Sonda glebowa to podstawowe narzędzie w rękach rolnika, doradcy nawozowego i gleboznawcy, służące do pobierania próbek ziemi z różnych głębokości profilu glebowego. Prawidłowe użycie sondy pozwala określić stan żyzności gleby, poziom zakwaszenia, zawartość składników pokarmowych oraz obecność zanieczyszczeń, co bezpośrednio przekłada się na trafne decyzje dotyczące nawożenia, wapnowania i doboru upraw. Zrozumienie budowy, rodzajów i zasad stosowania sondy glebowej jest kluczowe dla każdego gospodarstwa, które chce zwiększyć plony i jednocześnie ograniczyć koszty produkcji.
Definicja i podstawowe funkcje sondy glebowej
Sonda glebowa to wyspecjalizowane narzędzie do pobierania reprezentatywnych próbek gleby z określonej głębokości i w możliwie niezmienionym stanie. Najprościej mówiąc, jest to rurka, sztyca lub pręt z otworem roboczym, który po wbiciu w glebę „wycina” fragment ziemi, a następnie pozwala go bezpiecznie wydobyć na powierzchnię. Dzięki temu rolnik może dokładnie zbadać profil glebowy pod kątem zawartości składników mineralnych, wilgotności, struktury i innych parametrów ważnych dla prowadzenia nowoczesnego gospodarstwa.
W odróżnieniu od przypadkowego kopania łopatą, użycie sondy zapewnia powtarzalność i standaryzację poboru próbek, co ma kluczowe znaczenie przy analizach wykonywanych w stacjach chemiczno-rolniczych, laboratoriach prywatnych czy w ramach doradztwa nawozowego. Sonda glebowa umożliwia pobranie próbek z określonych warstw, np. 0–30 cm, 30–60 cm czy głębiej, bez znacznego naruszania struktury całego profilu, co ma znaczenie szczególnie na glebach uprawianych intensywnie oraz w sadach i na plantacjach wieloletnich.
W ujęciu słownikowym sondę glebową można zdefiniować jako: przyrząd pomiarowo-pobierczy, służący do pozyskiwania próbek gleby w celu ich dalszej analizy fizycznej, chemicznej lub biologicznej, wykorzystywany w rolnictwie, leśnictwie, ogrodnictwie i badaniach środowiskowych. W praktyce rolniczej jest to narzędzie niezbędne przy opracowywaniu planów nawożenia, ocenianiu potrzeb wapnowania, wyznaczaniu stref zarządzania w rolnictwie precyzyjnym oraz monitoringu zmian jakości gleby w czasie.
Budowa sondy glebowej i rodzaje stosowane w rolnictwie
Klasyczna sonda glebowa składa się z kilku podstawowych elementów konstrukcyjnych. Najważniejszy jest korpus roboczy, czyli część wbijana w glebę, wykonana zwykle ze stali nierdzewnej lub stopów odpornych na korozję i ścieranie. Korpus ma kształt rury, tulei lub zamkniętego pręta z wyżłobionym rowkiem, w którym gromadzi się pobrana próbka. Na górze znajduje się uchwyt – może to być poprzeczny drążek, rękojeść typu T, a w większych modelach głowica współpracująca z młotem udarowym lub napędem mechanicznym.
W zależności od przeznaczenia, sondy glebowe różnią się długością, średnicą, sposobem otwierania oraz dodatkowymi rozwiązaniami ułatwiającymi pracę. Krótsze modele (do ok. 60–80 cm) używane są często w ogrodnictwie i na małych areałach, natomiast sondy o długości powyżej 1 metra umożliwiają pobór próbek z głębszych warstw profilu, co ma znaczenie w uprawach sadowniczych, chmielnikach, winnicach czy przy badaniach melioracyjnych. Średnica robocza sondy (np. 15, 20 lub 30 mm) decyduje o objętości pojedynczej próbki, a tym samym o energii potrzebnej do wbicia narzędzia oraz o wygodzie użytkowania.
Wyróżnia się kilka podstawowych typów sond:
- sonda szpilkowa – prosta, prętowa, z wąskim otworem na próbkę; stosowana do szybkiej oceny warunków glebowych, wilgotności oraz pobierania małych próbek z warstwy ornej;
- sonda cylindryczna z oknem bocznym – najbardziej typowa w rolnictwie; rura z wycięciem pozwalającym łatwo wyjąć pobraną glebę; zapewnia dobrą reprezentatywność próbek;
- sonda skrzynkowa (kasetowa) – narzędzie z ruchomą wkładką, która zabezpiecza strukturę próbki, wykorzystywane częściej w badaniach naukowych i gleboznawczych;
- sonda mechaniczna i hydrauliczna – montowana na quadach, samochodach lub ciągnikach, pozwala pobierać próbki z dużych głębokości i na rozległych areałach w krótkim czasie, co ma znaczenie w gospodarstwach wielkoobszarowych.
Niektóre sondy wyposażone są w podziałkę głębokościową wytłoczoną na korpusie, co pozwala na precyzyjne ustalenie poziomu, z którego pochodzi próbka. To istotne, gdy porównuje się warstwę orną z podoranym podłożem lub ocenia się przemieszczenie azotu, potasu czy magnezu w głąb profilu. Dodatkowym elementem może być wymienny grot lub końcówka ślimakowa do pracy na glebach bardzo zwięzłych, a także końcówki przystosowane do badania gleb kamienistych lub organicznych.
Materiał wykonania sondy ma wpływ na jej trwałość i wygodę użytkowania. Wysokiej jakości sondy produkuje się z hartowanej stali nierdzewnej, co minimalizuje ryzyko odkształceń i pęknięć przy uderzeniach młotem oraz chroni przed korozją spowodowaną wilgocią i kontaktem z odczynnikami chemicznymi. W prostszych, tańszych wersjach stosuje się stal ocynkowaną, która przy intensywnym użytkowaniu może jednak szybciej ulec zużyciu. Wybór odpowiedniego typu i jakości sondy powinien uwzględniać powierzchnię gospodarstwa, rodzaj gleb, częstotliwość badań oraz dostępność serwisu i części zamiennych.
Zastosowanie sondy glebowej w praktyce rolniczej
Najważniejszym zastosowaniem sondy glebowej w rolnictwie jest pobieranie próbek do analizy chemicznej gleby. Na podstawie wyników badań laboratoryjnych określa się zawartość podstawowych składników pokarmowych: fosforu, potasu, magnezu, wapnia, a także pH oraz zawartość materii organicznej. Informacje te pozwalają ustalić, czy gleba jest odpowiednio zaopatrzona w składniki, czy konieczne jest intensywniejsze nawożenie, czy też wręcz przeciwnie – istnieje ryzyko przenawożenia, które wydłuża wegetację i obniża jakość plonu.
Pobór próbek przy użyciu sondy glebowej jest podstawą do opracowania planu nawożenia mineralnego i organicznego, zgodnego zarówno z potrzebami roślin, jak i wymaganiami środowiskowymi. W wielu krajach, w tym w Polsce, prowadzenie dokumentacji z badań gleby jest jednym z elementów spełniania wymogów dobrej praktyki rolniczej, programów azotanowych oraz systemów jakości żywności. Dobrze wykonane badanie glebowe z użyciem sondy może obowiązywać przez kilka lat, jeśli nie nastąpiły radykalne zmiany w nawożeniu czy strukturze zasiewów.
Sonda glebowa stosowana jest także do oceny żyzności oraz stanu struktury gleby. Analiza pobranych próbek pozwala zaobserwować, czy w profilu glebowym występują warstwy zagęszczone (tzw. podeszwa płużna), jak rozkłada się próchnica w przekroju, czy gleba jest dobrze napowietrzona oraz jak kształtuje się kapilarność i zdolność do zatrzymywania wody. Informacje te są szczególnie istotne w gospodarstwach zmagających się z suszą lub problemem nadmiernego uwilgotnienia, a także w systemach uprawy bezorkowej czy pasowej (strip-till).
W praktyce doradczej sondy glebowe wykorzystuje się również do wyznaczania stref zarządzania w rolnictwie precyzyjnym. Pobierając próbki w regularnej siatce (np. co 2–4 ha) i łącząc wyniki analiz z mapami plonów, zdjęciami satelitarnymi i danymi z czujników, można stworzyć mapy zmiennego nawożenia. Dzięki temu nawozy mineralne, wapno czy obornik stosuje się dokładnie tam, gdzie są potrzebne, w dawkach dopasowanych do zasobności gleby. Sonda glebowa staje się w ten sposób narzędziem, które pośrednio obniża koszty produkcji, zwiększa efektywność nawozów i ogranicza ich spływ do wód powierzchniowych.
Istotną funkcją sondy glebowej jest również kontrola efektywności zabiegów wapnowania. Po kilku sezonach od zastosowania wapna dolomitowego, kredy czy innych form wapnia, za pomocą sondy można pobrać próbki z tej samej głębokości, z której pobierano je przed zabiegiem. Porównanie wyników pH i zawartości wapnia pozwoli ocenić, czy dawka była wystarczająca oraz jak głęboko dotarł wapń w profilu glebowym. W przypadku gleb bardzo kwaśnych bywa konieczne stopniowe podnoszenie odczynu, a kolejne badania sondą pomagają zaplanować terminy i ilości wapna.
Zasady prawidłowego pobierania próbek sondą glebową
Aby wyniki badań glebowych były wiarygodne, kluczowe jest zachowanie odpowiedniej metodyki poboru próbek. Sonda glebowa, choć prosta konstrukcyjnie, wymaga starannego i systematycznego użycia. Najważniejszym pojęciem jest próba średnia, czyli mieszanina kilku, kilkunastu lub nawet kilkudziesięciu pojedynczych wycinków gleby pobranych z jednorodnego obszaru pola. Dzięki takiemu podejściu wyniki analizy reprezentują realny stan całego fragmentu działki, a nie pojedynczego, przypadkowego miejsca.
Typowo przyjmuje się, że jedna próba średnia powinna reprezentować obszar od 2 do 4 ha jednolitego pola, o podobnej rzeźbie terenu, historii nawożenia i rodzaju gleby. Przy pobieraniu próbek sondą glebową porusza się po polu po trasie w kształcie litery W lub zygzaka, wykonując co najmniej 15–20 nakłuć na każdą próbę średnią. Z każdej sondy wybiera się pobraną ziemię do czystego wiaderka lub pojemnika, a po zebraniu wszystkich wycinków całość dokładnie miesza i z tej mieszaniny wydziela się około 0,5–1 kg gleby do badania laboratoryjnego.
Głębokość pobierania próbek zależy od rodzaju uprawy i celu analizy. Dla większości roślin rolniczych uprawianych w tradycyjnym systemie przyjmuje się warstwę 0–30 cm jako warstwę orną. W przypadku upraw sadowniczych, plantacji krzewów owocowych i wieloletnich użytków zielonych istotne może być także pobranie próbek z głębszych warstw, np. 30–60 cm lub jeszcze głębiej, aby ocenić dostępność składników w strefie, gdzie znajdują się główne korzenie. Sonda glebowa z podziałką głębokościową umożliwia precyzyjne określenie, z jakiego poziomu pochodzi próbka, co ma znaczenie przy interpretacji wyników.
Istnieje również kilka zasad praktycznych, o których warto pamiętać. Prób nie pobiera się bezpośrednio po nawożeniu mineralnym lub organicznym, gdyż może to zafałszować wyniki – zaleca się odczekać przynajmniej kilka tygodni, aby składniki zdążyły częściowo się przemieścić i uśrednić w profilu. Unika się także miejsc nietypowych: nawrotów maszyn, miedz, dołków, kopczyków, brzegów pól, miejsc po stogach czy pryzmach obornika. Sonda glebowa powinna być czysta, bez resztek rdzy, smarów czy starej gleby, ponieważ każde zanieczyszczenie może wprowadzać błąd pomiarowy, szczególnie w analizach mikroelementów i metali ciężkich.
W warunkach gospodarstwa ważne jest także odpowiednie opisanie pobranych próbek. Na każdym woreczku lub pojemniku umieszcza się nazwę pola, numer działki ewidencyjnej, głębokość poboru oraz datę. Informacje te, w połączeniu z ewidencją zabiegów agrotechnicznych, pozwalają śledzić zmiany zasobności gleby w czasie oraz oceniać skuteczność stosowanej strategii nawożenia. Sonda glebowa, choć prosta, jest więc narzędziem wpisującym się w cały system zarządzania gospodarstwem, łączącym praktykę polową z analizą laboratoryjną i doradztwem.
Znaczenie sondy glebowej dla efektywnego nawożenia i ochrony środowiska
Regularne korzystanie z sondy glebowej przekłada się bezpośrednio na efektywność nawożenia. Znając realną zasobność gleby w fosfor, potas, magnez i inne składniki, rolnik może precyzyjnie dobrać dawki nawozów mineralnych oraz organicznych. Pozwala to uniknąć zarówno niedoborów, które obniżają plon i pogarszają jakość płodów rolnych, jak i nadmiaru, który generuje zbędne koszty oraz zwiększa ryzyko wymywania składników do wód gruntowych. W szczególności dotyczy to azotu, który w nadmiernej ilości może przenikać do wód powierzchniowych i przyczyniać się do eutrofizacji jezior czy rzek.
Sonda glebowa odgrywa kluczową rolę w realizacji zasad zrównoważonego rolnictwa. Pozwala monitorować długoterminowe zmiany w zasobności i odczynie gleby, związane z intensywnością produkcji, zmianowaniem, stosowanymi nawozami i środkami poprawiającymi właściwości gleby. Dzięki temu możliwe jest utrzymanie gleby w dobrej kondycji, a nawet stopniowa odbudowa zawartości próchnicy poprzez odpowiednie dawki nawozów organicznych i międzyplonów. Systematyczne badanie gleby sondą to inwestycja w kapitał glebowy gospodarstwa, który stanowi fundament stabilnych plonów i odporności na zmiany klimatyczne.
W kontekście ochrony środowiska sonda glebowa pełni także funkcję kontrolną. Umożliwia pobieranie próbek do badań na obecność metali ciężkich, pestycydów i innych zanieczyszczeń, co jest ważne zwłaszcza w rejonach przemysłowych, w pobliżu dróg o dużym natężeniu ruchu czy na terenach, gdzie dawniej składowano odpady. W uprawach kierowanych na rynek żywności ekologicznej czy do produkcji żywności dla niemowląt szczególnie istotna jest pewność, że gleba nie zawiera szkodliwych substancji przekraczających normy. Sonda glebowa jest w takim przypadku narzędziem pierwszego kroku, bez którego nie można rzetelnie ocenić stanu środowiska glebowego.
Wdrażanie programów rolno-środowiskowych, systemów jakości czy certyfikacji (np. GlobalG.A.P., Integrowana Produkcja) często wymaga przedstawienia aktualnych wyników badań gleby. Regularne korzystanie z sondy glebowej i prowadzenie archiwum wyników analiz ułatwia spełnienie takich wymogów oraz buduje wiarygodność gospodarstwa w oczach odbiorców i instytucji kontrolujących. Sonda staje się więc nie tylko narzędziem technicznym, ale również elementem systemu zarządzania jakością i odpowiedzialności środowiskowej.
Nowoczesne sondy glebowe i ich rola w rolnictwie precyzyjnym
Rozwój rolnictwa precyzyjnego doprowadził do powstania nowej generacji sond glebowych, łączących funkcję pobierania próbek z bezpośrednim pomiarem wybranych parametrów gleby. Obok klasycznych, ręcznych sond coraz częściej stosuje się sondy automatyczne, montowane na quadach, pick-upach lub ciągnikach, wyposażone w system GPS oraz mechanizmy pobierające próbki na zadanej głębokości. Tego typu urządzenia pozwalają w krótkim czasie pobrać dużą liczbę próbek na rozległym obszarze, przy zachowaniu wysokiej powtarzalności i dokładnego odwzorowania przestrzennego.
Nowoczesne sondy glebowe mogą być zintegrowane z czujnikami mierzącymi na bieżąco takie parametry jak wilgotność gleby, przewodność elektryczna, temperatura czy gęstość objętościowa. Przewodność elektryczna koreluje często z zawartością składników pokarmowych, teksturą gleby (proporcje piasku, pyłu i iłu) oraz zawartością materii organicznej. Łącząc dane z czujników z tradycyjnymi analizami laboratoryjnymi próbek pobranych sondą, można stworzyć bardzo dokładne mapy zmienności gleby na polu i jeszcze lepiej dostosować nawożenie, nawadnianie oraz zabiegi uprawowe.
W gospodarstwach intensywnie korzystających z rolnictwa precyzyjnego powstają bazy danych, w których zapisywane są wyniki badań glebowych z kolejnych lat, wraz z informacją o lokalizacji poboru próbek. Pozwala to śledzić, jak zmienia się zasobność gleby w czasie w różnych częściach pola. Sonda glebowa staje się wówczas elementem systemu informatycznego, współpracującym z oprogramowaniem do tworzenia map aplikacyjnych, monitoringu plonów oraz analizy ekonomicznej. Dzięki temu rolnik może np. ocenić, czy inwestycja w dodatkowe nawożenie danego fragmentu pola przełożyła się na wzrost plonu i dochodu.
Coraz powszechniej stosuje się również sondy glebowe w połączeniu z systemami doradztwa online. Rolnik pobiera próbki według zaleceń, wysyła je do laboratorium, a następnie otrzymuje wyniki w formie elektronicznej wraz z gotowymi rekomendacjami nawozowymi, często przygotowanymi przez algorytmy uwzględniające typ gleby, planowany plon, gatunek rośliny i historię pola. W takim modelu sonda glebowa staje się kluczowym narzędziem w cyfrowym łańcuchu decyzyjnym, łączącym informacje z pola, z laboratorium i z systemów doradczych.
Praktyczne wskazówki dotyczące użytkowania i konserwacji sondy glebowej
Choć sonda glebowa jest narzędziem stosunkowo prostym, jej prawidłowe użytkowanie wymaga przestrzegania kilku zasad, które wpływają zarówno na bezpieczeństwo pracy, jak i na trwałość sprzętu. Przede wszystkim, przy wbijaniu sondy należy stosować równomierną siłę i unikać gwałtownych uderzeń, zwłaszcza w przypadku tańszych modeli. Na glebach bardzo zwięzłych lub przesuszonych warto wcześniej lekko nawilżyć powierzchnię lub wykonać płytkie nawiercenia, aby ograniczyć ryzyko wygięcia korpusu. W modelach przystosowanych do pracy z młotem udarowym trzeba sprawdzić, czy głowica i połączenia są właściwie zabezpieczone.
Po każdym dniu pracy sondę glebową należy oczyścić z resztek gleby, szczególnie z zaschniętych frakcji ilastych, które z czasem mogą utrudniać pobieranie próbek i przyspieszać korozję. Do czyszczenia wykorzystuje się szczotki druciane, skrobaki oraz wodę, unikając jednak agresywnych środków chemicznych, które mogłyby uszkodzić powierzchnię ochronną stali. Dobrą praktyką jest także okresowe sprawdzanie stanu grota – jeśli jest stępiony lub odkształcony, trudniej będzie wbić sondę w glebę, a próbka może nie być prawidłowo uformowana.
Przechowywanie sondy glebowej powinno odbywać się w suchym, przewiewnym miejscu, najlepiej w pozycji wiszącej lub opartej w sposób, który nie powoduje wyginania korpusu. W przypadku sond segmentowych, składających się z kilku łączonych odcinków, ważne jest regularne smarowanie gwintów lub szybkozłączy, aby nie uległy zapieczeniu. W gospodarstwach, w których z sondy korzysta kilka osób, warto wprowadzić prostą ewidencję użycia i przeglądów technicznych, co zwiększa szansę na wykrycie drobnych usterek, zanim doprowadzą do poważniejszego uszkodzenia.
W praktyce rolniczej przydatne okazuje się również posiadanie podstawowego zestawu akcesoriów do sondy glebowej: dodatkowych grotów, wyciorów do czyszczenia, smaru technicznego oraz pojemników i worków do próbek. Dobre przygotowanie organizacyjne znacząco przyspiesza pracę w polu, szczególnie wtedy, gdy na analizę gleby przeznacza się tylko jeden dzień w sezonie. Dbałość o stan techniczny sondy przekłada się bezpośrednio na jakość pobieranych próbek, a tym samym na wiarygodność wyników badań i trafność podejmowanych decyzji nawozowych.
Najczęstsze błędy przy pobieraniu próbek sondą glebową
Wielu rolników, zwłaszcza rozpoczynających regularne badania glebowe, popełnia podobne błędy przy korzystaniu z sondy. Jednym z najczęstszych jest pobieranie zbyt małej liczby wycinków na próbę średnią. Ograniczenie się do kilku nakłuć na dużym polu sprawia, że wyniki analizy nie odzwierciedlają rzeczywistej zmienności zasobności gleby i mogą prowadzić do błędnych wniosków. Innym błędem jest wybieranie miejsc „reprezentatywnych na oko”, zamiast systematycznego przemieszczania się po całym obszarze zgodnie z ustalonym schematem.
Częstym problemem jest też mieszanie próbek z różnych głębokości lub z obszarów o wyraźnie odmiennych warunkach glebowych (np. z zagłębienia terenu i wzniesienia), co prowadzi do zatarcia rzeczywistych różnic. Niekiedy popełniany jest błąd pobierania próbek bezpośrednio po zastosowaniu nawozów mineralnych lub naturalnych, przez co wyniki wykazują sztucznie zawyżone stężenia składników. Zdarza się również, że rolnicy używają do pobierania próbek narzędzi zardzewiałych lub zanieczyszczonych, co może wpływać na oznaczenia niektórych pierwiastków.
Uniknięcie tych błędów wymaga przede wszystkim świadomości, że sonda glebowa jest narzędziem pomiarowym, a nie jedynie „patykiem do pobierania ziemi”. Warto zapoznać się z zaleceniami stacji chemiczno-rolniczych lub doradców agrotechnicznych dotyczącymi metodyki poboru próbek, a w razie wątpliwości poprosić o instruktaż praktyczny. Prawidłowo używana sonda glebowa dostarcza danych, które mogą oszczędzić setki lub tysiące złotych rocznie na nawozach i jednocześnie poprawić stan gleby – pod warunkiem, że próby są pobierane w sposób przemyślany i powtarzalny.
FAQ – najczęściej zadawane pytania o sondę glebową
Do czego dokładnie służy sonda glebowa w gospodarstwie rolnym?
Sonda glebowa służy przede wszystkim do pobierania reprezentatywnych próbek gleby do analiz laboratoryjnych. Na podstawie tych badań określa się zasobność gleby w składniki pokarmowe, odczyn (pH), zawartość próchnicy oraz ewentualne zanieczyszczenia. Informacje te pozwalają stworzyć racjonalny plan nawożenia, dobrać odpowiednie dawki wapna, ocenić potrzeby roślin i monitorować długoterminowe zmiany jakości gleby w gospodarstwie.
Jak często powinno się wykonywać badania gleby przy użyciu sondy?
Standardowo zaleca się, aby badania gleby wykonywać co 4–5 lat na każdym polu, o ile nie następują radykalne zmiany w nawożeniu lub sposobie użytkowania. W gospodarstwach intensywnie produkujących, z dużymi dawkami nawozów lub wrażliwymi uprawami, warto rozważyć częstsze badania co 2–3 lata. Kluczowe jest pobieranie próbek sondą według tej samej metodyki, z podobnych głębokości i w zbliżonych terminach agrotechnicznych, co umożliwia porównywanie wyników w czasie.
Czy można zastąpić sondę glebową zwykłą łopatą lub szpadlem?
Teoretycznie próbki gleby można pobierać także łopatą, ale nie zapewnia ona takiej powtarzalności i dokładności jak profesjonalna sonda glebowa. Przy użyciu łopaty trudniej jest utrzymać tę samą głębokość i kształt próbki, a pobór z większej liczby miejsc jest bardziej czasochłonny. Sonda pozwala szybko, równomiernie i czysto pobrać wiele wycinków, co przekłada się na lepszą reprezentatywność próby średniej i większą wiarygodność wyników analiz laboratoryjnych.
Jaką sondę glebową wybrać do średniego gospodarstwa rolnego?
Do gospodarstwa o powierzchni kilkudziesięciu hektarów zazwyczaj wystarcza ręczna sonda cylindryczna z bocznym oknem, o długości około 1 m i średnicy roboczej 15–20 mm, wykonana ze stali nierdzewnej. Taki model umożliwia wygodne pobieranie próbek z warstwy 0–30 cm i w razie potrzeby nieco głębiej. Warto zwrócić uwagę na solidny uchwyt, możliwość łatwego czyszczenia oraz obecność podziałki głębokościowej, co ułatwi zachowanie powtarzalności pomiarów.
Jak przygotować próbki pobrane sondą do wysłania do laboratorium?
Po zebraniu wszystkich wycinków na daną próbę średnią należy dokładnie wymieszać glebę w czystym wiaderku, usunąć kamienie, korzenie i resztki roślin, a następnie odważyć około 0,5–1 kg gleby. Tak przygotowaną próbkę umieszcza się w opisanym worku lub pojemniku, podając nazwę pola, numer działki, głębokość poboru i datę. Próbki powinny być suche lub lekko wilgotne, ale nie rozmoknięte, a do momentu wysyłki przechowywane w chłodnym, przewiewnym miejscu, aby nie zmieniły swoich właściwości chemicznych.
