Prawidłowe pikowanie rozsady warzyw to jeden z kluczowych etapów produkcji roślin, który decyduje o sile systemu korzeniowego, wyrównaniu plantacji i jakości przyszłego plonu. Dla rolników i ogrodników, którzy samodzielnie produkują rozsadę, opanowanie tej techniki oznacza nie tylko oszczędność na materiale szkółkarskim, ale również większą kontrolę nad zdrowotnością roślin i terminem zbioru. Znajomość zasad pikowania pozwala ograniczyć stres roślin, zminimalizować ryzyko chorób odglebowych i uzyskać mocne, dobrze rozkrzewione sadzonki, idealnie przygotowane do wysadzenia w grunt lub tunel foliowy.
Na czym polega pikowanie rozsady warzyw i dlaczego jest tak ważne
Pikowanie to przesadzanie młodych siewek z zagęszczonego wysiewu do większych pojemników lub na większe rozstawy, tak aby każda roślina miała więcej miejsca na rozwój korzeni i części nadziemnej. W praktyce oznacza to przeniesienie siewek z multiplatów, skrzynek wysiewnych lub inspektu do osobnych doniczek, kostek ziemnych, wielodoniczek lub na rozsadnik.
Podstawowy cel pikowania to wytworzenie silnego, rozbudowanego systemu korzeniowego, który będzie w stanie efektywnie pobierać wodę i składniki pokarmowe po wysadzeniu rozsady na miejsce stałe. Podczas zabiegu roślina przeżywa kontrolowany stres – lekkie przycięcie lub podwinięcie korzeni prowokuje ją do intensywnego rozgałęziania się. Dzięki temu późniejsze przyjęcie się na polu czy w szklarni jest szybsze, a rośliny lepiej znoszą okresowe niedobory wody i wahania temperatury.
Dla profesjonalnej produkcji warzyw pikowanie ma jeszcze kilka dodatkowych zalet:
- umożliwia selekcję najsilniejszych siewek i eliminację sztuk słabych, porażonych chorobami czy zniekształconych,
- pozwala na korektę zbyt gęstego siewu, typowego przy siewie ręcznym,
- udziela roślinom równomiernego dostępu do światła i powietrza, ograniczając wyciąganie się siewek,
- tworzy bardziej wyrównaną rozsadę, co ułatwia późniejszą pielęgnację i mechanizację prac polowych.
Nie wszystkie gatunki warzyw wymagają pikowania. Zabieg stosuje się przede wszystkim w odniesieniu do roślin o dłuższym okresie produkcji rozsady oraz tych, które dobrze znoszą przesadzanie: pomidor, papryka, seler, kapustne, sałata, por. Warzywa korzeniowe (marchew, pietruszka, burak ćwikłowy) źle reagują na naruszenie korzenia palowego i zazwyczaj uprawia się je z siewu bezpośredniego, bez etapu pikowania.
Optymalny termin i warunki pikowania rozsady warzyw
O sukcesie pikowania decyduje przede wszystkim właściwie dobrany termin w stosunku do fazy rozwojowej roślin oraz warunki panujące podczas i po zabiegu. Zarówno zbyt wczesne, jak i zbyt późne pikowanie może spowodować zahamowanie wzrostu, a nawet zwiększyć podatność na infekcje patogenów.
Kiedy pikować rozsadę – faza liści
Najbezpieczniejszym momentem na pikowanie większości warzyw jest faza 1–2 dobrze wykształconych liści właściwych, po pojawieniu się liścieni. Liścienie są pierwszymi listkami, które rozwijają się z nasiona; kolejne, już o charakterystycznym kształcie dla danego gatunku, to liście właściwe. Przykładowo:
- pomidor i papryka – pikujemy zwykle w fazie 2 liści właściwych,
- kapusta, kalafior, brokuł – gdy pojawi się 1–2 liście właściwe,
- sałata – dość wcześnie, często już przy 1 liściu właściwym,
- seler – najlepiej nie czekać zbyt długo, ponieważ ma wrażliwy system korzeniowy.
Zbyt wczesne pikowanie (w fazie samych liścieni) zwiększa ryzyko uszkodzenia delikatnych siewek, natomiast zbyt późne – gdy rośliny są zagęszczone i wyciągnięte – powoduje ich mocny stres i dłuższy okres regeneracji.
Warunki temperaturowe i świetlne podczas pikowania
Pikowanie najlepiej przeprowadzać w dni pochmurne lub wczesnym rankiem i późnym popołudniem, kiedy natężenie światła jest niższe. Dla roślin oznacza to mniejszy stres wodny i mniejsze ryzyko więdnięcia po przesadzeniu. Optymalna temperatura otoczenia to zwykle 18–22°C, a podłoża 18–20°C – zbyt zimne podłoże spowalnia regenerację korzeni, a zbyt wysokie sprzyja rozwojowi patogenów.
Po pikowaniu rośliny nie powinny być wystawiane na bezpośrednie, ostre słońce przez 2–3 dni. W tunelach foliowych lub szklarniach z powodzeniem stosuje się cieniowanie za pomocą siatek lub specjalnych farb do szkła. W warunkach amatorskich wystarczy przenieść rośliny na rozproszone światło lub zastosować lekką osłonę z włókniny.
Wilgotność podłoża i powietrza
Przed przystąpieniem do pikowania podłoże w skrzynkach wysiewnych powinno być lekko wilgotne, ale nie mokre. Zbyt suche utrudnia wyjmowanie siewek i powoduje łamanie korzeni, zbyt mokre – zwiększa ich zlepianie się i ryzyko mechanicznego uszkodzenia. Po przesadzeniu ważne jest delikatne, ale dokładne podlanie, tak aby podłoże wokół korzeni siewki dobrze się osiadło, wypierając kieszenie powietrzne.
Podwyższona wilgotność powietrza (70–80%) w pierwszych dniach po pikowaniu sprzyja szybszemu gojeniu się mikrouszkodzeń korzeni i ogranicza transpirację. W tunelach i szklarniach osiąga się to poprzez lekkie zraszanie ścieżek oraz ograniczenie intensywnego wietrzenia w pierwszych godzinach po zabiegu.
Jak przygotować podłoże i pojemniki do pikowania
Jakość podłoża użytego do pikowania ma bezpośrednie przełożenie na zdrowotność rozsady, jej tempo wzrostu i wyrównanie. Zbyt ciężka ziemia sprzyja zaskorupianiu i gniciu korzeni, a zbyt lekka – szybkiemu przesychaniu i niedoborom składników pokarmowych. Dlatego warto korzystać z mieszanek dedykowanych do produkcji rozsady warzyw, ewentualnie modyfikować je pod konkretne potrzeby gospodarstwa.
Skład dobrego podłoża do pikowania
Optymalne podłoże do pikowania rozsady powinno być:
- przewiewne i lekkie, aby zapewnić korzeniom dostęp tlenu,
- o umiarkowanej pojemności wodnej, by nie dopuszczać ani do przesuszenia, ani do zastoju wody,
- zbilansowane pokarmowo – niezbyt jałowe, ale i niezbyt bogate w azot,
- o lekko kwaśnym lub obojętnym pH, dostosowanym do wymagań gatunku (najczęściej 5,5–6,5).
W praktyce do pikowania wykorzystuje się najczęściej gotowe substraty torfowe o średniej frakcji, wzbogacone perlitem, wermikulitem lub drobną korą, które poprawiają strukturę i napowietrzenie. Coraz częściej stosuje się również mieszanki z dodatkiem kompostu, włókna kokosowego czy biocharu, co wpisuje się w dążenie do ograniczenia udziału torfu w produkcji roślinnej.
Bardzo istotne jest, by podłoże było wolne od chwastów, jaj szkodników oraz przetrwalników grzybów chorobotwórczych. W gospodarstwach profesjonalnych stosuje się podłoża odkażone termicznie lub chemicznie. W warunkach mniejszych gospodarstw i ogrodów przydomowych pomocne może być samodzielne zaparzenie ziemi w piekarniku lub parowniku, pamiętając jednak, że nie jest to metoda doskonała i wymaga ostrożności.
Dobór pojemników: wielodoniczki, doniczki torfowe i kostki ziemne
Rodzaj pojemnika do pikowania wpływa na jakość bryły korzeniowej, wygodę dalszej pielęgnacji i późniejszego wysadzania rozsady. Najczęściej stosuje się:
- wielodoniczki (multiplaty) z tworzywa sztucznego – pozwalają na produkcję dużej liczby roślin na małej powierzchni, ułatwiają mechanizację,
- doniczki torfowe lub papierowe – sadzi się je w grunt razem z bryłą korzeniową, minimalizując stres przesadzania,
- kostki ziemne – sprasowane bloki podłoża bez plastikowej osłony, zapewniają bardzo dobrą aerację podłoża,
- doniczki indywidualne – przydatne dla gatunków o wrażliwym systemie korzeniowym lub większych rozmiarach rozsady.
Dobierając pojemnik, należy zwrócić uwagę na jego głębokość i objętość komórek. Gatunki o silnym systemie korzeniowym (pomidor, papryka, kapustne) wymagają nieco większej przestrzeni niż sałata czy zioła. Dobre pojemniki mają również otwory drenażowe, które zabezpieczają przed zastojem wody.
Przygotowanie i wypełnianie pojemników
Przed pikowaniem pojemniki należy umyć i w razie potrzeby zdezynfekować, zwłaszcza jeśli były już wcześniej używane. Pozwoli to ograniczyć rozwój chorób takich jak zgorzel siewek czy fytoftoroza. Wypełnianie pojemników podłożem powinno być równomierne: ziemię wsypujemy luźno, a następnie lekko ugniatamy, unikając nadmiernego zagęszczenia. Na koniec wyrównujemy powierzchnię i wykonujemy otwory, w które trafią pikowane siewki.
Technika pikowania krok po kroku
Starannie przeprowadzony zabieg pikowania minimalizuje uszkodzenia korzeni i części nadziemnej roślin. Warto zachować określoną kolejność działań i korzystać z prostych narzędzi, które znacząco ułatwiają pracę przy dużej liczbie siewek.
Wyjmowanie siewek z dawnego pojemnika
Do wyjmowania siewek najlepiej użyć pikownika, wąskiego noża, patyczka lub nawet łyżeczki. Narzędzie wsuwamy pod bryłę podłoża i delikatnie unosimy ją do góry, starając się nie ciągnąć roślin za liście. Jeśli siewki są silnie zagęszczone, warto chwytać je palcami za liścienie, a nie za delikatną łodyżkę, która jest wyjątkowo podatna na złamanie lub zgniecenie.
Przed przeniesieniem siewki do nowego pojemnika delikatnie rozdzielamy splątane korzenie. Unikamy drastycznego skracania systemu korzeniowego, ale lekkie przycięcie końcówek sprzyja ich rozgałęzianiu. Nie należy również pozwalać, aby korzenie długo pozostawały na powietrzu – wysychają w ciągu kilku minut, co utrudnia późniejsze przyjęcie się roślin.
Prawidłowa głębokość sadzenia
Kluczowym elementem pikowania jest dobranie odpowiedniej głębokości sadzenia, zależnie od gatunku:
- pomidor – można sadzić głębiej, nawet do liścieni, a lekko wydłużoną łodygę zagłębić w podłożu; pomidor wytworzy na zakopanej części dodatkowe korzenie,
- papryka – sadzimy na dotychczasowym poziomie, unikając zbyt głębokiego posadzenia, które mogłoby spowodować gnicie szyjki korzeniowej,
- kapustne i sałata – sadzimy nieco głębiej niż rosły wcześniej, ale tak, aby stożek wzrostu pozostał ponad powierzchnią podłoża,
- seler – bardzo wrażliwy na zbyt głębokie sadzenie; sadzimy go na takiej samej głębokości, w jakiej rósł, aby nie powodować zniekształceń korzenia spichrzowego.
Siewkę umieszczamy w przygotowanym otworze, korzenie lekko rozpościeramy w dół, a następnie obsypujemy podłożem i delikatnie dociskamy palcami wokół szyjki korzeniowej. Ważne jest, aby nie pozostawiać pustek powietrznych, które mogłyby prowadzić do przesychania korzeni.
Odstępy między roślinami w pojemnikach i na rozsadniku
Dla uzyskania mocnej, zwarto rosnącej rozsady ważne są odpowiednie odstępy między roślinami. Zbyt gęsto ustawione siewki zacieniają się nawzajem, konkurują o światło i powietrze, co sprzyja wyciąganiu się pędów i rozwojowi chorób grzybowych. Przykładowe rozstawy w pojemnikach lub na rozsadniku:
- pomidor – 5 × 5 cm lub jedna roślina na komórkę 6–8 cm,
- papryka – 4 × 4 cm lub jedna roślina na komórkę 5–7 cm,
- kapustne – 3–4 × 3–4 cm, zależnie od odmiany i terminu produkcji,
- sałata – 3 × 3 cm,
- seler – 3–4 × 3–4 cm.
Przy produkcji intensywnej, z wykorzystaniem multiplatów, rolnicy zwykle korzystają z tabelek i zaleceń firm nasiennych oraz producentów pojemników, które precyzyjnie określają optymalną pojemność komórek i gęstość obsady.
Podlewanie po pikowaniu i pierwsze dni regeneracji
Bezpośrednio po pikowaniu rośliny należy obficie, ale delikatnie podlać, najlepiej za pomocą konewki z sitkiem lub systemu zraszaczy o drobnej kropli. Celem jest dobre przyleganie podłoża do korzeni oraz uzupełnienie strat wody spowodowanych manipulacją przy roślinach. Woda powinna mieć temperaturę zbliżoną do temperatury otoczenia, aby nie wywołać szoku termicznego.
Przez pierwsze 2–3 dni po pikowaniu warto utrzymywać nieco wyższą wilgotność powietrza i ograniczyć nasłonecznienie. Rośliny obserwujemy – lekkie przywiędnięcie w pierwszych godzinach jest naturalną reakcją, ale po dobie powinny odzyskać turgor. Jeśli siewki nadal więdną, oznacza to, że albo system korzeniowy został zbyt mocno uszkodzony, albo warunki wilgotnościowe i termiczne są nieodpowiednie.
Pielęgnacja rozsady po pikowaniu – nawożenie, naświetlenie, hartowanie
Po udanym pikowaniu rośliny szybko wznawiają wzrost, tworząc intensywnie rozgałęziony system korzeniowy. Aby potencjał ten w pełni wykorzystać, konieczna jest odpowiednia pielęgnacja – kontrola nawożenia, nawadniania, dostępu światła oraz stopniowe hartowanie rozsady przed wysadzeniem w pole.
Nawożenie rozsady po pikowaniu
Większość gotowych substratów do rozsady zawiera startową dawkę nawozów, wystarczającą na 2–3 tygodnie wzrostu po pikowaniu. W tym okresie nawożenie można ograniczyć do minimum, obserwując liście i tempo rozwoju. Objawy niedoborów (np. blade liście przy niedoborze azotu, fioletowe zabarwienie przy braku fosforu) wskazują na konieczność dokarmiania.
Najwygodniejsze jest stosowanie nawozów wieloskładnikowych rozpuszczalnych w wodzie, dozowanych razem z podlewaniem (fertygacja). Stężenie pożywki należy dostosować do gatunku i fazy rozwojowej, zwykle w granicach 0,1–0,2% dla młodej rozsady. Zbyt wysokie dawki nawozów, szczególnie azotu w formie amonowej, prowadzą do tzw. przepalenia korzeni, nadmiernego wyciągania się siewek oraz obniżenia ich odporności na choroby.
W uprawach profesjonalnych stosuje się również nawozy o spowolnionym działaniu, mieszane z podłożem przed pikowaniem. W takiej sytuacji ważne jest ścisłe trzymanie się zaleceń producenta, aby nie doprowadzić do zasolenia substratu. Kontrola EC (przewodności elektrycznej) roztworu glebowego pozwala ocenić, czy poziom nawożenia jest bezpieczny.
Światło i temperatura po pikowaniu
Dobre doświetlenie jest jednym z kluczowych czynników decydujących o krępej, zwartej budowie rozsady. Rośliny, którym brakuje światła, reagują wydłużaniem międzywęźli, chlorozą liści i osłabieniem łodygi. Wczesną wiosną, przy krótkim dniu i zachmurzeniu, warto rozważyć dodatkowe oświetlenie rozsady lampami LED o barwie zbliżonej do naturalnego światła dziennego.
Temperatura po pikowaniu powinna być dostosowana do wymagań gatunku, ale zwykle korzystne jest nieco niższe jej utrzymywanie w nocy. Przykładowo:
- pomidor – dzień 20–22°C, noc 16–18°C,
- papryka – dzień 22–25°C, noc 18–20°C,
- kapustne – dzień 16–18°C, noc 12–14°C,
- sałata – dzień 14–18°C, noc 10–12°C.
Takie różnicowanie temperatury między dniem a nocą sprzyja pogrubianiu łodyg, ogranicza wyciąganie i korzystnie wpływa na prawidłowy rozwój rozsady.
Hartowanie rozsady przed wysadzeniem
Kilka tygodni po pikowaniu, gdy rośliny osiągną odpowiednią wielkość, warto rozpocząć proces hartowania. Polega on na stopniowym przyzwyczajaniu rozsady do trudniejszych warunków panujących na zewnątrz: niższych temperatur, wiatru, silniejszego światła i mniejszej wilgotności powietrza. Hartowanie zwiększa odporność roślin na stresy abiotyczne i redukuje szok po wysadzeniu.
Proces hartowania można prowadzić poprzez:
- stopniowe obniżanie temperatury w szklarni lub tunelu, zwłaszcza nocą,
- coraz intensywniejsze wietrzenie obiektów uprawowych,
- wystawianie rozsady na kilka godzin dziennie na zewnątrz, początkowo w cieniu, potem w pełniejszym słońcu,
- umiarkowane ograniczanie podlewania, tak aby rośliny nie więdły, ale nauczyły się gospodarować wodą.
Dobrze zahartowana rozsada ma ciemnozielony kolor, krępą budowę, dobrze rozwinięty system korzeniowy i brak oznak wyciągania się. Takie rośliny lepiej znoszą chwilowe spadki temperatury i szybciej wchodzą w fazę intensywnego wzrostu po posadzeniu.
Najczęstsze błędy przy pikowaniu i jak ich unikać
Nawet doświadczeni ogrodnicy i rolnicy popełniają czasem błędy, które obniżają jakość rozsady. Świadomość zagrożeń pozwala ich skutecznie unikać, oszczędzając czas i materiał siewny.
Zbyt późne lub zbyt wczesne pikowanie
Najwyższa jakość rozsady uzyskiwana jest wtedy, gdy pikowanie przeprowadza się w optymalnej fazie rozwojowej roślin. Zbyt wczesne przenoszenie siewek powoduje duży odsetek uszkodzeń i strat, ponieważ młode rośliny są bardzo kruche. Z kolei zbyt późne pikowanie – wtedy, gdy siewki są już mocno zagęszczone i wyciągnięte – wpływa na wydłużony okres ich regeneracji oraz częstsze wyleganie i łamanie się pędów.
Niewłaściwe podłoże i nadmierne zagęszczenie
Użycie ciężkiej, gliniastej ziemi ogrodowej do pikowania to częsty błąd, który skutkuje słabym przewietrzeniem strefy korzeniowej, zaskorupianiem się powierzchni i zwiększonym ryzykiem wystąpienia zgnilizn. Z kolei zbyt lekkie, przesycone materiałami organicznymi podłoże może powodować szybkie przesychanie i wahania wilgotności, co osłabia rośliny.
Równie niekorzystne jest nadmierne zagęszczenie siewek w pojemnikach – brak przestrzeni skutkuje wyciąganiem roślin, cienkimi łodygami i niższą odpornością na choroby. Odpowiednia gęstość sadzenia to inwestycja w kondycję rozsady i łatwość dalszych prac pielęgnacyjnych.
Błędy w podlewaniu i nawożeniu
Najczęstsze problemy związane z podlewaniem po pikowaniu to przelanie i przesuszenie. Zbyt obfite nawadnianie, szczególnie w chłodnych warunkach i przy słabym świetle, prowadzi do rozwoju chorób grzybowych i gnicia korzeni. Charakterystyczne są wtedy zżółkłe liście, zahamowany wzrost i specyficzny zapach mokrej ziemi. Przesuszenie objawia się z kolei więdnięciem liści, zwłaszcza w godzinach południowych.
Podobnie jest z nawożeniem – zbyt intensywne dokarmianie azotem daje efekt szybkiego wzrostu, ale rośliny są delikatne, nadmiernie soczyste i podatne na uszkodzenia. Niedobory natomiast prowadzą do karłowacenia i bladnięcia ulistnienia. Rozsądne dawkowanie nawozów, najlepiej w małych, ale częstszych dawkach, pozwala utrzymać stabilne warunki wzrostu rozsady.
Dlaczego warto pikować rozsadę – korzyści ekonomiczne i agrotechniczne
Prawidłowo przeprowadzone pikowanie rozsady warzyw nie jest wyłącznie zabiegiem technicznym, ale elementem strategii produkcyjnej, który przekłada się na realne korzyści ekonomiczne i agrotechniczne na poziomie gospodarstwa.
Silna, dobrze ukorzeniona rozsada to:
- mniejsze ryzyko przepadku roślin po wysadzeniu na miejsce stałe,
- szybsze wejście w fazę intensywnego wzrostu i wcześniejsze plonowanie,
- lepsze wykorzystanie wody i składników pokarmowych,
- większa odporność na stresy środowiskowe, jak susza czy chłody,
- możliwość uzyskania wyrównanych, handlowych plonów o wysokiej jakości.
W skali gospodarstwa rolniczego przekłada się to na wyższy plon handlowy z hektara, niższe straty przy wysadzaniu oraz większą elastyczność w planowaniu terminów uprawy. Produkcja własnej rozsady, połączona z profesjonalnym pikowaniem, daje również możliwość lepszej kontroli nad doborem odmian, zdrowotnością materiału i dostosowaniem technologii do lokalnych warunków glebowo-klimatycznych.
FAQ – najczęściej zadawane pytania o pikowanie rozsady warzyw
Jak rozpoznać idealny moment na pikowanie rozsady warzyw?
Najlepszy moment na pikowanie to faza 1–2 liści właściwych, po rozwinięciu się liścieni. Siewki są już na tyle silne, że dobrze znoszą przesadzanie, ale jednocześnie ich system korzeniowy nie jest jeszcze zbyt rozbudowany i splątany. W praktyce oznacza to zwykle 10–20 dni od siewu, w zależności od gatunku i warunków uprawy. Warto obserwować rośliny: gdy zaczynają się wyciągać i zagęszczać, to sygnał, że nie należy zwlekać z zabiegiem.
Czy wszystkie warzywa wymagają pikowania i co z gatunkami korzeniowymi?
Nie wszystkie warzywa powinny być pikowane. Zabieg jest wskazany głównie u gatunków produkowanych z rozsady, dobrze znoszących przesadzanie: pomidor, papryka, kapustne, por, seler, sałata. Warzywa korzeniowe, takie jak marchew, pietruszka, pasternak czy burak ćwikłowy, lepiej wysiewać bezpośrednio w grunt, ponieważ naruszenie korzenia palowego podczas pikowania prowadzi do zniekształceń i rozwidlania korzeni. Wyjątkiem są pewne uprawy specjalistyczne, gdzie używa się specjalnych kostek ziemnych.
Jakie podłoże jest najlepsze do pikowania, jeśli nie mam dostępu do profesjonalnych substratów?
Jeśli nie ma dostępu do gotowego substratu do rozsady, można przygotować własną mieszankę. Dobrym rozwiązaniem jest połączenie odkażonej ziemi ogrodowej, dobrze rozłożonego kompostu i luźnego komponentu strukturującego, np. piasku, perlitu lub drobnego żwirku w proporcji np. 2:1:1. Takie podłoże będzie przewiewne, umiarkowanie żyzne i o odpowiedniej pojemności wodnej. Ważne, by unikać świeżego obornika i ciężkiej gliny oraz zadbać o przefiltrowanie mieszanki przez sito, by pozbyć się większych frakcji i korzeni chwastów.
Czy można pominąć pikowanie i siać od razu pojedynczo do wielodoniczek?
Można zrezygnować z pikowania, wysiewając nasiona od razu pojedynczo do komórek wielodoniczek lub doniczek. Ta metoda sprawdza się zwłaszcza przy nasionach droższych lub precyzyjnie kalibrowanych. Oszczędza czas i ogranicza stres przesadzania, lecz wymaga większej powierzchni i bardzo dokładnego siewu. Brak pikowania oznacza również mniejszą możliwość selekcji roślin i słabszą stymulację rozgałęziania korzeni. W uprawach towarowych często łączy się obie metody, w zależności od gatunku i terminu produkcji.
Jak ograniczyć ryzyko chorób po pikowaniu, zwłaszcza zgorzeli siewek?
Aby zminimalizować ryzyko chorób po pikowaniu, należy stosować odkażone podłoże, czyste pojemniki i narzędzia oraz unikać przelania roślin. Zbyt wysoka wilgotność podłoża i chłód tworzą idealne warunki dla zgorzeli siewek oraz innych chorób grzybowych. Warto zapewnić roślinom przewiew, regularnie wietrzyć tunele i szklarnie oraz unikać zraszania liści wieczorem. Pomocne jest również stosowanie preparatów biologicznych na bazie pożytecznych mikroorganizmów, które konkurują z patogenami w strefie korzeniowej.
