Kongskilde Vibroseed to jeden z najbardziej rozpoznawalnych siewników uprawowo-siewnych na rynku wtórnym, ceniony przez rolników za prostotę budowy, niezłą precyzję wysiewu oraz możliwość łączenia uprawy i siewu w jednym przejeździe. Maszyna ta przez lata zyskała opinię solidnego narzędzia do pracy w średnich i większych gospodarstwach, szczególnie nastawionych na zboża, rzepak, rośliny strączkowe i trawy. Właściwie dobrana konfiguracja zębów, kół dogniatających i redlic pozwala osiągać dobre wschody nawet w dość trudnych warunkach glebowych, co w wielu gospodarstwach przekłada się na wysoką efektywność i oszczędność paliwa. Poniżej znajdziesz szczegółowe informacje o historii siewnika Kongskilde Vibroseed, jego budowie, parametrach technicznych, zaletach, ograniczeniach oraz praktycznych zastosowaniach w różnych systemach uprawy.
Historia i rozwój siewnika Kongskilde Vibroseed
Marka Kongskilde wywodzi się z Danii i od wielu dekad jest kojarzona z maszynami do uprawy roli i siewu. Seria Vibroseed powstała jako odpowiedź na rosnące zapotrzebowanie na maszyny, które łączą uprawę przedsiewną z jednoczesnym wysiewem nasion. Bazą koncepcji był agregat uprawowy na zębach sprężynowych, do którego dołączono skrzynię nasienną i redlice siewne. W efekcie stworzono klasyczny siewnik uprawowo-siewny, który w jednym przejeździe wykonuje kilka zabiegów agrotechnicznych.
Pierwsze egzemplarze Kongskilde Vibroseed pojawiły się na rynku europejskim w latach, gdy intensywnie rozwijały się gospodarstwa średnie i duże, potrzebujące maszyn o szerokości roboczej 3–4 m, kompatybilnych z ciągnikami o mocy około 80–150 KM. Siewnik bardzo szybko zdobył popularność w krajach skandynawskich, Niemczech, Polsce, Czechach i na Słowacji, gdzie znaczący udział w strukturze zasiewów stanowią zboża ozime i jare.
W kolejnych latach Vibroseed doczekał się kilku modernizacji. Ulepszono m.in. system regulacji głębokości, konstrukcję redlic, jakość materiałów w zębach sprężynowych oraz rozwiązania związane z dociskiem sekcji. Pojawiały się warianty o różnej szerokości, innej liczbie zębów i redlic, a także różne typy kół dogniatających. Mimo upływu lat siewnik Kongskilde Vibroseed nadal często spotykany jest w ogłoszeniach sprzedaży maszyn używanych, a w wielu gospodarstwach wciąż wykorzystywany jest jako główna maszyna siewna.
Rozwój Vibroseed wpisywał się w szerszy trend odchodzenia od wielu przejazdów uprawowych. Rolnicy chcieli ograniczać liczbę przejazdów, zużycie paliwa oraz czas pracy, a jednocześnie poprawiać jakość wschodów i wyrównanie pola. Koncepcja „jednego przejazdu” zyskała na znaczeniu szczególnie po wzroście cen paliw oraz przy coraz wyższych kosztach robocizny. Vibroseed stał się interesującym kompromisem między tradycyjną uprawą płużną a nowocześniejszymi systemami uproszczonymi.
Budowa, konstrukcja i zasada działania Vibroseed
Konstrukcja siewnika Kongskilde Vibroseed opiera się na stalowej ramie, do której zamocowane są zęby uprawowe, skrzynia nasienna, układ dozowania wysiewu, przewody nasienne oraz redlice siewne. Mimo że poszczególne wersje różnią się detalami, ogólny schemat jest podobny i stosunkowo prosty w obsłudze.
Rama i zęby uprawowe
Rama siewnika to spawana, solidna konstrukcja, przystosowana do pracy z zębami sprężynowymi. Zęby rozmieszczone są w kilku rzędach, najczęściej 3–4, w celu lepszej uprawy przedsiewnej i wymieszania resztek pożniwnych. Zęby wibrują podczas jazdy – stąd nazwa Vibroseed – co pomaga w kruszeniu bryłek i spulchnianiu gleby.
W standardowej konfiguracji zęby wyposażone są w wymienne dłuta lub gęsiostópki. Umożliwia to dostosowanie maszyny do różnych warunków: lżejsze gleby, cięższe gleby gliniaste, pola z dużą ilością resztek pożniwnych. Jedną z istotnych cech jest to, że zęby sprężynowe mają zdolność omijania kamieni i przeszkód, co zmniejsza ryzyko uszkodzeń. Z tego powodu Vibroseed dobrze sprawdza się na polach kamienistych, jeśli zostanie prawidłowo ustawiony.
Rozstaw zębów w rzędzie oraz ich liczba w obrębie całej szerokości roboczej wpływają na intensywność mieszania i kruszenia gleby. W wielu wersjach Vibroseed możliwe jest też ustawienie głębokości pracy zębów w pewnym zakresie, co pozwala dostosować intensywność uprawy do wymagań danej rośliny i stanu pola.
Skrzynia nasienna i układ dozowania
Skrzynia nasienna w siewniku Kongskilde Vibroseed to klasyczny zbiornik stalowy o pojemności zależnej od szerokości i wersji maszyny. Najczęściej spotyka się pojemności mieszczące się w zakresie od około 500 do ponad 1000 litrów. W praktyce pozwala to na wysiew kilku hektarów bez konieczności częstego dosypywania materiału siewnego.
Wewnątrz skrzyni znajdują się mieszadła oraz wałki wysiewające, których zadaniem jest równomierne podawanie ziarna do aparatów wysiewających. Dozowanie najczęściej odbywa się mechanicznie, poprzez przekładnię napędzaną od koła kopiującego lub kół jezdnych. Rolnik ma możliwość regulacji normy wysiewu za pomocą wygodnej skali na przekładni lub pokrętła. Zmiany ustawień są stosunkowo szybkie i możliwe do wykonania bez specjalistycznych narzędzi.
Znaczenie ma również jakość uszczelnień i pokrywy skrzyni – prawidłowo utrzymany Vibroseed dobrze chroni materiał siewny przed wilgocią i kurzem. Z punktu widzenia użytkownika istotne jest też łatwe czyszczenie skrzyni i aparatów wysiewających po zakończeniu sezonu lub po zmianie rodzaju wysiewanego materiału, co zmniejsza ryzyko korozji i błędów wysiewu w kolejnym roku.
Przewody nasienne i redlice
Od wałków wysiewających ziarno trafia do przewodów nasiennych, a następnie do redlic. Siewnik Kongskilde Vibroseed wykorzystywał w zależności od wersji różne typy redlic: redlice talerzowe, stopkowe lub specjalne redlice do pracy w bardziej zanieczyszczonych resztkami stanowiskach. Rozstaw redlic w rzędzie z reguły mieści się w zakresie typowym dla zbóż, najczęściej 12–15 cm, co pozwala na równomierne obsianie pola.
Głębokość siewu regulowana jest poprzez odpowiednie ustawienie redlic oraz układu kół tocznych i dogniatających. Dzięki temu można dość precyzyjnie ustawić głębokość wysiewu dla różnych gatunków roślin: pszenica, jęczmień, żyto, owies, rzepak, groch czy łubin. Ważne jest, by pamiętać, że Vibroseed jest klasycznym siewnikiem uprawowo-siewnym, a nie siewnikiem bezpośrednim – jego optymalne warunki to gleba po wcześniejszym zabiegu uprawowym lub po orce, a nie ściernisko bez żadnej ingerencji.
Koła dogniatające i wały
W wielu konfiguracjach Kongskilde Vibroseed wyposażony jest w wał dogniatający lub koła dociskające glebę za redlicami. Ich zadaniem jest dociśnięcie gleby do nasion, co poprawia kontakt ziarna z wilgotną warstwą podłoża i przyspiesza równomierne wschody. W zależności od wersji spotyka się wały rurowe, daszkowe, gumowe lub inne profile dostosowane do pracy w różnych warunkach glebowych.
Docisk sekcji i kół dogniatających ma istotne znaczenie w uprawie zbóż ozimych, gdzie gleba po siewie powinna być wyrównana i lekko zagęszczona, by ograniczyć parowanie wody. Dobrze ustawiony Vibroseed potrafi przygotować powierzchnię pola tak, że po siewie nie jest konieczne dodatkowe wałowanie, co pozwala zaoszczędzić czas i paliwo.
Układ zaczepu i zapotrzebowanie mocy
Siewnik Kongskilde Vibroseed jest maszyną ciągnioną lub zawieszaną (w zależności od wersji). Standardowo współpracuje z ciągnikami wyposażonymi w trzypunktowy układ zawieszenia. Zapotrzebowanie mocy zależy od szerokości roboczej, liczby zębów, rodzaju gleby oraz głębokości pracy. Dla siewników o szerokości około 3 m zazwyczaj wystarcza ciągnik o mocy rzędu 80–100 KM, natomiast dla szerokości 4 m często zaleca się moc powyżej 100–120 KM, szczególnie przy cięższych glebach.
Dla rolnika oznacza to możliwość elastycznego dopasowania Vibroseed do parku maszynowego gospodarstwa. W wielu przypadkach siewnik ten świetnie współpracuje z popularnymi ciągnikami klasy 90–120 KM, które są często spotykane w gospodarstwach 50–150 ha.
Zastosowanie siewnika Kongskilde Vibroseed w praktyce
Siewnik Vibroseed znajduje zastosowanie w wielu scenariuszach polowych. Jest używany zarówno w gospodarstwach prowadzących pełną uprawę płużną, jak i w tych, które stopniowo przechodzą na systemy uproszczone. Jego konstrukcja umożliwia dostosowanie do różnych roślin i terminów siewu.
Siew zbóż ozimych i jarych
Naturalnym środowiskiem pracy Kongskilde Vibroseed jest siew zbóż ozimych: pszenicy, żyta, pszenżyta. Po orce lub po płytkiej uprawie przedsiewnej siewnik wykonuje ostatnie doprawienie gleby, wyrównuje pole i wysiewa zboże. Przy starannej regulacji głębokości i prędkości jazdy można osiągnąć bardzo równomierne rozmieszczenie nasion, co przekłada się na wyrównane wschody i łatwiejszą regulację łanu w sezonie.
W przypadku zbóż jarych Vibroseed również sprawdza się bardzo dobrze, zwłaszcza gdy wiosenne warunki są zmienne, a czas na przygotowanie roli ograniczony. Po jednym lub dwóch zabiegach uprawowych agregatem lub broną talerzową siewnik w jednym przejeździe kończy przygotowanie pola i wysiew. To rozwiązanie szczególnie cenione w gospodarstwach, które muszą w krótkim czasie zasiać dużą powierzchnię jęczmienia jarego czy owsa.
Siew rzepaku ozimego
Rzepak ozimy wymaga starannego przygotowania stanowiska i dokładnej kontroli głębokości siewu. Vibroseed, przy odpowiedniej konfiguracji redlic i kół dogniatających, może z powodzeniem wysiewać rzepak, utrzymując niewielką, powtarzalną głębokość. Kluczowe jest jednak bardzo dokładne ustawienie normy wysiewu i rozstawu redlic oraz utrzymanie prędkości jazdy na stałym poziomie.
Rolnicy wykorzystujący Vibroseed do rzepaku podkreślają, że istotna jest także struktura gleby po zębach uprawowych – pole powinno być dobrze rozkruszone, ale nie przesuszone, a na wierzchu nie powinno pozostać zbyt wiele nierozbitych brył. Zastosowanie wału dogniatającego pomaga w uzyskaniu odpowiedniego kontaktu nasion z glebą i ograniczeniu pustych miejsc w łanie.
Siew roślin strączkowych i mieszanek poplonowych
Dzięki regulacji aparatu wysiewającego Vibroseed może być wykorzystywany również do siewu grochu, bobiku, łubinu oraz różnego rodzaju mieszanek poplonowych: gorczyca, facelia, żyto z wyką, mieszanki traw z motylkowymi. Przy roślinach o większych nasionach ważne jest dobranie odpowiedniego kalibru aparatów wysiewających oraz sprawdzenie, czy przewody i redlice nie powodują zbyt dużych uszkodzeń nasion.
W przypadku poplonów siew często odbywa się po zbiorze zbóż, na polu z dużą ilością resztek pożniwnych. Tutaj Vibroseed ma tę zaletę, że zęby uprawowe pomagają w wymieszaniu części słomy z glebą, co poprawia warunki dla rozwoju mieszanek poplonowych. Dodatkowo jeden przejazd pozwala ograniczyć erozję wietrzną i wodną, szczególnie na glebach podatnych na przesuszenie.
Praca w różnych warunkach glebowych
Siewnik Kongskilde Vibroseed jest maszyną stosunkowo uniwersalną, jednak najlepiej sprawdza się na glebach lekkich i średnich. Zęby sprężynowe dobrze penetrują takie podłoże, a redlice utrzymują stabilną głębokość siewu. Na glebach ciężkich, zwięzłych lub mocno zaskorupiających się konieczne bywa wcześniejsze intensywne spulchnienie, a prędkość robocza musi być lepiej kontrolowana.
Na polach kamienistych Vibroseed również znajduje zastosowanie. Elastyczność zębów sprężynowych pozwala na ich odchylenie w przypadku napotkania kamienia, zmniejszając ryzyko uszkodzeń. Warunkiem jest jednak prawidłowa konserwacja i regularna kontrola stanu mocowań zębów, by uniknąć luzów i nadmiernego zużycia.
Dane techniczne, parametry i konfiguracje Vibroseed
Dokładne parametry zależą od wersji siewnika, roku produkcji oraz rynku, na który był przeznaczony. Poniżej zestawiono typowe dane techniczne spotykane w popularnych modelach Kongskilde Vibroseed dostępnych na rynku wtórnym. Zawsze należy pamiętać, że przed zakupem konkretnej maszyny warto sprawdzić tabliczkę znamionową i dokumentację.
Szerokość robocza i transportowa
- szerokość robocza najczęściej: 2,5 m, 3,0 m, 3,5 m, 4,0 m,
- szerokość transportowa zazwyczaj równa szerokości roboczej dla wersji zawieszanych,
- w maszynach ciągnionych mogą występować składane sekcje boczne, zmniejszające szerokość transportową.
Szerokość robocza 3 m jest uznawana za najbardziej uniwersalną, dobrze pasującą do gospodarstw o powierzchni kilkudziesięciu do około 150 ha. Wersje 4-metrowe są chętniej wybierane przez większe gospodarstwa i firmy usługowe, które potrzebują wysokiej wydajności powierzchniowej.
Zapotrzebowanie mocy i masa
- zapotrzebowanie mocy: orientacyjnie od około 70–80 KM dla 2,5 m do ponad 110–120 KM dla 4 m,
- masa własna: zależnie od wyposażenia, zwykle od ok. 1,2–1,6 t dla 3 m do około 2 t i więcej dla 4 m,
- dodatkowe wyposażenie (cięższe wały, szersza skrzynia nasienna, dodatkowe sekcje) zwiększa masę i wymagania względem ciągnika.
W praktyce rolnicy często dobierają ciągnik z pewnym zapasem mocy, aby utrzymać stabilną prędkość roboczą, szczególnie podczas pracy na wzniesieniach i przy glebie o zmiennej zwięzłości. Utrzymanie odpowiedniej prędkości ma bezpośredni wpływ na równomierność uprawy i wysiewu.
Skrzynia nasienna i norma wysiewu
- pojemność skrzyni nasiennej: w zależności od wersji, często w granicach 500–1200 l,
- regulacja normy wysiewu: mechaniczna, płynna lub skokowa,
- typowy zakres norm: od kilkunastu kg/ha (rzepak, trawy) do ponad 300 kg/ha (mieszanki, zboża przy wysokich normach),
- możliwość wykonywania prób kręconych dla dokładnego ustawienia wysiewu.
Próba kręcona to kluczowy element prawidłowego wykorzystania siewnika. Umożliwia ona sprawdzenie ilości wysianego ziarna na określoną powierzchnię przy konkretnym ustawieniu przekładni. Dzięki temu można uniknąć ani zbyt małej, ani zbyt dużej obsady roślin, co wprost przekłada się na plon i ekonomikę uprawy.
Rozstaw rzędów i typy redlic
- rozstaw rzędów: najczęściej 12–15 cm,
- typowe redlice: stopkowe, talerzowe lub specjalne redlice rzędowe,
- regulacja głębokości: poprzez ustawienie redlic i kół kopiujących/dogniatających,
- dostosowanie do zbóż, rzepaku, roślin strączkowych, mieszanek poplonowych.
Możliwość wymiany redlic i dostosowania ich do konkretnego rodzaju gleby jest ważną cechą Vibroseed. Na lekkich glebach sprawdzą się inne redlice niż na ciężkich, gliniastych stanowiskach, w których konieczne jest lepsze cięcie i penetracja podłoża.
Zalety, wady i eksploatacja Vibroseed w gospodarstwie
Siewnik Kongskilde Vibroseed był przez lata jednym z popularniejszych wyborów w segmencie maszyn uprawowo-siewnych. Posiada szereg zalet, ale jak każda konstrukcja, ma także określone ograniczenia. Poniżej zestawiono główne atuty i słabsze strony tej maszyny w kontekście pracy w polskich warunkach.
Najważniejsze zalety siewnika Kongskilde Vibroseed
- Uniwersalność – możliwość siewu zbóż, rzepaku, roślin strączkowych i poplonów w jednym typie maszyny to duża korzyść dla gospodarstw o zróżnicowanej strukturze zasiewów.
- Połączenie uprawy i siewu – zęby sprężynowe wykonują uprawę przedsiewną, a redlice od razu wysiewają ziarno, co ogranicza liczbę przejazdów i oszczędza czas.
- Elastyczność w różnych warunkach glebowych – konstrukcja zębów sprężynowych umożliwia pracę na glebach lekkich, średnich, a także polach kamienistych, przy odpowiednim ustawieniu.
- Stosunkowo prosta budowa – brak skomplikowanej elektroniki (w wielu starszych modelach), mechaniczny wysiew i solidna stalowa rama ułatwiają serwis i naprawy w warunkach gospodarstwa.
- Dostępność części na rynku wtórnym – dzięki dużej liczbie sprzedanych egzemplarzy, części zamienne i elementy eksploatacyjne (zęby, redlice, dłuta) są stosunkowo dobrze dostępne.
- Możliwość pracy z popularnymi ciągnikami – wersje 3-metrowe współpracują z ciągnikami o mocy około 80–100 KM, co odpowiada wyposażeniu wielu gospodarstw rodzinnych.
- Równe wschody przy dobrej regulacji – prawidłowo ustawiony Vibroseed potrafi wysiać zboże i rzepak z wysoką powtarzalnością głębokości, co przekłada się na równomierny łan.
- Oszczędność paliwa i czasu – brak konieczności oddzielnego przejazdu agregatem uprawowym oraz siewnikiem skraca czas pracy w polu i zmniejsza koszty paliwa.
- Możliwość modernizacji – wielu użytkowników doposaża Vibroseed w dodatkowe elementy: znaczniki ścieżek technologicznych, lepsze wały, oświetlenie drogowe, nowsze redlice.
- Dobrze znana konstrukcja – wielu mechaników i doradców rolniczych zna ten model, dzięki czemu łatwiej uzyskać praktyczne porady dotyczące ustawień czy napraw.
Ograniczenia i wady Vibroseed
- Brak pełnej specjalizacji do siewu bezpośredniego – Vibroseed to klasyczny siewnik uprawowo-siewny, który najlepiej pracuje na glebie uprzednio uprawionej. Na ściernisku, bez wcześniejszej uprawy, jakość siewu może być niezadowalająca.
- Wrażliwość na zbyt duże resztki pożniwne – przy dużej ilości słomy na powierzchni pola, szczególnie po kukurydzy ziarnowej, może dochodzić do zapychania przestrzeni między zębami i redlicami.
- Wiek wielu egzemplarzy – znacząca część dostępnych na rynku maszyn to konstrukcje używane, często kilkunastoletnie, wymagające przeglądu, regeneracji lub wymiany wielu elementów.
- Ograniczona automatyka – w porównaniu z nowoczesnymi siewnikami wyposażonymi w elektronikę, komputer wysiewu czy sterowanie GPS, starsze Vibroseed oferują głównie rozwiązania mechaniczne.
- Konieczność dokładnej regulacji – aby w pełni wykorzystać potencjał siewnika, użytkownik musi poświęcić czas na staranną regulację głębokości, docisku redlic, ustawień aparatu wysiewającego i prędkości jazdy.
- Mniejsza precyzja przy bardzo wysokich prędkościach – zbyt szybka jazda po nierównym polu może pogorszyć precyzję siewu i równomierność rozmieszczenia nasion w rzędzie.
- Zużycie zębów i elementów roboczych – w intensywnej eksploatacji na glebach ściernych szybciej zużywają się dłuta, redlice i zęby, co wymaga okresowej wymiany i generuje koszty.
Eksploatacja, serwis i konserwacja
Prawidłowa eksploatacja siewnika Kongskilde Vibroseed ma kluczowe znaczenie dla trwałości i jakości pracy. Maszyna, choć konstrukcyjnie prosta, wymaga regularnych przeglądów i odpowiedniego przygotowania do sezonu siewnego.
Najważniejsze czynności eksploatacyjne to:
- sprawdzenie stanu zębów sprężynowych – ewentualne pęknięcia, wygięcia, luzy w mocowaniach,
- kontrola i wymiana zużytych dłut i redlic,
- regulacja i smarowanie przekładni napędu aparatów wysiewających,
- czyszczenie skrzyni nasiennej, mieszadeł i aparatu wysiewającego z resztek ziarna i pyłu,
- sprawdzenie szczelności pokrywy skrzyni i stanu uszczelnień,
- kontrola stanu opon lub elementów jezdnych, kół kopiujących i wałów dogniatających,
- sprawdzenie przewodów nasiennych pod kątem pęknięć, zatorów i zużycia,
- kontrola łańcuchów, przekładni, sworzni i punktów smarowania zgodnie z instrukcją.
Po zakończeniu sezonu siewnego zaleca się dokładne oczyszczenie siewnika, zabezpieczenie elementów stalowych przed korozją (np. lekkim smarem technicznym) oraz przechowywanie maszyny pod dachem. Prawidłowe przechowywanie znacząco ogranicza korozję skrzyni nasiennej i elementów konstrukcyjnych, co jest szczególnie ważne przy starszych egzemplarzach.
Znaczenie Vibroseed na rynku wtórnym i w nowoczesnym rolnictwie
Choć na rynku pojawiło się wiele nowszych konstrukcji siewników – w tym precyzyjne maszyny wyposażone w elektronikę, siewniki do strip-tillu czy siewniki bezpośrednie – Kongskilde Vibroseed nadal utrzymuje silną pozycję na rynku wtórnym. Wynika to z kilku powodów: atrakcyjnej ceny używanych egzemplarzy, prostoty obsługi, dobrej dostępności części i umiejętności serwisu w lokalnych warsztatach.
W wielu gospodarstwach Vibroseed pełni funkcję głównego siewnika, zwłaszcza tam, gdzie uprawa roli oparta jest o orkę i tradycyjne zabiegi przedsiewne. W innych gospodarstwach siewnik ten jest wykorzystywany jako maszyna uzupełniająca – na przykład do siewu poplonów, mieszanek traw czy do obsiewu mniejszych, trudniej dostępnych działek.
Z punktu widzenia ekonomiki gospodarstwa Vibroseed często jest optymalnym wyborem w sytuacji, gdy rolnik nie może lub nie chce inwestować w bardzo drogie, nowoczesne siewniki z najwyższej półki. Odpowiednio utrzymany i wyregulowany model Vibroseed potrafi zapewnić satysfakcjonującą jakość siewu przy stosunkowo niskich kosztach zakupu i eksploatacji. Dla wielu użytkowników jest to rozsądny kompromis między nowoczesnością a prostotą.
Wraz z rosnącym znaczeniem rolnictwa precyzyjnego i monitorowania zabiegów polowych pojawiają się również przypadki modernizacji starszych siewników Vibroseed. Niektórzy użytkownicy montują dodatkowe liczniki hektarów, proste systemy monitorowania obrotów wałka wysiewającego czy nawet podstawowe rozwiązania do sygnalizowania ewentualnych zatorów w przewodach nasiennych. Choć nie zastąpi to w pełni w pełni zintegrowanych systemów ISOBUS, pozwala zwiększyć kontrolę nad procesem wysiewu.
Ostatecznie siewnik Kongskilde Vibroseed pozostaje ważną częścią krajobrazu maszynowego wielu gospodarstw. Jego trwała konstrukcja, możliwość adaptacji do różnych gatunków roślin, a także rozsądne koszty użytkowania sprawiają, że nadal jest chętnie wybierany przez rolników poszukujących sprawdzonego, wszechstronnego narzędzia do siewu w tradycyjnych i umiarkowanie uproszczonych systemach uprawy.








