Gęś pomorska to jedna z najcenniejszych rodzimych ras gęsi w Polsce, nierozerwalnie związana z tradycją rolnictwa Pomorza i północnych regionów kraju. Uznawana za rasę zachowawczą i wpisana do programów ochrony zasobów genetycznych zwierząt gospodarskich, stanowi ważny element dziedzictwa kulturowego wsi. Jest to ptak dobrze przystosowany do ekstensywnego chowu, odporny na niekorzystne warunki klimatyczne i odznaczający się wysoką zdrowotnością. Gęś pomorska ceniona jest zarówno za walory użytkowe – mięso, pierze, puch – jak i za cechy biologiczne, w tym zdolności adaptacyjne oraz zachowane instynkty lęgowe.

Pochodzenie, historia hodowli i znaczenie kulturowe gęsi pomorskiej

Gęś pomorska wywodzi się z obszaru Pomorza, obejmującego przede wszystkim tereny dzisiejszego Pomorza Gdańskiego, Pomorza Zachodniego oraz częściowo Warmii i Mazur. Jest to rasa rodzima, która kształtowała się przez stulecia w tradycyjnych gospodarstwach chłopskich, gdzie selekcji dokonywano głównie pod kątem odporności, samodzielności w zdobywaniu paszy oraz przydatności użytkowej. W odróżnieniu od współczesnych, silnie „uszlachetnionych” linii towarowych, gęś pomorska zachowała wiele cech ptaka wiejskiego – odpornego, długowiecznego i relatywnie mało wymagającego.

Za przodków gęsi pomorskiej uznaje się miejscowe formy gęsi domowych pochodzących od dzikiej gęsi gęgawy (Anser anser), z którą zresztą domowe gęsi nadal tworzą wspólny kompleks gatunkowy Anser anser domesticus. W przeszłości gęsi na Pomorzu prowadzono często na wielodniowe wypasy na nadrzeczne łąki, pastwiska przybrzeżne i nieużytki. W takich warunkach szczególne znaczenie miały cechy sprzyjające przetrwaniu: silne nogi, wydajny żer na zielonce, odporność na zmiany pogody i umiarkowane wymagania pokarmowe. Z czasem te lokalne populacje ustabilizowały się w postaci odrębnego typu, określanego właśnie mianem gęsi pomorskiej.

Historia zorganizowanej hodowli tej rasy sięga przełomu XIX i XX wieku, kiedy to zaczęto bardziej świadomie interesować się zachowaniem rodzimych odmian drobiu. W okresie międzywojennym gęś pomorska była szeroko rozpowszechniona w północnej Polsce, dostarczając nie tylko mięsa, ale także cennego pierza oraz puchu wykorzystywanego do wyrobu kołder, poduszek i tradycyjnej odzieży ocieplanej. W wielu wsiach stada gęsi były istotnym kapitałem rodziny – ptaki te sprzedawano jesienią na targach, co zapewniało dodatkowe dochody gospodarstwu.

Po II wojnie światowej, wraz z intensyfikacją produkcji zwierzęcej i napływem zagranicznych linii hybrydowych, znaczenie gęsi pomorskiej zaczęło maleć. W latach 70. i 80. XX wieku populacja tej rasy gwałtownie spadła, a wiele tradycyjnych stad chłopskich zanikło. Dopiero rozwój programów ochrony zasobów genetycznych oraz wzrost zainteresowania produktami regionalnymi sprawił, że gęś pomorska została ponownie doceniona. Obecnie jest objęta formalnym programem ochrony i utrzymywana w stadach zachowawczych oraz w gospodarstwach nastawionych na produkcję wysokiej jakości mięsa, puchu i produktów tradycyjnych.

Znaczenie kulturowe gęsi pomorskiej wykracza poza samą produkcję żywności. W wielu regionach północnej Polski gęsi były nieodłącznym elementem obrzędowości jesiennej, zwłaszcza w okolicach dnia św. Marcina. Tradycje związane z wypiekiem gęsich przysmaków, przygotowaniem gęsiego smalcu, a także z wyprawianiem pierzyn i poduszek z puchu gęsiego stanowią istotną część lokalnej tożsamości. Gęś pomorska jest również często prezentowana na regionalnych wystawach zwierząt gospodarskich, jarmarkach i festynach folklorystycznych, gdzie pełni rolę ambasadora rodzimej bioróżnorodności.

Współcześnie gęś pomorska bywa także symbolem odpowiedzialnego podejścia do hodowli zwierząt. Jej włączenie do programów ochrony genetycznej podkreśla wartość lokalnych ras jako rezerwuaru unikalnych cech, które mogą okazać się bezcenne w przyszłości – chociażby ze względu na rosnące wymagania związane z dobrostanem zwierząt oraz potrzebą dostosowania produkcji rolnej do zmian klimatu.

Charakterystyka rasy: wygląd, cechy użytkowe i zachowanie

Gęś pomorska zaliczana jest do ras średnio ciężkich. Dorosłe gąsiory osiągają zazwyczaj masę 6–7 kg, choć w dobrze prowadzonym chowie mogą ważyć nieco więcej, natomiast gęsi ważą przeciętnie 5–6 kg. W porównaniu z ciężkimi rasami towarowymi jest to ptak nieco lżejszy, ale dzięki temu bardziej ruchliwy, lepiej wykorzystujący pastwisko i trwalszy przy długich wędrówkach po łąkach. Budowa ciała jest harmonijna, z dobrze rozwiniętą partią piersiową i mocnym tułowiem osadzonym na silnych, relatywnie długich nogach.

Upierzenie gęsi pomorskiej jest zazwyczaj jasne, z przewagą odcieni szarych i białych, przy czym występują dwie podstawowe odmiany barwne: szara i biało-siodłata. W odmianie szarej pióra tułowia są popielatoszare z jaśniejszym obrzeżeniem, co nadaje ptakom charakterystyczny, delikatnie cieniowany rysunek. W odmianie biało-siodłatej na śnieżnobiałym tle pojawiają się ciemniejsze, szare lub popielate plamy w okolicach grzbietu i czasem skrzydeł, przypominające siodło – stąd nazwa. Dziób jest zazwyczaj pomarańczowy, podobnie jak nogi, choć odcień może nieco różnić się w zależności od żywienia i warunków utrzymania.

Pióra i puch gęsi pomorskiej cechują się bardzo dobrą jakością. Puch jest puszysty, sprężysty i lekki, co sprawia, że wysoko ceniony jest przez producentów tradycyjnych wyrobów pościelowych. W minionych dekadach we wsiach Pomorza i okolic wyprawianie pierzyn i poduszek z puchu własnych gęsi stanowiło ważny rytuał rodzinny, a jednocześnie inwestycję w trwały i cenny wyrób. Również dziś, w czasach rosnącego zainteresowania produktami naturalnymi, puch gęsi pomorskiej uznawany jest za surowiec premium.

Pod kątem mięsnym gęś pomorska zaliczana jest do ras o dobrych walorach rzeźnych. Mięso jest dość dobrze otłuszczone, soczyste i cenione za wyrazisty aromat. Cechą szczególnie poszukiwaną przez smakoszy jest naturalny smak mięsa, wynikający z tradycyjnego żywienia opartego w dużej mierze na zielonce, paszach objętościowych i zbożach, a nie na intensywnych mieszankach treściwych. Dzięki temu potrawy z gęsi pomorskiej uchodzą za wyjątkowo aromatyczne, a tłuszcz gęsi – za delikatny, o dobrych właściwościach kulinarnych.

Jeśli chodzi o użytkowość nieśną, gęś pomorska nie należy do rekordzistów, ale wykazuje stabilną i wystarczającą dla potrzeb ekstensywnej hodowli nieśność. W sezonie znoszenia, trwającym zwykle od późnej zimy do wiosny, gęsi składają przeciętnie 30–40 jaj, choć przy odpowiednim żywieniu i doborze hodowlanym możliwe jest uzyskanie wyższej nieśności. Jaja są duże, o mocnej skorupie barwy białej lub lekko kremowej. W porównaniu z jajami kurzymi zawierają więcej tłuszczu i białka, a także są chętnie wykorzystywane w ciastach, makaronach i potrawach regionalnych, choć ze względu na ich wielkość i specyficzny smak często używa się ich w mniejszych ilościach.

Jedną z ważnych cech rasy jest dobrze zachowany instynkt macierzyński. Gęsi pomorskie stosunkowo chętnie wysiadują jaja i opiekują się potomstwem, co nie zawsze jest oczywiste u ras poddawanych długoletniej intensywnej selekcji. Dzięki temu w warunkach małego gospodarstwa możliwe jest utrzymanie stosunkowo zamkniętego cyklu produkcji, z naturalnym odchowem młodych, bez konieczności korzystania z inkubatorów. Gęsi–matki potrafią skutecznie bronić piskląt przed drobnymi drapieżnikami oraz prowadzą je na żerowiska, ucząc wyszukiwania pokarmu.

Pod względem temperamentu gęsi pomorskie są żywotne, czujne i towarzyskie. W stadzie szybko ustala się hierarchia, a gąsiory wyraźnie pełnią funkcję liderów i obrońców grupy. Choć mogą być hałaśliwe, co bywa postrzegane jako wada w pobliżu zabudowań mieszkalnych, ich głośne głosy pełnią również funkcję swoistego „alarmu” – reagują na obecność obcych ludzi i zwierząt. Zaufane stado przyzwyczajone do opiekuna potrafi być jednak stosunkowo łagodne i nie sprawia większych trudności w obsłudze. Dobrze uczone od młodości, łatwo przyzwyczajają się do codziennych rytuałów: wyprowadzania na pastwisko, powrotu do zagrody czy karmienia o określonych porach.

Odporność zdrowotna gęsi pomorskiej jest jednym z jej najważniejszych atutów. Ptaki te dobrze znoszą niskie temperatury, wiatry i dużą wilgotność powietrza typową dla terenów nadmorskich i pojeziernych. W porównaniu z rasami intensywnie użytkowanymi wykazują mniejszą podatność na choroby układu oddechowego czy problemy z kończynami, o ile utrzymywane są w prawidłowych warunkach higienicznych. Dzięki silnemu instynktowi żerowemu potrafią w dużym stopniu samodzielnie zaspokajać potrzeby pokarmowe na pastwisku, co ogranicza koszty żywienia i sprzyja utrzymaniu dobrej kondycji.

Występowanie, kierunki użytkowania i praktyka chowu

Naturalnym obszarem występowania gęsi pomorskiej pozostaje północna część Polski – Pomorze, Żuławy Wiślane, Kaszuby, a także sąsiednie regiony pojezierne. To na tych terenach rasa ta utrzymała się najdłużej w tradycyjnych, niewielkich gospodarstwach chłopskich. Dziś populacje gęsi pomorskiej spotkać można także w innych częściach kraju, zwłaszcza tam, gdzie rozwija się rolnictwo ekologiczne, agroturystyka i produkcja lokalna.

Współczesny chów gęsi pomorskiej odbywa się w kilku podstawowych systemach. W stadach zachowawczych, prowadzonych pod nadzorem instytutów badawczych, uczelni i jednostek doradztwa rolniczego, liczy się przede wszystkim ochrona puli genowej oraz dokumentowanie cech użytkowych. W mniejszych gospodarstwach, w tym w gospodarstwach ekologicznych, gęś pomorska utrzymywana jest głównie dla uzyskania mięsa na potrzeby własne oraz sprzedaży bezpośredniej, a także puchu i pierza. Coraz więcej rolników dostrzega również możliwość tworzenia z udziałem tej rasy oferty turystycznej i edukacyjnej – pokazowej hodowli, warsztatów związanych z produkcją tradycyjną czy degustacji potraw regionalnych.

W warunkach praktycznego chowu niezwykle istotną rolę odgrywa dostęp do odpowiedniego pastwiska. Gęś pomorska doskonale radzi sobie na łąkach, przydrożnych miedzach, nadbrzeżnych pasach zieleni oraz na terenach o urozmaiconej roślinności zielnej. Tam, gdzie jest to możliwe, korzystne jest zapewnienie dostępu do zbiornika wodnego – stawu, rozlewiska, rowu melioracyjnego czy spokojnego odcinka rzeki. Woda nie jest wprawdzie bezwzględnym warunkiem utrzymania gęsi, ale wpływa bardzo pozytywnie na ich dobrostan: ptaki chętnie kąpią się, czyszczą upierzenie i zachowują naturalne zachowania pływackie.

Żywienie gęsi pomorskiej opiera się w dużej mierze na zielonce. W sezonie wegetacyjnym podstawą diety jest świeża trawa, różnorodne rośliny zielne oraz młode pędy. Uzupełnienie stanowią zboża (owies, jęczmień, pszenica), śruty zbożowe, warzywa okopowe (buraki pastewne, marchew, ziemniaki po obróbce termicznej) oraz mieszanki mineralno-witaminowe. Zaletą tej rasy jest wysoka efektywność wykorzystania paszy objętościowej – stado potrafi przez wiele godzin intensywnie paść się na łące, ograniczając w ten sposób zapotrzebowanie na kosztowne komponenty treściwe.

W okresie odchowu młodych szczególną uwagę należy zwrócić na jakość białka i składników mineralnych w dawce pokarmowej. Pisklęta gęsi pomorskiej, podobnie jak innych ras, wymagają w pierwszych tygodniach życia paszy o wyższej koncentracji składników odżywczych, stopniowo przechodząc na żywienie oparte na zielonce i ziarnie. Dzięki silnemu instynktowi żerowemu młode ptaki szybko uczą się pobierania pokarmu z podłoża i wykorzystania różnych rodzajów roślinności, co sprzyja ich harmonijnemu rozwojowi.

Warunki utrzymania gęsi pomorskiej mogą być stosunkowo proste, pod warunkiem zapewnienia odpowiedniej higieny i ochrony przed skrajnymi warunkami atmosferycznymi. W pomieszczeniu inwentarskim, zwłaszcza w okresie zimowym i podczas intensywnych opadów, niezmiernie ważna jest sucha, dobrze izolująca ściółka (najczęściej słoma). Budynek powinien być przewiewny, ale pozbawiony przeciągów; konieczna jest także dobra wentylacja, która ogranicza nadmiar wilgoci i szkodliwych gazów, takich jak amoniak.

Dostęp do wybiegu przez większość roku jest dla gęsi pomorskiej warunkiem utrzymania dobrej kondycji i naturalnego zachowania. Na wybiegu ptaki nie tylko żerują, ale również pielęgnują upierzenie, zażywają kąpieli słonecznych i wodnych (jeśli jest dostęp do wody) oraz budują relacje społeczne w stadzie. Rasa ta, ze względu na swoje pochodzenie, dobrze znosi zmienną pogodę, ale mimo to warto zadbać o zadaszone miejsca schronienia na otwartej przestrzeni, które zapewnią cień i osłonę przed silnym deszczem lub śniegiem.

W praktyce hodowlanej gęsi pomorskie wykorzystuje się najczęściej w kierunku mięsnym. Jesienią, po okresie intensywnego wypasu, ptaki osiągają dobre umięśnienie i otłuszczenie, co czyni je idealnymi do uboju w okresie od późnej jesieni do wczesnej zimy. W tym właśnie czasie na wielu stołach pojawiają się tradycyjne potrawy z gęsi, a mięso pomorskie cieszy się uznaniem wśród konsumentów poszukujących produktów regionalnych i wysokiej jakości.

Oprócz użytkowania mięsnego istotnym kierunkiem wykorzystania gęsi pomorskiej jest produkcja puchu i pierza. W niektórych gospodarstwach praktykuje się ręczne skubanie gęsi w okresie linienia, co pozwala pozyskiwać wysokogatunkowy surowiec bez szkody dla zdrowia zwierząt. Puch pomorski, odpowiednio wyczyszczony i posegregowany, charakteryzuje się doskonałą sprężystością i właściwościami izolacyjnymi, dzięki czemu doskonale sprawdza się w produkcji kołder, poduszek oraz lekkiej odzieży zimowej.

Ciekawym, choć rzadziej spotykanym kierunkiem, jest wykorzystanie gęsi pomorskiej jako elementu systemów agroleśnych i ochrony przyrody. Stada gęsi wypasane na użytkach zielonych mogą przyczyniać się do utrzymania odpowiedniej struktury roślinności, ograniczając ekspansję niektórych gatunków chwastów i poprawiając walory krajobrazu. W niektórych projektach łączy się tradycyjny wypas gęsi z ochroną cennych przyrodniczo siedlisk mokradłowych i łąkowych, choć wymaga to starannego planowania, aby uniknąć nadmiernej presji wypasowej.

Pod względem endemicznym gęś pomorska nie ogranicza się wyłącznie do Polski. Materiał hodowlany tej rasy bywa wykorzystywany sporadycznie w programach krzyżowania w innych krajach, zwłaszcza tam, gdzie poszukuje się połączenia odporności lokalnych populacji z dobrą jakością mięsa. Jednak to w Polsce, szczególnie na Pomorzu i pobliskich regionach, pozostaje ona najważniejszym elementem dziedzictwa hodowlanego gęsi i jednym z kluczowych zasobów bioróżnorodności zwierząt gospodarskich.

Rola w ochronie zasobów genetycznych, produktach regionalnych i rolnictwie zrównoważonym

Gęś pomorska uznawana jest obecnie za jedną z najważniejszych rodzimych ras gęsi objętych ochroną genetyczną w Polsce. Jej utrzymywanie w programach zachowawczych ma na celu nie tylko utrzymanie odpowiednio licznej populacji, ale również dokumentowanie cech produkcyjnych, zdrowotnych i behawioralnych. Z racji długiej adaptacji do specyficznych warunków klimatycznych i środowiskowych Pomorza ptaki te stanowią unikalny rezerwuar genów odpowiadających m.in. za odporność na chłód, sprawne wykorzystanie pastwisk czy silny instynkt macierzyński.

W praktyce programy ochronne prowadzone są na dwóch poziomach: w wyspecjalizowanych stadach zarodowych oraz w gospodarstwach biorących udział w systemie dopłat do utrzymania ras rodzimych. W stadach zarodowych prowadzi się dokładną ewidencję pochodzenia ptaków, kontroluje inbred i dba o zrównoważony udział poszczególnych linii w populacji. Hodowcy zaangażowani w ochronę rasy otrzymują wsparcie finansowe oraz merytoryczne, m.in. w zakresie doboru reproduktorów, profilaktyki zdrowotnej czy oceny wyników użytkowych. Dzięki temu możliwe jest stopniowe zwiększanie liczebności gęsi pomorskiej bez utraty jej typowych cech.

Jednocześnie rośnie zainteresowanie tą rasą ze strony konsumentów poszukujących autentycznych produktów regionalnych. Gęsina z gęsi pomorskiej coraz częściej pojawia się w ofercie restauracji serwujących kuchnię lokalną, a także na targach żywności tradycyjnej i festiwalach kulinarnych. Szczególną popularnością cieszą się takie wyroby jak gęś faszerowana, pieczona z jabłkami i majerankiem, gęsie uda konfitowane w tłuszczu, pasztety z podrobów, a także wędzone elementy tuszki. W wielu miejscowościach organizowane są wydarzenia kulinarne poświęcone gęsinie, w których gęś pomorska występuje jako surowiec o szczególnych walorach smakowych i tradycyjnych.

Oprócz mięsa, istotne znaczenie ma także wytwarzany z tej rasy tłuszcz gęsi. W tradycyjnej kuchni polskiej, zwłaszcza na północy kraju, tłuszcz ten był ceniony jako wartościowy nośnik smaku i podstawowy składnik wielu potraw. Uważano go za produkt o właściwościach zbliżonych do smalcu wieprzowego, ale delikatniejszy i bardziej aromatyczny. Dzisiaj, w dobie rosnącego zainteresowania żywnością naturalną, tłuszcz gęsi pomorskiej bywa przedstawiany jako alternatywa dla tłuszczów roślinnych rafinowanych, pod warunkiem, że spożywany jest z umiarem i w ramach zbilansowanej diety.

W wymiarze społecznym i edukacyjnym gęś pomorska odgrywa coraz większą rolę w popularyzowaniu idei rolnictwa zrównoważonego i przyjaznego środowisku. Gospodarstwa prowadzące chów tej rasy otwierają się na odwiedzających, organizując warsztaty, pokazy karmienia i wypasu, prelekcje o rasach rodzimych, a także zajęcia dla dzieci i młodzieży. Obserwacja zachowań gęsi na pastwisku, poznawanie ich biologii, samodzielne przygotowanie prostych dań z gęsiny – wszystko to przyczynia się do lepszego zrozumienia związku między hodowlą zwierząt a kulturą kulinarną i lokalną tradycją.

W kontekście zrównoważonego rozwoju gęś pomorska ma kilka istotnych atutów. Po pierwsze, dobrze wykorzystuje zasoby paszowe, które trudno byłoby zastosować w innych gałęziach produkcji – np. użytki zielone o nierównej rzeźbie terenu, pastwiska podmokłe, tereny przybrzeżne. Po drugie, stanowi element zamkniętego obiegu materii w gospodarstwie, dostarczając obornika i ściółki, które po kompostowaniu mogą zostać wykorzystane jako nawóz naturalny. Po trzecie, jej odporność i przystosowanie do lokalnych warunków zmniejszają konieczność stosowania intensywnej profilaktyki chemicznej, co jest korzystne zarówno dla środowiska, jak i dla dobrostanu ptaków.

W perspektywie zmian klimatu i rosnącej niepewności na rynkach pasz i zbóż, takie rasy jak gęś pomorska zyskują dodatkową wartość. Ich zdolność do wykorzystywania szerokiej gamy pasz objętościowych i zielonych, odporność na różne warunki pogodowe oraz relatywnie niskie wymagania w zakresie infrastruktury czynią je atrakcyjną opcją dla gospodarstw, które chcą uniezależnić się częściowo od intensywnych systemów produkcji. Z tego punktu widzenia gęś pomorska może być postrzegana nie tylko jako relikt przeszłości, ale jako ważny element przyszłościowego modelu rolnictwa opartego na bioróżnorodności i lokalnych zasobach.

Warto zwrócić uwagę na aspekt tożsamościowy – dla wielu mieszkańców Pomorza i regionów północnych gęś pomorska jest żywym symbolem ciągłości kultury wsi. Zwyczaje związane z jesiennym ubojem gęsi, wspólnym przygotowywaniem potraw, obróbką puchu oraz tworzeniem pierzyn były przez dziesięciolecia ważnym elementem życia rodzinnego i sąsiedzkiego. Dzisiaj, kiedy tempo życia i model konsumpcji uległy radykalnym zmianom, powrót do takich tradycji bywa postrzegany jako sposób na odzyskanie więzi z lokalną historią i naturą.

Na poziomie prawnym i organizacyjnym gęś pomorska może być uwzględniana w różnego rodzaju systemach oznaczeń jakości – takich jak produkty regionalne, tradycyjne czy geograficznie chronione. Choć procedury te są złożone i wymagają współpracy wielu podmiotów (hodowców, organizacji rolniczych, instytucji naukowych, samorządów), to ich efektem może być wzmocnienie rynkowej pozycji produktów pochodzących z tej rasy. Mocniejsza rozpoznawalność nazwy „gęś pomorska” wśród konsumentów sprzyja z kolei zwiększeniu opłacalności jej chowu, co bezpośrednio przekłada się na stabilizację i rozwój populacji.

Istotnym wyzwaniem na przyszłość pozostaje jednak utrzymanie odpowiednio szerokiej bazy hodowlanej, tak aby uniknąć nadmiernego komplikowania struktury genetycznej populacji. Konieczna jest stała współpraca między hodowcami a jednostkami naukowymi w celu monitorowania zmienności wewnątrz rasy, a także unikania przypadkowego krzyżowania z innymi typami gęsi, które mogłoby doprowadzić do rozmycia cech charakterystycznych gęsi pomorskiej. Świadomość tych zagrożeń wśród rolników i pasjonatów jest kluczowa dla zachowania ras lokalnych w niezmienionej formie.

Gęś pomorska, jako część szerzej rozumianego dziedzictwa hodowlanego, pełni także funkcję edukacyjną w kontekście globalnych wyzwań związanych z utratą różnorodności biologicznej. Prezentowanie tej rasy na targach, wystawach, w skansenach i ośrodkach edukacji przyrodniczej pozwala pokazywać w przystępny sposób, dlaczego zachowanie lokalnych odmian zwierząt ma znaczenie nie tylko z punktu widzenia tradycji, ale także nauki, gospodarki i bezpieczeństwa żywnościowego. Uświadamia, że każda rasa – także wydająca się na pierwszy rzut oka „zwyczajna” – może kryć w sobie unikalny zestaw cech, których nie da się łatwo odtworzyć, jeśli zostaną bezpowrotnie utracone.

Rola gęsi pomorskiej w życiu współczesnej wsi i w polityce rolnej wykracza więc daleko poza jej bezpośrednią wartość produkcyjną. To zarówno element lokalnego krajobrazu, ważny składnik tradycyjnej kuchni, jak i symbol odpowiedzialnej hodowli oraz ochrony zasobów genetycznych. Zachowanie tej rasy – poprzez rozsądny chów, świadomą konsumpcję i wsparcie programów ochrony – staje się wspólnym zadaniem rolników, naukowców, konsumentów i decydentów, którzy dostrzegają wartość różnorodności w świecie zwierząt gospodarskich.