założeniem plantacji – głębokie spulchnienie, wyrównanie, ograniczenie trwałych chwastów. Plantacje miskanta są generalnie odporne na większość chorób i szkodników, co ułatwia spełnienie wymogów rolnictwa ekologicznego.
Topinambur i inne rośliny zielne
Topinambur, czyli słonecznik bulwiasty, może być uprawiany w gospodarstwie BIO zarówno na bulwy konsumpcyjne, paszę, jak i biomasę energetyczną. Jest rośliną wysoce plenną i dobrze znoszącą słabsze gleby. Jego wysoka łodyga i silny system korzeniowy korzystnie wpływają na strukturę gleby oraz ograniczają rozwój chwastów. Bulwy można przeznaczyć na paszę dla zwierząt, a część nadziemna może stanowić surowiec do spalania lub fermentacji metanowej.
Do roślin energetycznych nadających się do systemu ekologicznego można zaliczyć także niektóre zboża (żyto, owies), trawy wieloletnie, a także rośliny motylkowe i motylkowate drobnonasienne, jeśli przeznacza się je w całości na biomasę. Szczególnie cenne są mieszanki roślin strączkowych z trawami, które jednocześnie poprawiają zawartość azotu w glebie oraz zapewniają wysoki plon suchej masy. W gospodarstwach z hodowlą bydła część biomasy może być przeznaczona na siano lub sianokiszonkę, a nadwyżki stanowić surowiec do spalania lub biogazowni.
Rola płodozmianu i integrowanego podejścia w uprawie BIO
Wprowadzenie roślin energetycznych do gospodarstwa ekologicznego wymaga starannego dopasowania ich do istniejącego płodozmianu. Celem jest nie tylko uzyskanie wysokiego plonu biomasy, ale także poprawa stanu gleby, ograniczenie presji chwastów, chorób i szkodników. Rośliny energetyczne mogą pełnić funkcję przedplonów lub poplonów, a także roślin fitosanitarnych w rozbudowanych zmianowaniach.
Wielką zaletą bylin energetycznych jest zmniejszenie intensywności zabiegów uprawowych na danym polu. Ogranicza to degradację struktury gleby, zmniejsza zużycie paliwa oraz liczbę przejazdów maszyn. Taki sposób gospodarowania sprzyja rozwojowi życia glebowego, w tym dżdżownic i mikroorganizmów, co w dłuższej perspektywie prowadzi do wzrostu zawartości próchnicy. Z kolei jednoroczne rośliny energetyczne włączone w płodozmian mogą skutecznie przerywać cykle rozwojowe niektórych chwastów i szkodników specyficznych dla upraw towarowych w gospodarstwie.
Włączanie roślin energetycznych do zmianowania
Przy planowaniu płodozmianu należy uwzględnić gatunki o różnych wymaganiach pokarmowych i wodnych, tak aby uniknąć jednostronnego wyczerpywania gleby. Rośliny energetyczne o głębokim systemie korzeniowym, takie jak miskant czy wierzba, mogą pełnić rolę roślin poprawiających strukturę gleby po uprawach intensywnie wykorzystujących wierzchnią warstwę profilu glebowego. Ponadto rośliny motylkowe uprawiane na biomasę, dzięki współpracy z bakteriami brodawkowymi, wiążą azot atmosferyczny, co może zmniejszyć zapotrzebowanie na nawożenie w kolejnych latach.
Dobrze zaplanowany płodozmian z udziałem roślin energetycznych powinien przewidywać rotację pomiędzy roślinami z różnych grup botanicznych: zbożami, okopowymi, strączkowymi, trawami oraz bylinami energetycznymi. Takie podejście ogranicza ryzyko kumulacji patogenów i specyficznych szkodników. W gospodarstwach BIO szczególną wagę przykłada się do przerw w uprawie roślin z tej samej rodziny, aby nie dopuścić do nadmiernego rozwoju chorób podstawy źdźbła czy fuzarioz.
Poplony energetyczne i międzyplony
Międzyplony i poplony energetyczne są cennym elementem w gospodarstwach ekologicznych. Można je wysiewać po zbiorze roślin głównych w celu ochrony gleby przed erozją, wiązania składników pokarmowych oraz produkcji dodatkowej biomasy. Popularne są mieszanki z udziałem facelii, grochu pastewnego, wyki, seradeli, łubinu oraz szybko rosnących traw. Taki międzyplon może być następnie przyorany jako zielony nawóz lub skoszony na biomasę opałową czy wsad do biogazowni.
Rośliny energetyczne w formie międzyplonów wpływają korzystnie na strukturę i aktywność biologiczną gleby. Ich systemy korzeniowe penetrują różne warstwy profilu glebowego, tworząc drogi dla wody i powietrza. Dodatkowo mieszanki z udziałem roślin krzyżowych mogą ograniczać populację nicieni glebowych, a strączkowe zwiększają zawartość azotu. Kluczowe jest dobranie gatunków tak, aby ich rozwój nie kolidował z terminami siewu roślin głównych oraz aby możliwe było ich skuteczne przyoranie lub zbiór przed zimą.
Wpływ na bioróżnorodność i krajobraz rolniczy
Wprowadzenie roślin energetycznych do krajobrazu rolniczego może znacząco zwiększyć jego bioróżnorodność, jeśli odbywa się z poszanowaniem istniejących siedlisk i elementów krajobrazu. Pasowe nasadzenia wierzby czy miskanta mogą stanowić osłonę przeciw wiatrom, schronienie dla ptaków i owadów pożytecznych oraz przeciwdziałać erozji wietrznej. Ponadto kwitnące międzyplony energetyczne zwiększają dostępność pokarmu dla zapylaczy w okresach niedoboru naturalnych pożytków.
Rolnik ekologiczny powinien jednak unikać monokultur wielkoobszarowych, które zastępują tradycyjne miedze, zadrzewienia śródpolne czy mozaikę upraw. Takie uproszczenia mogą prowadzić do spadku bioróżnorodności i naruszenia równowagi biologicznej. Najkorzystniejsze jest tworzenie różnorodnej struktury zasiewów, z udziałem różnych gatunków roślin energetycznych, roślin towarowych, trwałych użytków zielonych oraz elementów nieprodukcyjnych, takich jak pasy kwietne czy zadrzewienia.
Praktyczne aspekty agrotechniki w systemie ekologicznym
Skuteczna uprawa roślin energetycznych w gospodarstwie BIO wymaga dostosowania zabiegów agrotechnicznych do specyfiki poszczególnych gatunków oraz ograniczeń wynikających z przepisów ekologicznych. W centrum uwagi znajduje się troska o glebę, ograniczenie erozji, minimalizacja ugniatania, a także stosowanie wyłącznie dopuszczonych środków i metod ochrony roślin.
Przygotowanie gleby i siew lub sadzenie
Przygotowanie stanowiska pod rośliny energetyczne powinno uwzględniać zarówno wymagania danego gatunku, jak i zasady ochrony gleby. Na glebach lekkich korzystne jest ograniczenie liczby przejazdów maszyn oraz stosowanie uprawy pasowej lub uproszczonej, aby nie doprowadzać do nadmiernego przesuszenia i mineralizacji próchnicy. Z kolei na glebach cięższych warto zadbać o głębokie spulchnienie, najlepiej w warunkach optymalnej wilgotności, co ograniczy powstawanie brył i zaskorupień.
Siew lub sadzenie roślin energetycznych wymaga precyzji, zwłaszcza w przypadku bylín. Wierzba energetyczna sadzona jest zwykle ze zrzezków lub sadzonek w odpowiednich rozstawach, umożliwiających wjazd maszyn pielęgnacyjnych oraz zbiór. Miskant olbrzymi wymaga sadzenia rozsad lub kłączy, co wiąże się z większym nakładem pracy w pierwszym roku, ale w kolejnych latach nakłady te są znacznie niższe. Jednoroczne rośliny energetyczne wysiewa się siewnikiem zbożowym lub specjalistycznym, zachowując optymalne terminy dla danego gatunku.
Nawożenie organiczne i gospodarowanie materią
Nawożenie w systemie ekologicznym opiera się na wykorzystaniu naturalnych zasobów materii organicznej: obornika, gnojowicy, kompostu, nawozów zielonych oraz resztek pożniwnych. Rośliny energetyczne, zwłaszcza byliny, mają zdolność efektywnego wykorzystywania składników pokarmowych, również tych pochodzących z głębszych warstw gleby. Dzięki temu można lepiej spożytkować nawozy organiczne o wolniejszym działaniu, powoli mineralizujące się w glebie.
W gospodarstwach z hodowlą zwierząt część biomasy energetycznej można przeznaczyć na ściółkę, co pozwala produkować obornik bogaty w materię organiczną. Taki obornik, po odpowiednim przefermentowaniu, staje się wartościowym nawozem dla pozostałych upraw, wpływając korzystnie na strukturę i żyzność gleby. Istotnym elementem strategii jest również pozostawianie części resztek pożniwnych na polu, co przeciwdziała erozji oraz stanowi pokarm dla edafonu glebowego.
Ochrona roślin bez chemii
Ochrona roślin energetycznych w gospodarstwie BIO opiera się na metodach niechemicznych. Podstawowe znaczenie ma prawidłowy płodozmian, który ogranicza rozwój specyficznych chorób i szkodników. W przypadku wieloletnich plantacji kluczowe jest utrzymanie odpowiedniej gęstości łanu oraz szybki rozwój roślin wiosną, co utrudnia zachwaszczenie. W pierwszych latach po posadzeniu konieczne jest częstsze mechaniczne zwalczanie chwastów między rzędami, a czasem również ręczne pielenie.
W ochronie przed szkodnikami warto wykorzystywać naturalne zasoby przyrody: wspierać populacje owadów pożytecznych, ptaków i drobnych ssaków poprzez utrzymanie zadrzewień, pasów kwietnych oraz miedz. W razie potrzeby można stosować środki dopuszczone w rolnictwie ekologicznym, takie jak preparaty na bazie mikroorganizmów czy substancji naturalnych. Jednak właściwie zaprojektowany system uprawy roślin energetycznych, z zachowaniem różnorodności gatunkowej, zwykle charakteryzuje się mniejszą presją patogenów niż intensywne monokultury.
Zbiór, magazynowanie i wykorzystanie biomasy
Zbiór roślin energetycznych wymaga dostosowania techniki do rodzaju plantacji. Wierzba i inne rośliny drzewiaste zbierane są specjalistycznymi maszynami, tnącymi i rozdrabniającymi pędy na zrębkę. Miskant i inne trawy energetyczne ścina się zwykle późną zimą lub wczesną wiosną, gdy ich wilgotność jest niższa. Jednoroczne rośliny zielne można zbierać tradycyjnymi kombajnami lub sieczkarniami, w zależności od dalszego przeznaczenia biomasy.
Magazynowanie biomasy wymaga zapewnienia warunków ograniczających straty jakości. Zrębkę drzewną przechowuje się w przewiewnych pryzmach, chroniąc przed nadmiernym zawilgoceniem. Słoma i sucha masa traw energetycznych powinna być dobrze dosuszona i zbelowana lub składowana luzem pod zadaszeniem. W gospodarstwach wyposażonych w małe biogazownie rolnicze część biomasy może trafiać do silosów jako kiszonka. Efektywny system magazynowania pozwala na stopniowe wykorzystywanie surowca w ciągu roku, zgodnie z potrzebami energetycznymi gospodarstwa.
Ekonomia, prawo i praktyczne planowanie produkcji
Uprawa roślin energetycznych w systemie ekologicznym musi być opłacalna i zgodna z obowiązującymi przepisami. Rolnik powinien przeanalizować zarówno koszty założenia i prowadzenia plantacji, jak i potencjalne przychody ze sprzedaży biomasy lub oszczędności wynikające z jej wykorzystania w gospodarstwie. Niezbędne jest także uwzględnienie wymogów certyfikacji ekologicznej oraz ewentualnych programów wsparcia finansowego.
Opłacalność w warunkach gospodarstwa BIO
Ekonomika uprawy roślin energetycznych zależy od wielu czynników: poziomu plonów, kosztów założenia plantacji, dostępności maszyn, odległości do odbiorców biomasy oraz cen energii. W gospodarstwach BIO szczególne znaczenie ma wartość dodana wynikająca z poprawy żyzności gleby i ograniczenia kosztów zakupu paliw. Biomasę można wykorzystać do ogrzewania budynków mieszkalnych i inwentarskich, suszarni płodów rolnych czy szklarni, co znacząco obniża rachunki za energię.
Warto uwzględnić perspektywę wieloletnią. Plantacje takich gatunków jak wierzba czy miskant wymagają większych nakładów w pierwszym roku, ale potem koszty ograniczają się głównie do zbioru i podstawowych zabiegów pielęgnacyjnych. Przy stabilnej lub rosnącej cenie energii inwestycja ta może być bardzo atrakcyjna. Należy jednak pamiętać o konieczności zabezpieczenia zbytu lub własnego zapotrzebowania na biomasę, aby uniknąć sytuacji nadprodukcji.
Wymogi prawne i certyfikacja ekologiczna
W systemie rolnictwa ekologicznego obowiązują szczegółowe regulacje dotyczące dozwolonych środków produkcji, płodozmianu, nawożenia oraz ochrony roślin. Rośliny energetyczne, podobnie jak inne uprawy, muszą być prowadzone zgodnie z tymi wymaganiami, aby plony mogły być uznane za pochodzące z produkcji ekologicznej. Oznacza to konieczność dokumentowania pochodzenia materiału siewnego, stosowanych nawozów, zabiegów agrotechnicznych oraz ewentualnych środków ochrony roślin.
Rolnik planujący założenie plantacji energetycznej w gospodarstwie BIO powinien skonsultować się z jednostką certyfikującą, aby upewnić się, że wybrane gatunki i technologia uprawy są zgodne z aktualnymi przepisami. Dotyczy to zwłaszcza nowych lub mniej popularnych roślin, dla których mogą obowiązywać szczególne wytyczne. Należy również pamiętać o obowiązku prowadzenia rejestru zabiegów i materiałów, co ułatwi kontrole oraz zwiększy przejrzystość całego systemu gospodarowania.
Dostępne formy wsparcia i współpraca lokalna
Wiele programów krajowych i unijnych przewiduje wsparcie dla rozwoju odnawialnych źródeł energii, w tym dla uprawy roślin energetycznych. Rolnicy ekologiczni mogą korzystać z dopłat powierzchniowych, inwestycyjnych dotacji na zakup maszyn, budowę kotłowni na biomasę czy małych biogazowni rolniczych. Kluczem jest śledzenie aktualnych naborów oraz właściwe przygotowanie wniosków, z uwzględnieniem specyfiki produkcji BIO.
Cenną strategią jest współpraca z innymi rolnikami oraz lokalnymi samorządami. Tworzenie grup producenckich lub klastrów energetycznych pozwala na wspólne zagospodarowanie biomasy, lepsze wykorzystanie kotłowni, suszarni czy biogazowni, a także zwiększa siłę negocjacyjną wobec odbiorców energii. Wspólne planowanie struktury upraw w regionie może również sprzyjać zachowaniu bioróżnorodności oraz racjonalnemu wykorzystaniu zasobów wodnych i glebowych.
Planowanie strategiczne w gospodarstwie
Wdrażanie roślin energetycznych do gospodarstwa BIO powinno odbywać się w sposób stopniowy i przemyślany. Warto rozpocząć od mniejszej powierzchni, testując różne gatunki i technologie zbioru oraz sprawdzając realne zapotrzebowanie na biomasę. Z czasem, na podstawie zebranych doświadczeń, można zwiększać areał upraw energetycznych, optymalizując równocześnie płodozmian i wykorzystanie nawozów organicznych.
Strategiczne planowanie obejmuje także analizę ryzyka: zmienności plonów w latach suchych, możliwych problemów z chorobami lub szkodnikami oraz zmian w polityce energetycznej i rolnej. Dobrze udokumentowane wyniki ekonomiczne i środowiskowe z kolejnych lat uprawy pozwalają podejmować świadome decyzje, a także stanowią argument w rozmowach z bankami, doradcami i jednostkami certyfikującymi. Rolnik ekologiczny, który traktuje rośliny energetyczne jako integralny element systemu gospodarowania, ma szansę na stabilny rozwój i większą odporność swojego gospodarstwa na wyzwania przyszłości.
FAQ – najczęstsze pytania o uprawę roślin energetycznych w BIO
Jakie rośliny energetyczne są najbezpieczniejsze na początek w gospodarstwie ekologicznym?
Na początek najlepiej wybrać gatunki dobrze znane w warunkach lokalnych, o sprawdzonej odporności i prostej agrotechnice. Dla większości gospodarstw BIO będą to zboża przeznaczone na słomę opałową, mieszanki traw i motylkowych na biomasę oraz wierzba energetyczna na wilgotniejsze stanowiska. Warto zacząć od niewielkiej powierzchni, aby sprawdzić warunki siedliskowe, dostępność sprzętu i rzeczywiste możliwości zagospodarowania biomasy w gospodarstwie lub sprzedaży lokalnej.
Czy uprawa roślin energetycznych nie zuboży gleby w gospodarstwie BIO?
Prawidłowo zaplanowana uprawa roślin energetycznych nie tylko nie zuboży gleby, ale może poprawić jej strukturę i zawartość próchnicy. Kluczowe jest włączenie tych roślin do płodozmianu, stosowanie nawozów organicznych oraz pozostawianie części resztek na polu. Byliny o głębokim systemie korzeniowym, jak wierzba czy miskant, wiążą w glebie dużo materii organicznej. Dodatkowo, jeśli biomasę wykorzystuje się w gospodarstwie, popiół lub digestat mogą wracać na pola jako źródło składników pokarmowych.
Jak poradzić sobie z zachwaszczeniem plantacji energetycznej bez chemii?
Najważniejsze jest dobre przygotowanie stanowiska przed założeniem plantacji oraz silny rozwój roślin w pierwszych latach. Stosuje się mechaniczne zwalczanie chwastów w międzyrzędziach, mulczowanie powierzchni słomą lub rozdrobnioną biomasą, a w razie potrzeby także ręczne pielenie. Duże znaczenie ma dobór gatunków o szybkim starcie wiosennym i tworzących gęsty łan, który sam ogranicza zachwaszczenie. W płodozmianie warto uwzględniać rośliny konkurencyjne wobec chwastów oraz poplony, które przykrywają glebę poza głównym okresem wegetacji.
Czy w gospodarstwie ekologicznym opłaca się inwestować w małą biogazownię?
Opłacalność małej biogazowni zależy od wielkości gospodarstwa, dostępności substratu (gnojowica, obornik, odpady zielone, biomasa energetyczna) oraz lokalnych cen energii. W wielu gospodarstwach BIO biogazownia pozwala zagospodarować nadwyżki materii organicznej, zmniejszyć uciążliwości zapachowe oraz produkować własną energię elektryczną i cieplną. Należy jednak uwzględnić koszty inwestycyjne, wymagania formalne i konieczność stałej obsługi. Decyzja powinna być poprzedzona szczegółową analizą techniczno-ekonomiczną i konsultacją z doradcą OZE.
Jak pogodzić uprawę roślin energetycznych z ochroną bioróżnorodności?
Najlepszym rozwiązaniem jest unikanie wielkoobszarowych monokultur i tworzenie urozmaiconej struktury zasiewów. Rośliny energetyczne warto sadzić w pasach, na glebach słabszych lub podmokłych, gdzie pełnią także funkcję przeciwerozyjną i biocenotyczną. Dobrze jest pozostawiać miedze, zadrzewienia, oczka wodne i pasy kwietne dla owadów pożytecznych oraz ptaków. Wprowadzenie gatunków miododajnych w międzyplonach zwiększa dostępność pożytku dla zapylaczy. Tak zaplanowany system łączy produkcję biomasy z realną ochroną przyrody.
