Peluszka, czyli groch polny Pisum arvense, to cenna roślina pastewna należąca do rodziny bobowatych. Odgrywa ważną rolę w żywieniu zwierząt, poprawie struktury gleby i bilansie azotu w gospodarstwie. Jest chętnie włączana w płodozmian jako przedplon pod zboża, kukurydzę i rośliny okopowe. Dzięki dużej elastyczności uprawy, możliwości stosowania w mieszankach oraz wysokiej zawartości białka, peluszka zyskuje na znaczeniu zarówno w rolnictwie konwencjonalnym, jak i w gospodarstwach ekologicznych.
Charakterystyka botaniczna i morfologia peluszki
Peluszka to jednoroczna roślina strączkowa o pokroju płożącym lub pnącym. Jej pędy są wiotkie, średniej grubości, często wymagają podpory – dlatego w praktyce rolniczej najczęściej uprawia się ją w mieszankach ze zbożami, które stanowią naturalny „stelaż”. Roślina ta osiąga zazwyczaj od 40 do 120 cm wysokości, zależnie od odmiany i warunków siedliska. Charakterystyczne są zakończone wąsami czepnymi liście, które umożliwiają roślinie wspinanie się po innych roślinach.
Liście peluszki są parzystopierzaste, złożone z kilku par listków. U większości odmian są one delikatne, jasno- do średniozielonych, stosunkowo cienkie, ale o dobrej wartości paszowej. U odmian typu wąsolistnego część blaszek liściowych przekształcona jest we wąsy, co ogranicza ilość masy liściowej, ale poprawia wytrzymałość łanu na wyleganie. Łodyga jest kanciasta, słabo zdrewniała, delikatnie owłosiona lub naga, w zależności od cech odmianowych.
Kwiaty peluszki mają typową dla bobowatych budowę motylkowatą. Zazwyczaj są dwubarwne – biało-fioletowe lub różowo-fioletowe, pojawiają się w kątach liści, najczęściej po 1–3 na krótkich szypułkach. Okres kwitnienia przypada na późną wiosnę i początek lata, w zależności od terminu siewu. Peluszka jest rośliną samopylną, ale możliwe jest częściowe obcopylenie przez owady, co ma pewne znaczenie dla zmienności i stabilności plonowania.
Owoce to wielonasienne strąki, długości od 3 do 8 cm, zwykle nieco węższe niż u grochu siewnego. Po dojrzeniu strąki zasychają i brunatnieją. W każdym znajduje się od 3 do 8 nasion, kulistych lub lekko kanciastych, najczęściej barwy brunatnej, szarej lub zielonawej. Masa 1000 nasion (MTN) wynosi zwykle 150–250 g, choć w zależności od odmiany i warunków może być większa lub mniejsza. Nasiona peluszki są bogate w białko oraz skrobię, co przesądza o ich dużej wartości paszowej.
System korzeniowy peluszki jest palowy, z dobrze rozwiniętymi korzeniami bocznymi. Zdecydowana większość korzeni penetruje warstwę gleby do 60–80 cm, choć w sprzyjających warunkach może sięgać głębiej. Na korzeniach występują brodawki bakteryjne z bakteriami z rodzaju Rhizobium, które wiążą azot atmosferyczny. Dzięki temu roślina może częściowo pokrywać własne zapotrzebowanie na azot, a po przyoraniu resztek pożniwnych pozostawia w glebie znaczącą ilość azotu mineralnego.
Wymagania glebowe i klimatyczne oraz rejonizacja uprawy
Peluszka zaliczana jest do roślin mało wymagających pod względem glebowym, co stanowi jedną z jej kluczowych zalet. Najlepiej plonuje na glebach kompleksów pszennych i żytnich bardzo dobrych lub dobrych, ale może być z powodzeniem uprawiana także na glebach słabszych, o ile nie są one nadmiernie zakwaszone ani zbyt suche. Preferuje gleby o pH zbliżonym do obojętnego – optymalny zakres wynosi 6,0–7,2. Na glebach silnie kwaśnych plon obniża się wyraźnie przez ograniczoną aktywność bakterii brodawkowych i gorszy rozwój systemu korzeniowego.
Pod względem klimatycznym peluszka jest rośliną o umiarkowanych wymaganiach. Dobrze znosi wiosenne chłody, dlatego możliwy jest wczesny siew, zaraz po obeschnięciu gleby. Młode rośliny wytrzymują przymrozki nawet do –4°C, co czyni peluszkę odpowiednią do uprawy w większości regionów Polski. W okresie kwitnienia i zawiązywania strąków wymaga wystarczającej ilości wody – susza w tym czasie może znacznie obniżyć plon nasion. Z drugiej strony peluszka lepiej znosi niedobór wody niż niektóre wrażliwsze strączkowe, np. bobik.
W Polsce peluszka jest uprawiana przede wszystkim w centralnej, północno-wschodniej i południowo-wschodniej części kraju, gdzie dobre warunki glebowo-klimatyczne sprzyjają produkcji pasz. Znaczące powierzchnie upraw znajdują się m.in. w województwach: mazowieckim, lubelskim, podlaskim, podkarpackim oraz częściowo w warmińsko-mazurskim i kujawsko-pomorskim. Często występuje w mieszankach z owsem, jęczmieniem lub pszenżytem, co pozwala uzyskać stabilny plon zielonki, siana lub kiszonki.
Na świecie peluszkę uprawia się w strefie klimatu umiarkowanego i chłodnego, szczególnie w Europie Środkowej i Wschodniej, w krajach skandynawskich, Rosji, na Ukrainie i Białorusi. Spotykana jest również w Kanadzie, na północy Stanów Zjednoczonych oraz w niektórych regionach Azji. W wielu państwach nie jest jednak odrębnie klasyfikowana w statystykach rolniczych, lecz wchodzi w zbiorczą kategorię grochu pastewnego lub mieszanek zbożowo-strączkowych.
Znaczenie peluszki w rolnictwie – funkcje gospodarcze i ekologiczne
Peluszka pełni w rolnictwie kilka ważnych funkcji jednocześnie. Po pierwsze, jest źródłem wysoko wartościowej paszy białkowej dla bydła, trzody chlewnej oraz drobiu, zwłaszcza gdy jest użytkowana na zielonkę, kiszonkę lub śrutę nasienną. Po drugie, jako roślina bobowata wzbogaca glebę w azot, ograniczając konieczność stosowania mineralnych nawozów azotowych w roślinach następczych. Po trzecie, poprawia strukturę gleby, jej przepuszczalność i aktywność biologiczną, co ma szczególne znaczenie na glebach zlewnych.
Znaczenie peluszki wyraża się również poprzez jej rolę w płodozmianie. Jest bardzo dobrym przedplonem dla zbóż, zwłaszcza pszenicy ozimej, żyta, a także kukurydzy. Rośliny następcze korzystają nie tylko z azotu pozostawionego w glebie, lecz także z lepszego strukturalnego uwarstwienia profilu glebowego. Włączenie peluszki do zmianowania sprzyja ograniczeniu występowania chorób podsuszkowych i chwastów typowych dla monokultur zbożowych.
W rolnictwie ekologicznym peluszka ma szczególnie duże znaczenie. Dzięki symbiozie z bakteriami brodawkowymi rolnik może zmniejszyć zakupy nawozów, a jednocześnie poprawić bilans azotu w glebie w sposób naturalny. Peluszka uprawiana jako międzyplon lub poplon ścierniskowy może być przyorana, pełniąc rolę zielonego nawozu. Dodatkowo okrywa glebę, ogranicza erozję wietrzną i wodną, poprawia retencję wilgoci i stwarza korzystne warunki bytowania dla pożytecznej mikroflory.
Istotną funkcją gospodarczą peluszki jest także możliwość bezpośredniego wykorzystania nasion w żywieniu zwierząt. Nasiona są bogate w białko (często ponad 20–23%), skrobię i energię metaboliczną. Mogą zastępować część białka sojowego lub śruty rzepakowej w dawkach dla bydła i trzody, co zmniejsza uzależnienie gospodarstwa od importowanej paszy wysokobiałkowej. W wielu gospodarstwach mieszanki z peluszką stanowią podstawę żywienia krów mlecznych w okresach niedoboru zielonki z użytków trwałych.
Coraz częściej zwraca się uwagę na rolę peluszki w budowaniu bioróżnorodności agroekosystemów. Jej kwiaty przyciągają owady zapylające i inne organizmy pożyteczne. Wprowadzenie do struktury zasiewów większego udziału roślin strączkowych, w tym peluszki, sprzyja powstawaniu mozaiki siedlisk, co wpływa pozytywnie na stabilność ekologiczną i odporność całego gospodarstwa na zjawiska stresowe, takie jak susza czy presja szkodników.
Odmiany peluszki – typy, zróżnicowanie i dobór do warunków
Odmiany peluszki różnią się przede wszystkim typem ulistnienia, barwą kwiatów i nasion, wczesnością dojrzewania, wysokością roślin oraz odpornością na wyleganie i choroby. W największym uproszczeniu wyróżnia się dwa zasadnicze typy: peluszka liściasta (pełnoliściowa) oraz peluszka wąsolistna. Odmiany liściaste charakteryzują się większą ilością masy liściowej, co podnosi plon zielonki i wartość paszową w użytkowaniu na zieloną masę. Z kolei odmiany wąsolistne są mniej podatne na wyleganie, co sprzyja zbiorowi nasion kombajnem.
W Polsce zarejestrowano kilka odmian peluszki różniących się przeznaczeniem: pastewnym, nasiennym oraz uniwersalnym. Odmiany typowo pastewne cechują się dużą masą wegetatywną, dobrą strawnością i wysoką zawartością białka w suchej masie całej rośliny. Odmiany nasienne natomiast są bardziej zwarte, o nieco krótszych pędach, często wąsolistne, co ułatwia równomierne dojrzewanie i ogranicza straty przy omłocie.
Wiele odmian peluszki ma kwiaty barwy biało-fioletowej, ale spotyka się również odmiany o kwiatach czysto białych. Barwa kwiatu i nasion nie ma kluczowego znaczenia dla wartości paszowej, ale bywa istotna z punktu widzenia identyfikacji odmian i preferencji hodowlanych. Trwają także prace nad odmianami o obniżonej zawartości substancji antyżywieniowych, takich jak taniny czy lektyny, co pozwala na szersze i bardziej bezpieczne wykorzystanie peluszki w żywieniu świń i drobiu.
Przy wyborze odmiany do uprawy należy uwzględnić: kierunek użytkowania (zielonka, kiszonka, nasiona), typ gleby, poziom agrotechniki oraz ryzyko występowania chorób. W rejonach wilgotniejszych i chłodniejszych warto preferować odmiany wcześniejsze, aby ograniczyć ryzyko niedojrzewania nasion przed jesiennymi opadami. W gospodarstwach nastawionych na produkcję pasz objętościowych optymalne są odmiany pełnoliściowe o dużej biomasie i dobrej strawności włókna.
Technologia uprawy, agrotechnika i ochrona roślin
Technologia uprawy peluszki jest stosunkowo prosta, jednak dla uzyskania wysokich i stabilnych plonów wymaga przestrzegania kilku kluczowych zasad. Peluszka najlepiej udaje się w drugim lub trzecim roku po oborniku, na stanowiskach wolnych od zachwaszczenia i o dobrej strukturze. Unika się siewu po innych roślinach bobowatych, szczególnie grochu, łubinie czy bobiku, aby zminimalizować ryzyko chorób odglebowych i szkodników typowych dla tej grupy.
Uprawa roli powinna zapewnić wyrównane, dobrze spulchnione łoże siewne. Przedsiewnie zaleca się doprawienie gleby broną lub agregatem uprawowym na głębokość kilku centymetrów. Nawożenie mineralne dostosowuje się do zasobności gleby, pamiętając, że peluszka dzięki symbiozie z bakteriami brodawkowymi wiąże azot z powietrza i nadmierne nawożenie azotem nie jest wskazane. Zwykle stosuje się 20–40 kg N/ha w formie startowej, a główny nacisk kładzie się na odpowiednią dawkę fosforu i potasu, które wspierają rozwój systemu korzeniowego i tworzenie strąków.
Termin siewu peluszki przypada zwykle na wczesną wiosnę – możliwie jak najwcześniej po obeschnięciu gleby. W praktyce jest to często okres od drugiej połowy marca do połowy kwietnia, zależnie od regionu i warunków pogodowych. Siew opóźniony zwiększa ryzyko suszy w okresie kwitnienia oraz pogarsza wykorzystanie wilgoci pozimowej. W przypadku uprawy w mieszance zbożowo-strączkowej dawkę nasion peluszki i zboża odpowiednio redukuje się, tak aby zachować odpowiedni udział roślin strączkowych i zbóż w runi.
Głębokość siewu wynosi zwykle 5–7 cm na glebach lżejszych i 4–5 cm na glebach zwięzłych. Zbyt płytki siew grozi przesuszeniem i nierównomiernymi wschodami, natomiast zbyt głęboki może opóźnić wschody i osłabić system korzeniowy. Po siewie wskazane jest wałowanie, które poprawia podsiąk wody i zapewnia lepszy kontakt nasion z glebą. W przypadku siewu w mieszance (np. peluszka + owies) często obie rośliny wysiewa się jednym przejazdem siewnika, dbając o równomierny rozkład nasion.
Ochrona peluszki przed chwastami może odbywać się mechanicznie (bronowanie w fazie wschodów) lub chemicznie, przy użyciu dopuszczonych herbicydów zarejestrowanych dla grochu. W praktyce dużą rolę odgrywa również właściwy dobór rośliny towarzyszącej w mieszance, która pomaga ograniczać rozwój chwastów przez szybkie zwarcie łanu. Choroby, takie jak askochytoza czy mączniak, zwalcza się przede wszystkim poprzez prawidłowy płodozmian, dobór odmian bardziej odpornych i unikanie zbyt gęstych siewów.
Zbiory peluszki: zielonka, kiszonka i nasiona
Zbiór peluszki zależy od kierunku użytkowania. Przy przeznaczeniu na zielonkę lub kiszonkę zbiory wykonuje się zwykle w fazie pąkowania do początku kwitnienia, ewentualnie w fazie pełnego kwitnienia, gdy zależy nam na większej ilości suchej masy. Roślina w tym okresie charakteryzuje się wysoką zawartością białka oraz dobrą strawnością, a stosunek liści do łodyg jest korzystny. Zbyt późny zbiór prowadzi do zdrewnienia łodyg i obniżenia jakości paszy.
W uprawie na kiszonkę peluszka bardzo często wchodzi w skład mieszanek zbożowo-strączkowych, np. z owsem lub pszenżytem. Do sporządzania kiszonek wykorzystuje się całą masę roślinną, siekając ją i ubijając w silosach lub pryzmach. Peluszka, dzięki dużej zawartości białka i umiarkowanej zawartości cukrów rozpuszczalnych, tworzy zbożami zbilansowaną kiszonkę, dobrze pobieraną przez bydło mleczne i opasowe.
Plony zielonki peluszki w mieszankach mogą sięgać 30–40 t/ha, natomiast plon suchej masy zwykle wynosi 6–10 t/ha, zależnie od warunków pogodowych i poziomu nawożenia. W uprawie na nasiona zbiory przeprowadza się kombajnem zbożowym. Optymalny termin przypada, gdy większość strąków zbrązowieje i dojrzeje, a wilgotność nasion spadnie do około 16–18%. Zbyt wczesny zbiór skutkuje dużą wilgotnością i koniecznością intensywnego dosuszania, natomiast zbyt późny – osypywaniem się nasion i stratami plonu.
Peluszka w czystym siewie ma tendencję do wylegania, dlatego częściej zbiera się ją w mieszankach, co zapewnia lepsze utrzymanie łanu w pozycji pionowej. Przy zbiorze kombajnem istotne jest odpowiednie dobranie parametrów omłotu, ponieważ nasiona peluszki różnią się wielkością i masą od ziarna zbóż. Plon nasion w dobrych warunkach waha się w granicach 2–3,5 t/ha, choć na gospodarstwach o wysokim poziomie agrotechniki możliwe są wyższe wielkości, zwłaszcza przy korzystnym przebiegu pogody.
Wartość paszowa, skład chemiczny i zastosowanie w żywieniu
Peluszka jest wartościową rośliną pastewną ze względu na wysoką zawartość białka oraz dobrą strawność całych roślin w fazie zielonkowej. Białko peluszki charakteryzuje się korzystnym składem aminokwasowym, zwłaszcza w zakresie lizyny, co jest ważne przy bilansowaniu dawek żywieniowych. Sucha masa roślin w fazie pąkowania lub kwitnienia zawiera zwykle 16–22% białka ogólnego, znaczny udział łatwo fermentującej skrobi oraz umiarkowaną ilość włókna.
Nasiona peluszki stanowią paszę o dużej koncentracji energii. Zawartość białka ogólnego wynosi często 20–25%, a skrobi 40–50%. Są dobrym komponentem mieszanek treściwych dla bydła, trzody i drobiu, choć przy żywieniu świń i drobiu zaleca się stosowanie ich w ograniczonym udziale, z powodu obecności substancji antyżywieniowych. Można je redukować poprzez odpowiednie procesy technologiczne, takie jak prażenie, ekstruzja czy śrutowanie połączone z podgrzaniem.
W żywieniu bydła peluszka w formie kiszonki zbożowo-strączkowej jest szczególnie ceniona. Zawiera dużo łatwo dostępnego białka i energii, co sprzyja wysokiej wydajności mlecznej krów i dobrym przyrostom młodego bydła. W porównaniu z czystą kiszonką z kukurydzy, mieszanki z peluszką lepiej równoważą stosunek białka do energii, a jednocześnie zwiększają różnorodność bazy paszowej w gospodarstwie.
W przypadku owiec i kóz peluszka w formie siana lub zielonki jest dobrze pobierana i pozytywnie wpływa na produkcję mleka oraz rozwój młodych osobników. W żywieniu królików i zwierząt futerkowych stosuje się ją zarówno jako zielonkę, jak i komponent pasz treściwych, pamiętając o odpowiednim zbilansowaniu dawki pod względem włókna surowego i energii.
Zalety i wady uprawy peluszki
Do najważniejszych zalet peluszki jako rośliny rolniczej należą: niewielkie wymagania glebowe i klimatyczne, wysoka wartość paszowa, zdolność wiązania azotu atmosferycznego oraz korzystny wpływ na strukturę gleby i bilans nawozowy w gospodarstwie. Peluszka pozwala włączyć do płodozmianu rośliny strączkowe, redukując skutki monokultur zbożowych i poprawiając żyzność gleby. Jest również dość elastyczna w zakresie terminów siewu oraz form użytkowania – na zielonkę, kiszonkę, siano lub nasiona.
Kolejną zaletą jest możliwość uprawy w mieszankach zbożowych, co w praktyce rolniczej często przekłada się na stabilność plonowania. Peluszka dobrze komponuje się z owsem, pszenżytem czy jęczmieniem, a powstające z takich mieszanek pasze są chętnie pobierane przez zwierzęta. Roślina ta ma również znaczenie ekonomiczne, gdyż może obniżać koszty zakupu pasz białkowych, szczególnie w gospodarstwach o dobrze rozwiniętej bazie paszowej własnej.
Wadą peluszki jest podatność na wyleganie przy uprawie w czystym siewie, szczególnie na glebach zasobnych i przy intensywnym nawożeniu. Z tego względu zaleca się ją raczej w mieszankach zbożowo-strączkowych lub wybór odmian wąsolistnych. Peluszka może być także narażona na choroby grzybowe, zwłaszcza przy częstej uprawie w krótkich następstwach po sobie i innych bobowatych. W niekorzystnych latach pojawiają się również problemy ze zbiorem nasion przypadającym na okres intensywnych opadów deszczu.
Istotne ograniczenie w żywieniu zwierząt stanowią wspomniane substancje antyżywieniowe w nasionach, które przy bardzo wysokich udziałach w dawce mogą obniżać wykorzystanie białka i energii. W praktyce problem ten rozwiązuje się poprzez stosowanie peluszki jako jednego z kilku komponentów mieszanek paszowych, a także przez umiarkowanie udziału w racjach żywieniowych oraz stosowanie obróbki termicznej nasion.
Ciekawostki, innowacje i perspektywy rozwoju upraw peluszki
Peluszka, choć tradycyjna i znana od dawna, w ostatnich latach zyskuje nowe znaczenie w kontekście zrównoważonego rolnictwa i gospodarki niskoemisyjnej. Jako roślina bobowata wspiera redukcję emisji gazów cieplarnianych, pozwalając ograniczyć stosowanie mineralnych nawozów azotowych, których produkcja jest energochłonna. Włączenie większego udziału strączkowych do płodozmianu, w tym peluszki, jest także zalecane w strategiach rolniczych Unii Europejskiej nakierowanych na poprawę żyzności gleb i różnorodności biologicznej.
Ciekawą praktyką jest uprawa peluszki jako międzyplonu ścierniskowego po zbożach. Wysiewana latem, szybko zakrywa glebę, ogranicza rozwój chwastów i straty wody z profilu glebowego. Może być użytkowana jako poplon na zielonkę jesienną lub przyorana jako nawóz zielony. Taka praktyka jest szczególnie cenna w gospodarstwach, które dążą do zamknięcia obiegu składników pokarmowych i zwiększenia udziału materii organicznej w glebie.
W pracach hodowlanych i badawczych nad peluszką dąży się m.in. do zwiększenia odporności na suszę i wysoką temperaturę, co jest odpowiedzią na zmieniające się warunki klimatyczne. Poszukuje się również genotypów o wyższej zawartości białka oraz odmian lepiej przystosowanych do mechanicznego zbioru, z dużą odpornością na osypywanie nasion i wyleganie. Ważnym kierunkiem rozwoju jest też ograniczenie zawartości substancji antyżywieniowych, co mogłoby poszerzyć zakres wykorzystania peluszki w żywieniu monogastrycznych.
W niektórych regionach świata peluszka, podobnie jak inne grochy polne, bywa wykorzystywana również jako roślina konsumpcyjna – głównie w formie zup, gulaszy i potraw mącznych. W Polsce dominuje jednak jej rola paszowa. Pojawiają się jednak niszowe inicjatywy lokalnych producentów, którzy eksperymentują z wykorzystaniem peluszki w kuchni wegetariańskiej i wegańskiej jako alternatywy dla tradycyjnych nasion grochu siewnego lub ciecierzycy.
Perspektywy rozwoju upraw peluszki w Polsce i Europie są powiązane ze wzrostem zainteresowania białkiem roślinnym pochodzenia lokalnego, rosnącą wagą roślin strączkowych w politykach rolnych i środowiskowych oraz chęcią ograniczenia importu śruty sojowej. Dobrze dobrane odmiany, nowoczesna agrotechnika i integrowana ochrona roślin mogą sprawić, że peluszka stanie się jeszcze ważniejszym elementem systemów rolniczych ukierunkowanych na trwałość, samowystarczalność paszową i wysoką jakość produktów zwierzęcych.
Najczęściej zadawane pytania (FAQ)
Jakie są główne różnice między peluszką a grochem siewnym?
Peluszka (Pisum arvense) to groch polny, głównie pastewny, o bardziej płożącym pokroju i zwykle mniejszych strąkach niż groch siewny. Ma niższe wymagania glebowe i częściej uprawiana jest w mieszankach zbożowo-strączkowych. Groch siewny częściej wykorzystuje się na cele konsumpcyjne. Obie rośliny różnią się też typem odmian, barwą nasion i kierunkami użytkowania.
Na jakich glebach najlepiej uprawiać peluszkę?
Peluszka najlepiej plonuje na glebach o uregulowanych stosunkach wodno-powietrznych, kompleksów pszennych i żytnich dobrych, o pH 6,0–7,2. Może rosnąć również na glebach słabszych, byle nie były one skrajnie kwaśne ani przesuszające się. Należy unikać gleb bardzo ciężkich i długo zalegających wody, bo utrudniają rozwój korzeni i sprzyjają chorobom. Kluczowa jest dobra struktura i brak zastoisk wodnych.
Kiedy wysiewać peluszkę i jaka jest optymalna gęstość siewu?
Peluszkę wysiewa się jak najwcześniej wiosną, zazwyczaj od drugiej połowy marca do połowy kwietnia, zaraz po obeschnięciu gleby. W czystym siewie dąży się do obsady rzędu 80–120 roślin/m², co zwykle odpowiada około 160–220 kg nasion/ha, zależnie od MTN i zdolności kiełkowania. Przy uprawie w mieszance normę dla peluszki i zboża zmniejsza się proporcjonalnie, dostosowując do zakładanego udziału gatunków.
Jak peluszka wpływa na glebę i rośliny następcze?
Peluszka, jako roślina bobowata, wiąże azot atmosferyczny w brodawkach korzeniowych i po przyoraniu resztek pożniwnych wzbogaca glebę w azot mineralny. Poprawia też strukturę gruzełkowatą, zwiększa aktywność biologiczną i zawartość materii organicznej. Rośliny następcze, zwłaszcza zboża, korzystają z lepszej zasobności i struktury gleby, co pozwala często obniżyć nawożenie azotem oraz zwiększyć ich plony i zdrowotność.
Czy nasiona peluszki można stosować w żywieniu świń i drobiu?
Nasiona peluszki mogą być używane w żywieniu świń i drobiu, ale z umiarkowanym udziałem w dawce, zwykle do kilkunastu–kilkudziesięciu procent mieszanki. Zawierają białko i energię, lecz także substancje antyżywieniowe, które w nadmiarze mogą obniżać strawność. Aby poprawić ich wartość, stosuje się obróbkę termiczną (prażenie, ekstruzja) i włącza do zbilansowanych mieszanek z innymi komponentami paszowymi.
