Nowoczesne kombajny do zbioru warzyw – przegląd rynku

Rosnące koszty pracy, presja czasu podczas zbiorów i wymagania odbiorców sprawiają, że coraz więcej gospodarstw sięga po **kombajny** do zbioru warzyw. Maszyny, które jeszcze niedawno były domeną największych producentów, dziś są dostępne w wielu klasach wydajności i konfiguracjach. Dobrze dobrany kombajn potrafi zredukować nakład pracy ręcznej nawet o kilkadziesiąt procent, ograniczyć straty plonu i poprawić powtarzalność jakości surowca kierowanego do przechowalni, przetwórni czy na świeży rynek.

Przegląd typów kombajnów do zbioru warzyw

Na rynku funkcjonuje kilka podstawowych grup maszyn do zbioru warzyw, różniących się zasadą działania, poziomem automatyzacji, a także przeznaczeniem do konkretnych gatunków. Wybór odpowiedniej konstrukcji ma kluczowe znaczenie dla opłacalności inwestycji, dlatego warto znać ich mocne i słabe strony.

Kombajny do warzyw korzeniowych

Najliczniejszą grupą są maszyny do zbioru marchewki, pietruszki, selera korzeniowego, buraka ćwikłowego czy buraka pastewnego. W zależności od technologii uprawy i wymagań odbiorcy stosuje się trzy główne rozwiązania:

• Wyorywacze z przenośnikiem gwiazdowym lub taśmowym – podkopują redlinę i podają korzenie na system czyszczący. Dobrze sprawdzają się przy produkcji do przetwórstwa, gdzie dopuszczalne są niewielkie uszkodzenia mechaniczne.

• Maszyny chwytające za nać – korzeń jest wyciągany z gleby przez chwytaki obejmujące nać, a następnie oczyszczany i często obcinany przy użyciu specjalnych noży lub listw rotacyjnych. Rozwiązanie szczególnie popularne w uprawie marchwi na świeży rynek.

• Kombajny dwurzędowe i wielorzędowe – przeznaczone dla dużych gospodarstw i grup producentów. Łączą duży prześwit roboczy, wydajne czyszczenie i coraz częściej systemy sortowania wstępnego na pokładzie.

W przypadku kombajnów korzeniowych kluczowe jest dostosowanie rodzaju elementu roboczego (lemiesz, zęby, gwiazdy gumowe) do typu gleby. Na ciężkich, zwięzłych stanowiskach zbyt agresywne elementy mogą powodować zbyt duże uszkodzenia lub gromadzenie się gleby w sekcji czyszczącej, co zwiększa zapotrzebowanie na moc i zużycie paliwa.

Kombajny do kapusty i warzyw liściowych

Osobną kategorię stanowią maszyny do zbioru kapusty białej, czerwonej, pekińskiej, sałaty, pora oraz niektórych ziół. Bardzo często są to maszyny samojezdne lub doczepiane z dużą platformą roboczą, na której pracuje kilka osób. Zadaniem kombajnu jest przede wszystkim:

• odcięcie główki lub róż warzywa na odpowiedniej wysokości,

• delikatne podanie surowca na stół roboczy,

• umożliwienie ręcznej selekcji i układania w skrzyniopalety lub skrzynki.

Coraz częściej wykorzystuje się systemy prowadzenia po rzędach (kamery, czujniki optyczne) oraz regulowaną geometrię modułu tnącego. Dzięki temu można ograniczyć straty i uszkodzenia główek, co jest kluczowe w produkcji na rynek świeży, gdzie liczy się wygląd i trwałość pozbiorcza.

Kombajny do warzyw strączkowych i groszku

Groszek zielony, fasola szparagowa, bób czy soja warzywna zbierane są kombajnami o zupełnie innej konstrukcji niż maszyny do korzeni czy kapusty. Są to najczęściej samojezdne jednostki:

• z hederem ścinającym rośliny przy powierzchni gleby lub nieco wyżej,

• z systemem młócącym oddzielającym nasiona lub strąki od masy roślinnej,

• z zaawansowanym systemem czyszczącym i separacją drobnych zanieczyszczeń.

W uprawie warzyw strączkowych szczególnie ważne są terminy zbioru i wilgotność surowca. Nowoczesne kombajny oferują możliwość regulacji intensywności omłotu, prędkości bębnów i nawiewu, co pozwala ograniczyć uszkodzenia nasion i ich nadmierne obicie. Rozwiązania te mają duże znaczenie dla jakości mrożonek i konserw.

Maszyny specjalistyczne: cebula, por, szparagi

W przypadku cebuli dominuje technologia dwufazowa: najpierw podcinacz oddziela piętkę korzeniową i lekko unosi cebule na powierzchnię, a następnie kombajn zbiera, oczyszcza i ładuje je na przyczepy. Ważna jest tu regulacja głębokości pracy i prędkości taśm, aby nie uszkadzać łusek zewnętrznych.

Do zbioru pora stosuje się maszyny chwytające roślinę z liściowej części, lekko wstrząsające w celu usunięcia gleby i odkładające ją na platformę, gdzie pracownicy ręcznie przycinają liście i korzenie. W miarę rozwoju rynku obserwuje się coraz większą automatyzację tych procesów.

Szparagi wymagają bardzo precyzyjnego cięcia na odpowiedniej głębokości. Nowoczesne kombajny szparagowe korzystają z kamer i czujników, które rozpoznają wypustki, a następnie wysuwają noże w odpowiednim momencie. To przykład rosnącego udziału systemów wizyjnych i elektroniki w zbiorze warzyw.

Nowoczesne rozwiązania technologiczne w kombajnach warzywniczych

Postęp w konstrukcji kombajnów nie ogranicza się tylko do zwiększania szerokości roboczej czy mocy. Coraz ważniejsze stają się rozwiązania poprawiające delikatność traktowania plonu, ergonomię pracy załogi, a także integrację maszyny z systemami zarządzania gospodarstwem.

Systemy czyszczące i separujące

Jednym z najważniejszych elementów kombajnu do warzyw są systemy odpowiedzialne za oczyszczanie surowca z gleby, kamieni, resztek roślin i innych zanieczyszczeń. Stosuje się m.in.:

• taśmy sitowe o regulowanym kącie nachylenia i prędkości,

• rolki gwiazdowe z gumy lub tworzyw sztucznych,

• bębny perforowane z systemem wibracji,

• dodatkowe nawiewy powietrzne do usuwania drobnej frakcji liści.

Odpowiednie ustawienie prędkości i intensywności czyszczenia ma ogromne znaczenie dla ograniczenia strat. Zbyt agresywne działanie może powodować obtłuczenia korzeni i złamania, co skraca okres przechowywania. Z kolei zbyt łagodne czyszczenie skutkuje wyższymi kosztami dalszej obróbki w zakładzie lub sortowni.

Automatyzacja sortowania wstępnego

W wielu nowszych modelach kombajnów stosuje się stanowiska do sortowania wstępnego bezpośrednio na maszynie. Na przenośnikach poprzecznych lub stołach roboczych pracownicy ręcznie usuwają sztuki uszkodzone, przerośnięte lub z widocznymi wadami. Pojawiają się również systemy:

• ważenia zebranej masy w czasie rzeczywistym,

• kamera–komputer do oceny barwy i kształtu,

• podziału na frakcje wielkościowe przy użyciu rolek lub sit.

Rozwiązania te są szczególnie doceniane przez producentów dostarczających towar bezpośrednio do sieci handlowych, gdzie konieczna jest bardzo dobra powtarzalność kalibrażu i wyglądu partii. Wstępne sortowanie pozwala ograniczyć ilość towaru, który trzeba ponownie przepuścić przez linię w gospodarstwie.

Hydraulika i elektronika sterująca

Nowoczesne kombajny warzywne są w dużym stopniu napędzane i sterowane hydraulicznie. Pozwala to na płynną regulację prędkości poszczególnych podzespołów i szybkie dopasowanie ustawień do zmieniających się warunków polowych. Popularne funkcje to m.in.:

• hydrauliczna regulacja szerokości chwytaków,

• zmiana prędkości obrotowej gwiazd czyszczących z kabiny,

• podnoszenie i opuszczanie sekcji roboczych,

• automatyczne poziomowanie stołów roboczych na pochyłościach.

W wielu modelach stosuje się magistrale komunikacyjne (np. ISOBUS), które pozwalają na integrację kombajnu z terminalem ciągnika lub zewnętrznym komputerem pokładowym. Dzięki temu operator ma dostęp do danych o wydajności, prędkości roboczej, zużyciu paliwa oraz parametrach pracy poszczególnych modułów.

Precyzyjne prowadzenie po rzędach i GPS

Wysoka prędkość robocza, coraz większe szerokości robocze oraz wymóg bardzo precyzyjnego prowadzenia po rzędach sprawiają, że do zbioru warzyw wkraczają technologie dobrze znane z uprawy zbóż czy kukurydzy. Stosuje się m.in.:

• systemy automatycznego prowadzenia równoległego na bazie GPS,

• czujniki boczne i przednie kontrolujące położenie maszyny względem rzędu,

• kamery analizujące strukturę roślin i wyznaczające środek międzyrzędzia.

Tego typu rozwiązania szczególnie dobrze sprawdzają się przy nocnych zbiorach warzyw (np. na przetwórstwo) oraz na dużych, równych powierzchniach. Poza ograniczeniem zmęczenia operatora pozwalają również zmniejszyć ryzyko uszkodzenia roślin w sąsiednich rzędach i poprawić równomierność głębokości pracy.

Komfort i ergonomia pracy

W gospodarstwach o dużym areale warzyw sezon zbiorów to często kilka tygodni bardzo intensywnej pracy w trybie wielozmianowym. Producenci kombajnów zwracają więc coraz większą uwagę na komfort operatora oraz załogi wykonującej sortowanie na pokładzie. W nowszych maszynach znajdziemy m.in.:

• przestronne kabiny z klimatyzacją i dobrą widocznością,

• fotele amortyzowane, często z funkcją obrotu,

• regulowane oświetlenie stanowisk pracy i pól roboczych,

• zadaszone platformy z osłonami przed wiatrem i deszczem.

Lepsza ergonomia przekłada się bezpośrednio na jakość sortowania, mniejszą liczbę popełnianych błędów i niższe ryzyko wypadków. Przy zakupie maszyny warto zwrócić uwagę nie tylko na parametry robocze, ale także na warunki pracy zespołu, który będzie na niej spędzał po kilkanaście godzin dziennie.

Praktyczne porady przy wyborze i eksploatacji kombajnu do warzyw

Zakup kombajnu do warzyw to jedna z najpoważniejszych decyzji inwestycyjnych w gospodarstwie specjalizującym się w produkcji polowej. Oprócz ceny samej maszyny należy wziąć pod uwagę dostępność serwisu, koszty części, a także możliwość współdzielenia sprzętu z innymi rolnikami lub grupą producentów.

Analiza potrzeb gospodarstwa i struktury zasiewów

Podstawą jest rzetelna ocena, jakie warzywa i na jakiej powierzchni będą zbierane maszynowo. Innej maszyny potrzebuje gospodarstwo, które ma 50 ha marchwi i 20 ha buraka ćwikłowego, a innej takie, które prowadzi bardziej zróżnicowaną produkcję w mniejszych wolumenach (np. marchew, pietruszka, seler, por, kapusta po kilka hektarów). Należy odpowiedzieć sobie na pytania:

• jaką minimalną i maksymalną wydajność na godzinę chcemy osiągnąć,

• ile dni w sezonie realnie planujemy pracę kombajnu,

• czy maszyna ma obsługiwać jedynie nasze gospodarstwo, czy także usługi dla innych,

• jakich gatunków warzyw dotyczy planowana mechanizacja zbioru.

Dopiero po takiej analizie można zaczynać rozmowy z dostawcami i porównywać konkretne modele. Zbyt duża maszyna będzie generować niepotrzebne koszty stałe, natomiast zbyt mała – w krytycznym momencie sezonu nie zapewni terminowego zbioru całej powierzchni.

Dopasowanie do warunków glebowych i agrotechniki

Gleba i sposób prowadzenia plantacji mają ogromny wpływ na wybór konstrukcji roboczej maszyny. Na glebach lekkich, piaszczystych łatwiej uzyskać dobry efekt czyszczenia, a ryzyko uszkodzenia korzeni jest mniejsze. Na glebach ciężkich, ilastych, szczególnie w wilgotnych latach, konieczne są:

• silniejsze jednostki napędowe z odpowiednią rezerwą mocy,

• elementy robocze o zwiększonej odporności na ścieranie,

• wydajniejsze systemy czyszczące oraz większa powierzchnia sit.

Jeżeli w gospodarstwie stosuje się nawadnianie, ważne jest również uwzględnienie typowego terminu i wilgotności gleby podczas zbiorów. Wysoka wilgotność ziemi może ograniczyć wydajność pracy niektórych konstrukcji i spowodować konieczność częstszego czyszczenia maszyny w trakcie dnia.

Zakup nowej maszyny, używanej czy współdzielenie?

Dla wielu gospodarstw barierą wejścia w nowoczesny zbiór mechaniczny pozostaje wysoka cena kombajnu. Możliwe są jednak różne strategie, które mogą obniżyć koszt jednostkowy:

• zakup nowego kombajnu z wykorzystaniem dotacji inwestycyjnych (np. PROW, środki z KPO – w zależności od aktualnych naborów),

• nabycie maszyny używanej od sprawdzonego dostawcy lub z rynku zachodniego,

• wspólny zakup w ramach spółdzielni, grupy producentów lub nieformalnego porozumienia sąsiedzkiego,

• korzystanie z usług firm specjalizujących się w zbiorze warzyw kombajnowym.

W przypadku kombajnów używanych kluczowe jest dokładne sprawdzenie stanu taśm, gwiazd, łożysk, hydrauliki oraz instalacji elektrycznej. Części te są intensywnie eksploatowane, a ich wymiana może być kosztowna. Warto też zwrócić uwagę na dostępność dokumentacji i możliwość uzyskania wsparcia serwisowego w razie awarii w szczycie sezonu.

Planowanie logistyki: transport, przechowywanie, personel

Nawet najlepszy kombajn nie zapewni maksymalnej efektywności, jeżeli nie zostanie odpowiednio wkomponowany w logistykę gospodarstwa. Przed rozpoczęciem sezonu zbiorów warto przygotować:

• odpowiednią liczbę przyczep lub skrzyniopalet,

• dobrze zorganizowane trasy dojazdowe i miejsca załadunku,

• grafik pracy załogi sortującej i operatorów maszyn,

• harmonogram zwożenia surowca do chłodni, przechowalni lub zakładu.

Szczególnie w przypadku warzyw przeznaczonych do przetwórstwa kluczowe jest ograniczenie czasu od zbioru do dostawy do minimum. Dlatego warto rozważyć stosowanie kilku mniejszych zestawów transportowych zamiast jednego dużego, aby kombajn nie musiał przerywać pracy z powodu braku środków transportu.

Konserwacja, serwis i szkolenie operatorów

Kombajny do warzyw to skomplikowane technicznie urządzenia, które wymagają regularnej konserwacji i dbałości o szczegóły. Przed sezonem zbiorów wskazane jest przeprowadzenie pełnego przeglądu, obejmującego m.in.:

• kontrolę stanu noży, lemieszy, zębów i listew zgarniających,

• sprawdzenie luzów w łożyskach i układach napędowych,

• ocenę kondycji taśm przenośnikowych i gwiazd gumowych,

• wymianę filtrów i olejów hydraulicznych zgodnie z zaleceniami producenta.

Nie mniej istotne jest przeszkolenie operatorów. Błędy w ustawieniach (zbyt duża prędkość taśm, nieodpowiednia głębokość robocza, niedostateczne czyszczenie) mogą skutkować dużymi stratami plonu lub pogorszeniem jakości. Warto więc korzystać z szkoleń organizowanych przez dealerów oraz poświęcić czas na praktyczne testy na własnych polach.

Bezpieczeństwo pracy przy zbiorze warzyw

Praca na kombajnie wiąże się z wieloma potencjalnymi zagrożeniami: ruchome elementy napędu, poślizgnięcia na zabrudzonej ziemią platformie, niebezpieczeństwo przy czyszczeniu maszyny z resztek roślinnych. Aby ograniczyć ryzyko wypadków, należy:

• nigdy nie wchodzić w strefę działania elementów ruchomych przy włączonym silniku,

• regularnie czyścić stopnie i podesty z błota oraz resztek roślin,

• zadbać o odpowiednie oświetlenie maszyn i odblaskowe elementy odzieży,

• ustalić jasne procedury komunikacji między operatorem a pracownikami na platformie.

Dobre praktyki BHP powinny być elementem szkoleń dla całej załogi. W gospodarstwach, gdzie pracują osoby sezonowe, często nowe i bez doświadczenia, warto dodatkowo przygotować krótkie instrukcje obrazkowe przedstawiające najważniejsze zasady.

Trendy rynkowe i kierunki rozwoju kombajnów warzywniczych

Rynek maszyn do zbioru warzyw rozwija się dynamicznie, napędzany zarówno brakami rąk do pracy, jak i rosnącym zapotrzebowaniem na wysokiej jakości surowiec do przetwórstwa i sprzedaży detalicznej. W najbliższych latach można spodziewać się dalszej specjalizacji konstrukcji oraz postępu w dziedzinie automatyzacji i robotyzacji.

Rosnące znaczenie gospodarstw wyspecjalizowanych

W wielu regionach obserwuje się koncentrację produkcji warzyw w gospodarstwach o dużym areale, nastawionych na jedną lub kilka grup gatunków. Takie podmioty są naturalnym odbiorcą najnowocześniejszych kombajnów o wysokiej wydajności, często pracujących w systemie dwuzmianowym. Jednocześnie rośnie rola:

• grup producentów organizujących wspólne inwestycje w sprzęt,

• firm usługowych świadczących zbiory kombajnowe na zlecenie,

• współpracy z przetwórniami, które współfinansują zakup maszyn.

Dla mniejszych gospodarstw oznacza to konieczność znalezienia własnej niszy rynkowej lub włączenia się w struktury współpracy, które pozwolą korzystać z zaawansowanego parku maszynowego bez konieczności samodzielnej inwestycji w bardzo drogie urządzenia.

Robotyzacja i automatyczny zbiór warzyw

Choć w Polsce roboty do zbioru warzyw są jeszcze rzadkością, w krajach Europy Zachodniej i w Ameryce Północnej trwają intensywne prace nad konstrukcjami zdolnymi samodzielnie zbierać truskawki, sałaty, kalafiory czy brokuły. Wykorzystuje się przy tym:

• systemy wizyjne rozpoznające dojrzałe rośliny,

• ramiona chwytające z czujnikami siły,

• algorytmy sztucznej inteligencji uczące się rozpoznawać kształty i barwy.

W warzywach polowych szczególnym wyzwaniem jest duża zmienność warunków atmosferycznych i glebowych oraz nierównomierne dojrzewanie. Jednak już teraz pojawiają się prototypy pojazdów półautonomicznych, które mogą pracować w trybie podczepionym do ciągnika lub całkowicie samodzielnie poruszać się po polu, wykonując zbiór punktowy.

Integracja z systemami zarządzania gospodarstwem

Kolejnym kierunkiem rozwoju jest cyfryzacja i gromadzenie danych o przebiegu zbiorów. Nowoczesne kombajny coraz częściej są wyposażone w:

• rejestratory plonu z podziałem na poszczególne działki,

• moduły GPS zapisujące trasy przejazdu i wydajność z hektara,

• możliwość zdalnego dostępu do danych przez internet lub sieć GSM.

Informacje te mogą być wykorzystywane do analizy ekonomiki produkcji, planowania nawożenia, wybierania odmian czy optymalizacji struktur zasiewów. W połączeniu z danymi z innych etapów (siew, ochrona, nawadnianie) powstaje spójny obraz całego cyklu produkcyjnego, co pozwala lepiej ocenić, które elementy technologii wymagają korekty.

Ekologia, zużycie paliwa i ślad węglowy

Coraz częściej zakłady przetwórcze i sieci handlowe zwracają uwagę nie tylko na cenę i jakość samego surowca, ale też na sposób jego wytworzenia. W tym kontekście rośnie znaczenie efektywności energetycznej maszyn. Producenci kombajnów pracują nad:

• optymalizacją przełożeń i układów hydraulicznych,

• stosowaniem silników spełniających najnowsze normy emisji spalin,

• możliwością pracy w trybach oszczędnych przy mniejszym obciążeniu.

Dla rolnika oznacza to wymierne zmniejszenie kosztów paliwa, ale w dłuższej perspektywie może również stanowić atut w negocjacjach z odbiorcami, którzy premiują bardziej zrównoważone łańcuchy dostaw.

Elastyczność i modułowość konstrukcji

W odpowiedzi na potrzeby gospodarstw produkujących kilka różnych gatunków warzyw producenci coraz częściej proponują konstrukcje modułowe. Podstawowa rama i napęd maszyny mogą być wykorzystywane przez większą część roku, natomiast poszczególne sezony obsługuje się przy użyciu wymiennych modułów roboczych, np.:

• sekcja do zbioru marchwi i pietruszki,

• moduł do buraka ćwikłowego lub paszowego,

• nadstawki do kapusty czy pora.

Takie podejście pozwala obniżyć koszt jednostkowy w przeliczeniu na hektar oraz lepiej wykorzystać potencjał maszyny w ciągu całego roku. Wymaga jednak dobrej organizacji i odpowiedniego przeszkolenia załogi, aby przezbrojenia były szybkie i bezbłędne.

FAQ – najczęściej zadawane pytania o kombajny do zbioru warzyw

Jak oszacować, czy zakup kombajnu do warzyw jest opłacalny dla mojego gospodarstwa?

Podstawą jest porównanie całkowitych kosztów zbioru ręcznego i mechanicznego w horyzoncie co najmniej kilku lat. Należy wziąć pod uwagę nie tylko wynagrodzenia pracowników, ale też koszty organizacji brygad, zakwaterowania i ryzyka braków kadrowych. Do tego dochodzi amortyzacja maszyny, paliwo, serwis oraz ewentualne raty kredytu. Warto policzyć koszt zbioru w zł/ha i zł/t dla obu wariantów, a także uwzględnić możliwość świadczenia usług sąsiedzkich, które mogą skrócić okres zwrotu inwestycji.

Czy jeden kombajn może efektywnie obsłużyć kilka gatunków warzyw w gospodarstwie?

Wiele nowoczesnych konstrukcji jest projektowanych z myślą o wielogatunkowym wykorzystaniu, jednak zawsze wymaga to kompromisów. Maszyny uniwersalne dobrze radzą sobie z gatunkami o podobnej budowie i sposobie wzrostu, np. marchew, pietruszka i burak. Przy bardzo zróżnicowanej produkcji (korzenie, kapusty, por, cebula) lepszym rozwiązaniem bywa zestaw wyspecjalizowanych maszyn lub modułowa konstrukcja z wymiennymi sekcjami roboczymi. Kluczowe jest dostosowanie parametrów pracy do najbardziej wrażliwego gatunku, aby uniknąć nadmiernych uszkodzeń.

Na co zwrócić uwagę przy zakupie używanego kombajnu do warzyw?

Oprócz ogólnego stanu technicznego trzeba dokładnie obejrzeć elementy mające bezpośredni kontakt z plonem: taśmy, gwiazdy gumowe, rolki, noże i lemiesze. Ich zużycie wpływa zarówno na jakość zbioru, jak i na poziom strat. Sprawdź szczelność hydrauliki, stan przewodów, poprawność działania wszystkich funkcji regulacyjnych. Zapytaj o historię serwisową, dostępność części w kraju i możliwość wsparcia technicznego. Dobrym zwyczajem jest wykonanie jazdy próbnej na polu lub przynajmniej uruchomienie wszystkich podzespołów na placu sprzedawcy.

Jak ograniczyć uszkodzenia korzeni podczas mechanicznego zbioru?

Kluczowe są trzy elementy: odpowiedni termin zbioru, właściwe ustawienie maszyny oraz dopasowanie jej konstrukcji do gleby. Zbyt wczesny lub zbyt późny zbiór zwiększa podatność korzeni na pęknięcia. Należy dobrać głębokość wyorywania, prędkość taśm i intensywność czyszczenia tak, aby rośliny nie spadały z dużej wysokości ani nie były zbyt mocno ściskane. Warto wykonać kilka prób na małym fragmencie pola, korygując ustawienia, a także regularnie kontrolować próbki zebranych korzeni w trakcie pracy, aby wychwycić problemy na bieżąco.

Czy przy kombajnowym zbiorze warzyw nadal potrzebuję dużej liczby pracowników?

Zapotrzebowanie na pracę ręczną zdecydowanie spada, ale nie znika całkowicie. W zależności od typu maszyny i gatunku roślin potrzebni są operatorzy, mechanicy oraz pracownicy do sortowania wstępnego lub obsługi skrzyniopalet. W praktyce kombajn może zastąpić kilkudziesięcioosobową brygadę w polu, pozostawiając kilka–kilkanaście osób do prac towarzyszących. Ostateczny efekt zależy od stopnia automatyzacji maszyny i wymagań jakościowych odbiorcy – im wyższe standardy sortowania, tym większe znaczenie ma dobrze zorganizowany zespół przy linii lub na platformie roboczej.