Uprawa rozmarynu i innych ziół wieloletnich staje się coraz ważniejszą gałęzią produkcji ogrodniczej i rolniczej, zarówno w gospodarstwach towarowych, jak i przydomowych ogrodach. Stabilny popyt, możliwość przetwórstwa oraz stosunkowo niskie nakłady inwestycyjne sprawiają, że zioła te są atrakcyjną alternatywą dla tradycyjnych upraw. Kluczem do sukcesu jest jednak dobre poznanie wymagań roślin, wybór odpowiednich gatunków i odmian, właściwe przygotowanie stanowiska oraz profesjonalne podejście do zbioru i przechowywania surowca zielarskiego.
Charakterystyka i wymagania rozmarynu oraz najważniejszych ziół wieloletnich
Rozmaryn lekarski (Rosmarinus officinalis, obecnie zaliczany do rodzaju Salvia) to jedno z najcenniejszych ziołowych surowców o szerokim zastosowaniu w kuchni, przemyśle spożywczym, kosmetycznym i farmaceutycznym. W warunkach klimatu śródziemnomorskiego jest krzewem zimozielonym dorastającym nawet do 1,5–2 m wysokości. W Polsce rozmaryn jest rośliną wrażliwą na mróz, dlatego wymaga odpowiedniej ochrony lub uprawy w pojemnikach, szczególnie w rejonach o surowszych zimach.
Do najważniejszych ziół wieloletnich, które mogą towarzyszyć rozmarynowi w profesjonalnej i amatorskiej uprawie, należą między innymi: szałwia lekarska, tymianek właściwy, lawenda wąskolistna, mięta pieprzowa, melisa lekarska, lebiodka pospolita (oregano), estragon, hyzop lekarski czy lubczyk ogrodowy. Każdy z tych gatunków ma własne wymagania siedliskowe, jednak można wskazać szereg wspólnych cech, istotnych przy planowaniu całego ziołowego stanowiska.
Rozmaryn preferuje gleby lekkie, przepuszczalne, o odczynie zbliżonym do obojętnego lub lekko zasadowego (pH 6,5–7,5). Podłoże powinno być ubogie w azot, ale bogate w wapń i składniki mineralne odpowiedzialne za gospodarkę wodną. Nadmiar azotu powoduje nadmierny wzrost wegetatywny kosztem kumulacji substancji czynnych i olejków eterycznych. Zioła takie jak tymianek, szałwia czy lawenda mają podobne preferencje – lepiej rosną na glebach umiarkowanie żyznych, dobrze zdrenowanych, cieplejszych, niż na ciężkich i podmokłych.
Odmienną grupę stanowią mięty, melisa czy lubczyk, które zdecydowanie lepiej plonują na glebach żyźniejszych, próchnicznych, o umiarkowanej wilgotności. W gospodarstwach rolnych planujących większą skalę produkcji warto więc już na etapie projektowania plantacji ziół wieloletnich rozdzielić gatunki ciepło- i sucholubne od tych, które wymagają większej ilości wody i żyźniejszego stanowiska.
Rozmaryn i część innych gatunków (lawenda, tymianek, szałwia) wykazują dużą wrażliwość na zastoiny wodne. Długotrwałe zalanie bryły korzeniowej prowadzi do gnicia korzeni, zamierania pędów i znacznego spadku plonu. Dlatego w rejonach o cięższych glebach i podwyższonej wilgotności opłacalne może być zakładanie zagonów podwyższonych, prowadzenie uprawy w pasach żwirowych lub zastosowanie systemów drenarskich.
Zakładanie plantacji, rozmnażanie i pielęgnacja ziół wieloletnich
Przy zakładaniu plantacji rozmarynu i pozostałych ziół wieloletnich kluczowe znaczenie ma dobór stanowiska. Optymalna jest wystawa południowa lub południowo-zachodnia, z dobrą ekspozycją słoneczną. Zioła wybitnie ciepłolubne, w tym rozmaryn, tymianek, szałwia i lawenda, wymagają co najmniej 6–8 godzin bezpośredniego nasłonecznienia dziennie. Niedobór światła odbija się negatywnie na zawartości olejku eterycznego oraz intensywności aromatu, co obniża wartości handlowe surowca.
Przygotowanie gleby powinno obejmować staranne odchwaszczenie mechaniczne lub chemiczne, głęboką orkę bądź przekopanie (w małych ogrodach) oraz ewentualne wapnowanie, jeśli pH jest zbyt niskie. U ziół wysokiej jakości nie zaleca się przesadnego nawożenia obornikiem bezpośrednio przed sadzeniem, zwłaszcza w przypadku rozmarynu i tymianku. Lepiej zastosować dobrze rozłożony kompost w niewielkich dawkach oraz, w razie potrzeby, niewielkie ilości nawozów mineralnych o zbilansowanym składzie.
Rozmaryn można rozmnażać z nasion, jednak w produkcji towarowej i profesjonalnej częściej stosuje się sadzonki pędowe, które gwarantują jednolite cechy użytkowe. Sadzonki pobiera się z roślin matecznych w okresie intensywnego wzrostu (wiosna, wczesne lato), tnie na odcinki 7–10 cm, usuwa dolne liście, zanurza w ukorzeniaczu i umieszcza w lekkim, przepuszczalnym podłożu (mieszanka torfu i piasku, perlitu lub włókna kokosowego). Utrzymywanie wysokiej wilgotności powietrza i temperatury 18–22°C znacznie przyspiesza proces ukorzeniania.
Podobnie postępuje się przy rozmnażaniu lawendy, szałwii czy tymianku. W przypadku mięty i melisy niezwykle skuteczne jest rozmnażanie przez podział karp lub fragmenty rozłogów. Pozwala to na szybkie powiększenie areału i uzyskanie plonu już w pierwszym roku po posadzeniu. Gospodarstwa z własnym zapleczem szkółkarskim mogą dzięki temu zminimalizować koszty zakupu materiału nasadzeniowego.
Rozstawa przy zakładaniu plantacji rozmarynu zależy od planowanego sposobu zbioru i docelowej formy roślin (krzewy silnie rozgałęzione lub bardziej zwarte). Najczęściej stosuje się odległości 40–50 cm między roślinami w rzędzie i 50–70 cm między rzędami. Dla lawendy i dużych krzewów szałwii odległości mogą być jeszcze większe, aby zapewnić odpowiednią cyrkulację powietrza i ograniczyć ryzyko chorób grzybowych.
Pielęgnacja upraw ziół wieloletnich obejmuje przede wszystkim systematyczne odchwaszczanie, spulchnianie gleby, umiejętne nawadnianie oraz cięcie. Rozmaryn, uprawiany w gruncie lub pojemnikach, dobrze reaguje na lekkie przycinanie po kwitnieniu, które stymuluje rozkrzewianie i zagęszcza pokrój. Zbyt silne cięcie w starsze, zdrewniałe pędy może jednak prowadzić do osłabienia rośliny, zwłaszcza po mroźnej zimie.
U ziół takich jak tymianek, szałwia czy lawenda coroczne cięcie sanitarne, usuwanie pędów uszkodzonych i starych, stanowi ważny zabieg poprawiający kondycję i plonowanie plantacji. W przypadku mięty, melisy i oregano, które szybko się rozrastają, przydatne może być ograniczanie ekspansji poprzez system barier korzeniowych lub regularne podorywki międzyrzędzi w uprawie polowej.
Podlewanie ziół wieloletnich wymaga wyczucia. Rozmaryn, tymianek i lawenda lepiej znoszą krótkotrwałe przesuszenie niż długotrwałe zalewanie. W intensywnej produkcji dość dobrze sprawdza się nawadnianie kroplowe, pozwalające na oszczędne gospodarowanie wodą i ograniczenie zwilżania części nadziemnych, co istotnie zmniejsza ryzyko chorób grzybowych. Przy plantacjach towarowych inwestycja w systemy nawadniania precyzyjnego zwiększa stabilność plonowania i jakość surowca.
Ochrona przed mrozem, chorobami i szkodnikami oraz organizacja zbioru
Największym wyzwaniem przy uprawie rozmarynu w Polsce oraz w innych rejonach o chłodniejszym klimacie jest jego wrażliwość na ujemne temperatury. W łagodniejsze zimy rośliny dobrze zabezpieczone agrowłókniną, warstwą kory lub słomy, a także posadzone w zacisznych, słonecznych miejscach, potrafią przezimować bez większych strat. Jednak przy silnych mrozach długotrwałych (poniżej –15°C) i bez okrywy śnieżnej niezbędne może być przeniesienie roślin pojemnikowych do chłodnych, jasnych pomieszczeń lub zastosowanie dodatkowych osłon.
W uprawie towarowej, zwłaszcza na większą skalę, często stosuje się kompromis: część roślin przeznacza się na przezimowanie w tunelach foliowych lub lekkich szklarniach, a część prowadzi jako uprawę wieloletnią w gruncie z pełnym ryzykiem pogodowym. Pozwala to jednocześnie utrzymać ciągłość dostaw świeżego surowca i ograniczyć koszty ogrzewania w okresie zimowym. Przy planowaniu technologii warto przeprowadzić analizę ryzyka klimatycznego dla danego regionu.
Choroby rozmarynu i innych ziół wieloletnich to przede wszystkim patogeny grzybowe, które atakują w warunkach nadmiernej wilgotności i słabej cyrkulacji powietrza. Należą do nich mączniaki, szara pleśń, plamistości liści czy zgnilizny korzeni. Najważniejszą metodą ograniczania ich występowania jest profilaktyka: odpowiednia rozstawa, unikanie długiego utrzymywania wody na liściach, stosowanie nawadniania kroplowego, planowanie zmianowania i unikanie monokultury na jednym stanowisku przez zbyt długi okres.
W gospodarstwach prowadzących produkcję ekologiczną lub z ograniczonym użyciem chemicznych środków ochrony roślin można z powodzeniem wykorzystywać biopreparaty na bazie korzystnych mikroorganizmów, wyciągów roślinnych czy miedzi w dopuszczalnych dawkach. W przypadku plantacji konwencjonalnych dobór fungicydów musi uwzględniać specyfikę ziół jako surowca spożywczego i farmaceutycznego, z zachowaniem okresów karencji i limitów pozostałości.
Wśród szkodników rozmarynu i ziół wieloletnich pojawiają się przędziorki, mszyce, skoczki, mączliki szklarniowe, a także gąsienice niektórych motyli. Systematyczny monitoring plantacji, zwłaszcza w tunelach i szklarniach, pozwala na wczesne wykrycie zagrożeń i podjęcie działań. W ochronie integrowanej coraz częściej wykorzystuje się organizmy pożyteczne – drapieżne roztocza, biedronki, pasożytnicze błonkówki – które skutecznie ograniczają populacje szkodników przy minimalnym wpływie na środowisko.
Organizacja zbioru ziół wieloletnich, w tym rozmarynu, ma ogromne znaczenie dla jakości i wartości surowca. Najwyższą zawartość olejków eterycznych uzyskuje się zazwyczaj tuż przed kwitnieniem lub na początku kwitnienia, w słoneczny, suchy dzień, po obeschnięciu rosy. Cięcie należy prowadzić ostrymi narzędziami, aby ograniczyć uszkodzenia tkanek. W uprawach towarowych stosuje się specjalistyczne kosiarki do ziół, które pozwalają na szybki i równomierny zbiór z dużych powierzchni.
Po zbiorze ważne jest możliwie szybkie przetransportowanie surowca do suszarni lub miejsca dalszego przetwarzania. Długotrwałe pozostawienie ściętego rozmarynu na polu, szczególnie w wysokiej temperaturze, prowadzi do utraty części olejków eterycznych i pogorszenia barwy liści. Suszenie należy prowadzić w temperaturze 35–45°C, w dobrze wentylowanych pomieszczeniach, unikając bezpośredniego nasłonecznienia. Zbyt wysoka temperatura suszenia niszczy cenne związki aromatyczne i prozdrowotne.
Warto wspomnieć, że coraz popularniejsze staje się również oferowanie rozmarynu i innych ziół w formie świeżej, w doniczkach lub ciętej. W takim przypadku konieczne jest dostosowanie technologii uprawy do wymogów rynku: regularne, delikatne cięcie dla uzyskania zwartego pokroju, zachowanie wysokiej higieny produkcji, odpowiednie oznakowanie i pakowanie. Dobrze prowadzona plantacja może jednocześnie obsługiwać rynek świeży i suszony, zwiększając opłacalność uprawy.
Zastosowanie, opłacalność i planowanie produkcji ziół wieloletnich
Rozmaryn i inne zioła wieloletnie znajdują szerokie zastosowanie w różnych gałęziach gospodarki. Najbardziej oczywistym kierunkiem jest rynek spożywczy – gastronomia, przemysł przetwórczy, produkcja mieszanek przyprawowych, marynat, aromatyzowanych olejów czy serów. Zioła te, dzięki zawartości naturalnych przeciwutleniaczy, są cenione jako komponenty wydłużające trwałość produktów spożywczych, co ma wymierne znaczenie technologiczne.
Nie mniej istotne jest wykorzystanie w przemyśle kosmetycznym i farmaceutycznym. Olejek rozmarynowy, olejek lawendowy czy ekstrakty z szałwii i tymianku stanowią bazę licznych preparatów pielęgnacyjnych, mydeł, szamponów, maści i płukanek. Duże zapotrzebowanie zgłaszają również firmy produkujące suplementy diety, napary ziołowe i mieszanki funkcjonalne wspierające pracę układu trawiennego, nerwowego czy odpornościowego. Dla plantatora oznacza to konieczność utrzymania wysokich standardów jakości surowca i spełnienia norm sanitarnych.
Opłacalność uprawy rozmarynu i ziół wieloletnich zależy od wielu czynników: klasy gleby, dostępu do wody, skali produkcji, możliwości mechanizacji, kanałów zbytu, a także od sposobu zagospodarowania surowca (sprzedaż świeża, suszona, przetwórstwo na miejscu). W porównaniu z roślinami jednorocznymi koszty założenia plantacji mogą być wyższe, jednak przy prawidłowej agrotechnice zioła wieloletnie pozwalają na pozyskiwanie plonów przez kilka, a nawet kilkanaście sezonów.
Ważnym aspektem jest dywersyfikacja gatunków. Zbyt silne oparcie produkcji tylko na jednym ziole zwiększa ryzyko ekonomiczne związane z fluktuacjami cen i popytu. Połączenie rozmarynu z innymi ziołami śródziemnomorskimi (tymianek, lawenda, szałwia, oregano) oraz z gatunkami bardziej typowymi dla klimatu umiarkowanego (mięta, melisa, lubczyk) pozwala na elastyczne reagowanie na zmiany rynkowe. Dodatkowo ułatwia to planowanie zbiorów w ciągu sezonu, gdyż poszczególne gatunki osiągają dojrzałość w różnych terminach.
Przy planowaniu produkcji rozmarynu warto uwzględnić także możliwości podpisania umów kontraktacyjnych z odbiorcami – zakładami przetwórczymi, hurtowniami przypraw, firmami farmaceutycznymi czy większymi sieciami sklepów. Stabilny kontrakt pozwala na bezpieczniejsze inwestowanie w infrastrukturę (suszarnię, magazyny, systemy nawadniania) oraz w poprawę jakości materiału nasadzeniowego. Jednocześnie rolnik lub ogrodnik zyskuje przewidywalność dochodów.
Zioła wieloletnie są również ważnym elementem bioróżnorodności gospodarstwa. Stanowią pożytek dla zapylaczy, poprawiają mikroklimat, a część z nich działa odstraszająco na niektóre szkodniki warzyw i roślin sadowniczych. Umiejętne wkomponowanie pasów ziołowych w strukturę pól może poprawić ogólną zdrowotność upraw i ograniczyć presję chorób. Długowieczne nasadzenia ziół, zwłaszcza na gorszych glebach, są także formą zabezpieczenia gruntów przed erozją.
Coraz większą rolę w planowaniu produkcji odgrywa również aspekt marketingowy. Zioła wieloletnie, w tym rozmaryn, świetnie wpisują się w trend zdrowego odżywiania, kuchni regionalnej, produktów tradycyjnych i ekologicznych. Gospodarstwa oferujące surowiec certyfikowany jako ekologiczny, lokalny lub pochodzący z uprawy zrównoważonej, mogą liczyć na wyższe ceny skupu lub korzystniejsze warunki współpracy. Inwestycja w rozpoznawalną markę gospodarstwa i przetworów ziołowych coraz częściej przynosi wymierne efekty finansowe.
Warto podkreślić, że rozmaryn i inne zioła wieloletnie bardzo dobrze nadają się do stopniowego rozwijania produkcji. Można rozpocząć od niewielkiej powierzchni, poznać specyfikę roślin, przetestować różne kanały sprzedaży, a następnie sukcesywnie zwiększać areał. Taka strategia jest bezpieczniejsza finansowo, szczególnie dla mniejszych gospodarstw rodzinnych. Jednocześnie pozwala budować doświadczenie i relacje z odbiorcami, co ma ogromne znaczenie w branży ziołowej.
Praktyczne wskazówki dla rolników i ogrodników – jak zwiększyć jakość i wydajność upraw
W uprawie rozmarynu i ziół wieloletnich duże znaczenie ma odpowiednie dobranie technologii do skali i możliwości gospodarstwa. W mniejszych ogrodach i na niewielkich plantacjach wskazane jest łączenie uprawy w gruncie z uprawą w pojemnikach. Rozmaryn prowadzony w donicach może być łatwo przenoszony do pomieszczeń na zimę, a w sezonie letnim ustawiany w strategicznych miejscach, zapewniających roślinie maksymalne nasłonecznienie. Z kolei rośliny gruntowe mogą stanowić główne źródło surowca suszonego.
Rolnicy dysponujący większą powierzchnią pola powinni rozważyć wprowadzenie ziół w formie pasów lub większych kwater, z uwzględnieniem możliwości mechanicznego odchwaszczania i zbioru. W przypadku rozmarynu, lawendy czy tymianku dobrze sprawdza się uprawa w zagonach ściółkowanych czarną agrotkaniną lub folią, co znacznie ogranicza zachwaszczenie i ułatwia utrzymanie odpowiedniej wilgotności gleby. Takie rozwiązania są szczególnie przydatne na stanowiskach, gdzie problemem są uciążliwe chwasty wieloletnie.
Bardzo istotnym czynnikiem wpływającym na jakość ziół jest termin i sposób nawożenia. Rozmaryn nie lubi przenawożenia azotem – obniża ono intensywność aromatu i twardość pędów, zwiększając wrażliwość na mróz oraz choroby. Lepiej jest stosować nawożenie umiarkowane, oparte na analizie gleby, z uwzględnieniem potasu, fosforu, wapnia i mikroelementów. W gospodarstwach ekologicznych można wykorzystać komposty, mączki skalne oraz nawozy zielone w międzyplonach.
Ważnym zabiegiem agrotechnicznym jest również odpowiednie cięcie roślin. Rozmaryn, przycinany co roku po kwitnieniu, utrzymuje zwarty pokrój i dłużej pozostaje w dobrej kondycji. Nie należy dopuszczać do zbyt silnego zdrewnienia dolnych partii krzewu bez regularnego odmładzania pędów. Podobne zasady dotyczą lawendy – cięcie po kwitnieniu, na młode przyrosty, pozwala utrzymać gęste kępy i zapobiega nadmiernemu łysieniu środka krzewu.
Przy planowaniu zabiegów ochrony roślin warto korzystać z systemów wspomagania decyzji oraz z prognoz pogody. Dla ziół wieloletnich, szczególnie w uprawie ekologicznej, kluczowe jest działanie wyprzedzające – właściwy płodozmian, dobór zdrowego materiału nasadzeniowego, higiena sprzętu i minimalizowanie warunków sprzyjających rozwojowi patogenów. Precyzyjne zabiegi, wykonywane w optymalnych warunkach, są efektywniejsze i pozwalają ograniczyć ich liczbę.
Ogrodnicy, którzy chcą połączyć funkcję użytkową z ozdobną, mogą projektować rabaty, na których rozmaryn i inne zioła wieloletnie stanowią element kompozycji krajobrazowej. Połączenie lawendy, rozmarynu, tymianku i szałwii tworzy atrakcyjne wizualnie i pachnące nasadzenia przy ścieżkach, tarasach czy w okolicach budynków gospodarczych. Tego typu aranżacje, oprócz walorów estetycznych, mogą stanowić dodatkowe źródło surowca oraz element promocji gospodarstwa, szczególnie otwartego dla turystów.
W przypadku rolników planujących sprzedaż bezpośrednią lub przetwórstwo na miejscu, kluczowe jest zadbanie o odpowiednie warunki magazynowania i pakowania. Rozmaryn suszony, przechowywany w szczelnych, nieprzezroczystych opakowaniach, z dala od źródeł ciepła i światła, zachowuje swoje walory znacznie dłużej. Podobnie inne zioła wieloletnie – zabezpieczenie przed wilgocią, szkodnikami magazynowymi i zanieczyszczeniami jest podstawą utrzymania wysokiej jakości produktu końcowego.
Nie można pominąć także aspektu edukacyjnego. Klienci coraz częściej chcą wiedzieć, skąd pochodzi surowiec, jak był uprawiany i jakie ma właściwości. Gospodarstwa, które potrafią w prosty i rzetelny sposób przekazać informacje o swoich ziołach – na etykietach, stronie internetowej czy podczas wizyt w gospodarstwie – zyskują przewagę konkurencyjną. Rozmaryn, jako roślina o bogatej historii, właściwościach prozdrowotnych i charakterystycznym aromacie, szczególnie dobrze nadaje się do takiej narracji marketingowej.
Ostatecznie sukces w uprawie rozmarynu i innych ziół wieloletnich zależy od połączenia wiedzy botanicznej, dobrych praktyk agrotechnicznych, znajomości rynku oraz umiejętności organizacyjnych. Dla wielu rolników i ogrodników zioła te stają się ważnym filarem produkcji, łącząc opłacalność ekonomiczną z satysfakcją z tworzenia wartościowych, poszukiwanych przez odbiorców produktów roślinnych.
FAQ – najczęstsze pytania o uprawę rozmarynu i ziół wieloletnich
Jak zabezpieczyć rozmaryn przed mrozem w polskich warunkach klimatycznych?
Rozmaryn najlepiej sadzić w najcieplejszych, osłoniętych miejscach ogrodu, np. przy murach nagrzewających się od słońca. Jesienią warto obsypać podstawę krzewu warstwą kory, liści lub słomy, a część nadziemną okryć białą agrowłókniną. Rośliny w donicach należy przenieść do chłodnego, jasnego pomieszczenia (5–10°C). W rejonach o surowszym klimacie warto traktować rozmaryn jako roślinę pojemnikową, a w gruncie sadzić odmiany deklarowane jako bardziej odporne.
Jakie zioła wieloletnie najlepiej sadzić razem z rozmarynem na jednej rabacie?
Rozmaryn dobrze komponuje się z ziołami o podobnych wymaganiach siedliskowych: tymiankiem, szałwią, lawendą, oregano i hyzopem. Wszystkie te rośliny preferują stanowiska słoneczne, ciepłe, z przepuszczalną glebą i umiarkowaną ilością składników pokarmowych. Tworzą spójną wizualnie i funkcjonalnie rabatę śródziemnomorską. Należy unikać zestawiania ich na jednej kwaterze z miętą czy melisą, które wolą bardziej wilgotne i żyźniejsze podłoże.
Czy uprawa ziół wieloletnich jest opłacalna w małym gospodarstwie rodzinnym?
Uprawa ziół wieloletnich może być bardzo opłacalna, zwłaszcza jeśli gospodarstwo postawi na sprzedaż bezpośrednią, przetwórstwo lub produkty lokalne. Koszty założenia plantacji są rozłożone na kilka lat, a rośliny po wejściu w pełnię owocowania dają stosunkowo stabilne plony. Przy niewielkiej skali istotne jest łączenie kilku gatunków, dywersyfikacja kanałów sprzedaży (świeże, suszone, mieszanki) oraz budowanie rozpoznawalnej marki gospodarstwa.
Jakie błędy najczęściej popełniają początkujący przy uprawie rozmarynu?
Do najczęstszych błędów należą: sadzenie rozmarynu w zbyt ciężkiej, mokrej glebie, przenawożenie azotem, niedostateczne nasłonecznienie stanowiska oraz brak właściwej ochrony przed mrozem. Wielu ogrodników popełnia także błąd przycinania rośliny zbyt nisko w zdrewniałe partie pędów, co może doprowadzić do osłabienia lub zamierania krzewu. Ważne jest również unikanie częstego podlewania małymi dawkami w chłodne dni, co sprzyja gniciu korzeni.
Kiedy najlepiej zbierać rozmaryn i inne zioła, aby miały najwyższą jakość?
Najwyższą zawartość olejków eterycznych rozmaryn osiąga tuż przed kwitnieniem lub na jego początku. Zbiór najlepiej przeprowadzać w suchy, słoneczny dzień, po obeschnięciu rosy, zwykle w godzinach przedpołudniowych. Podobna zasada dotyczy lawendy, tymianku czy szałwii. Liściaste zioła, jak melisa czy mięta, warto ciąć w momencie, gdy rośliny są dobrze wyrośnięte, ale jeszcze nie weszły w pełnię kwitnienia – wtedy aromat i zawartość substancji czynnych są optymalne.
