Nawożenie rzepaku siarką i borem – praktyczne wskazówki

Rzepak ozimy należy do najbardziej wymagających roślin uprawnych, jeśli chodzi o zaopatrzenie w składniki pokarmowe. Szczególnie ważne są dwa pierwiastki: siarka i bor. To one odpowiadają za wykorzystanie azotu, zdrowotność roślin, zawiązywanie łuszczyn oraz stabilność plonowania. Prawidłowe nawożenie tymi mikroskładnikami i siarką pozwala nie tylko zwiększyć plon, ale także ograniczyć straty, które często są niewidoczne aż do momentu zbioru. Poniżej znajdziesz praktyczne wskazówki, jak planować nawożenie rzepaku, jak rozpoznać niedobory oraz jakie nawozy dobrać do konkretnej sytuacji polowej.

Znaczenie siarki i boru w uprawie rzepaku – dlaczego są tak ważne?

Rzepak zużywa bardzo dużo składników pokarmowych, a jego system korzeniowy intensywnie penetruje glebę. Mimo to bez odpowiedniej podaży siarki i boru, nawet idealne nawożenie azotem nie przyniesie oczekiwanych rezultatów. Zrozumienie roli tych pierwiastków ułatwia później wybór właściwych nawozów oraz terminów aplikacji.

Rola siarki w rzepaku

Siarka jest niezbędna do budowy białek i oleju, a także bierze udział w tworzeniu związków odpowiedzialnych za charakterystyczny zapach roślin kapustnych. W rzepaku odpowiada między innymi za:

• Wykorzystanie azotu – brak siarki sprawia, że azot nie jest w pełni przetwarzany na białko, co obniża plon i zawartość białka w nasionach.
• Rozwój systemu korzeniowego – rośliny lepiej pobierają wodę i składniki pokarmowe, co jest istotne w warunkach suszy.
• Odporność na choroby – odpowiednie zaopatrzenie w siarkę wzmacnia tkanki, ogranicza porażenie niektórymi patogenami.
• Zawartość tłuszczu – siarka wpływa na jakość i ilość tłuszczu w nasionach, co ma znaczenie dla zakładów tłuszczowych.

Bez siarki rzepak często wygląda, jakby brakowało mu azotu, choć nawożenie N jest poprawne. W praktyce nadmiar azotu i deficyt siarki skutkuje roślinami soczystymi, ale słabymi, podatnymi na wyleganie i choroby.

Rola boru w rzepaku

Bor jest jednym z najważniejszych mikroelementów dla roślin kapustnych. W rzepaku pełni kluczowe funkcje:

• Tworzenie łuszczyn – bor odpowiada za prawidłowe zapylanie, zawiązywanie i utrzymywanie łuszczyn, co przekłada się bezpośrednio na plon.
• Budowa ścian komórkowych – wzmacnia tkanki, zmniejsza ryzyko pękania szyjki korzeniowej i łodyg.
• Rozwój stożków wzrostu – niedobór boru prowadzi do obumierania stożka wzrostu, co skutkuje rozgałęzianiem i karłowatością.
• Gospodarka wodna – dobrze odżywione borem rośliny lepiej znoszą okresowe niedobory wody.

Rzepak ma bardzo wysokie zapotrzebowanie na bor w porównaniu z innymi gatunkami polowymi. Gdy na innych roślinach niedobór może być jeszcze niezauważalny, na rzepaku powoduje już wyraźne straty plonu.

Zapotrzebowanie rzepaku na siarkę i bor oraz czynniki ryzyka niedoborów

Przed wyborem nawozów warto znać orientacyjne potrzeby pokarmowe rzepaku oraz warunki, w których szczególnie łatwo o deficyt siarki i boru. W wielu gospodarstwach niedobory tych pierwiastków ujawniają się dopiero w postaci obniżonego plonu, choć objawy na roślinach były wcześniej widoczne.

Jakie ilości siarki i boru pobiera rzepak?

Z plonem nasion i słomy rzepak wynosi znaczne ilości składników. Uśrednione wartości pobrania na 1 tonę nasion wraz z odpowiednią ilością słomy wynoszą:

• siarka (S): 12–18 kg S/ha na 1 t nasion, czyli przy plonie 4 t/ha rzepak może pobrać nawet 50–70 kg S/ha,
• bor (B): 60–80 g/ha na 1 t nasion, co daje 250–300 g B/ha przy plonie 4 t/ha.

Należy pamiętać, że dostępność tych pierwiastków zależy od wielu czynników glebowych i pogodowych, więc dawki nawozów trzeba dostosować do warunków w danym gospodarstwie, a nie tylko do teoretycznego pobrania.

Czynniki sprzyjające niedoborom siarki

W ostatnich dekadach ilość siarki dostarczanej „z powietrza” w postaci opadów atmosferycznych znacznie się zmniejszyła. W efekcie:

• gleby lekkie, piaszczyste i ubogie w próchnicę są szczególnie narażone na wypłukiwanie siarczanów,
• monokultura rzepaku lub duży udział roślin kapustnych w płodozmianie szybko wyczerpuje zasoby siarki,
• częste i obfite opady zimą i wczesną wiosną powodują przemieszczanie siarki w głąb profilu glebowego, poza zasięg korzeni młodych roślin,
• wysokie nawożenie azotem bez równoczesnego podania siarki pogłębia dysproporcje pokarmowe.

Na wielu stanowiskach siarka stała się obecnie składnikiem równie deficytowym jak azot, a jej niedobór potrafi ograniczyć efektywność każdej dodatkowej dawki N.

Czynniki sprzyjające niedoborom boru

Bor jest pierwiastkiem bardzo ruchliwym w roztworze glebowym i łatwo wymywanym, zwłaszcza z gleb lekkich i kwaśnych. Do głównych przyczyn jego deficytu należą:

• gleby o niskiej zawartości próchnicy (piaski, piaski gliniaste),
• pH poniżej 6,0 oraz powyżej 7,0 – zarówno gleby kwaśne, jak i zasadowe mają gorszą dostępność boru,
• susza w okresie wiosennym – bor porusza się z wodą, a przy niedoborze wilgoci dostawa do roślin zostaje przerwana,
• brak nawożenia borem w płodozmianie z dużym udziałem rzepaku i buraków.

W praktyce oznacza to, że na większości stanowisk przeznaczonych pod rzepak warto traktować bor jako standardowy składnik nawożenia, a nie jako „dodatek na wszelki wypadek”.

Objawy niedoboru siarki i boru w rzepaku – jak je rozpoznać w polu

Rozpoznanie niedoborów składników pokarmowych na podstawie wyglądu roślin wymaga doświadczenia, ale w przypadku siarki i boru objawy są na tyle charakterystyczne, że warto je dobrze zapamiętać. Im szybciej zauważysz problem, tym lepiej możesz zareagować, np. przeprowadzając dokarmianie dolistne.

Objawy niedoboru siarki

Niedobór siarki jest często mylony z niedoborem azotu, ponieważ w obu przypadkach rośliny żółkną i słabo rosną. Istnieje jednak kilka ważnych różnic:

• Chlorozę (żółknięcie) najpierw widać na najmłodszych liściach, a nie na starszych, jak ma to miejsce przy deficycie azotu.
• Rośliny są drobne, a liście jasnozielone aż do żółtych, czasem z lekkim fioletowym zabarwieniem u nasady nerwów.
• Rzepak ma cienkie łodygi, słabiej się rozkrzewia, tworzy mniej pędów bocznych.
• Kwitnienie może być opóźnione, kwiaty nieliczne, a łuszczyny drobniejsze.

Jeżeli w gospodarstwie zastosowano wysoką dawkę azotu, a rośliny wyglądają, jakby głodowały, bardzo często przyczyną jest właśnie brak siarki. W takich sytuacjach każda kolejna dawka N bez uzupełnienia S jest nieefektywna ekonomicznie.

Objawy niedoboru boru

Niedobór boru w rzepaku często przybiera dość spektakularną formę, zwłaszcza na glebach lekkich. Typowe objawy to:

• Obumieranie stożka wzrostu – rośliny przestają rosnąć do góry, zamiast tego silnie się rozgałęziają tuż nad ziemią.
• Pękanie szyjki korzeniowej i łodygi – widoczne podłużne pęknięcia, tkanki korkowacieją, rośliny łatwo się wyłamują.
• Zniekształcone młode liście, często z przebarwieniami i zgrubieniami nerwów.
• Niewykształcone lub słabo zawiązane łuszczyny, „puste” fragmenty na łodygach, gdzie powinny być owoce.

Na polu objawy najczęściej pojawiają się w „gniazdach”, szczególnie na wzniesieniach, gdzie gleba jest płytsza i bardziej przesycha. To ważna wskazówka przy analizie problemu – bor jest bardzo wrażliwy na deficyt wody.

Zasady nawożenia rzepaku siarką – dawki, terminy i rodzaje nawozów

Skuteczne nawożenie siarką wymaga połączenia nawozów doglebowych z ewentualnym uzupełnieniem dolistnym. Kluczem jest zapewnienie roślinie dostępności tego pierwiastka już od wczesnej wiosny, kiedy rusza intensywny wzrost i pobieranie azotu.

Dawki siarki w zależności od stanowiska i plonu

W praktyce rolniczej przyjmuje się, że na większości stanowisk pod rzepak należy zastosować:

• na glebach średnich i cięższych – 30–50 kg S/ha w formie dostępnej dla roślin,
• na glebach lekkich i ubogich w siarkę – 40–70 kg S/ha.

Dawka powinna być skorelowana z oczekiwanym plonem i ilością zastosowanego azotu. Im wyższa dawka N i większy potencjał plonowania, tym większe zapotrzebowanie na S. Dobra praktyka to założenie, że na każde 10 kg N warto zapewnić około 2–3 kg S w formie siarczanowej.

Formy siarki w nawozach i ich przydatność

W nawożeniu rzepaku wykorzystuje się przede wszystkim:

• Siarkę siarczanową (SO₄²⁻) – natychmiast dostępna dla roślin, obecna w nawozach takich jak siarczan amonu, siarczan magnezu, saletrosan. Działa szybko, ale jest podatna na wymywanie.
• Siarkę elementarną (S⁰) – wymaga utlenienia przez mikroorganizmy glebowe do formy siarczanowej. Proces ten trwa od kilku tygodni do kilku miesięcy, zależnie od temperatury i wilgotności. Dobra jako uzupełnienie w dłuższej perspektywie.

W uprawie rzepaku najbardziej praktyczne są nawozy zawierające siarkę w formie siarczanowej, stosowane wiosną razem z pierwszą dawką azotu. Siarka elementarna sprawdza się głównie w nawozach wieloskładnikowych stosowanych przedsiewnie, jako „magazyn” S na kolejne miesiące.

Terminy stosowania nawozów siarkowych

Najważniejszy okres zapotrzebowania rzepaku na siarkę to faza intensywnego wzrostu wiosennego – od ruszenia wegetacji do początku kwitnienia. Z praktycznego punktu widzenia najlepsze rozwiązania to:

• przedsiewne zastosowanie nawozu wieloskładnikowego z siarką (np. NPK+S) w dawce częściowo pokrywającej potrzeby roślin,
• wiosenna aplikacja siarki w pierwszej dawce wraz z azotem – np. w formie saletrosanu lub siarczanu amonu,
• ewentualne dokarmianie dolistne siarką w fazie rozety lub tuż przed pąkowaniem, szczególnie na stanowiskach o wysokim ryzyku niedoboru.

Na glebach lekkich warto rozważyć podział dawki siarki na dwie części: pierwszą wczesną wiosną i drugą przed strzelaniem w pęd, co ogranicza straty spowodowane wypłukiwaniem.

Dobór nawozów z siarką – przykłady praktyczne

Na rynku dostępnych jest wiele nawozów zawierających siarkę. Kilka typowych rozwiązań dla rzepaku:

• Siarczan amonu – nawóz azotowo-siarkowy, szczególnie przydatny na gleby o wyższym pH, gdyż działa lekko zakwaszająco.
• Saletrosan – połączenie azotu saletrzano-amonowego z siarczanem wapnia i magnezu; bardzo skuteczny w pierwszej dawce azotu na rzepak.
• Siarczan magnezu (doglebowy lub dolistny) – łączy dostawę siarki z magnezem, który jest ważny dla fotosyntezy.
• NPK z dodatkiem siarki – stosowany przedsiewnie, buduje bazę składników dostępnych od jesieni.

Wybór nawozu warto dostosować do odczynu gleby, zasobności w magnez, a także struktury płodozmianu – tam, gdzie często występują zboża po zbożach i rzepak, zapotrzebowanie na S będzie wyższe.

Nawożenie rzepaku borem – strategie doglebowe i dolistne

W przeciwieństwie do siarki, nawożenie borem w większości gospodarstw opiera się na zabiegach dolistnych. Ich skuteczność oraz bezpieczeństwo zależą jednak od doboru formy chemicznej boru, stężenia cieczy roboczej i terminu wykonania oprysku.

Dawki boru rekomendowane w rzepaku

Orientacyjne zapotrzebowanie rzepaku na bor wynosi 250–300 g B/ha, ale nie całość musi zostać dostarczona w jednym sezonie z nawozami. Część pochodzi z gleby oraz resztek pożniwnych. W praktyce zaleca się:

• łączne zastosowanie 200–400 g B/ha w formie nawożenia doglebowego i dolistnego,
• na stanowiskach o wysokim ryzyku deficytu – nawet 500–600 g B/ha w kilku dawkach.

Ważne jest równomierne zaopatrzenie roślin od fazy jesiennej rozety aż po okres pąkowania, dlatego często stosuje się kilka zabiegów dolistnych zamiast jednego mocnego.

Formy boru w nawozach

Najczęściej spotykane formy boru to:

• Bor w formie boranu sodu (np. boraks) – tradycyjna forma doglebowa, stosowana rzadziej ze względu na mniejszą precyzję dawki i ryzyko lokalnego przenawożenia.
• Bor w formie boroetanoloaminy – łatwo przyswajalny, bezpieczny w opryskach dolistnych, stabilny w cieczy roboczej.
• Kwas borowy i jego pochodne – szeroko stosowane w nawozach dolistnych, dobrze mieszalne z innymi środkami.

W praktyce rolniczej do rzepaku wykorzystuje się głównie nawozy dolistne zawierające 10–15% boru w formie boroetanoloaminy lub kwasu borowego. Pozwala to na podanie precyzyjnej dawki 150–300 g B/ha w jednym zabiegu.

Terminy aplikacji boru – jesień i wiosna

Rzepak wymaga boru przez cały okres wegetacji, ale są fazy szczególnie wrażliwe na jego niedobór. Z tego powodu zaleca się:

• jesienny zabieg dolistny w fazie 6–8 liści – 100–200 g B/ha; poprawia rozwój szyjki korzeniowej i przygotowuje rośliny do zimy,
• wiosenny zabieg w fazie ruszenia wegetacji (BBCH 30–31) – 150–250 g B/ha; wspomaga odnowę systemu korzeniowego i wzrost pędu głównego,
• dodatkowy zabieg w fazie zielonego pąka – 150–250 g B/ha; kluczowy dla zawiązywania łuszczyn i ograniczenia ich zrzucania.

W gospodarstwach o wysokiej kulturze uprawy rzepaku standardem staje się 2–3-krotne dokarmianie dolistne borem w łącznej dawce 400–600 g B/ha w sezonie. Zabiegi często łączy się z fungicydami, insektycydami lub regulatorem wzrostu, co pozwala ograniczyć liczbę wjazdów w pole.

Bezpieczeństwo i błędy przy stosowaniu boru

Bor ma wąski zakres między dawką optymalną a toksyczną, dlatego:

• nie należy przekraczać zalecanych dawek w jednym zabiegu – lepiej podzielić łączną dawkę na kilka mniejszych oprysków,
• wysokie stężenie nawozu borowego w cieczy roboczej, szczególnie w warunkach wysokiej temperatury i silnego nasłonecznienia, może powodować uszkodzenia liści,
• na glebach bardzo lekkich i ubogich można rozważyć jednoczesne, umiarkowane nawożenie borowe doglebowe – ale zawsze po wykonaniu analizy gleby.

Przy mieszaniu nawozów borowych z innymi środkami ochrony roślin koniecznie trzeba sprawdzić zalecenia producenta oraz wykonać próbę mieszania w małym naczyniu, aby uniknąć strącania się składników lub powstawania osadów.

Łączenie nawożenia siarką i borem z azotem i innymi składnikami – praktyczne schematy

Skuteczna strategia nawożenia rzepaku powinna być całościowa. Oznacza to planowanie dawek azotu, fosforu, potasu, siarki, boru oraz innych mikroelementów w oparciu o wyniki analiz gleby, potencjał plonowania i możliwości techniczne gospodarstwa. Poniżej przykładowe schematy praktyczne.

Przykładowy plan nawożenia na glebach średnich

Zakładany plon: 4 t/ha, stanowisko po zbożu, gleba o średniej zasobności.

• Przedsiewnie: NPK (np. 8-20-30) z dodatkiem siarki – dawka zapewniająca ok. 40–60 kg P₂O₅ i 80–100 kg K₂O/ha plus 10–15 kg S/ha.
• Jesień (faza 6–8 liści): oprysk dolistny borem – 150–200 g B/ha, ewentualnie w mieszaninie z mikroelementami (Mn, Zn).
• Wiosna – pierwsza dawka N (np. 80–100 kg N/ha): saletrosan lub inny nawóz N+S, aby dostarczyć 20–30 kg S/ha.
• Wiosna – druga dawka N (60–80 kg N/ha): saletra amonowa lub RSM, ewentualnie z dodatkiem siarczanu magnezu przy użyciu RSM.
• Wiosna – bor dolistnie: 150–250 g B/ha przy ruszeniu wegetacji oraz 150–250 g B/ha w fazie zielonego pąka.

Taki schemat zapewnia około 30–40 kg S/ha oraz 400–600 g B/ha przy jednoczesnym dostarczeniu azotu w trzech dawkach, co stabilizuje plon.

Przykładowy plan nawożenia na glebach lekkich

Zakładany plon: 3–3,5 t/ha, gleba piaszczysta, niska zawartość próchnicy, podwyższone ryzyko wymycia siarki i braku boru.

• Przedsiewnie: wieloskładnikowy nawóz NPK+S+Mg w dawce dostarczającej 40–50 kg K₂O/ha, 30–40 kg P₂O₅/ha i 10–15 kg S/ha.
• Jesień: 1–2 zabiegi dolistne z borem (łącznie 200–300 g B/ha), ewentualnie z dodatkiem Mg i Mn.
• Wiosna – I dawka N+S: 60–80 kg N/ha w formie saletrosanu lub siarczanu amonu, dostarczająca 20–30 kg S/ha.
• Wiosna – II dawka N: 40–60 kg N/ha, np. saletra amonowa, ewentualnie częściowo w formie płynnej (RSM) z siarczanem magnezu.
• Wiosna – bor: co najmniej dwa zabiegi po 150–200 g B/ha (ruszenie wegetacji + zielony pąk).

Na takich stanowiskach inwestycja w siarkę i bor szczególnie się opłaca, ponieważ gleba sama z siebie nie jest w stanie dostarczyć tych składników w odpowiedniej ilości.

Łączenie nawożenia dolistnego z ochroną roślin

Aby ograniczyć koszty zabiegów, nawozy dolistne z borem i siarką często miesza się z fungicydami i insektycydami. Warto jednak przestrzegać kilku zasad:

• unikać zbyt gęstej cieczy roboczej – wysokie stężenie soli może uszkadzać liście,
• nie wykonywać zabiegów w pełnym słońcu i przy temperaturze powyżej 20–22°C,
• sprawdzić zalecenia producentów środków ochrony roślin oraz nawozów co do możliwości mieszania,
• przed większym zabiegiem wykonać próbę w małym zbiorniku lub słoiku.

Zabiegi łączone są szczególnie popularne w fazie zielonego pąka, kiedy często stosuje się regulację łanu rzepaku oraz ochronę przed chorobami łodyg i płatków.

Porady praktyczne i często popełniane błędy w nawożeniu rzepaku siarką i borem

Nawet dobrze ułożony plan nawożenia może nie zadziałać, jeśli popełnimy kilka typowych błędów. Poniżej zestaw krótkich wskazówek, które pomagają uniknąć strat plonu i niepotrzebnych kosztów.

Najczęstsze błędy przy nawożeniu siarką

• Stosowanie wyłącznie azotu bez uwzględnienia siarki – szczególnie przy wysokich dawkach N powyżej 160–180 kg/ha.
• Zbyt późne podanie siarki – np. dopiero w drugiej dawce azotu, gdy rzepak już rozpoczął intensywny wzrost.
• Ignorowanie ryzyka wymywania na glebach lekkich – jednorazowa duża dawka S jesienią często nie dociera do roślin wiosną.
• Brak analizy gleby lub niedocenianie różnic pomiędzy polami – część pól może być naturalnie zasobniejsza w siarkę, inne bardzo ubogie.

Dobrym nawykiem jest notowanie na mapie pól, gdzie obserwowano objawy niedoboru siarki, oraz porównywanie ich ze strukturą gleby i wynikami analiz. Ułatwia to później precyzyjne dobranie dawek.

Najczęstsze błędy przy nawożeniu borem

• Jednorazowy, wysoki zabieg borowy w nieodpowiednim terminie zamiast kilku mniejszych, dopasowanych do fazy rozwoju roślin.
• Stosowanie boru wyłącznie wiosną i pomijanie jesieni, szczególnie na polach z lekką glebą i dużym udziałem rzepaku w płodozmianie.
• Zbyt wysokie stężenie nawozu w cieczy roboczej, wykonywanie oprysku w upalne południe – ryzyko fitotoksyczności.
• Brak kompensacji boru w nawożeniu przy bardzo wysokich plonach – im większy plon, tym większe wyniesienie tego składnika.

Wiele gospodarstw, które wprowadziły systematyczne, 2–3-krotne dokarmianie dolistne borem, zaobserwowało nie tylko wzrost plonu, ale też stabilniejsze plonowanie w latach o trudnym przebiegu pogody.

Znaczenie analizy gleby i liści

Choć nawożenie siarką i borem często oparte jest na doświadczeniu, warto co kilka lat wykonać analizy gleby oraz – w miarę możliwości – analizę zawartości składników w liściach. Pozwala to:

• lepiej dopasować dawki do realnych potrzeb,
• unikać niepotrzebnego przenawożenia,
• identyfikować ukryte niedobory, które jeszcze nie dają wyraźnych objawów wizualnych.

Analizy są szczególnie przydatne na polach, gdzie rzepak regularnie osiąga wysokie plony powyżej 4 t/ha, a więc intensywnie „wysysa” składniki pokarmowe, w tym siarkę i bor.

FAQ – najczęściej zadawane pytania o nawożenie rzepaku siarką i borem

Czy mogę ograniczyć dawkę azotu, jeśli zwiększę nawożenie siarką?

Nawet bardzo dobre nawożenie siarką nie zastąpi azotu, ale pozwala go efektywniej wykorzystać. W praktyce oznacza to, że przy optymalnym zaopatrzeniu w S roślina lepiej przetwarza dostępny N na plon. Na niektórych stanowiskach możliwe jest lekkie obniżenie najwyższych dawek azotu bez spadku plonu, jednak zawsze powinno to wynikać z obserwacji łanu i analizy gleby. Siarka nie zastępuje azotu, lecz zwiększa jego efektywność.

Czy rzepak zawsze wymaga dokarmiania dolistnego borem, jeśli stosuję nawozy doglebowe z tym składnikiem?

Nawozy doglebowe z borem poprawiają bilans tego pierwiastka, ale w większości przypadków nie są w stanie w pełni pokryć wysokiego zapotrzebowania rzepaku, zwłaszcza na glebach lekkich i w okresach suszy. Bor jest słabo mobilny w roślinie, dlatego dolistne zabiegi w kluczowych fazach (jesienna rozeta, ruszenie wegetacji, zielony pąk) znacząco zmniejszają ryzyko strat plonu. Nawet przy stosowaniu boru doglebowego, 1–2 zabiegi dolistne są zwykle zalecane.

Czy można mieszać nawozy borowe i siarkowe z RSM w jednym zabiegu?

Wiele nawozów dolistnych z borem i siarką jest przystosowanych do mieszania z RSM, ale zawsze trzeba sprawdzić informacje producenta i wykonać próbę w małym naczyniu. Istotna jest także temperatura – przy cieple powyżej 18–20°C ryzyko uszkodzeń liści rośnie, zwłaszcza gdy ciecz ma wysokie stężenie soli. Bezpieczniej jest stosować niższe stężenia i opryski wykonywać rano lub wieczorem, aby uniknąć poparzeń roślin.

Jak rozpoznać, czy żółknięcie rzepaku wynika z niedoboru azotu czy siarki?

Kluczowe jest miejsce pojawienia się objawów. Przy niedoborze azotu najpierw żółkną i zamierają najstarsze liście, a młode są jeszcze zielone. W przypadku deficytu siarki odwrotnie – jaśnieją i żółkną młodsze liście, podczas gdy starsze dłużej pozostają zielone. Dodatkowo przy braku S często obserwuje się opóźnienie kwitnienia i słabszy rozwój pędu głównego mimo zastosowania pełnej dawki azotu. Gdy objawy są niejednoznaczne, warto wykonać analizę gleby lub tkanek.

Czy można przenawozić rzepak borem i jakie są tego objawy?

Tak, bor ma wąski zakres między dawką optymalną a toksyczną. Przenawożenie objawia się nekrozami na brzegach liści, ich brunatnieniem i zasychaniem, szczególnie na starszych częściach roślin. Może też wystąpić zahamowanie wzrostu i przedwczesne starzenie się łanu. Dlatego lepiej stosować kilka mniejszych dawek (np. po 150–200 g B/ha), niż jednorazowo podawać bardzo wysoką ilość boru. Zawsze trzeba trzymać się zaleceń producenta nawozu i dostosować dawki do rodzaju gleby oraz spodziewanego plonu.