Dziedziczenie gospodarstwa rolnego jest jednym z najtrudniejszych momentów w życiu rodziny rolniczej – nakłada się na siebie żałoba, obowiązek prowadzenia produkcji oraz skomplikowane procedury prawne. Odpowiednie, świadome i uporządkowane działania pozwalają jednak zabezpieczyć ciągłość gospodarstwa, uniknąć konfliktów rodzinnych i ograniczyć ryzyko utraty dopłat czy środków z programów unijnych. Poniższy poradnik krok po kroku wyjaśnia, jak przeprowadzić dziedziczenie zgodnie z polskim prawem, wskazuje typowe pułapki oraz podpowiada, jak przygotować gospodarstwo jeszcze za życia właściciela.
Podstawy prawne dziedziczenia gospodarstwa rolnego
Dziedziczenie gospodarstwa rolnego odbywa się według ogólnych zasad kodeksu cywilnego. Dawne, szczególne przepisy ograniczające krąg spadkobierców gospodarstw rolnych zostały uchylone, dlatego obecnie dziedziczenie odbywa się co do zasady tak, jak w przypadku innego majątku – z ważnymi jednak konsekwencjami praktycznymi dla struktury gruntów i prowadzenia produkcji.
Dziedziczenie ustawowe a testamentowe – która droga jest lepsza dla rolnika?
Po śmierci właściciela gospodarstwo może zostać przejęte na dwa sposoby: na podstawie ustawy (brak testamentu) lub na podstawie testamentu. Dziedziczenie ustawowe polega na tym, że majątek dzieli się między najbliższych krewnych w kolejności określonej w kodeksie cywilnym. Dziedziczenie testamentowe pozwala z kolei właścicielowi samodzielnie zdecydować, kto i w jakich częściach przejmie gospodarstwo, a także powołać do dziedziczenia osoby niespokrewnione.
Dla gospodarstw rolnych zdecydowanie korzystniejsze jest wcześniejsze sporządzenie testamentu – najlepiej w formie aktu notarialnego. Pozwala to:
- uniknąć rozdrobnienia gruntów między wielu spadkobierców,
- wskazać jednego kontynuatora gospodarstwa z odpowiednimi obowiązkami wobec pozostałej rodziny,
- zaplanować spłatę pozostałych spadkobierców,
- uwzględnić szczególną sytuację osób pracujących w gospodarstwie, ale niemających formalnych praw.
Brak testamentu zwykle oznacza powstanie współwłasności między kilkoma osobami, co prowadzi do konfliktów, trudności w podejmowaniu decyzji inwestycyjnych, a niekiedy do sprzedaży ziemi osobom trzecim i rozpadu gospodarstwa.
Krąg spadkobierców ustawowych gospodarstwa rolnego
Jeżeli właściciel nie pozostawił testamentu, do spadku powołani są spadkobiercy ustawowi. W pierwszej kolejności dziedziczą małżonek i dzieci – w równych częściach, z zastrzeżeniem, że małżonek nie może otrzymać mniej niż jedną czwartą całości spadku. Jeżeli dziecko nie żyje, jego udział przypada jego dzieciom (wnukom zmarłego). W dalszych grupach dziedziczą rodzice, rodzeństwo, zstępni rodzeństwa, a ostatecznie gmina lub Skarb Państwa.
Dla gospodarstwa oznacza to często powstanie wieloosobowej współwłasności. Każdy współwłaściciel ma udział ułamkowy (np. 1/4, 1/6), a do wielu czynności – jak sprzedaż całego gospodarstwa, ustanowienie hipoteki czy znaczne zmiany w strukturze – konieczna jest zgoda wszystkich. Im więcej osób, tym trudniej utrzymać spójny kierunek prowadzenia gospodarstwa, co może hamować rozwój i inwestycje.
Zniesienie dawnych ograniczeń w dziedziczeniu gospodarstw rolnych
Należy podkreślić, że historyczne przepisy ograniczające dziedziczenie gospodarstw do osób „kwalifikowanych rolniczo”, obowiązujące dla spadków otwartych przed 2001 r., już nie funkcjonują. Obecnie każdy spadkobierca ustawowy może dziedziczyć gospodarstwo rolne – niezależnie od tego, czy jest rolnikiem, czy mieszka w mieście. Ma to szczególne znaczenie przy planowaniu przyszłości gospodarstwa: coraz częściej jedynym realnym kontynuatorem jest jedno z dzieci, które aktywnie pracuje na roli, podczas gdy rodzeństwo prowadzi życie zawodowe poza rolnictwem.
Co zrobić po śmierci właściciela gospodarstwa krok po kroku
Po śmierci właściciela gospodarstwa rodzina najczęściej skupia się na sprawach organizacyjnych i emocjonalnych. Tymczasem, aby nie doszło do nieodwracalnych strat (np. utraty dopłat, kar umownych, problemów z kredytami), warto możliwie szybko rozpocząć formalne zabezpieczenie sytuacji prawnej gospodarstwa. Poniższy schemat krok po kroku jest praktyczną instrukcją działania.
Krok 1 – Zabezpieczenie bieżącego funkcjonowania gospodarstwa
Pierwszą czynnością po śmierci właściciela powinno być uporządkowanie bieżących spraw gospodarstwa. Do kluczowych działań należą:
- zapewnienie opieki nad zwierzętami – pasze, woda, opieka weterynaryjna,
- kontynuacja podstawowych prac polowych – szczególnie w okresach siewu, zbiorów lub intensywnych prac agrotechnicznych,
- sprawdzenie terminów umownych – dostawy mleka, sprzedaż zboża, odbiór płodów rolnych, dzierżawy,
- ustalenie stanu zapasów, maszyn, paliwa i środków ochrony roślin,
- wstępne rozeznanie co do kredytów, leasingów i innych zobowiązań finansowych.
Nawet jeśli formalnie nie ma jeszcze stwierdzenia nabycia spadku, faktyczny opiekun gospodarstwa (najczęściej jeden z domowników) powinien prowadzić je tak, jak dotychczasowy właściciel. W praktyce banki i kontrahenci często respektują ciągłość wypłat i dostaw, o ile rodzina wykaże gotowość do dalszej współpracy oraz w rozsądnym czasie rozpocznie procedury spadkowe.
Krok 2 – Zgromadzenie dokumentów dotyczących gospodarstwa
Równolegle z opieką nad gospodarstwem warto zebrać dokumenty, które będą niezbędne do przeprowadzenia postępowania spadkowego i dalszych zmian w rejestrach. Należą do nich m.in.:
- akt zgonu właściciela,
- akty stanu cywilnego spadkobierców (akty urodzenia, małżeństwa),
- testament – jeśli istnieje, zwłaszcza w formie notarialnej,
- wypisy z ksiąg wieczystych nieruchomości rolnych,
- umowy kupna-sprzedaży gruntów, umowy darowizny, akty własności ziemi,
- dokumenty dotyczące maszyn, budynków i środków trwałych – faktury, umowy kredytowe, leasingi,
- informacje o dopłatach bezpośrednich, umowach z ARiMR lub KOWR.
Im pełniejsza dokumentacja, tym szybciej i sprawniej przebiegnie ustalenie składu spadku oraz uregulowanie ksiąg wieczystych. Warto też na tym etapie przygotować listę wszystkich długów gospodarstwa, łącznie z potencjalnymi roszczeniami (np. niewypłacone wynagrodzenia, zaległe czynsze dzierżawne, zobowiązania podatkowe).
Krok 3 – Wybór drogi: notariusz czy sąd?
Stwierdzenie nabycia spadku może nastąpić na dwa sposoby: poprzez postanowienie sądu rejonowego lub poprzez sporządzenie aktu poświadczenia dziedziczenia u notariusza. W przypadku gospodarstw rolnych często korzystniejsze jest skorzystanie z usług notariusza, o ile spełnione są warunki formalne: wszyscy spadkobiercy muszą być znani, obecni lub reprezentowani, a między nimi nie może być sporu co do treści testamentu lub zasad dziedziczenia ustawowego.
Postępowanie sądowe jest konieczne, gdy:
- istnieje spór o ważność lub treść testamentu,
- nie ma zgody co do kręgu spadkobierców,
- spadkobierców jest wielu i nie da się ich wszystkich jednocześnie zgromadzić,
- w grę wchodzą złożone kwestie, np. ograniczona zdolność do czynności prawnych jednego z nich.
U notariusza procedura jest zwykle szybsza, ale wymaga jedności stanowisk. W przypadku konfliktu rodzinnego lepiej od razu przygotować się do postępowania sądowego, równocześnie starając się w tle o mediację, aby nie doprowadzić do paraliżu gospodarstwa.
Krok 4 – Złożenie oświadczeń o przyjęciu lub odrzuceniu spadku
Każdy spadkobierca ma prawo przyjąć spadek wprost, przyjąć go z dobrodziejstwem inwentarza lub odrzucić. W przypadku gospodarstwa rolnego decyzja ta powinna być szczególnie przemyślana, ponieważ w skład majątku mogą wchodzić zarówno cenne grunty i budynki, jak i znaczne zobowiązania – kredyty inwestycyjne, zaległości wobec kontrahentów, długi podatkowe.
Oświadczenie o przyjęciu lub odrzuceniu spadku można złożyć przed sądem lub notariuszem w ciągu 6 miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swojego powołania do spadku. Niezłożenie oświadczenia w tym terminie jest równoznaczne z przyjęciem spadku z dobrodziejstwem inwentarza, co ogranicza odpowiedzialność za długi do wartości czynnej spadku, ale nie zwalnia z ich obsługi.
Jeżeli w skład gospodarstwa wchodzi duże zadłużenie, warto skonsultować decyzję z doradcą prawnym lub finansowym. Niekiedy bardziej opłacalne jest odrzucenie spadku i późniejsze uregulowanie stosunków majątkowych w inny sposób (np. poprzez zakup ziemi lub dzierżawę), niż przyjęcie gospodarstwa obciążonego ryzykiem niewypłacalności.
Krok 5 – Podział gospodarstwa lub pozostawienie we współwłasności
Po stwierdzeniu nabycia spadku spadkobiercy stają się współwłaścicielami gospodarstwa w częściach ułamkowych, chyba że zmarły w testamencie wyznaczył jednego spadkobiercę do całości gospodarstwa lub w inny sposób ukształtował udziały. Współwłasność może być stanem przejściowym lub docelowym, jednak w praktyce rolniczej zwykle dąży się do jej zniesienia.
Zniesienie współwłasności gospodarstwa może przebiegać na kilka sposobów:
- przyznanie całości gospodarstwa jednemu ze spadkobierców z obowiązkiem spłaty pozostałych,
- podział fizyczny gospodarstwa (wydzielenie działek rolnych, budynków, maszyn),
- sprzedaż gospodarstwa osobie trzeciej i podział uzyskanej ceny między spadkobierców.
W interesie zachowania siły ekonomicznej gospodarstwa najkorzystniejsze jest zwykle przyznanie całości jednemu następcy i spłata pozostałych. Rozdrabnianie gospodarstwa przez dzielenie gruntów na małe działki osłabia rentowność, utrudnia korzystanie z nowoczesnych maszyn i w dłuższej perspektywie prowadzi do upadku rodzinnego gospodarstwa.
Krok 6 – Uregulowanie wpisów w księgach wieczystych i rejestrach
Po dokonaniu podziału lub ukształtowaniu współwłasności konieczne jest ujawnienie nowych właścicieli w księgach wieczystych prowadzonych przez sąd rejonowy. Podstawą wpisu jest postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku lub akt poświadczenia dziedziczenia, a w przypadku zniesienia współwłasności – odpowiednia umowa notarialna lub orzeczenie sądu.
Równocześnie trzeba:
- zgłosić zmiany w ewidencji gruntów i budynków w starostwie,
- zaktualizować dane w ARiMR (numery producenta, wnioski o dopłaty),
- powiadomić banki, leasingodawców, kontrahentów i ubezpieczycieli,
- uregulować kwestie podatku od spadków i darowizn (jeśli dotyczy) oraz podatku rolnego.
Brak aktualizacji danych właścicielskich może prowadzić do problemów z wypłatą dopłat, odmową udzielenia kredytu czy kłopotów przy sprzedaży części gospodarstwa w przyszłości. Warto pilnować terminów i na bieżąco przekazywać dokumenty właściwym instytucjom.
Planowanie sukcesji gospodarstwa jeszcze za życia właściciela
Najbardziej dojrzałą i odpowiedzialną formą przygotowania rodziny do dziedziczenia jest świadome zaplanowanie sukcesji jeszcze za życia właściciela. Dzięki temu można uniknąć nagłych decyzji podejmowanych pod presją czasu i emocji, a także ograniczyć ryzyko sporów sądowych między spadkobiercami. Sukcesja w rolnictwie to nie tylko przekazanie ziemi, ale również doświadczenia, sieci kontaktów oraz wizji rozwoju.
Testament dostosowany do specyfiki gospodarstwa rolnego
Najprostszym, a zarazem kluczowym narzędziem planowania sukcesji jest sporządzenie testamentu. W przypadku gospodarstwa rolnego powinien on uwzględniać:
- wskazanie głównego następcy – najczęściej osoby prowadzącej już gospodarstwo,
- ewentualne zapisy windykacyjne (np. konkretnej działki, budynków, maszyn),
- zasady spłat na rzecz pozostałych członków rodziny,
- możliwe warunki lub polecenia (np. obowiązek opieki nad rodzicami, kontynuacja określonego kierunku produkcji).
Testament najlepiej sporządzić u notariusza, co minimalizuje ryzyko błędów formalnych i późniejszych sporów co do autentyczności lub treści. Warto w nim wskazać również osobę wykonawcy testamentu, która dopilnuje realizacji postanowień i pomoże przeprowadzić formalności po śmierci.
Darowizna gospodarstwa a dziedziczenie – kiedy opłaca się przekazać ziemię za życia?
Alternatywą lub uzupełnieniem dla testamentu jest dokonanie darowizny gospodarstwa lub jego części jeszcze za życia rolnika. Rozwiązanie to może być korzystne, gdy:
- następca już prowadzi gospodarstwo i potrzebuje pełni praw właścicielskich,
- planowane są większe inwestycje wymagające kredytu,
- właściciel zamierza skorzystać z programów typu „premia dla młodego rolnika” lub „Restrukturyzacja małych gospodarstw”,
- chce uniknąć późniejszych sporów spadkowych między dziećmi.
Darowizna wymaga aktu notarialnego i wywołuje skutki podatkowe, choć najbliższa rodzina (małżonek, dzieci, wnuki) korzysta z szerokich zwolnień, o ile zostaną spełnione warunki ustawowe (m.in. zgłoszenie darowizny w odpowiednim terminie). Należy jednak pamiętać o późniejszym prawie do zachowku dla pominiętych spadkobierców, co może rodzić obowiązek spłat pieniężnych po śmierci darczyńcy.
Umowa dożywocia – godne zabezpieczenie rolnika
Często spotykanym rozwiązaniem w gospodarstwach rolnych jest umowa dożywocia, w której właściciel przekazuje gospodarstwo następcy (np. dziecku) w zamian za dożywotnie utrzymanie, opiekę i inne świadczenia. Umowa ta ma charakter odpłatny, więc co do zasady wyłącza roszczenia o zachowek od przekazanej nieruchomości, co może stabilizować sytuację prawną następcy.
W umowie dożywocia można szczegółowo określić:
- miejsce zamieszkania dożywotnika (np. zastrzeżenie prawa do konkretnego pokoju w domu),
- obowiązek zapewnienia wyżywienia, opieki lekarskiej, pomocy w codziennym funkcjonowaniu,
- zasady korzystania z zabudowań, maszyn i gruntów,
- ewentualne świadczenia pieniężne.
Umowa dożywocia daje rolnikowi poczucie bezpieczeństwa i wpływu na dalsze losy gospodarstwa. Z perspektywy następcy stanowi natomiast jasny i konkretny tytuł własności, pozwalający swobodnie inwestować i korzystać z instrumentów finansowych.
Współpraca pokoleń i przygotowanie następcy
Sukcesja gospodarstwa to w dużej mierze proces społeczny i organizacyjny. Właściciel powinien stopniowo przekazywać wiedzę, odpowiedzialność i decyzyjność wybranemu następcy, tak aby moment formalnego przejęcia gospodarstwa nie był dla niego szokiem. W praktyce oznacza to m.in.:
- włączanie młodszego pokolenia w rozmowy z doradcami, bankami, instytucjami,
- przekazywanie informacji o umowach, zobowiązaniach i planach inwestycyjnych,
- wspólne podejmowanie decyzji dotyczących kierunku produkcji i rozwoju gospodarstwa,
- umożliwienie następcy zdobycia kwalifikacji rolniczych i doświadczenia zawodowego.
Dobrze przygotowany następca, znający szczegóły funkcjonowania gospodarstwa i otoczenia rynkowego, znacznie lepiej poradzi sobie z formalnościami spadkowymi i utrzymaniem gospodarstwa w trudnym okresie po śmierci właściciela.
Jak unikać konfliktów rodzinnych przy dziedziczeniu gospodarstwa
Najwięcej problemów przy dziedziczeniu gospodarstwa rolnego wynika nie z samych przepisów, ale z braku rozmowy w rodzinie o przyszłości ziemi i pracy na roli. Aby ograniczyć ryzyko sporów:
- warto jasno powiedzieć dzieciom, kto ma być następcą i dlaczego,
- dobrze jest porozmawiać o możliwych spłatach i ich wysokości,
- należy spisać swoje decyzje w testamencie i – w miarę możliwości – omówić je z rodziną,
- w trudnych sytuacjach skorzystać z pomocy mediatora lub doradcy prawnego.
Otwartość i transparentność zwykle zmniejszają poczucie krzywdy u osób, które nie przejmą gospodarstwa, oraz ułatwiają znalezienie sprawiedliwych rozwiązań finansowych, np. poprzez zapewnienie im innych form wsparcia (mieszkanie, środki na biznes pozarolniczy, udział w zyskach ze sprzedaży części gruntów).
Najczęstsze błędy i praktyczne porady dla spadkobierców
Dziedziczenie gospodarstwa rolnego obfituje w sytuacje, w których pochopne decyzje mogą mieć długotrwałe skutki finansowe, podatkowe i rodzinne. Warto wiedzieć, jakich błędów unikać oraz jakie działania podjąć, aby zabezpieczyć siebie i gospodarstwo.
Brak szybkiej reakcji po śmierci właściciela
Częstym błędem jest odkładanie na później formalności spadkowych, co prowadzi do:
- problemów z kontynuacją dopłat bezpośrednich,
- trudności z wypłatą środków z kończących się programów pomocowych,
- paraliżu decyzyjnego przy inwestycjach i remontach,
- narastania długów i odsetek.
Praktyczna rada: już w ciągu pierwszych tygodni po śmierci właściciela skontaktować się z notariuszem lub prawnikiem, aby zaplanować działania, oraz poinformować najważniejsze instytucje (ARiMR, bank, ubezpieczyciel) o sytuacji, deklarując wolę kontynuacji gospodarstwa.
Niedoszacowanie długów i zobowiązań gospodarstwa
Niektórzy spadkobiercy zakładają, że gospodarstwo jako „ziemia i budynki” zawsze jest majątkiem dodatnim. Tymczasem nowoczesne gospodarstwa często opierają się na kredytach inwestycyjnych, leasingach maszyn czy zobowiązaniach z tytułu programów wsparcia. Niedoszacowanie tych obciążeń może prowadzić do sytuacji, w której wartość długów zbliża się do lub przekracza wartość aktywów.
Praktyczna rada: przed złożeniem oświadczenia o przyjęciu spadku sporządzić możliwie dokładny spis długów i porównać go z wartością ziemi, budynków, maszyn i innego majątku. W razie wątpliwości korzystniejsze bywa przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza, które ogranicza odpowiedzialność do wartości spadku.
Brak formalnego zniesienia współwłasności
Wielu spadkobierców poprzestaje na etapie stwierdzenia nabycia spadku i latami utrzymuje współwłasność, licząc na „dogadanie się” w przyszłości. W praktyce utrudnia to:
- zaciąganie nowych kredytów,
- zmianę kierunku produkcji wymagającą znacznych inwestycji,
- sprzedaż części gruntów w celu spłaty innych spadkobierców,
- pozyskiwanie dotacji wymagających wyłącznej własności.
Praktyczna rada: dążyć do możliwie szybkiego i polubownego zniesienia współwłasności, najlepiej w formie aktu notarialnego, uwzględniającego spłaty i realne możliwości finansowe następcy. W razie braku zgody można rozważyć mediację lub w ostateczności złożenie wniosku do sądu o zniesienie współwłasności.
Nieświadomość konsekwencji podatkowych
Choć najbliższa rodzina często korzysta ze zwolnień w podatku od spadków i darowizn, brak terminowego zgłoszenia nabycia majątku może skutkować utratą ulg i koniecznością zapłaty podatku. Dodatkowo sprzedaż części odziedziczonej ziemi lub budynków w określonym czasie od nabycia może wywołać obowiązek zapłaty podatku dochodowego.
Praktyczna rada: każdorazowo przy większych przesunięciach majątkowych (dział spadku, darowizna, sprzedaż gruntów) skonsultować się z doradcą podatkowym lub księgowym znającym specyfikę rolnictwa, aby zaplanować działania w sposób minimalizujący obciążenia fiskalne.
Niewykorzystanie instrumentów wsparcia dla następców
Młodzi następcy gospodarstw często nie wiedzą, że mogą skorzystać z programów wsparcia finansowanego ze środków unijnych lub krajowych. Odpowiednie ukształtowanie formy przejęcia gospodarstwa (testament, darowizna, umowa przekazania gospodarstwa) i terminu tego przejęcia może decydować o możliwości ubiegania się o premię dla młodego rolnika czy wsparcie na rozwój działalności pozarolniczej.
Praktyczna rada: jeszcze za życia właściciela, wspólnie z potencjalnym następcą, udać się do doradcy rolnego lub ośrodka doradztwa rolniczego i przeanalizować dostępne programy wsparcia. Często warto zsynchronizować datę formalnego przejęcia gospodarstwa z terminami naborów wniosków.
FAQ – najczęściej zadawane pytania o dziedziczenie gospodarstwa rolnego
Czy każde dziecko musi dostać równą część gospodarstwa rolnego?
Prawo nie wymaga, aby wszystkie dzieci dziedziczyły po równo. Właściciel może w testamencie przekazać całe gospodarstwo jednemu następcy, a pozostałym dzieciom zapewnić inne formy rekompensaty – np. spłaty pieniężne, mieszkania, działki budowlane czy wsparcie finansowe. Trzeba jednak liczyć się z prawem do zachowku, przysługującym zstępnym, małżonkowi i rodzicom, jeśli zostaliby nadmiernie pokrzywdzeni. Dlatego planując sukcesję, warto omówić przyszłe rozwiązania z rodziną i prawnikiem, aby uniknąć sporów.
Co się dzieje z dopłatami bezpośrednimi po śmierci właściciela gospodarstwa?
Śmierć właściciela nie oznacza automatycznej utraty dopłat, ale wymaga szybkiej reakcji. Spadkobiercy powinni w możliwie krótkim czasie zawiadomić ARiMR o śmierci rolnika i przedstawić dokumenty potwierdzające nabycie spadku lub status następcy prawnego. W okresie przejściowym możliwe jest utrzymanie płatności na rzecz osoby faktycznie kontynuującej gospodarowanie. Każdy przypadek jest oceniany indywidualnie, dlatego wskazany jest kontakt z biurem powiatowym ARiMR i ustalenie koniecznych formalności.
Czy mogę odrzucić dziedziczenie gospodarstwa, jeśli jest zadłużone?
Tak, każdy spadkobierca może w terminie 6 miesięcy od dowiedzenia się o powołaniu do spadku odrzucić spadek w całości, co obejmuje również gospodarstwo rolne. Odrzucenie oznacza, że traktuje się go tak, jakby nie dożył otwarcia spadku, a jego udział przechodzi na dalszych spadkobierców. Jeżeli gospodarstwo jest poważnie zadłużone, warto rozważyć odrzucenie lub przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza po wcześniejszej analizie majątku i długów. Decyzja ta powinna być skonsultowana z prawnikiem, zwłaszcza gdy spadkobiercami są małoletnie dzieci.
Czy można przekazać gospodarstwo jednemu z dzieci za życia i uniknąć późniejszych roszczeń?
Przekazanie gospodarstwa za życia możliwe jest np. w formie darowizny lub umowy dożywocia. Umowa dożywocia jest co do zasady bardziej odporna na późniejsze roszczenia o zachowek, ponieważ ma charakter odpłatny – nabywca w zamian zapewnia dożywotnikowi utrzymanie. Darowizna natomiast co do zasady doliczana jest do spadku przy obliczaniu zachowku, więc pominięte dzieci mogą domagać się spłat. Aby zminimalizować ryzyko sporów, dobrze jest skonsultować wybór formy przekazania z notariuszem i otwarcie porozmawiać z rodziną o planach sukcesyjnych.
Jak długo trwa postępowanie spadkowe po gospodarstwie rolnym?
Czas trwania postępowania zależy głównie od stopnia zgodności spadkobierców i wyboru procedury. U notariusza, przy pełnej zgodzie stron, akt poświadczenia dziedziczenia można sporządzić nawet w ciągu kilku tygodni od zebrania dokumentów. Postępowanie sądowe trwa zwykle od kilku miesięcy do nawet kilku lat, gdy występują spory o ważność testamentu, skład spadku lub sposób podziału gospodarstwa. Dodatkowo czas przedłużają negocjacje dotyczące zniesienia współwłasności i spłat. Dlatego im wcześniej rodzina wypracuje porozumienie, tym szybciej i taniej zakończy formalności.
