Uprawa pomidorów należy do najbardziej opłacalnych i satysfakcjonujących kierunków produkcji ogrodniczej w Polsce. Odpowiedni dobór odmiany do stanowiska, właściwe przygotowanie gleby, zaplanowanie nawadniania oraz ochrona przed chorobami i szkodnikami decydują zarówno o plonie, jak i jakości owoców. Warto łączyć doświadczenia praktyczne rolników z aktualnymi zaleceniami doradztwa ogrodniczego, aby maksymalnie wykorzystać potencjał tej wymagającej, ale wdzięcznej rośliny.
Charakterystyka pomidora i wymagania stanowiskowe
Pomidory to rośliny o wysokich wymaganiach cieplnych, pokarmowych i wodnych. Dobrze reagują na precyzyjne nawożenie, ochronę i staranne prowadzenie roślin. Kluczem do sukcesu jest zrozumienie specyfiki gatunku oraz dopasowanie technologii uprawy do warunków gospodarstwa – czy to będzie uprawa polowa, tunelowa, czy szklarnie wysokotowarowe.
Wymagania glebowe i pH
Pomidor najlepiej rośnie na glebach żyznych, przewiewnych, dobrze utrzymujących wilgoć, ale niepodmokłych. Optymalne pH gleby to 6,0–6,8. Na glebach kwaśnych konieczne jest wapnowanie, najlepiej jesienią, z wykorzystaniem wapna węglanowego lub magnezowego. Gleby zbyt ciężkie warto rozluźnić poprzez przyorywanie masy organicznej, stosowanie obornika, kompostu oraz regularne uprawki agregatem zębato-talerzowym.
W uprawie intensywnej zaleca się badanie zasobności gleby co 2–3 lata. Analiza chemiczna umożliwia precyzyjne dobranie dawek składników: azot, fosfor, potas, magnez i mikroelementy. Przy planowaniu nawożenia należy brać pod uwagę zasobność stanowiska po przedplonie oraz obecność naturalnej materii organicznej (obornik, przyorane międzyplony).
Wymagania cieplne i świetlne
Pomidory są wrażliwe na niską temperaturę – zarówno w gruncie, jak i pod osłonami. Minimalna temperatura gleby przy sadzeniu rozsady to 12–14°C, a optymalna temperatura powietrza w dzień wynosi 22–26°C. Spadki poniżej 10°C hamują wzrost, sprzyjają rozwojowi chorób i słabemu zawiązywaniu owoców. W tunelach i szklarniach konieczna jest dobra wentylacja, aby uniknąć przegrzewania roślin przy silnym nasłonecznieniu.
Pomidory są roślinami światłolubnymi – wymagają stanowisk w pełnym słońcu. Zacienienie przez drzewa, zabudowania czy zbyt gęsty siew innych roślin w sąsiedztwie obniża plon, sprzyja wyciąganiu się roślin i zwiększa podatność na choroby. W tunelach foliowych warto stosować folie rozpraszające światło, które zmniejszają ryzyko przypaleń owoców i równomierniej oświetlają całą roślinę.
Przedplon i płodozmian
Ze względu na podatność na choroby odglebowe (m.in. fuzariozy, werticiliozy) oraz nicienie, pomidor wymaga starannego planowania zmianowania. Unika się sadzenia go po innych psiankowatych: ziemniaku, papryce, bakłażanie. Najlepsze przedplony to zboża (poza kukurydzą w monokulturze), rośliny bobowate (łubin, groch, bobik), cebula, sałata oraz dyniowate. Przerwa w uprawie pomidora na tym samym stanowisku powinna wynosić przynajmniej 3–4 lata.
Dobrym rozwiązaniem w gospodarstwach ekologicznych i integrowanych jest wysiew międzyplonów: facelii, gryki, gorczycy białej, mieszanek z udziałem roślin motylkowych. Przyoranie zielonej masy poprawia strukturę gleby, zwiększa zawartość próchnicy i ogranicza zachwaszczenie.
Sprawdzone odmiany pomidorów gruntowych
Dobór odmiany jest jednym z najważniejszych elementów planowania produkcji. Odmiany różnią się siłą wzrostu, wymaganiami nawozowymi, terminem dojrzewania, odpornością na choroby oraz przeznaczeniem – na rynek świeży, do przetwórstwa, na przecier, koncentrat lub mrożenie. Warto korzystać zarówno z odmian tradycyjnych, jak i nowoczesnych hybryd typu F1.
Odmiany wczesne i średnio wczesne do gruntu
W uprawie polowej ważna jest przede wszystkim wczesność, odporność na chłody i zdolność do wiązania owoców w zmiennych warunkach. Wczesne odmiany pozwalają na uzyskanie atrakcyjnej ceny sprzedaży na początku sezonu, ale ich plon może być niższy niż odmian późniejszych.
Popularne typy odmian wczesnych i średnio wczesnych:
- Odmiany karłowe (samokończące) – niska wysokość, brak konieczności intensywnego cięcia i podwiązywania, dawne i nowsze kreacje nadają się do mechanicznego zbioru na potrzeby przetwórstwa.
- Odmiany wysokie (indeterminantne) – wymagają palikowania lub siatek, ale dają dłuższy okres zbiorów i wyższą jakość owoców na rynek świeży.
- Odmiany o owocach typu malinowego – cenione przez konsumentów za smak i wygląd, jednak bardziej wrażliwe na warunki przechowywania i transport.
Przy wyborze konkretnej odmiany warto sprawdzić m.in. odporności genetyczne: na brunatną plamistość liści, fuzariozę, nicienie, wirusa mozaiki tytoniu oraz możliwość uprawy bez chemicznej dezynfekcji gleby. Dobrze dobrana odmiana pozwala znacząco obniżyć koszty ochrony.
Odmiany do przetwórstwa i na rynek świeży
Odmiany pomidorów do przetwórstwa muszą spełniać inne kryteria niż odmiany na rynek świeży. W przetwórstwie ważne są: wysoka zawartość suchej masy, intensywne wybarwienie miąższu, równomierne dojrzewanie i przydatność do zbioru mechanicznego. W przypadku pomidorów sałatkowych i deserowych liczy się natomiast smak, wyrównanie owoców, wygląd skórki oraz trwałość pozbiorcza.
Na rynek świeży rośnie zainteresowanie pomidorami malinowymi, koktajlowymi oraz typu śliwkowego. Konsumenci zwracają uwagę na aromat i słodycz, dlatego rolnicy często łączą w uprawie odmiany typowo towarowe o wysokim plonie z kilkoma odmianami o wyjątkowym smaku, przeznaczonymi na sprzedaż bezpośrednią: targowiska, lokalne sklepy, sprzedaż prosto z gospodarstwa.
Dobór odmian do warunków klimatycznych i glebowych
Różnice klimatyczne pomiędzy regionami Polski sprawiają, że ta sama odmiana może dawać odmienne wyniki w różnych gospodarstwach. W rejonach o chłodniejszej wiośnie (północ, północny-wschód) lepiej sprawdzają się odmiany bardziej odporne na chłód, które dobrze wiążą owoce przy niższej temperaturze. W centrum i na południu kraju można korzystać z odmian o nieco dłuższym okresie wegetacji i większym potencjale plonowania.
Na glebach lżejszych warto wybierać odmiany o silniejszym systemie korzeniowym, dobrze znoszące okresowe przesuszenia. Na glebach cięższych i wilgotniejszych sprawdzają się odmiany mniej podatne na choroby fizjologiczne, takie jak sucha zgnilizna wierzchołkowa. W gospodarstwach ekologicznych szczególne znaczenie mają odmiany o wysokiej naturalnej tolerancji na choroby grzybowe i bakteryjne.
Uprawa pomidorów szklarniowych i tunelowych
Uprawa pomidorów pod osłonami umożliwia znaczące przedłużenie sezonu, uzyskanie wyższych plonów oraz produkcję owoców o powtarzalnej jakości. Dla wielu ogrodników i rolników to podstawa dochodowej produkcji ogrodniczej. Kluczowe jest tu odpowiednie zarządzanie mikroklimatem: temperaturą, wilgotnością, oświetleniem i ruchem powietrza.
Wybór systemu uprawy: gleba czy podłoża inertne
W nowoczesnych szklarniach dominują systemy bezglebowe, wykorzystujące wełnę mineralną, kokos, perlity i inne podłoża inertne. Pozwalają one na bardzo precyzyjne sterowanie nawożeniem i nawadnianiem, ograniczają problemy z chorobami odglebowymi i umożliwiają intensywną produkcję wieloletnią. W mniejszych tunelach foliowych wciąż popularna jest uprawa w gruncie lub z zastosowaniem zagonów wysłanych matami kokosowymi.
W przypadku uprawy w glebie bardzo istotne jest regularne odkażanie stanowiska metodami chemicznymi lub biologicznymi (np. poprzez stosowanie preparatów mikrobiologicznych, biofumigację, staranny płodozmian). W systemach bezglebowych niezbędna jest kontrola jakości wody, składu pożywki, pH i przewodności elektrycznej (EC).
Sadzenie rozsady i obsada roślin
Rozsadę pomidora szklarniowego produkuje się najczęściej w multiplatach lub kostkach wełny mineralnej. Rośliny powinny być zdrowe, krępe, mieć dobrze rozwinięty system korzeniowy i nieprzerośniętą bryłę korzeniową. Odpowiedni wiek rozsady to zwykle 5–7 tygodni w zależności od odmiany i warunków uprawy.
W szklarniach i tunelach stosuje się różne schematy sadzenia, najczęściej 2–3 rzędy na zagonie, z gęstością 2,2–3,3 rośliny/m². Gęstość zależy od siły wzrostu odmiany, wysokości konstrukcji, planowanego systemu prowadzenia i technologii zbioru. Zbyt gęsta obsada sprzyja chorobom, zbyt rzadka – obniża plon całkowity z jednostki powierzchni.
Prowadzenie roślin, ogławianie i regulacja gron
W uprawie szklarniowej standardem jest prowadzenie roślin na jeden lub dwa pędy. Rośliny podwiązuje się do sznurków przymocowanych do konstrukcji szklarni, systematycznie usuwając pędy boczne (tzw. wilki). Pozwala to na lepsze doświetlenie liści i owoców, ogranicza ryzyko chorób oraz ułatwia zbiory.
Ogławianie pomidorów, czyli usuwanie wierzchołka wzrostu, wykonuje się zazwyczaj na 6–8 tygodni przed planowanym zakończeniem uprawy. Umożliwia to lepsze dojrzenie istniejących gron. W niektórych technologiach stosuje się przerzedzanie kwiatów lub zawiązków, aby poprawić wielkość i wyrównanie owoców, szczególnie w uprawie odmian wielkoowocowych i malinowych.
Ważną praktyką jest regulacja liczby liści na roślinie – usuwanie najniższych, starych liści poprawia przewiewność i ogranicza rozwój chorób, ale nie wolno przesadzać, aby nie osłabiać fotosyntezy. Zwykle na roślinie utrzymuje się 16–20 liści aktywnych.
Nawadnianie i fertygacja
Pod osłonami podstawowym narzędziem jest fertygacja – łączenie nawadniania z podawaniem nawozów w formie płynnej. Umożliwia to precyzyjne dostosowanie dawek składników do fazy rozwojowej roślin i warunków pogodowych. Kluczowe jest utrzymywanie odpowiedniego poziomu EC pożywki oraz monitorowanie zasolenia podłoża.
Woda do nawadniania powinna być dobrej jakości, o niewielkiej zawartości jonów sodu i chloru. Warto regularnie badać jej parametry, aby uniknąć kumulacji soli i problemów fizjologicznych. W tunelach nieogrzewanych często łączy się fertygację z okresowym podlewaniem czystą wodą, co pomaga wypłukać nadmiar soli z profilu glebowego.
Techniki uprawy pomidorów w gruncie
Uprawa gruntowa pozostaje kluczowym kierunkiem produkcji pomidorów w wielu gospodarstwach, szczególnie tych ukierunkowanych na przetwórstwo oraz sprzedaż bezpośrednią. Właściwe przygotowanie pola, nawożenie, termin sadzenia rozsady i walka z chwastami w dużym stopniu decydują o powodzeniu.
Przygotowanie pola i nawożenie podstawowe
Jesienią wykonuje się orkę zimową, najlepiej po zastosowaniu obornika w dawce 30–40 t/ha. Obornik nie tylko dostarcza składników pokarmowych, ale także poprawia strukturę gleby, zwiększa zawartość próchnicy i pojemność wodną. Na wiosnę glebę doprawia się agregatem, starając się uzyskać wyrównaną powierzchnię i dobry rozkład gruzełków.
Nawożenie mineralne planuje się w oparciu o analizę gleby, uwzględniając docelowy plon. Orientacyjne dawki dla upraw intensywnych to 100–160 kg N/ha, 80–120 kg P2O5/ha, 180–260 kg K2O/ha, przy czym część azotu podaje się pogłównie w czasie wegetacji. Warto stosować także nawozy magnezowe i wapniowe, które wpływają na odporność owoców na pękanie i suchą zgniliznę wierzchołkową.
Produkcja rozsady do gruntu
Rozsadę do uprawy gruntowej produkuje się zarówno w profesjonalnych szkółkach, jak i we własnym gospodarstwie. W przypadku samodzielnej produkcji ważne jest używanie kwalifikowanego materiału siewnego oraz substratów wolnych od patogenów. Siew nasion wykonuje się 6–8 tygodni przed planowanym wysadzeniem na miejsce stałe. Rośliny powinny być mocne, nieprzerośnięte, z 6–8 liśćmi właściwymi w momencie sadzenia.
Hartowanie rozsady – stopniowe obniżanie temperatury i zwiększanie przewiewności – jest niezbędne, by rośliny dobrze zniosły warunki polowe: wiatr, różnice temperatur, pełne nasłonecznienie. W okresie hartowania ogranicza się też podlewanie, co sprzyja lepszemu rozwojowi systemu korzeniowego.
Sadzenie rozsady i rozstawa
Termin sadzenia zależy od regionu oraz ryzyka przymrozków. Zwykle pomidory gruntowe wysadza się od połowy maja do początku czerwca, gdy minie zagrożenie spadków temperatury poniżej 0°C. W uprawach tunelowanych możliwe jest przyspieszenie terminu sadzenia nawet o 3–4 tygodnie, ale wymaga to stosowania dodatkowych zabezpieczeń przed chłodem (agrowłóknina, dogrzewanie).
Typowe rozstawy to 70–90 cm między rzędami i 30–50 cm w rzędzie, w zależności od siły wzrostu odmiany i sposobu prowadzenia roślin. W przypadku odmian wysokich przeznaczonych na rynek świeży często stosuje się palikowanie lub siatki pionowe, co ułatwia zbiór i poprawia zdrowotność roślin.
Odchwaszczanie i pielęgnacja
Chwasty konkurują z pomidorami o wodę i składniki pokarmowe, a także stanowią potencjalne źródło chorób i szkodników. Najskuteczniejsze jest łączenie kilku metod: zabiegów mechanicznych (opryskiwacze z belką herbicydową w sadzonkach, pielniki międzyrzędowe), ściółkowania oraz – tam gdzie dopuszczone – selektywnych herbicydów.
Ściółkowanie czarną folią, agrotkaniną lub naturalnymi materiałami (słoma, zrębki) ogranicza zachwaszczenie, stabilizuje temperaturę gleby i zmniejsza parowanie wody. W uprawach przydomowych oraz ekologicznych ściółkowanie jest jedną z kluczowych technik uprawy. Dodatkową korzyścią jest ochrona owoców przed kontaktem z glebą, co redukuje ryzyko gnicia i zabrudzeń.
Nawadnianie w uprawie gruntowej
Pomidory gruntowe wymagają równomiernego zaopatrzenia w wodę. Najlepszym rozwiązaniem jest nawadnianie kroplowe, które pozwala na precyzyjne dozowanie wody bez moczenia liści i owoców. Unika się w ten sposób sprzyjania rozwojowi chorób grzybowych. W czasie kwitnienia i intensywnego wiązania owoców nie powinno dochodzić do silnych wahań wilgotności gleby, bo prowadzi to do pękania owoców i zaburzeń fizjologicznych.
W gospodarstwach z ograniczonym dostępem do wody warto magazynować deszczówkę w zbiornikach i racjonalnie planować nawadnianie. Dobrą praktyką jest również zastosowanie nawozów o działaniu strukturotwórczym i retencyjnym, poprawiających zdolność gleby do zatrzymywania wody.
Choroby i szkodniki pomidorów – profilaktyka i ochrona
Ochrona pomidorów przed chorobami i szkodnikami to wyzwanie, zwłaszcza w latach o dużej zmienności warunków pogodowych. Skuteczne strategie ochrony łączą metody agrotechniczne, biologiczne i – tam gdzie konieczne – chemiczne, przy zachowaniu zasad integrowanej ochrony roślin.
Najważniejsze choroby pomidora
Do najgroźniejszych chorób należą: zaraza ziemniaka, alternarioza, szara pleśń, brunatna plamistość liści, fuzariozy, werticiliozy oraz choroby bakteryjne, jak bakteryjna cętkowatość i rak bakteryjny. W szklarniach istotne są również choroby wirusowe (np. wirus mozaiki pomidora, wirus brązowej plamistości).
Podstawą profilaktyki jest używanie zdrowej rozsady, dezynfekcja narzędzi, utrzymywanie odpowiedniej przewiewności uprawy, unikanie zraszania liści przy podlewaniu oraz usuwanie porażonych części roślin. W uprawach towarowych stosuje się programy ochrony bazujące na rotacji fungicydów o różnych mechanizmach działania, aby ograniczać rozwój odporności patogenów.
Szkodniki w uprawie gruntowej i pod osłonami
Pomidory są atakowane przez m.in. mszyce, mączliki, przędziorki, wciornastki, miniarki, a także przez szkodniki glebowe: drutowce, pędraki, rolnice. Pod osłonami szczególnie uciążliwe bywają mączlik szklarniowy i przędziorki, których zwalczanie wymaga monitoringu oraz precyzyjnego doboru środków ochrony lub organizmów pożytecznych.
W szklarniach coraz powszechniej stosuje się biologiczne metody ochrony: introdukcję drapieżnych roztoczy, błonkówek-parazytoidów, dobroczynków oraz pożytecznych chrząszczy i muchówek. Łącząc ochronę biologiczną z selektywnymi środkami chemicznymi można utrzymać populacje szkodników na poziomie nieszkodliwym ekonomicznie.
Choroby fizjologiczne i błędy uprawowe
Nie wszystkie problemy w uprawie pomidorów wynikają z patogenów czy szkodników. Wiele z nich to efekt niedoborów lub nadmiarów składników pokarmowych, nieprawidłowego nawadniania czy zbyt wysokiej temperatury. Częste są: sucha zgnilizna wierzchołkowa (deficyt wapnia i wody), pękanie owoców (wahania wilgotności), zielenienie piętki owocu (stres termiczny, silne nasłonecznienie).
Regularna lustracja plantacji, analiza tkanek roślinnych oraz obserwacja objawów wizualnych pozwalają szybko reagować na pierwsze symptomy zaburzeń. W praktyce ogrodniczej coraz większe znaczenie mają preparaty biostymulujące i aminokwasowe, które pomagają roślinom lepiej znosić stresy abiotyczne i utrzymywać wysoką jakość plonu.
Praktyczne porady dla rolników i ogrodników
Oprócz standardowych zaleceń agrotechnicznych istnieje szereg praktycznych wskazówek, które ułatwiają prowadzenie uprawy pomidora i sprzyjają uzyskaniu wysokiego, stabilnego plonu.
Planowanie produkcji i sprzedaży
Przed rozpoczęciem sezonu warto określić docelowy rynek zbytu: przetwórstwo, hurtownie, sklep własny, sprzedaż internetowa, bezpośrednia sprzedaż konsumencka. Od tego zależy struktura odmian, terminy sadzenia oraz intensywność prowadzenia uprawy. W przypadku gospodarstw mniejszych opłacalne może być postawienie na odmiany o wyjątkowym smaku i wysokiej jakości, które osiągają lepszą cenę na rynku lokalnym.
Dobrze jest też rozłożyć terminy sadzenia rozsady, aby wydłużyć okres zbiorów i uniknąć jednorazowego spiętrzenia prac. W szklarniach nowoczesnych stosuje się uprawy przedłużone, prowadzone od zimy do późnej jesieni, z kilkukrotnym dosadzaniem roślin lub z odmładzaniem pędów.
Optymalizacja kosztów nawożenia i ochrony
Rosnące ceny nawozów i środków ochrony roślin skłaniają do szukania oszczędności bez utraty plonu. Podstawą jest analiza gleby i wody oraz planowanie nawożenia w oparciu o rzeczywiste potrzeby roślin. Zastosowanie nawozów wieloskładnikowych z siarką, mikroelementami i magnezem pozwala ograniczyć liczbę zabiegów, a w niektórych przypadkach także dawki całkowite.
Warto korzystać z doradztwa nawozowego oraz systemów wspomagania decyzji, które na podstawie danych pogodowych i fazy rozwojowej sugerują terminy zabiegów fungicydowych. W uprawach pod osłonami bardzo pomocne są czujniki wilgotności gleby, temperatury i wilgotności powietrza, które pozwalają precyzyjnie sterować nawadnianiem i wietrzeniem.
Wdrażanie rozwiązań prośrodowiskowych
Nowoczesna produkcja pomidorów coraz częściej łączy wysoką wydajność z poszanowaniem środowiska. Obejmuje to m.in. oszczędne gospodarowanie wodą, redukcję zużycia energii, racjonalne stosowanie środków ochrony roślin oraz wykorzystanie biologicznych metod ochrony. Coraz popularniejsze są także instalacje fotowoltaiczne na szklarniach i tunelach, które częściowo pokrywają zapotrzebowanie na energię elektryczną.
W gospodarstwach nastawionych na sprzedaż bezpośrednią duże znaczenie ma również budowa pozytywnego wizerunku: informowanie klientów o stosowanych praktykach, odmianach, metodach uprawy, a także transparentność w kwestii ochrony roślin. Pomaga to wyróżnić się na konkurencyjnym rynku i uzyskać lepszą cenę za produkt wysokiej jakości.
FAQ – najczęściej zadawane pytania o uprawę pomidorów
Jaką odmianę pomidora wybrać do małego tunelu foliowego?
Do małego tunelu foliowego najlepiej wybierać odmiany o umiarkowanej sile wzrostu, dobrze wiążące owoce w zmiennych warunkach temperatury i wilgotności. Sprawdzają się odmiany o owocach średniej wielkości lub typu malinowego, przeznaczone na rynek świeży. Warto zwrócić uwagę na odporności genetyczne na choroby liści i korzeni oraz możliwość prowadzenia roślin na jeden lub dwa pędy, co ułatwi pielęgnację i zbiór w ograniczonej przestrzeni.
Jak ograniczyć pękanie owoców pomidora w uprawie gruntowej?
Pękanie owoców najczęściej wynika z gwałtownych zmian wilgotności gleby – okresowego przesuszenia, a potem obfitego podlewania lub intensywnych opadów. Aby temu zapobiec, należy stosować równomierne nawadnianie kroplowe, ściółkować glebę wokół roślin oraz unikać zbyt wysokiego nawożenia azotem. Dobrym rozwiązaniem jest też wybór odmian mniej podatnych na pękanie i regularna kontrola stanu plantacji, szczególnie w okresach upałów i burz.
Czy w uprawie pomidorów warto stosować biostymulatory?
Biostymulatory mogą znacząco poprawić kondycję roślin, zwłaszcza w sytuacjach stresowych: przy przymrozkach, upałach, suszy lub po silnym porażeniu chorobami. Preparaty oparte na aminokwasach, ekstraktach alg czy kwasach humusowych wspierają rozwój systemu korzeniowego i procesy fizjologiczne. Nie zastępują jednak prawidłowego nawożenia ani ochrony chemicznej, dlatego należy traktować je jako uzupełnienie dobrze zaplanowanej technologii uprawy, a nie jej główny filar.
Jak często badać glebę pod uprawę pomidorów?
W intensywnej uprawie towarowej glebę warto badać co 2–3 lata, a w szklarniach i tunelach nawet częściej, szczególnie gdy stosowana jest fertygacja. Analiza umożliwia określenie zasobności w makro- i mikroelementy, pH oraz zasolenia, co pozwala precyzyjnie dobrać dawki nawozów. Regularne badania pomagają uniknąć nadmiernego nagromadzenia soli, niedoborów lub toksycznych nadmiarów składników, a w efekcie przekładają się na stabilne plony i lepszą jakość owoców.
Jakie są najważniejsze różnice między uprawą w gruncie a szklarniową?
Uprawa gruntowa jest silniej uzależniona od warunków pogodowych, ma niższe koszty inwestycyjne, ale zwykle krótszy sezon i mniejszą kontrolę nad mikroklimatem. Szklarnia lub tunel pozwalają sterować temperaturą, wilgotnością i nawożeniem, co daje wyższe plony i wcześniejsze zbiory, lecz wiąże się z większymi nakładami na konstrukcję, ogrzewanie oraz systemy nawadniania. Wybór technologii powinien zależeć od skali produkcji, dostępnego kapitału, rynku zbytu oraz doświadczenia producenta.
