Afrykański pomór świń to jedno z najpoważniejszych zagrożeń dla współczesnej produkcji trzody chlewnej. Choroba nie zagraża ludziom, ale powoduje ogromne straty ekonomiczne, prowadzi do likwidacji całych stad i blokad sprzedaży. Dla rolnika oznacza to ryzyko utraty wieloletniej pracy i kapitału. Świadomość objawów, zasad bioasekuracji oraz prawidłowej współpracy z lekarzem weterynarii to dziś podstawowy warunek bezpiecznego prowadzenia gospodarstwa utrzymującego świnie.
Najważniejsze choroby świń – na co musi uważać rolnik
W każdym stadzie trzody chlewnej występuje pewien poziom chorób, jednak część z nich ma szczególne znaczenie z punktu widzenia strat ekonomicznych i wymogów prawnych. Wśród nich najgroźniejsze są choroby zakaźne, łatwo przenoszące się między zwierzętami, często wywołujące wysoką śmiertelność. Do grupy tej należy przede wszystkim afrykański pomór świń (ASF), ale także klasyczny pomór świń, choroba Aujeszky’ego, PRRS, czy rozmaite choroby bakteryjne i pasożytnicze. Znajomość ich objawów pozwala szybciej reagować i ograniczyć straty.
Trzeba pamiętać, że wiele infekcji przebiega na początku skrycie. Świnie mogą wyglądać pozornie zdrowo, a mimo to szerzyć chorobę w całym stadzie. Dlatego tak duże znaczenie mają regularne przeglądy zdrowotne, obserwacja zachowania zwierząt i stały kontakt z lekarzem weterynarii. Każda nagła zmiana – np. spadek apetytu, zmniejszenie przyrostów, kaszel, biegunki, gorączka czy kulejące zwierzęta – powinna wzbudzić niepokój i skłonić do szybkiej konsultacji.
Nowoczesne gospodarstwo nastawione na produkcję świń funkcjonuje dziś w otoczeniu licznych przepisów weterynaryjnych i sanitarnych. Z jednej strony są one uciążliwe, ale z drugiej – chronią rolnika przed dramatycznymi skutkami wybuchu choroby w okolicy. System szczepień, badania laboratoryjne, wymogi bioasekuracji czy obowiązek zgłaszania niepokojących objawów to nie biurokracja dla samej biurokracji, lecz realne narzędzia zwiększające bezpieczeństwo produkcji.
Afrykański pomór świń (ASF) – charakterystyka, objawy i drogi szerzenia
Czym jest ASF i dlaczego jest tak niebezpieczny
Afrykański pomór świń to zaraźliwa, wirusowa choroba świń domowych i dzików, wywoływana przez wirusa z rodziny Asfarviridae. Nie przenosi się na ludzi ani na inne gatunki zwierząt gospodarskich, ale w stadach świń powoduje bardzo wysoką śmiertelność, sięgającą nawet 90–100% w przypadku bardziej zjadliwych szczepów. ASF jest chorobą zwalczaną z urzędu – oznacza to obowiązkowe zgłaszanie każdego podejrzenia, urzędowe badania, a w razie potwierdzenia ogniska także wybicie całego stada i daleko idące ograniczenia w obrocie zwierzętami oraz mięsem.
W odróżnieniu od wielu innych chorób wirusowych świń, na ASF nie ma skutecznej, zarejestrowanej w Unii Europejskiej szczepionki dla świń domowych. To sprawia, że jedynym realnym narzędziem ochrony staje się restrykcyjna bioasekuracja – czyli cały zestaw działań mających na celu uniemożliwienie wirusowi wniknięcia do gospodarstwa. Dodatkowym utrudnieniem jest wyjątkowa odporność wirusa ASF na warunki środowiska: potrafi długo przeżywać w mięsie, wyrobach wędliniarskich, krwi i wydzielinach, a także w zamrożonej padlinie dzików.
Jak przenosi się wirus ASF
Drogi szerzenia się wirusa ASF są złożone, a ich znajomość jest kluczowa dla ochrony gospodarstwa. Do najważniejszych należą:
-
Bezpośredni kontakt zdrowych świń z zakażonymi – poprzez ślinę, krew, mocz, kał i wydzieliny. Wspólne kojce, poidła, kontakt przez ogrodzenie, a nawet krótki transport samochodem, którym wcześniej przewożono chore zwierzęta, może być wystarczający do zakażenia.
-
Spożycie zakażonej paszy lub resztek żywności zawierających mięso lub produkty z mięsa świń i dzików pochodzących z obszaru objętego ASF. Szczególnie niebezpieczne jest tzw. swill feeding, czyli karmienie świń odpadkami kuchennymi lub resztkami z gastronomii.
-
Zawleczenie wirusa przez człowieka na butach, odzieży, narzędziach, sprzęcie rolniczym. Rolnik, który był w lesie, na polowaniu lub na innym gospodarstwie, może nieświadomie wprowadzić wirusa na podeszwach butów, w błocie, na kołach pojazdu czy na rękach.
-
Kontakt świń z dzikami lub zanieczyszczonymi przez nie przedmiotami. Dzik jest naturalnym rezerwuarem ASF w wielu regionach Europy. Wirus szerzy się między dzikami, a następnie – w sprzyjających warunkach – przenosi się na świnie utrzymywane w gospodarstwach.
-
Kontakt z padliną dzików lub jej elementami, np. pozostawionymi przez kłusowników lub myśliwych resztkami po patroszeniu. Nawet mały fragment zakażonego mięsa może stać się źródłem choroby, jeśli trafi do paszy lub zostanie przeniesiony na teren chlewni.
W praktyce najczęściej dochodzi do zawleczenia wirusa do gospodarstwa przez człowieka i niekontrolowany ruch pojazdów, sprzętów oraz materiałów. To właśnie ten element wymaga szczególnej uwagi rolnika.
Objawy ASF u świń – na co zwrócić uwagę
Objawy afrykańskiego pomoru świń mogą się częściowo różnić w zależności od zjadliwości szczepu wirusa, wieku i stanu zdrowia zwierząt oraz warunków utrzymania. W większości przypadków przebieg jest ostry, a choroba rozwija się szybko. Typowe symptomy to:
-
wysoka gorączka (nawet powyżej 41°C), często oporna na leczenie środkami przeciwgorączkowymi,
-
silne osłabienie, niechęć do ruchu, leżenie w jednym miejscu, brak reakcji na bodźce,
-
utrata apetytu, niechęć do pobierania paszy i wody, spadek masy ciała,
-
czerwienienie, a następnie zasinienie uszu, brzucha, kończyn i ogona (tzw. sinica obwodowa),
-
krwotoczne wybroczyny na skórze, w szczególności na uszach, kończynach, okolicy pachwin,
-
biegunka (często z domieszką krwi) lub wymioty,
-
trudności w oddychaniu, przyspieszony oddech, kaszel,
-
u loch – poronienia, rodzenie martwych lub słabych prosiąt.
Śmiertelność w ognisku ASF jest zwykle bardzo wysoka. Często pierwszym sygnałem niepokojącym rolnika jest nagły wzrost liczby padłych świń w krótkim czasie lub gwałtowne pogorszenie stanu całego stada. Należy pamiętać, że objawy ASF mogą przypominać inne choroby (np. klasyczny pomór świń, posocznicę bakteryjną), dlatego ostateczne rozpoznanie zawsze potwierdza laboratorium weterynaryjne na podstawie badań krwi lub materiału sekcyjnego.
Dlaczego ASF jest tak trudny do zwalczania
Połączenie wysokiej odporności wirusa w środowisku, braku skutecznej szczepionki i istnienia rezerwuaru w populacji dzików sprawia, że całkowite wyeliminowanie ASF jest obecnie niezwykle trudne. W praktyce walka z chorobą polega na:
-
wczesnym wykrywaniu nowych ognisk poprzez badania laboratoryjne i zgłaszanie każdej sytuacji podejrzanej,
-
likwidacji ognisk choroby (ubój zwierząt w gospodarstwie, dezynfekcja, oczyszczanie),
-
ustanawianiu stref zapowietrzonych i zagrożonych wraz z ograniczeniami w przemieszczaniu świń i produktów,
-
zmniejszaniu gęstości populacji dzika oraz bezpiecznym usuwaniu padłych osobników w lesie,
-
stosowaniu rozbudowanych programów bioasekuracji w gospodarstwach, szczególnie w obszarach ryzyka.
Rolnik nie ma wpływu na wszystkie elementy systemu, ale od jego codziennych decyzji zależy, czy wirus dostanie się do stada. To właśnie dlatego służby weterynaryjne tak mocno akcentują znaczenie prostych, ale konsekwentnie stosowanych zasad higieny i organizacji pracy w chlewni.
Bioasekuracja w praktyce – jak realnie chronić gospodarstwo przed ASF
Podstawowe zasady organizacji gospodarstwa
Skuteczna ochrona przed afrykańskim pomorem świń zaczyna się od właściwego zaprojektowania i prowadzenia gospodarstwa. Nawet w starszych budynkach można wprowadzić rozwiązania, które znacznie ograniczą ryzyko wniknięcia wirusa do stada. Kluczowe elementy to:
-
Oddzielenie strefy „czystej” (chlewnie, magazyny paszy, pomieszczenia socjalne) od strefy „brudnej” (podwórko, drogi dojazdowe, parkingi, miejsca rozładunku zwierząt). Między tymi strefami powinien istnieć wyraźny podział, najlepiej z fizyczną barierą – płotem, bramą, zamkiem.
-
Ograniczenie liczby wjazdów i wejść na teren gospodarstwa. Im mniej punktów dostępu, tym łatwiej je kontrolować i zabezpieczyć. Warto utrzymywać zamkniętą bramę i stosować tabliczki informacyjne o zakazie wstępu osobom postronnym.
-
Wyznaczenie miejsca do dezynfekcji rąk, obuwia i sprzętu przy wejściu do budynków ze świniami. Przed każdym wejściem powinny być dostępne maty dezynfekcyjne nasączane środkiem działającym na wirusa ASF oraz pojemniki z płynem do dezynfekcji rąk.
-
Wprowadzenie reguły, że do budynków z trzodą wchodzi się wyłącznie w odzieży roboczej i obuwiu przeznaczonym tylko do tej strefy. Ubranie prywatne i buty powinny pozostać w szatni lub pomieszczeniu socjalnym.
-
Stosowanie zasady „od najmłodszych do najstarszych” przy obsłudze zwierząt – najpierw prosięta i warchlaki, potem tuczniki i lochy. Ogranicza to ryzyko przeniesienia zarazków z grup starszych, częściej narażonych na kontakt z otoczeniem, do grup młodszych.
Rolnik, który traktuje te zasady poważnie i konsekwentnie je egzekwuje od domowników, pracowników, a także od gości, znacząco zmniejsza szansę na zawleczenie ASF. Nawet jeśli gospodarstwo znajduje się w obszarze o wysokim zagrożeniu, dobrze zorganizowana bioasekuracja może ochronić stado.
Ruch osób i pojazdów – jak ograniczyć ryzyko
Kontrola ruchu osób i środków transportu to jeden z najważniejszych, a często niedocenianych elementów ochrony przed chorobami zakaźnymi. Osoby odwiedzające inne gospodarstwa ze świniami, Skupy, rzeźnie czy lasy są potencjalnym wektorem wirusa. W praktyce warto stosować następujące zasady:
-
Wizyty ograniczać do niezbędnego minimum. Każda osoba wchodząca do chlewni powinna być wpisana do rejestru (imię, nazwisko, data, powód wizyty). Dotyczy to także serwisantów, przedstawicieli firm paszowych i pracowników weterynarii.
-
Osoby z zewnątrz muszą założyć odzież ochronną i obuwie zapewnione przez gospodarstwo lub dokładnie zdezynfekować swoje buty. Wiele profesjonalnych chlewni dysponuje jednorazowymi kombinezonami i ochraniaczami na buty – to niewielki koszt w porównaniu z możliwymi stratami.
-
Minimalizować liczbę wjazdów pojazdów na teren gospodarstwa. Jeśli to możliwe, transporty paszy, zwierząt czy wywozu gnojowicy powinny odbywać się przez jedno, wyznaczone miejsce, z możliwością umycia i dezynfekcji kół.
-
Samochody, które przewożą świnie (np. do ubojni), nie powinny wjeżdżać bezpośrednio pod budynki. Najlepiej, gdy podjazd i rampa załadunkowa znajdują się poza strefą „czystą”, a zwierzęta są prowadzone ogrodzonym, bezpośrednim korytarzem.
-
Rolnik i pracownicy powinni unikać odwiedzania innych gospodarstw ze świniami, szczególnie jeśli nie są tam przestrzegane zasady bioasekuracji. Po wizycie w lesie, na polowaniu czy na spacerze po terenach, gdzie występują dziki, należy obowiązkowo zmienić ubranie i umyć, a najlepiej zdezynfekować obuwie.
Niewielka chwila zapomnienia – np. wejście do chlewni prosto po powrocie z lasu – może mieć ogromne konsekwencje. Dyscyplina i powtarzalność procedur są tu równie ważne jak same zabezpieczenia techniczne.
Bezpieczeństwo paszy, ściółki i wody
Wirus ASF, a także inne czynniki chorobotwórcze, mogą być przeniesione do chlewni wraz z paszą, ściółką lub wodą. Dlatego istotne jest:
-
kupowanie pasz i komponentów wyłącznie z pewnych, nadzorowanych źródeł, z odpowiednią dokumentacją pochodzenia,
-
niewykorzystywanie odpadków kuchennych, resztek z restauracji czy produktów mięsnych nieznanego pochodzenia jako karmy dla świń,
-
składowanie pasz w zamkniętych, zabezpieczonych przed dziką zwierzyną magazynach, tak aby dziki, ptaki czy gryzonie nie miały dostępu do zboża i gotowych mieszanek,
-
zakładanie ogrodzeń wokół silosów z kukurydzą czy zbożem, szczególnie jeśli znajdują się one w pobliżu lasu lub terenów uczęszczanych przez dziki,
-
dbanie o czystość zbiorników i linii pojenia, regularne płukanie i dezynfekowanie instalacji wodnej, aby ograniczać rozwój bakterii i glonów.
Podobnie należy postępować ze ściółką. Siano i słoma powinny być przechowywane w miejscach suchych, zabezpieczonych przed dostępem dzikich zwierząt. Nawet jeśli ryzyko przeniesienia ASF w ten sposób jest mniejsze niż przy bezpośrednim kontakcie, łączny efekt wielu drobnych zaniedbań może doprowadzić do zakażenia.
Kontakt świń z dzikami – jak go uniemożliwić
Dzik odgrywa kluczową rolę w utrzymywaniu się ASF w środowisku. Z tego powodu jednym z priorytetów jest maksymalne odseparowanie świń od dzikiej zwierzyny. W praktyce oznacza to:
-
wykonanie szczelnego ogrodzenia wokół gospodarstwa lub przynajmniej wokół budynków ze świniami i miejsc składowania paszy,
-
uszczelnienie wszystkich otworów w budynkach (dziury w ścianach, nieszczelne drzwi, brak siatek w oknach), które mogłyby umożliwić wejście dzikich zwierząt lub ptaków,
-
niewypasanie świń na wolnym wybiegu w obszarach, gdzie występuje ASF, bez odpowiedniego ogrodzenia i nadzoru,
-
niepozostawianie resztek paszy na zewnątrz, gdzie mogłyby przyciągnąć dziki, ptaki czy gryzonie.
Rolnik powinien również zwracać uwagę na sygnały świadczące o obecności dzików w pobliżu gospodarstwa – ślady w błocie, odciski racic, rozkopana ziemia, odchody. Obserwacje takie warto zgłaszać do kół łowieckich lub odpowiednich służb, aby mogły podjąć działania ograniczające liczebność dzików w pobliżu ferm.
Postępowanie przy podejrzeniu ASF w stadzie
Jeśli w stadzie świń pojawiają się objawy budzące podejrzenie ASF – szczególnie nagłe zgony, wysoka gorączka, sinice skóry, krwotoki – nie wolno zwlekać. Obowiązkiem rolnika jest niezwłoczne skontaktowanie się z lekarzem weterynarii (powiatowym lub prywatnym) i opisanie sytuacji. Do czasu wyjaśnienia sprawy należy:
-
zatrzymać wszelki ruch świń z i do gospodarstwa,
-
uniemożliwić wjazd lub wyjazd pojazdów związanych z obsługą stada (z wyjątkiem transportu zleconego przez służby),
-
ograniczyć liczbę osób mających kontakt ze zwierzętami,
-
należycie zabezpieczyć zwłoki padłych świń, nie wykonywać samodzielnych sekcji i nie przemieszczać ciał zwierząt bez wskazania lekarza weterynarii.
Każde opóźnienie w zgłoszeniu podejrzenia choroby naraża gospodarstwo i sąsiadów na jeszcze większe straty. W przypadku potwierdzenia ASF rolnik może liczyć na określone prawem odszkodowania, jednak są one wypłacane pod warunkiem przestrzegania przepisów i zgłoszenia choroby.
Inne istotne choroby świń i profilaktyka w gospodarstwie
Klasyczny pomór świń, PRRS i choroba Aujeszky’ego
Oprócz ASF rolnicy powinni zwracać szczególną uwagę na inne choroby o dużym znaczeniu gospodarczym i zdrowotnym. Klasyczny pomór świń (CSF) jest chorobą wirusową, która objawami może przypominać ASF – występują gorączka, osłabienie, sinice, biegunka i wysoka śmiertelność. W wielu krajach udało się go opanować dzięki skutecznym programom szczepień i bioasekuracji, jednak ryzyko przywozu wirusa z innych regionów świata wciąż istnieje.
PRRS (zespół rozrodczo-oddechowy świń) wywoływany jest przez wirusa atakującego układ oddechowy i rozrodczy. Powoduje kaszel, osłabienie, spadek przyrostów u tuczników oraz problemy rozrodcze u loch: ronienia, rodzenie słabych prosiąt, zwiększoną śmiertelność warchlaków. Choroba Aujeszky’ego, nazywana też pseudowścieklizną, jest kolejną wirusową chorobą świń, która może powodować objawy nerwowe, problemy oddechowe i wysoką śmiertelność u młodych prosiąt.
W przeciwieństwie do ASF, na te choroby dostępne są szczepionki, a programy kontrolne w wielu krajach doprowadziły do znaczącego ograniczenia ich występowania. Jednak skuteczne szczepienie wymaga regularności, prawidłowego przechowywania preparatów i właściwego wykonania. Rolnik powinien ściśle współpracować z lekarzem weterynarii przy planowaniu i wdrażaniu kalendarza szczepień, dostosowanego do statusu zdrowotnego stada i lokalnej sytuacji epizootycznej.
Choroby bakteryjne i pasożytnicze – „ciche” źródło strat
Obok głośnych chorób zakaźnych, takich jak ASF, istnieje wiele chorób bakteryjnych i pasożytniczych, które nie zawsze zwracają na siebie uwagę, ale powodują stałe, znaczne straty ekonomiczne. Należą do nich m.in. zapalenia płuc wywołane przez Mycoplasma hyopneumoniae, Actinobacillus pleuropneumoniae, różne szczepy Pasteurella, a także choroby jelit (m.in. wywoływane przez E. coli, Salmonella, Lawsonia intracellularis).
Objawy to przede wszystkim: przewlekły kaszel, wolniejsze przyrosty, większe zużycie paszy na kilogram przyrostu, biegunki, gorsza kondycja prosiąt, niedokrwistość. Choroby pasożytnicze (np. glistnica, świerzbowiec, wszoły) powodują świąd, wychudzenie, uszkodzenia skóry, a także osłabienie odporności, co otwiera drogę innym infekcjom. Ograniczanie ich występowania wymaga regularnych odrobaczeń, utrzymywania czystości w budynkach, dezynfekcji pomieszczeń między kolejnymi partiami tuczników oraz kontroli gęstości obsady.
Warto pamiętać, że stres, złe warunki mikroklimatu (przeciągi, wysoka wilgotność, zbyt wysoka lub zbyt niska temperatura), niedobory żywieniowe czy zbyt duże zagęszczenie świń w kojcach sprzyjają rozwojowi i nasileniu przebiegu chorób. Dlatego profilaktyka nie ogranicza się do szczepień i leków – równie ważne są podstawowe zasady dobrostanu zwierząt.
Program zdrowotny stada – współpraca z lekarzem weterynarii
Skuteczne zarządzanie zdrowiem zwierząt w gospodarstwie trzodowym wymaga planowego podejścia. Dobrym rozwiązaniem jest stworzenie razem z lekarzem weterynarii indywidualnego programu zdrowotnego stada, który obejmuje:
-
harmonogram szczepień (na PRRS, Mycoplasma, parwowirozę, różycę i inne choroby zgodnie z zaleceniami),
-
plan odrobaczeń dostosowany do systemu utrzymania i wyników badań kału,
-
procedury postępowania przy wprowadzaniu nowych zwierząt do stada (kwarantanna, badania, szczepienia),
-
zasady higieny, dezynfekcji i deratyzacji budynków oraz otoczenia,
-
instrukcje postępowania w przypadku nagłego wzrostu upadków, biegunek, kaszlu czy poronień,
-
monitoring wyników produkcyjnych (przyrosty, zużycie paszy, wskaźnik upadków) jako pośredni wskaźnik zdrowotności stada.
Regularne wizyty lekarza weterynarii w gospodarstwie pozwalają wychwycić problemy we wczesnej fazie, zanim staną się kosztowne i trudne do opanowania. Ważne jest, aby rolnik nie traktował lekarza jako „pogotowia ratunkowego” w sytuacjach kryzysowych, lecz jako partnera w planowaniu produkcji.
Ekonomiczne skutki chorób i znaczenie profilaktyki
Choroby zwierząt to nie tylko koszty leków czy usług weterynaryjnych. Główne straty wynikają ze spadku przyrostów, większego zużycia paszy, obniżenia jakości tusz, wydłużenia okresu tuczu, zwiększonej śmiertelności, a w przypadku chorób takich jak ASF – także z całkowitej utraty stada, zniszczenia pasz, dezynfekcji i wstrzymania sprzedaży na długie miesiące. Dodatkowo dochodzą konsekwencje administracyjne: zakazy przemieszczania zwierząt, kontrola inspekcji weterynaryjnej, konieczność wprowadzenia kosztownych inwestycji w bioasekurację.
Z ekonomicznego punktu widzenia inwestowanie w profilaktykę jest zwykle dużo tańsze niż leczenie skutków chorób. Dotyczy to zarówno szczepień i środków dezynfekcyjnych, jak i modernizacji budynków, poprawy wentylacji, zapewnienia odpowiedniej powierzchni kojców czy wysokiej jakości paszy. Każda złotówka zainwestowana w zdrowie zwierząt przekłada się na stabilniejszą produkcję, mniejsze ryzyko nagłych strat i lepszą pozycję negocjacyjną rolnika na rynku.
Rola dokumentacji i edukacji w zarządzaniu zdrowiem stada
W wielu gospodarstwach nadal niedoceniana jest rola rzetelnej dokumentacji. Tymczasem zapisy dotyczące leczenia, szczepień, upadków, przyrostów, zużycia paszy czy nieprawidłowości w rozrodzie są cennym narzędziem do analizy sytuacji zdrowotnej stada. Pozwalają zauważyć powtarzające się problemy, określić ich skalę i ocenić skuteczność wprowadzanych działań.
Równie istotna jest edukacja rolnika i pracowników. Udział w szkoleniach, kursach, spotkaniach organizowanych przez izby rolnicze, lekarzy weterynarii czy firmy paszowe pomaga aktualizować wiedzę o chorobach, nowych rozwiązaniach w zakresie bioasekuracji czy metodach diagnozowania. Choroby zakaźne, w tym ASF, nie stoją w miejscu – wirusy mutują, zmienia się ich zjadliwość i sposób szerzenia. Aktualna wiedza to jedno z najtańszych, a zarazem najskuteczniejszych narzędzi ochrony gospodarstwa.
FAQ – najczęściej zadawane pytania
Czy afrykański pomór świń jest groźny dla ludzi?
Wirus ASF nie stanowi zagrożenia dla zdrowia człowieka – nie zarażamy się nim ani przez kontakt ze świniami, ani przez spożycie mięsa pochodzącego od zakażonych zwierząt (choć takie mięso nie powinno trafiać na rynek z innych względów prawnych i sanitarnych). Problem polega na tym, że ASF powoduje ogromne straty ekonomiczne w produkcji trzody chlewnej. Wybicie całych stad, zakazy przemieszczania świń i ograniczenia w handlu uderzają zarówno w indywidualne gospodarstwa, jak i w cały sektor rolno-spożywczy oraz przetwórstwo mięsa.
Jakie są najważniejsze elementy bioasekuracji w małym gospodarstwie?
W mniejszym gospodarstwie kluczowe jest wyznaczenie strefy „czystej” wokół chlewni, ograniczenie wejść i wjazdów, stosowanie odzieży i obuwia roboczego wyłącznie do obsługi świń oraz obowiązkowa dezynfekcja rąk i butów przy wchodzeniu do budynków. Ważne jest też niedopuszczenie do kontaktu świń z dzikami (szczelne ogrodzenie, zabezpieczenie pasz i ściółki) i unikanie karmienia trzody odpadkami kuchennymi. Nawet proste rozwiązania – mata dezynfekcyjna, zamykana brama, regularne sprzątanie – znacząco obniżają ryzyko zawleczenia ASF czy innych chorób.
Co zrobić z padłą świnią, jeśli podejrzewam chorobę zakaźną?
Padłej świni nie wolno zakopywać na polu ani pozostawiać w miejscu dostępnym dla innych zwierząt. Należy jak najszybciej skontaktować się z lekarzem weterynarii, który oceni sytuację i zdecyduje o dalszym postępowaniu. Do czasu przyjazdu specjalisty zwłoki powinny być zabezpieczone przed dostępem zwierząt i osób postronnych, najlepiej w zamkniętym pomieszczeniu lub szczelnym pojemniku. Samodzielne wykonywanie sekcji jest zabronione, bo grozi rozprzestrzenieniem patogenu. Lekarz może pobrać próbki do badań i skierować zwłoki do utylizacji w uprawnionym zakładzie.
Czy istnieje szczepionka przeciw ASF dla świń domowych?
Obecnie na terenie Unii Europejskiej nie ma zarejestrowanej i powszechnie stosowanej szczepionki przeciw afrykańskiemu pomorowi świń dla świń domowych. Trwają intensywne badania naukowe nad różnymi preparatami, a niektóre kraje testują je eksperymentalnie u dzików, jednak na razie podstawową metodą ochrony pozostaje bioasekuracja. To oznacza, że rolnik musi skupić się na uniemożliwieniu wirusowi wniknięcia do gospodarstwa – poprzez kontrolę ruchu ludzi i pojazdów, zabezpieczenie pasz, ogrodzenia oraz ścisłą współpracę z lekarzem weterynarii i służbami.
