Produkcja rozsady warzyw w tunelach foliowych stała się jednym z kluczowych elementów nowoczesnego gospodarstwa warzywniczego. Dobrze przygotowana, zdrowa rozsada to szybszy start roślin w polu, wcześniejszy i większy plon, a także większa pewność powodzenia uprawy przy rosnących kosztach nasion, nawozów i środków ochrony. Tunel foliowy pozwala lepiej kontrolować warunki środowiska, ograniczyć straty i uniezależnić się częściowo od kaprysów pogody, ale wymaga też wiedzy, dyscypliny i systematyczności.
Zalety i wymagania produkcji rozsady w tunelach foliowych
Produkcja rozsady pod osłonami daje rolnikowi przewagę czasową i jakościową nad uprawą z siewu wprost w grunt. Rośliny z dobrze prowadzonej rozsady szybciej się przyjmują, są wyrównane i lepiej znoszą stresy. Kluczowe jest jednak spełnienie kilku warunków: odpowiednia konstrukcja tunelu, właściwe podłoże, dobre oświetlenie, kontrola temperatury i wilgotności oraz higiena fitosanitarna. Bez tego tunel może stać się miejscem kumulacji chorób i szkodników zamiast źródłem zdrowej rozsady.
Najważniejsze zalety produkcji rozsady w tunelu foliowym:
- możliwość uzyskania wcześniejszych zbiorów i zajęcia rynku w okresie wyższych cen,
- lepsze wykorzystanie drogich, kwalifikowanych nasion – wysiew w kontrolowanych warunkach,
- wyrównanie plantacji w polu – bardziej jednorodne dojrzewanie i łatwiejsza organizacja zbioru,
- mniejsza presja chwastów w początkowym okresie – siew bezpośredni zawsze daje przewagę chwastom nad rośliną uprawną,
- ograniczenie ryzyka uszkodzeń przez przymrozki w fazie kiełkowania i wschodów,
- możliwość lepszego planowania płodozmianu i obsady roślin w polu.
W zamian za te korzyści rolnik musi zadbać o kilka elementów organizacyjnych: plan produkcji rozsady (ilość, terminy wysiewu i sadzenia), prowadzenie dokumentacji (odmiany, partie nasion, zabiegi), oraz zapewnienie stałego dostępu do wody i środków do fertygacji i ochrony roślin. Niezwykle ważne jest też przeprowadzenie dezynfekcji tunelu i wyposażenia przed sezonem – zapobiega to startowi rozsady w towarzystwie patogenów glebowych i nalotów szkodników zimujących w resztkach roślinnych.
Konstrukcja tunelu, wyposażenie i organizacja stanowiska do produkcji rozsady
Odpowiednio dobrany tunel foliowy jest podstawą udanej produkcji rozsady. W praktyce rolniczej stosuje się najczęściej tunele łukowe z rur ocynkowanych, przykryte folią stabilizowaną UV. Tunel przeznaczony do rozsady powinien mieć nieco inną specyfikę niż tunel do uprawy polowej pod osłonami. Istotna jest szczególnie dobra wentylacja, możliwość precyzyjnej regulacji temperatury i wygoda pracy przy stołach rozsadowych.
Wielkość i konstrukcja tunelu
Wielkość tunelu należy dostosować do skali gospodarstwa. Dla mniejszych producentów warzyw często wystarcza tunel o szerokości 6–8 m i długości 20–30 m, wyposażony w stoły rozsadowe po obu stronach ciągu komunikacyjnego. Większe gospodarstwa wykorzystują tunele 9–10 m szerokości, przystosowane do wjazdu sprzętu i przewożenia multiplatów na wózkach. Wysokość tunelu w kalenicy powinna umożliwiać swobodne poruszanie się i zapewniać wystarczającą kubaturę powietrza, co stabilizuje warunki termiczne i wilgotnościowe.
Praktycznym rozwiązaniem jest zastosowanie podwójnej folii z nadmuchem powietrza między warstwami. Taki układ znacząco poprawia izolacyjność – zmniejsza straty ciepła nocą i ogranicza ryzyko spadków temperatury poniżej poziomu krytycznego dla rozsady. W regionach o silnych wiatrach należy zadbać o solidne kotwienie konstrukcji i właściwe naciągnięcie folii, aby uniknąć jej uszkodzeń i nadmiernego hałasowania, które także niekorzystnie wpływa na mikroklimat wewnątrz.
Wentylacja, ogrzewanie i nawadnianie
Sprawna wentylacja to warunek uzyskania zdrowej rozsady. W tunelu rozsadowym powinny znaleźć się zarówno wietrzniki boczne (ręcznie lub automatycznie podwijane), jak i okna szczytowe lub uchylne segmenty w kalenicy. Celem jest szybkie usuwanie nadmiaru pary wodnej i ciepła w słoneczne dni oraz możliwość delikatnego obniżania temperatury, by uniknąć nadmiernego wybiegania roślin. Automatyczne siłowniki sterowane czujnikami temperatury i wilgotności pozwalają utrzymać stabilniejsze warunki, zwłaszcza przy większej skali produkcji.
Ogrzewanie nie zawsze jest niezbędne, ale zdecydowanie poszerza możliwości produkcji – umożliwia wcześniejszy wysiew pomidora, papryki czy selera oraz lepsze prowadzenie rozsady w chłodne, pochmurne okresy wiosenne. Do ogrzewania stosuje się nagrzewnice olejowe lub gazowe z odprowadzeniem spalin na zewnątrz, a także systemy wodne z rurami grzewczymi pod stołami. Alternatywą są maty grzewcze pod rozsady, zapewniające podwyższoną temperaturę strefy korzeniowej przy umiarkowanej temperaturze powietrza. Umożliwia to utrzymanie optymalnej wilgotności bez nadmiernego parowania i kondensacji pary wodnej na foli.
System nawadniania powinien zapewniać równomierne, delikatne podlewanie. Najczęściej stosuje się:
- linie kroplujące ułożone nad stołami lub pod nimi (maty podsiąkowe),
- zamgławianie wysokociśnieniowe, szczególnie w okresie kiełkowania i dla gatunków wrażliwych,
- zraszacze niskociśnieniowe do pierwszego, silniejszego nawilżenia podłoża po wysiewie.
Warto zadbać o możliwość oddzielnego sterowania sekcjami, ponieważ różne gatunki i fazy rozwoju rozsady mają odmienne wymagania wodne. Istotne jest także filtrowanie wody, zwłaszcza przy nawadnianiu kroplowym, oraz okresowa dezynfekcja instalacji, co ogranicza rozwój glonów i bakterii w liniach.
Stoły, multiplaty i organizacja przestrzeni
Stoły rozsadowe powinny być stabilne, wyniesione co najmniej 70–80 cm nad poziom gruntu, co ułatwia pracę i zapewnia lepszy przepływ powietrza wokół roślin. Blaty stołów można wykonać z siatki metalowej lub tworzywowej, pozwalającej na odpływ nadmiaru wody. Dobrą praktyką jest zastosowanie podkładów w postaci mat podsiąkowych lub folii z lekkim spadkiem, odprowadzających wodę w jedno miejsce.
Do produkcji rozsady coraz rzadziej używa się tradycyjnych skrzynek drewnianych. Zastąpiły je multiplaty z tworzywa, w różnych konfiguracjach liczby komórek (np. 40, 96, 160 i więcej). Mniejsza liczba komórek oznacza większą objętość podłoża na roślinę i jest odpowiednia dla rozsady pomidora, papryki, kapust i selera. Dla sałaty, pora czy cebuli można stosować multiplaty o większej liczbie mniejszych komórek, jednak zawsze trzeba brać pod uwagę wymagania gatunku i przewidywany czas przetrzymywania rozsady w tunelu.
Organizacja przestrzeni zakłada wydzielenie stref: stanowisko do przygotowania podłoża i napełniania multiplatów, miejsce do siewu i pikowania, główną część stołową przeznaczoną na dojrzewanie rozsady oraz strefę buforową przy wejściu, gdzie można krótkotrwale hartować rośliny przez zwiększoną wentylację i obniżenie temperatury przed wywozem na pole. Dobrą praktyką jest także wprowadzenie śluz higienicznych – prostych mat nasączonych środkiem dezynfekcyjnym przy wejściach, ograniczających wnoszenie patogenów.
Technologia produkcji rozsady warzyw – podłoże, siew, pielęgnacja i hartowanie
Od jakości podłoża, nasion i samej technologii produkcji zależy finalna wartość rozsady. Niewłaściwe pH, zbyt wysoka lub za niska zasobność w składniki pokarmowe, nadmierna wilgotność czy brak higieny szybko skutkują chorobami zgorzelowymi, osłabieniem wzrostu, a w konsekwencji obniżeniem plonu w polu. Warto zatem wprowadzić ścisłe standardy postępowania i konsekwentnie się ich trzymać.
Wybór i przygotowanie podłoża
Podłożem z wyboru w profesjonalnej produkcji rozsady są mieszanki torfowe wysokiej jakości, często z dodatkiem perlitu lub włókna kokosowego. Zapewniają one dobrą pojemność wodną, przewiewność i stabilne pH. Optymalne pH podłoża mieści się w granicach 5,5–6,5, w zależności od gatunku. Podłoże nie powinno być ani zbyt ubogie, ani zbyt zasobne – nadmiar soli może uszkadzać delikatne siewki i korzenie.
Coraz większe znaczenie zdobywają substraty z dodatkiem komponentów poprawiających biologiczną aktywność, jak kompost z certyfikowanych źródeł czy preparaty mikrobiologiczne. Mogą one wspierać rozwój korzeni i ograniczać występowanie patogenów glebowych, jednak zawsze należy korzystać ze sprawdzonych produktów, przebadanych pod kątem obecności organizmów chorobotwórczych. Należy unikać ziemi z pola, nieprzefermentowanego obornika i kompostów niewiadomego pochodzenia.
Podłoże przed użyciem powinno być lekko nawilżone – suchy substrat trudno równomiernie zwilżyć po napełnieniu multiplatów, natomiast zbyt mokry utrudnia wysiew i powoduje osiadanie. Po napełnieniu komórek podłoże delikatnie wyrównuje się, nie należy go jednak silnie ugniatać; siewki potrzebują miejsca na swobodny rozwój korzeni i dotarcie powietrza do strefy korzeniowej.
Dobór nasion, siew i wschody
Produkcja rozsady to moment, w którym ujawniają się różnice w jakości nasion. Warto inwestować w materiał siewny kwalifikowany, zaprawiany, z udokumentowaną zdolnością kiełkowania. Dla niektórych gatunków dostępne są nasiona otoczkowane, ułatwiające precyzyjny siew pojedynczych sztuk do komórek. Przy droższych odmianach hybrydowych (F1) ważna jest dokładna ewidencja – numer partii, data siewu i miejsce w tunelu, co pozwala później analizować efekty.
Gęstość siewu zależy od gatunku oraz wielkości komórek w multiplatach. Najczęściej sieje się po jednym nasionie do komórki, przy czym w przypadku gatunków o drobnych nasionach i nieco niższej zdolności kiełkowania dopuszcza się dwa nasiona, z późniejszym przerywaniem. Głębokość siewu z reguły wynosi 2–3-krotność średnicy nasiona. Wyjątkiem są niektóre rośliny wymagające dostępu światła do kiełkowania – w ich przypadku nasion nie przykrywa się grubą warstwą substratu.
Po wysiewie multiplaty lekko zrasza się wodą i przykrywa cienką warstwą perlitu, drobnego torfu lub specjalnych mat, ograniczających parowanie i chroniących nasiona przed przesuszeniem. W fazie kiełkowania bardzo ważna jest stabilna temperatura, zgodna z wymaganiami gatunku – dla pomidora czy papryki zazwyczaj 22–26°C, dla kapust i sałat nieco niższa. Zbyt niska temperatura wydłuża wschody i sprzyja chorobom zgorzelowym, zbyt wysoka – osłabia siewki i może powodować wybiegnięcie pędów już w pierwszych dniach po wschodach.
Pikowanie, nawożenie i regulacja wzrostu
Pikowanie stosuje się głównie przy gatunkach o większych nasionach lub w przypadku siewu do skrzynek, z późniejszym przesadzaniem do multiplatów lub doniczek. Celem pikowania jest uzyskanie silniejszej bryłki korzeniowej i równomiernego rozmieszczenia roślin. Zabieg przeprowadza się, gdy siewki rozwiną pierwszą parę liści właściwych, delikatnie chwytając je za liścienie i skracając nieco zbyt długi korzeń palowy.
Nawożenie rozsady wymaga ostrożności. W pierwszym okresie kiełkowania i tuż po wschodach rośliny korzystają głównie ze zgromadzonych w nasionach zapasów. Dokarmianie nawozami mineralnymi zaczyna się dopiero po ukazaniu się 1–2 liści właściwych, stosując roztwory o niskim stężeniu (np. 0,1–0,2%). Nadmiar soli w podłożu objawia się zahamowaniem wzrostu, żółknięciem liści, a czasem nekrozami brzegów blaszki liściowej. Lepszym rozwiązaniem niż pojedyncze, silne dawki jest systematyczne nawożenie małymi dawkami wraz z podlewaniem, najlepiej w formie fertygacji.
Regulacja wzrostu odbywa się przede wszystkim przez właściwe zarządzanie światłem, temperaturą i wodą. Rośliny z niedoborem światła lub zbyt gęsto ustawione mają tendencję do wybiegania – wytwarzają cienkie, słabe pędy. W takich sytuacjach konieczne jest rozrzedzenie rozstawy multiplatów, zwiększenie dopływu światła (czyszczenie folii, odsłanianie cieniujących elementów) oraz lekkie obniżenie temperatury przy utrzymaniu dobrej wilgotności podłoża. Chemiczne regulatory wzrostu w produkcji rozsady dla warzyw polowych stosuje się rzadko i tylko zgodnie z etykietą i przepisami.
Ochrona roślin i higiena fitosanitarna
Wysoka wilgotność i gęstość roślin w tunelu sprzyjają rozwojowi patogenów, zwłaszcza zgorzeli siewek, mączniaków, szarej pleśni i innych chorób liści. Podstawą ograniczenia problemów jest profilaktyka: dezynfekcja tunelu, stołów i pojemników przed sezonem, stosowanie czystego, certyfikowanego podłoża, unikanie zalegania wody na liściach oraz zapewnienie sprawnej wentylacji. Warto wprowadzić zasadę pracy „od najmłodszej do najstarszej rozsady”, by nie przenosić chorób na najbardziej wrażliwe rośliny.
Szkodniki typowe dla tuneli rozsadowych to głównie mączlik szklarniowy, wciornastki, mszyce, ziemiórki i przędziorki. Niezbędne są regularne lustracje – żółte i niebieskie tablice lepowe zawieszone nad stołami pozwalają szybko wychwycić pierwsze naloty. W nowocześniejszych gospodarstwach coraz częściej stosuje się biologiczne metody ochrony, wprowadzając pożyteczne owady i roztocza drapieżne. Warto korzystać także z preparatów mikrobiologicznych i biostymulatorów poprawiających odporność roślin, co w połączeniu z racjonalnym nawożeniem i dobrą wentylacją znacząco zmniejsza konieczność użycia klasycznych insektycydów i fungicydów.
W razie konieczności wykonania chemicznych zabiegów ochrony należy bezwzględnie przestrzegać karencji i dawek, ponieważ część substancji może powodować fitotoksyczność u młodych roślin. Zawsze warto wykonać próbę na niewielkiej partii rozsady, zanim opryska się cały tunel. Konieczne jest także prowadzenie rejestru zabiegów, co ułatwia ewentualne dochodzenie przyczyn uszkodzeń lub niepowodzeń.
Hartowanie i przygotowanie do wysadzenia
Hartowanie rozsady to etap często bagatelizowany, a mający kluczowe znaczenie dla przyjęcia się roślin w polu i ich dalszego wzrostu. Polega na stopniowym przyzwyczajaniu roślin do warunków zbliżonych do panujących na zewnątrz: niższej temperatury, większych wahań dobowych, silniejszego nasłonecznienia i wiatru. Proces powinien trwać co najmniej 7–10 dni, w zależności od gatunku, wieku rozsady i przewidywanych warunków na polu.
W praktyce hartowanie rozpoczyna się od lekkiego obniżenia temperatury nocą oraz zwiększenia wietrzenia w ciągu dnia. Ogranicza się też nieco podlewanie, by zmusić rośliny do głębszego rozwoju systemu korzeniowego i zwiększenia zawartości substancji zapasowych. W cieplejsze dni można częściowo lub całkowicie zdjąć osłony z boków tunelu, a na końcowym etapie wystawiać rozsady na zewnątrz na kilka godzin dziennie.
Dobrze zahartowana rozsada ma krępe, mocne pędy, intensywnie zielone liście (bez bladości i wyraźnych objawów niedoborów), dobrze rozwiniętą bryłę korzeniową, dokładnie przerastającą podłoże w komórce multipalety. Zbyt wiotkie, wybiegnięte rośliny, choć teoretycznie gotowe do sadzenia pod względem wieku, po posadzeniu łatwo ulegają uszkodzeniom, gorzej się przyjmują, a ich plon często ustępuje roślinom z rozsady prowadzonej nieco wolniej, lecz w bardziej kontrolowanych warunkach.
Praktyczne wskazówki dla rolników – organizacja, ekonomika i najczęstsze błędy
Produkcja rozsady w tunelu foliowym może stać się ważnym działem gospodarstwa, ale tylko wtedy, gdy opiera się na dobrym planowaniu i analizie kosztów. Obejmuje to zarówno nakłady inwestycyjne (konstrukcja tunelu, ogrzewanie, stoły, system nawadniania), jak i koszty bieżące (energia, robocizna, nasiona, podłoże, środki ochrony). Z drugiej strony dobrze prowadzona rozsada pozwala uzyskać wyższy plon i lepszą jakość towaru, a także ograniczyć zakupy gotowych roślin, które bywają drogie i nie zawsze odpowiadają potrzebom gospodarstwa.
Planowanie produkcji rozsady
Podstawą jest dokładne wyliczenie zapotrzebowania na rośliny danego gatunku i odmiany, uwzględniające obsadę na hektar, planowaną powierzchnię uprawy, a także pewien margines na straty. Na tej podstawie określa się liczbę multiplatów i ilość podłoża, a także terminy wysiewów, dopasowane do możliwości wysadzenia rozsady w pole lub pod osłony wysokie. Warto korzystać z kalendarzy siewu i wysadzeń, korygując je jednak o lokalne warunki klimatyczne i własne doświadczenia z poprzednich lat.
W gospodarstwach prowadzących produkcję ciągłą (np. kilka rzutów sałaty, kapust, brokułów) korzystne jest planowanie sekwencyjne – wysiew co 7–10 dni, co pozwala na sukcesywne sadzenie i zbiór. Wymaga to jednak utrzymania odpowiedniej rotacji w tunelu, aby nie dopuścić do nadmiernego zagęszczenia i kumulacji roślin różnego wieku w jednym miejscu, co utrudnia pielęgnację i ochronę.
Analiza kosztów i opłacalność
Ekonomika produkcji rozsady zależy od wielkości gospodarstwa i lokalnych cen gotowych roślin. W wielu przypadkach własna rozsada jest tańsza jednostkowo, ale wymaga zaangażowania czasu i środków. Koszty stałe (tunel, stoły, instalacje) rozkładają się na wiele lat użytkowania, natomiast koszty zmienne trzeba kontrolować na bieżąco. Warto prowadzić ewidencję zużycia podłoża, nasion, nawozów, środków ochrony i czasu pracy.
Przy dobrze zorganizowanej produkcji rozsady można także zaoferować nadwyżki innym rolnikom lub działkowcom, szczególnie w okresach niedoborów rynkowych. Wymaga to jednak zachowania wysokich standardów jakości – rośliny muszą być zdrowe, wyrównane i zgodne z deklarowaną odmianą. Taka działalność może stanowić dodatkowe źródło dochodu, ale wprowadza też obowiązek przestrzegania przepisów dotyczących obrotu materiałem rozmnożeniowym.
Najczęstsze błędy i jak ich unikać
W praktyce rolniczej powtarzają się pewne typowe błędy w produkcji rozsady. Do najważniejszych należą:
- zbyt wczesny siew w nieogrzewanym tunelu – prowadzi do problemów z utrzymaniem temperatury, wydłuża okres produkcji i sprzyja rozwojowi chorób,
- nadmierne zagęszczenie multiplatów – powoduje niedobór światła, wybieganie roślin i utrudnia dostęp podczas pielęgnacji,
- zbyt obfite podlewanie – skutkuje zastojem wody, słabym natlenieniem strefy korzeniowej i rozwojem zgorzeli,
- brak systematycznej wentylacji – sprzyja chorobom liści i osłabia mechanizmy obronne roślin,
- pomijanie etapu hartowania – rośliny po wysadzeniu gwałtownie reagują na warunki polowe, często zamierają lub długo „stoją w miejscu”,
- niewystarczająca higiena – brak dezynfekcji stołów, skrzynek, narzędzi i obuwia zwiększa ryzyko przenoszenia patogenów.
Aby ograniczyć powyższe zagrożenia, warto opracować prostą instrukcję postępowania dla osób pracujących w tunelu: kiedy i jak podlewać, kiedy wietrzyć, jak rozpoznawać pierwsze objawy chorób, w jaki sposób obchodzić się z multipaletami, by nie uszkadzać brył korzeniowych. Dobrze sprawdza się zasada, że w tunelu pracują zawsze te same, przeszkolone osoby, co zmniejsza liczbę przypadkowych błędów.
Nowe trendy i kierunki rozwoju
Produkcja rozsady warzyw w tunelach foliowych dynamicznie się rozwija. Coraz większe znaczenie mają rozwiązania oszczędzające pracę i energię: automatyczne linie do napełniania multiplatów i siewu, systemy komputerowego sterowania klimatem, nawadnianiem i fertygacją, a także energooszczędne folie o zwiększonej przepuszczalności światła z równoczesną poprawą izolacji. Na znaczeniu zyskuje także zrównoważona produkcja oparta na biostymulatorach, mikroorganizmach pożytecznych oraz ograniczaniu chemicznej ochrony roślin.
Rośnie również zainteresowanie alternatywnymi podłożami, w których udział torfu jest zmniejszany na rzecz włókna kokosowego, kompostów zielonych i innych komponentów pochodzenia odnawialnego. Wymaga to dostosowania technologii nawadniania i nawożenia, ponieważ każde podłoże ma inną pojemność wodną i zdolność wiązania składników pokarmowych. Dla wielu gospodarstw może to być szansą na lepsze dostosowanie produkcji do wymogów rynków wymagających certyfikacji środowiskowych.
Niezależnie jednak od postępu technicznego podstawowe zasady pozostają niezmienne: czyste, dobrej jakości podłoże, zdrowy materiał siewny, stabilne warunki kiełkowania, racjonalne nawożenie, dobra wentylacja i staranna higiena. To one decydują o tym, czy tunel foliowy będzie źródłem mocnej rozsady stanowiącej fundament wysokich plonów, czy też stanie się miejscem ciągłej walki z chorobami i stratami.
FAQ – najczęściej zadawane pytania
Jakie gatunki warzyw najbardziej opłaca się produkować z rozsady w tunelu foliowym?
Największe korzyści z własnej rozsady uzyskuje się przy gatunkach o długim okresie wegetacji lub wysokiej wartości nasion. Dotyczy to przede wszystkim pomidora, papryki, selera, pora, kapust, kalafiora i brokuła, a także sałaty masłowej i lodowej na wczesne terminy. Uprawa z rozsady pozwala przyspieszyć zbiory, lepiej zagospodarować pole i ograniczyć ryzyko nieudanych wschodów w niekorzystnych warunkach glebowo-pogodowych. Dodatkowo większa kontrola nad odmianami ułatwia dopasowanie produkcji do wymagań rynku i odbiorców, np. w handlu hurtowym lub kontraktacji.
Jaką temperaturę utrzymywać w tunelu podczas produkcji rozsady różnych warzyw?
Optymalna temperatura zależy od gatunku i fazy rozwoju. W okresie kiełkowania pomidor, papryka i seler wymagają zwykle 22–26°C, natomiast kapusty, kalafiory, brokuły i sałata lepiej znoszą nieco niższe wartości, około 16–20°C. Po wschodach temperaturę należy obniżyć o 2–4°C, by ograniczyć wybieganie roślin, zwłaszcza przy niedoborze światła. Nocą można dopuścić krótkotrwałe spadki do 12–14°C u gatunków mniej wrażliwych, pamiętając jednak, że gwałtowne wahania szkodzą rozsadzie. Warto stosować termometry z rejestracją minimum i maksimum, aby na bieżąco kontrolować realne warunki w tunelu.
Jak poznać, że rozsada jest gotowa do wysadzenia w pole?
O gotowości rozsady decyduje nie tylko wiek kalendarzowy, ale przede wszystkim kondycja roślin. Powinny one mieć wykształconą odpowiednią liczbę liści właściwych – u pomidora najczęściej 5–7, u kapust i kalafiora 4–6, u sałaty 5–8. Pędy muszą być krępe, nie wybiegnięte, o intensywnie zielonej barwie. Kluczowa jest także bryła korzeniowa: dobrze przerastająca całą komórkę multipalety, ale jeszcze nieprzesuszona ani nadmiernie zbita. Rośliny powinny być zahartowane – przyzwyczajone do niższych temperatur i większej intensywności światła. Widoczne objawy chorób, plamy na liściach czy zdeformowane pędy są sygnałem, że takie partie nie powinny trafić na pole.
Jak często należy podlewać rozsadę w tunelu foliowym?
Częstotliwość podlewania zależy od gatunku, fazy rozwoju, rodzaju podłoża, temperatury i systemu nawadniania. Ogólna zasada mówi, aby utrzymywać podłoże stale lekko wilgotne, ale nie przemoczone. W pierwszych dniach po siewie ważniejsze jest częste, delikatne zraszanie, by nie dopuścić do przesuszenia wierzchniej warstwy. Po wschodach lepiej stosować rzadsze, ale nieco obfitsze podlewania, pozwalające wodzie dotrzeć głębiej do strefy korzeniowej. Zawsze warto sprawdzać wilgotność ręką lub prostym miernikiem i dostosowywać dawki, zamiast podlewać „z przyzwyczajenia”. Nadmiar wody sprzyja chorobom zgorzelowym i osłabia system korzeniowy.
Czy warto inwestować w ogrzewanie tunelu do produkcji rozsady?
Ogrzewanie znacząco zwiększa elastyczność produkcji, ale wiąże się z kosztami inwestycyjnymi i eksploatacyjnymi. Jest szczególnie opłacalne w gospodarstwach nastawionych na wczesną produkcję, gdzie wyprzedzenie rynku o kilka tygodni przekłada się na wyższe ceny sprzedaży. Umożliwia bezpieczny siew gatunków ciepłolubnych już późną zimą, stabilizuje warunki w okresach chłodnych nocy i pochmurnych dni oraz ogranicza straty rozsady wskutek przymrozków. Przy mniejszej skali gospodarstwa warto rozważyć rozwiązania pośrednie, takie jak maty grzewcze pod stołami czy lokalne dogrzewanie najwrażliwszych partii rozsady, co redukuje zużycie energii przy zachowaniu korzyści z wcześniejszego terminu uprawy.
