Kapusta włoska, choć w Polsce wciąż rzadziej spotykana niż biała, coraz częściej trafia na pola towarowe i do gospodarstw nastawionych na sprzedaż bezpośrednią. Jej charakterystycznie pomarszczone liście, dobra zimotrwałość oraz wysoka wartość odżywcza sprawiają, że jest interesującą alternatywą w zmianowaniu warzyw kapustnych. Kluczem do opłacalnej produkcji jest jednak właściwy dobór stanowiska, odpowiednie przygotowanie gleby oraz precyzyjne dopasowanie nawożenia do potrzeb tej rośliny. W artykule znajdziesz praktyczne wskazówki dotyczące wymagań glebowych, pH, nawożenia, nawadniania oraz najczęstszych błędów popełnianych przy jej uprawie.
Charakterystyka kapusty włoskiej i jej znaczenie w gospodarstwie
Kapusta włoska (Brassica oleracea var. sabauda) należy do tej samej grupy botanicznej, co kapusta biała, czerwono-główna czy brukselka, ale wyróżnia się budową główki oraz większą tolerancją na chłody. Liście są mocno pofałdowane, delikatniejsze w smaku, a przy tym bogate w witaminę C, karotenoidy, błonnik i związki o działaniu prozdrowotnym. Dzięki temu rośnie popyt na ten gatunek zarówno wśród konsumentów indywidualnych, jak i gastronomii, co otwiera rolnikom nowe możliwości zbytu.
W praktyce polowej gatunek ten dobrze sprawdza się jako uzupełnienie asortymentu warzyw kapustnych, szczególnie w gospodarstwach prowadzących sprzedaż detaliczną, na targowiskach czy w systemach RWS. W odróżnieniu od kapusty białej, niektóre odmiany włoskiej lepiej znoszą niższe temperatury i mogą pozostać w polu dłużej jesienią, a nawet wchodzić w lekką zimę. Aby jednak w pełni wykorzystać ich potencjał, konieczne jest zapewnienie odpowiednich warunków glebowych, przede wszystkim właściwego odczynu i zasobności w składniki pokarmowe.
Kapusta włoska ma stosunkowo płytki, ale dobrze rozgałęziony system korzeniowy. Dzięki temu dość dobrze wykorzystuje składniki pokarmowe z wierzchnich warstw profilu glebowego, ale jednocześnie jest wrażliwa na przesuszenie oraz zaskorupienie powierzchni. To przekłada się na konkretne wymagania wobec struktury gleby, jej zwięzłości, a także sposobu uprawy przedsiewnej i pielęgnacji międzyrzędzi. Właściwe przygotowanie stanowiska, połączone z rozsądnym nawożeniem organicznym i mineralnym, pozwala uzyskać wyrównane, dobrze zamknięte główki o wysokiej jakości handlowej.
Wymagania glebowe, pH i struktura pod uprawę kapusty włoskiej
Kapusta włoska najlepiej udaje się na glebach o uregulowanych stosunkach wodno-powietrznych, zasobnych w próchnicę, ciepłych, ale nie przesychających. Najkorzystniejsze są gleby gliniasto-piaszczyste i lessowe, o dobrej strukturze gruzełkowatej, które łatwo się uprawia, a jednocześnie dobrze zatrzymują wodę. Na glebach bardzo lekkich plon będzie mocno uzależniony od nawadniania i intensywnego nawożenia organicznego, natomiast gleby ciężkie, zlewne i podmokłe sprzyjają chorobom systemu korzeniowego oraz słabemu ukorzenieniu rozsady.
Odczyn gleby ma kluczowe znaczenie w uprawie wszystkich kapustnych, a w przypadku kapusty włoskiej jest to szczególnie istotne ze względu na wrażliwość na kiłę kapusty. Optymalne pH dla tego gatunku mieści się w przedziale 6,5–7,2. Na glebach zakwaszonych wzrasta presja patogenów glebowych oraz ograniczone jest pobieranie wapnia, magnezu i fosforu, co przekłada się na słabszy wzrost i większą podatność na choroby. Dlatego zabieg wapnowania powinien być zaplanowany przynajmniej na rok przed planowaną uprawą, najlepiej pod roślinę przedplonową w zmianowaniu.
W praktyce warto korzystać z aktualnych analiz glebowych, wykonywanych co 3–4 lata, aby mieć pełną informację o pH i zasobności gleby. Do odkwaszania gleb lekkich polecane są nawozy wapniowe szybko działające (np. kreda granulowana), natomiast na glebach średnich i cięższych dobrze sprawdzają się nawozy węglanowe o wolniejszym działaniu, stosowane jesienią. Uprawa kapusty włoskiej na glebach o pH poniżej 6,0 wiąże się z wysokim ryzykiem strat, zwłaszcza na stanowiskach o dużej presji kiły kapusty. W takich warunkach konieczne jest wydłużenie przerwy w zmianowaniu i rozważenie innych gatunków mniej wrażliwych.
Struktura gleby powinna umożliwiać łatwe przenikanie wody i powietrza oraz swobodny rozwój korzeni. Glebę należy doprowadzić do stanu średnio zwięzłego, unikając zarówno przesadnego rozpylenia, jak i zbyt dużych brył. Zbyt gruba warstwa zaskorupiająca się po opadach lub podlewaniu utrudnia wschody i przyjmowanie się rozsady, natomiast bardzo luźna, przesuszająca się wierzchnia warstwa ogranicza dostęp wody do włośników. Dobrze przygotowane stanowisko, z równą powierzchnią, ułatwia również mechaniczne pielęgnacje międzyrzędzi i ogranicza straty wody poprzez nierównomierne spływanie opadów.
Ważnym elementem jest zawartość próchnicy. Kapusta włoska dobrze reaguje na gleby bogatsze w substancję organiczną, gdzie dzięki lepszej pojemności wodnej i sorpcyjnej rośliny dysponują większym buforem wody i składników odżywczych. Szczególnie cenne są nawozy naturalne, takie jak obornik bydlęcy lub kompost z resztek roślinnych, które nie tylko dostarczają składników pokarmowych, ale też poprawiają strukturę gleby. W gospodarstwach bezzwierzęcych warto wprowadzać nawozy zielone, np. mieszanki z bobowatymi, przyorywane przed uprawą warzyw kapustnych.
Przygotowanie stanowiska, zmianowanie i dobór przedplonów
Ze względu na duże potrzeby pokarmowe oraz wrażliwość na choroby odglebowe kapusta włoska wymaga starannie przemyślanego miejsca w zmianowaniu. Najlepsze efekty daje uprawa po roślinach wcześnie schodzących z pola, które pozostawiają stanowisko dobrze odchwaszczone i zasobne w próchnicę. Dobrym przedplonem są zboża ozime, w szczególności pszenżyto i pszenica, a także rośliny motylkowe drobnonasienne i mieszanki poplonowe przeznaczone na nawóz zielony. Nie zaleca się sadzenia kapusty włoskiej po innych kapustnych ani po roślinach rzepakowatych przez minimum 3–4 lata, aby ograniczyć szerzenie się kiły kapusty i innych patogenów specyficznych dla tej rodziny.
W praktyce dobrze sprawdza się system, w którym po zbożu ozimym wysiewa się poplon złożony z roślin szybko rosnących, np. facelii, seradeli, wyki, a następnie przyoruje je późnym latem lub wczesną jesienią. Dzięki temu zwiększa się zawartość próchnicy w glebie, poprawia jej struktura i aktywność biologiczna. Kapusta włoska szczególnie dobrze reaguje na stanowiska po roślinach bobowatych, które wzbogacają glebę w azot i zwiększają jej żyzność. W takim układzie można częściowo ograniczyć dawki nawozów azotowych, zachowując wysoki plon i dobrą jakość główek.
Przygotowanie roli pod kapustę włoską należy rozpocząć wystarczająco wcześnie. Po zbiorze przedplonu wykonuje się podorywkę z bronowaniem, aby wymieszać resztki pożniwne i pobudzić wschody chwastów. Następnie, po ich wzejściu, wykonuje się orkę przedzimową na głębokość 25–30 cm, pozostawiając rolę w ostrej skibie. Ułatwia to gromadzenie wody z opadów zimowych i poprawia strukturę gleby. Na glebach lżejszych, szczególnie narażonych na wysuszanie, można ograniczyć głębokość orki, ale ważne jest dokładne wymieszanie resztek roślinnych i nawozów organicznych.
Na wiosnę, kiedy gleba obeschnie, przystępuje się do uprawy przedsiewnej lub przedsadzeniowej. Stosuje się kultywator z broną i wałem strunowym lub uprawowo-siewny agregat, dążąc do uzyskania równej powierzchni i odpowiednio wyrównanej, niezbyt zwięzłej warstwy wierzchniej. Przesadne spulchnianie prowadzi do nadmiernego przesychania gleby i osiadania po opadach, co utrudnia prowadzenie pielęgnacji i nawadniania. W gospodarstwach dysponujących uprawą pasową (strip-till) można rozważyć jej zastosowanie w produkcji rozsady sadzonej, co pozwala na ograniczenie liczby przejazdów i lepsze zachowanie wilgotności gleby.
Ważnym elementem jest systematyczne odchwaszczanie stanowiska przed posadzeniem rozsady. Chwasty wieloletnie, takie jak perz, ostrożeń, mniszek, powinny zostać zredukowane już na etapie upraw przedplonowych. W razie potrzeby można wykorzystać herbicydy nieselektywne stosowane na ściernisko lub przed orką zimową, pamiętając o przestrzeganiu okresów karencji i wymogów integrowanej ochrony roślin. Czystość pola przed założeniem plantacji ma szczególne znaczenie w gospodarstwach ekologicznych, gdzie późniejsze mechaniczne zwalczanie chwastów w międzyrzędziach jest bardziej pracochłonne.
Nawożenie organiczne i mineralne w zależności od typu gleby
Kapusta włoska należy do roślin o dużych wymaganiach pokarmowych, porównywalnych z kapustą białą. Wysoki plon handlowy, szczególnie przy uprawie intensywnej, wymaga dostarczenia odpowiednich ilości azotu, fosforu, potasu, wapnia, magnezu oraz mikroelementów. Podstawą jest jednak dobrze zbilansowane nawożenie organiczne, które nie tylko dostarcza składników, ale też poprawia strukturę i pojemność sorpcyjną gleby. Najcenniejszym nawozem jest obornik, najlepiej bydlęcy, rozłożony i równomiernie wymieszany z glebą jesienią pod orkę zimową.
Przeciętne dawki obornika pod kapustę włoską mieszczą się w przedziale 30–40 t/ha, w zależności od zasobności gleby i planowanego poziomu intensywności produkcji. Na glebach lżejszych warto stosować wyższe dawki, natomiast na glebach żyznych można je nieco ograniczyć, uzupełniając nawożeniem mineralnym. W gospodarstwach bez dostępu do nawozów naturalnych dobrym rozwiązaniem jest kompost z resztek roślinnych, obornika z ferm drobiu (po odpowiednim przygotowaniu) lub sfermentowana gnojowica stosowana w precyzyjnych dawkach.
Nawożenie mineralne powinno być oparte na aktualnych wynikach analiz glebowych. Przyjmuje się orientacyjnie, że dla uzyskania wysokiego plonu (50–70 t/ha) zapotrzebowanie kapusty włoskiej na główne składniki wynosi około 180–230 kg N/ha, 80–100 kg P2O5/ha oraz 220–280 kg K2O/ha. Dokładne wartości należy dopasować do zasobności gleby, przedplonu, rodzaju nawożenia organicznego i intensywności planowanej produkcji. Na glebach zasobnych w fosfor i potas można wprowadzać mniejsze dawki, uzupełniające, jedynie kompensujące wynoszenie składników z plonem.
Azot należy stosować dzieląc dawkę na 2–3 części. Około 30–40% dawki podaje się przedsadzeniowo, mieszając nawóz w warstwie ornej, a pozostałą ilość w formie pogłównej w dwóch terminach: po przyjęciu się rozsady (3–4 tygodnie po posadzeniu) i w fazie intensywnego wiązania główek. Na glebach lżejszych i w warunkach intensywnego nawadniania warto zwiększyć liczbę dawek, aby ograniczyć straty azotu przez wypłukiwanie. W praktyce dobrze sprawdzają się nawozy azotowe zawierające formę amonową i amidową, zwłaszcza na stanowiskach o średniej zwięzłości.
Fosfor i potas najlepiej zastosować przedsiewnie lub przedsadzeniowo, jesienią lub wczesną wiosną, tak aby zdążyły się dobrze wymieszać z glebą. Na glebach cięższych, gdzie istnieje ryzyko przyorywania nawozów zbyt głęboko, zaleca się płytsze mieszanie w warstwie 10–15 cm. Kapusta włoska jest szczególnie wrażliwa na niedobór potasu, który odpowiada za gospodarkę wodną, jędrność tkanek i odporność na stresy abiotyczne. W przypadku niedoborów magnezu warto stosować nawozy wieloskładnikowe zawierające ten pierwiastek lub uzupełniająco nawożenie dolistne solami magnezowymi.
Bardzo ważnym składnikiem jest wapń, odpowiedzialny za jędrność liści i ograniczanie chorób fizjologicznych. Niedobór wapnia prowadzi do zjawiska wewnętrznego brązowienia główek i gorszej trwałości pozbiorczej. Utrzymanie optymalnego pH gleby i odpowiedniego poziomu wapnia dostępnego zapewnia lepsze pobieranie tego składnika. W razie potrzeby można sięgnąć po nawozy wapniowe dolistne w trakcie wegetacji, szczególnie w okresach szybkiego przyrostu masy liściowej.
Nie wolno zapominać o mikroelementach, takich jak bor, mangan, molibden i cynk. Kapustne, w tym kapusta włoska, są wrażliwe zwłaszcza na niedobór boru, objawiający się m.in. pękaniem głąbów, zniekształceniem główek i czernieniem tkanek. Na glebach lżejszych i o wyższym pH łatwo dochodzi do deficytu tego pierwiastka, dlatego w programie nawożenia warto przewidzieć przynajmniej 1–2 zabiegi dolistne nawozami borowymi, dostosowując dawkę do zaleceń producenta. Regularne monitorowanie stanu odżywienia roślin pozwala na wczesne reagowanie i korygowanie programu nawożenia.
Nawadnianie, gospodarka wodna i wpływ warunków wilgotnościowych
Kapusta włoska jest rośliną o wysokim zapotrzebowaniu na wodę, zwłaszcza w okresie intensywnego wzrostu masy liściowej i wiązania główek. Choć bywa uznawana za nieco bardziej tolerancyjną na chłody niż kapusta biała, nie oznacza to mniejszej wrażliwości na suszę. W warunkach niedoboru wody rośliny tworzą mniejsze, luźniejsze główki, o gorszej jakości handlowej, liście mogą się przebarwiać, a wzrost zostaje zahamowany. Dlatego już na etapie wyboru stanowiska warto uwzględnić możliwości nawadniania oraz retencji wody w glebie.
Największe zapotrzebowanie na wodę przypada na czas od kilku tygodni po posadzeniu rozsady aż do fazy wykształcania się główek. W tym okresie regularne opady lub nawadnianie są kluczowe dla zapewnienia równomiernego przyrostu biomasy. Na glebach lżejszych, o małej pojemności wodnej, często konieczne jest nawadnianie już w pierwszych tygodniach po przyjęciu się rozsady, zwłaszcza przy wysokich temperaturach. Z kolei na glebach zwięzłych należy unikać zalewania stanowiska i zbyt długotrwałego zalegania wody, które sprzyja rozwojowi chorób korzeni.
W praktyce polowej najczęściej stosuje się deszczowanie, które jednak przy niewłaściwym prowadzeniu może sprzyjać rozwojowi chorób grzybowych, takich jak mączniak rzekomy czy alternarioza. Warto więc unikać długotrwałego utrzymywania mokrej powierzchni liści, szczególnie w godzinach wieczornych i nocnych. Lepszym rozwiązaniem, choć bardziej kosztownym inwestycyjnie, jest nawadnianie kroplowe, które pozwala podawać wodę bezpośrednio w strefę korzeni oraz łączyć nawadnianie z fertygacją. Dzięki temu możliwe jest lepsze wykorzystanie składników pokarmowych oraz ograniczenie strat wody przez parowanie.
Szczególnie groźne dla kapusty włoskiej są okresy nagłej suszy w połączeniu z wysokimi temperaturami. Rośliny wchodzą wtedy w stan stresu, przestają rosnąć, a po przywróceniu wilgotności mogą reagować pękaniem główek. Aby temu zapobiec, należy utrzymywać możliwie stabilny poziom wilgotności gleby, unikając skrajnych wahań. Pomocne jest także stosowanie ściółkowania międzyrzędzi, zwłaszcza w uprawach mniejszoobszarowych, przy użyciu słomy, kompostu lub biodegradowalnych folii. Ściółka zmniejsza parowanie, ogranicza zachwaszczenie i sprzyja rozwojowi korzystnej mikroflory glebowej.
Ważnym elementem gospodarki wodnej jest również zapobieganie zaskorupianiu się gleby po deszczach i podlewaniu. Zbita, nieprzepuszczalna skorupa ogranicza dostęp powietrza do korzeni, utrudnia wnikanie wody w głąb profilu i sprzyja powierzchniowemu spływowi. Regularne płytkie spulchnianie międzyrzędzi broną chwastownikiem, kultywatorem lub obsypnikiem pozwala utrzymać luźną warstwę wierzchnią i zmniejszyć straty wody. Zabieg ten warto łączyć z mechanicznym niszczeniem chwastów, co dodatkowo poprawia warunki wilgotnościowe w obrębie systemu korzeniowego kapusty.
Praktyczne wskazówki agrotechniczne i najczęstsze błędy
W produkcji kapusty włoskiej na cele towarowe dominują nasadzenia z rozsady, co pozwala lepiej kontrolować obsadę, terminowość plonowania i wyrównanie plantacji. Rozsadę produkuje się w wielodoniczkach lub skrzynkach, stosując podłoże o dobrej strukturze i uregulowanym pH. Kluczowe jest unikanie stresów wodnych i temperaturowych w okresie produkcji rozsady, ponieważ zahamowanie wzrostu na tym etapie przekłada się na późniejsze problemy z wiązaniem główek. Rozsadę należy sadzić na pole w momencie, gdy jest dobrze zahartowana, ma 4–6 liści właściwych i mocny system korzeniowy.
Jednym z typowych błędów jest sadzenie rozsady na stanowisku o zbyt niskim pH i bez aktualnej wiedzy o zasobności gleby. Skutkuje to częstym występowaniem kiły kapusty, przede wszystkim przy krótkim zmianowaniu i uprawie po innych kapustnych. Kiła prowadzi do rozwoju charakterystycznych narośli na korzeniach i w konsekwencji zamierania roślin lub znacznego obniżenia plonu. Aby ograniczyć to ryzyko, należy stosować odpowiednio długie przerwy w uprawie tej grupy roślin, starannie wapnować gleby kwaśne oraz unikać przenawożenia azotem, które osłabia odporność roślin.
Innym częstym problemem jest nadmierne nawożenie azotem, zwłaszcza w późniejszych fazach wegetacji. Prowadzi to do nadmiernego wzrostu wegetatywnego, luźnej struktury główek, zwiększonej podatności na choroby, a także gorszej trwałości przechowalniczej. Zbyt wysokie dawki azotu, szczególnie bez zbilansowania z potasem i wapniem, skutkują również zwiększonym gromadzeniem azotanów w tkankach, co jest niepożądane z punktu widzenia jakości żywności. Dlatego dawki azotu należy dostosowywać do rzeczywistych potrzeb roślin, warunków pogodowych i typu gleby.
W praktyce często obserwuje się także zbyt gęstą obsadę roślin. Kapusta włoska, zwłaszcza odmiany późniejsze, wymagają odpowiedniej przestrzeni, aby wykształcić duże, dobrze wypełnione główki. Zbyt małe odległości między roślinami powodują, że konkurują one o światło, wodę i składniki pokarmowe, co skutkuje drobnieniem plonu i nierównomiernością dojrzewania. Ponadto zagęszczona plantacja jest trudniejsza w pielęgnacji, słabiej przewietrzana i bardziej podatna na rozwój chorób liści, szczególnie w wilgotne lata. W efekcie może być konieczne stosowanie dodatkowych zabiegów ochronnych, co podnosi koszty produkcji.
Istotnym elementem jest również właściwy dobór odmian do warunków glebowych i klimatycznych danego gospodarstwa. Odmiany wcześniejsze, przeznaczone na zbiory letnie, lepiej udają się na stanowiskach cieplejszych, szybciej nagrzewających się, natomiast odmiany późniejsze, z przeznaczeniem na zbiór jesienny, wymagają gleb o wyższej pojemności wodnej i stabilniejszej strukturze. Wybierając odmiany, warto zwrócić uwagę na ich wymagania pokarmowe, odporność na konkretnie występujące w danym rejonie choroby oraz zdolność do dłuższego utrzymania się w polu bez utraty jakości.
Kolejnym zaniedbywanym aspektem jest systematyczna kontrola stanu zdrowotnego roślin i gleby. Regularne lustracje plantacji pozwalają szybko wychwycić pierwsze objawy niedoborów składników pokarmowych, chorób i szkodników. Wczesna reakcja, np. w postaci zabiegów dolistnych mikroelementami, korygowania dawek nawozów czy zmian w strategii nawadniania, może zapobiec poważniejszym stratom plonu. W gospodarstwach nastawionych na wysoką jakość handlową, w tym na sprzedaż do sieci handlowych, warto korzystać z pomocy doradców agrotechnicznych i laboratoriów wykonujących analizy roślin i gleby.
FAQ – najczęstsze pytania dotyczące wymagań glebowych kapusty włoskiej
Jakie pH gleby jest najlepsze dla kapusty włoskiej i co zrobić, gdy gleba jest zbyt kwaśna?
Kapusta włoska najlepiej rośnie przy pH 6,5–7,2. Na glebach kwaśnych częściej pojawia się kiła kapusty, a rośliny słabiej pobierają wapń i fosfor. Jeśli analiza glebowa wykaże pH poniżej 6,0, należy zaplanować wapnowanie co najmniej rok przed uprawą – najlepiej pod roślinę przedplonową. Na glebach lekkich warto użyć szybkodziałającej kredy granulowanej, na cięższych nawozów węglanowych stosowanych jesienią, pamiętając o odpowiednim wymieszaniu ich w warstwie ornej.
Czy kapusta włoska może być uprawiana na glebach bardzo lekkich i piaszczystych?
Na glebach bardzo lekkich uprawa kapusty włoskiej jest możliwa, ale wymaga intensywniejszej agrotechniki. Konieczne jest zwiększenie udziału nawożenia organicznego (obornik, kompost, nawozy zielone), aby poprawić pojemność wodną i próchnicę. Niezbędne jest również regularne nawadnianie, zwłaszcza w okresie wiązania główek. Przedplonem powinny być rośliny poprawiające strukturę gleby, a dawki nawozów mineralnych trzeba dzielić na kilka części, by ograniczyć wypłukiwanie składników w głąb profilu.
Jakie przedplony są najlepsze pod kapustę włoską i jak długo trzeba przerwać uprawę po innych kapustnych?
Najlepsze przedplony to zboża ozime, rośliny bobowate drobnonasienne oraz mieszanki poplonowe przeznaczone na nawóz zielony. Pozwalają one dobrze odchwaścić pole, poprawić strukturę i zasobność gleby w próchnicę. Kapusty włoskiej nie należy uprawiać po innych kapustnych ani roślinach rzepakowatych przez co najmniej 3–4 lata, aby ograniczyć rozwój kiły kapusty i innych patogenów glebowych. Przy dużej presji chorób warto wydłużyć przerwę nawet do 5–6 lat i stosować staranne wapnowanie.
Jakie są objawy niedoboru boru u kapusty włoskiej i jak im zapobiegać?
Niedobór boru u kapusty włoskiej objawia się pękaniem głąbów, zniekształceniem i ciemnieniem tkanek wewnątrz główek, a czasem zahamowaniem wzrostu najmłodszych liści. Najczęściej występuje na glebach lekkich, ubogich w próchnicę i przy wyższym pH. Zapobiegać możemy poprzez regularne stosowanie nawozów dolistnych z borem, najlepiej 1–2 zabiegi w okresie intensywnego wzrostu liści. Warto także utrzymywać stabilną wilgotność gleby i unikać nadmiernego wapnowania bez równoczesnego uzupełniania mikroelementów.
Jak dobrać dawki nawozów mineralnych do uprawy kapusty włoskiej, aby uniknąć przenawożenia?
Podstawą jest analiza glebowa określająca zasobność w fosfor, potas, magnez oraz aktualne pH. Na jej podstawie dobiera się dawki uzupełniające, a nie „z góry” przyjmowane normy. Azot warto dzielić na 2–3 dawki, dostosowując je do warunków pogodowych: przy chłodnej wiośnie i umiarkowanych opadach można zastosować nieco wyższą dawkę startową, natomiast przy suszy i intensywnym nawadnianiu lepiej podawać azot częściej i w mniejszych ilościach. Należy też uwzględnić wkład obornika i przedplonu, zwłaszcza bobowatych.
