Ochrona plantacji roślin strączkowych przed antraknozą to jedno z kluczowych wyzwań w nowoczesnej produkcji bobiku, grochu, fasoli, łubinu czy soi. Choroba powodowana przez grzyby z rodzaju Colletotrichum potrafi w sprzyjających warunkach zniszczyć znaczną część łanu, obniżyć plon nawet o kilkadziesiąt procent oraz pogorszyć jakość nasion. Skuteczna strategia ochrony wymaga połączenia profilaktyki, odpowiedniej agrotechniki, zdrowego materiału siewnego oraz w razie potrzeby dobrze dobranej ochrony chemicznej i biologicznej. Poniższy artykuł pokazuje, jak krok po kroku ograniczyć ryzyko antraknozy i zbudować stabilne, dochodowe uprawy strączkowych.
Biologia antraknozy i rozpoznawanie objawów na plantacji
Antraknoza roślin strączkowych jest wywoływana przez wyspecjalizowane gatunki grzybów z rodzaju Colletotrichum, które infekują przede wszystkim liście, łodygi i strąki, a w dalszej kolejności także nasiona. Patogen rozwija się najintensywniej w warunkach wysokiej wilgotności powietrza (powyżej 90%) oraz umiarkowanych temperatur, zwykle 18–25°C. Długotrwałe zwilżenie roślin (mgły, częste deszcze, rosa) sprzyja kiełkowaniu zarodników i szybkiemu rozsiewaniu choroby po całej plantacji.
Zarodniki grzyba przenoszone są przez krople deszczu, wiatr i sprzęt rolniczy, ale ogromne znaczenie ma także porażony materiał siewny. Nasiona z objawami nekrotycznych plam, przebarwieniami w okolicy znaczka nasiennego lub widocznymi wyraźnie ogniskami ciemnego nalotu stanowią podstawowe źródło infekcji w kolejnym sezonie. Dlatego zrozumienie cyklu rozwojowego antraknozy jest fundamentem każdej skutecznej strategii ochrony.
Najważniejsze gatunki roślin strączkowych porażane przez antraknozę
Antraknoza występuje na wielu gatunkach roślin strączkowych, choć szerokość jej występowania i szkodliwość zależy od regionu i warunków pogodowych. Najbardziej narażone są:
- fasola (zwłaszcza fasola zwykła – Phaseolus vulgaris),
- groch siewny (Pisum sativum),
- łubin biały, żółty, wąskolistny,
- bobik (Vicia faba),
- soja (Glycine max – lokalnie, w sprzyjających warunkach),
- niektóre gatunki wyki i innych drobnonasiennych strączkowych.
Poszczególne gatunki Colletotrichum są często wyspecjalizowane względem rośliny żywicielskiej, co oznacza, że materiał siewny porażony na przykład na fasoli nie zawsze stanowi wysokie ryzyko dla grochu, ale w praktyce polowej i tak należy unikać mieszania nasion i resztek roślin różnych gatunków.
Objawy antraknozy na liściach, łodygach i strąkach
Praktyczna umiejętność rozpoznawania pierwszych objawów choroby w łanie pozwala rolnikowi na szybką reakcję i ewentualne wdrożenie zabiegów. Najbardziej charakterystyczne symptomy antraknozy obejmują:
- Na liściach – drobne, okrągłe lub nieregularne plamy, często otoczone ciemniejszą obwódką. W miarę rozwoju choroby plamy zlewają się, tkanka w ich obrębie brunatnieje i zasycha. W warunkach silnego porażenia dochodzi do przedwczesnej defoliacji, co istotnie ogranicza fotosyntezę.
- Na łodygach – wydłużone, owalne, zapadnięte nekrozy o brunatnej barwie, z ciemniejszym środkiem. Przy silnym porażeniu łodygi mogą pękać, łamać się oraz ulegać wtórnym infekcjom. Odcinanie dopływu asymilatów do górnych części rośliny skutkuje zasychaniem całych pędów.
- Na strąkach – typowe, owalne, lekko zagłębione plamy, które w sprzyjających warunkach pokrywają się czarnym lub ciemnobrunatnym nalotem zarodników. Silnie porażone strąki deformują się, nasiona w ich wnętrzu bywają skurczone, przebarwione lub całkowicie zniszczone.
- Na nasionach – przebarwienia, nekrotyczne plamy, pomarszczona powierzchnia, nierównomierne dojrzewanie i obniżona zdolność kiełkowania. Takie nasiona są nieprzydatne na materiał siewny i stanowią poważne źródło infekcji.
Ważnym elementem praktyki polowej jest różnicowanie antraknozy z innymi chorobami pędów i strąków, takimi jak askochytoza, zgorzel podstawy łodygi czy fuzariozy. W razie wątpliwości warto skonsultować się z doradcą lub przesłać próbki do laboratorium fitopatologicznego, aby potwierdzić sprawcę choroby.
Warunki pogodowe sprzyjające rozwojowi choroby
Antraknoza jest typową chorobą wilgotnych sezonów. Okresy wielodniowych opadów, długo utrzymująca się rosa, wysoki udział dni pochmurnych oraz gęsty siew tworzą środowisko idealne dla rozwoju patogenu. Dla rolnika praktyczną wskazówką jest obserwacja nie tylko sumy opadów, ale także długości zwilżenia liści i gęstości łanu. Jeżeli w fazie intensywnego wzrostu (BBCH 20–50) rośliny strączkowe rosną w warunkach permanentnie wilgotnych i gęstynca, ryzyko antraknozy rośnie lawinowo.
Strategie profilaktyki: zdrowy materiał siewny, płodozmian i agrotechnika
Najtańszym i najskuteczniejszym sposobem ochrony jest profilaktyka. Zamiast koncentrować się wyłącznie na późniejszych zabiegach chemicznych, warto zbudować cały system ograniczania ryzyka już od etapu wyboru pola i materiału siewnego. Dobrze zaplanowany płodozmian, racjonalna gęstość siewu, odpowiednie nawożenie i właściwa technologia uprawy są w stanie w wielu gospodarstwach zredukować presję antraknozy do poziomu ekonomicznie nieistotnego.
Znaczenie kwalifikowanego i zaprawianego materiału siewnego
Pierwszą i absolutnie kluczową zasadą jest stosowanie kwalifikowanego materiału siewnego pochodzącego z plantacji nasiennych nadzorowanych pod względem zdrowotności. Nasiona z własnej reprodukcji, nawet jeżeli wizualnie wyglądają dobrze, mogą być skrycie porażone, szczególnie przy wilgotnym i chłodnym sezonie poprzedzającym zbiór. Dlatego w gospodarstwach o podwyższonym ryzyku antraknozy warto okresowo odświeżać materiał siewny, kupując partie nasion z pewnego źródła.
Zaprawianie nasion fungicydami, zgodnie z aktualnymi rejestracjami, jest kolejnym ważnym elementem ochrony. Dobrze dobrana zaprawa ogranicza ryzyko przenoszenia patogenu z nasion na kiełkujące siewki oraz chroni młode rośliny w krytycznym okresie wschodów. Przy wyborze preparatu należy wziąć pod uwagę:
- zakres zwalczanych patogenów (nie tylko antraknoza, ale także zgorzele siewek, fuzariozy),
- dawkę i formę formulacji,
- zalecenia producenta dotyczące połączeń z nawozami donasiennymi.
W przypadku wykorzystywania własnego materiału dobrze jest przed siewem wykonać testy laboratoryjne na obecność patogenu w nasionach. Koszt analizy jest nieporównywalnie niższy niż ewentualne straty w plonie spowodowane rozwiniętą chorobą na całej plantacji.
Rola płodozmianu i izolacji przestrzennej
Płodozmian jest jednym z najpotężniejszych narzędzi ograniczania chorób odglebowych i odresztkowych. W przypadku antraknozy zaleca się przerwy w uprawie danego gatunku strączkowego na tym samym polu co najmniej 3–4 lata. Należy unikać sytuacji, w której różne gatunki strączkowych są uprawiane po sobie (np. groch po łubinie czy fasola po grochu), ponieważ wiele gatunków Colletotrichum może przetrwać na resztkach i porażać kolejne rośliny żywicielskie.
Istotna jest także izolacja przestrzenna między plantacjami towarowymi i nasiennymi a innymi zasiewami strączkowych. Porażone pola w bezpośrednim sąsiedztwie (np. za miedzą) stanowią ciężkie do opanowania źródło infekcji, szczególnie przy nawracających opadach i wietrznej pogodzie. Praktycznym rozwiązaniem jest prowadzenie upraw strączkowych w blokach, z możliwie jednolitą strukturą gatunkową w obrębie danego kompleksu pól.
Uprawa roli, nawożenie i gęstość siewu
Resztki pożniwne porażonych roślin są miejscem zimowania patogenu. Głęboka orka lub intensywne przyoranie resztek pomaga ograniczyć ilość źródeł infekcji na powierzchni gleby. Tam, gdzie to możliwe, warto unikać pozostawiania porażonych resztek w systemach uproszczonych bez odpowiedniego rozdrobnienia i przykrycia, gdyż sprzyja to przeżywalności patogenu.
Odpowiednie nawożenie, w szczególności zbilansowane nawożenie potasowo-fosforowe oraz mikroelementami (bor, molibden, cynk), podnosi ogólną zdrowotność i odporność roślin na stres. Rośliny dobrze odżywione są mniej podatne na infekcje i szybciej regenerują uszkodzoną tkankę. Nadmierne nawożenie azotem, zwłaszcza łatwo dostępnym, może prowadzić do zbyt bujnego wzrostu wegetatywnego, zagęszczenia łanu i wydłużonego utrzymywania się wilgoci w łanie – czyli warunków idealnych dla antraknozy.
Kolejnym, często niedocenianym elementem jest racjonalna gęstość siewu. Zbyt gęsty siew zwiększa konkurencję o światło, powoduje wybieganie roślin, utrudnia przewietrzanie łanu i sprzyja długotrwałemu utrzymywaniu się wilgoci na liściach i strąkach. Przy ustalaniu normy wysiewu warto kierować się:
- MTN (masą tysiąca nasion),
- zakładaną obsadą docelową (liczbą roślin na m²),
- terminem siewu i przewidywanymi warunkami wegetacji,
- odmianą (pokrój, siła wzrostu).
Optymalna obsada, dostosowana do gatunku i odmiany, to jedno z najprostszych, a zarazem bardzo skutecznych narzędzi ograniczania presji antraknozy w polu.
Odmiany tolerancyjne i dobór gatunków do warunków siedliskowych
Postęp hodowlany w roślinach strączkowych kładzie coraz większy nacisk na wprowadzanie cech odpornościowych na kluczowe choroby. W przypadku antraknozy w wielu krajach dostępne są odmiany o zwiększonej tolerancji lub częściowej odporności. Wybierając odmianę, warto zwrócić uwagę na wyniki badań PDO, rekomendacje ośrodków doradztwa oraz noty hodowców dotyczące zdrowotności. Odmiany lepiej znoszące infekcję pozwalają zmniejszyć ryzyko poważnych strat plonu w niekorzystnych sezonach.
Dobór gatunku strączkowego do stanowiska także ma znaczenie. Na glebach ciężkich, długo utrzymujących wodę i podatnych na zastoiska, lepiej ograniczyć udział gatunków najbardziej wrażliwych, np. niektórych łubinów czy fasoli, które w takich warunkach częściej chorują. Lepszym rozwiązaniem może być tam bobik, groch na zbiór nasienny lub mieszanki strączkowych z trawami, które stabilizują łan.
Ochrona integrowana: monitoring, zabiegi chemiczne i metody biologiczne
W nowoczesnym podejściu do uprawy strączkowych kładzie się nacisk na ochronę integrowaną, łączącą monitoring, działania profilaktyczne, biologiczne i chemiczne. Celem jest ograniczenie strat w plonie przy jednoczesnym minimalizowaniu presji na środowisko oraz ryzyka powstawania odporności patogenów na fungicydy.
Monitoring plantacji i ocena progu ekonomicznej szkodliwości
Systematyczna lustracja pól jest podstawowym warunkiem skutecznej ochrony. Przynajmniej od fazy 4–6 liści do początku kwitnienia należy co 7–10 dni sprawdzać rośliny pod kątem pierwszych objawów antraknozy. Lustrację przeprowadza się, przechodząc łukiem po polu i oceniając losowo wybrane rośliny na kilku płatach, z dala od miedz i skrajów, gdzie uszkodzenia mechaniczne mogą maskować objawy.
Ważne jest zwrócenie uwagi na:
- pierwsze plamy na liściach i pędach,
- zastoiska wody i miejsca o gorszym przewietrzaniu,
- różnice w porażeniu między odmianami lub fragmentami pola.
Ocena progu ekonomicznej szkodliwości (PES) polega na określeniu, przy jakim nasileniu objawów opłacalne jest zastosowanie zabiegu fungicydowego. Choć dokładne wartości zależą od gatunku, fazy rozwojowej i prognozy pogody, za sygnał alarmowy często przyjmuje się pojawienie pierwszych ognisk choroby na kilku procentach roślin w łanie w warunkach zbliżającej się wilgotnej pogody.
Dobór fungicydów i terminy zabiegów
Skuteczne fungicydy przeciw antraknozie należą z reguły do grup chemicznych obejmujących m.in. strobiluryny, triazole czy karboksyamidy (SDHI). Przy wyborze preparatu należy uwzględnić:
- rejestrację dla danego gatunku rośliny strączkowej,
- okres karencji i prewencji dla pszczół,
- rotację substancji czynnych w celu ograniczenia ryzyka odporności.
Najważniejszy jest termin zabiegu. Oprysk powinien być wykonany profilaktycznie lub najpóźniej na początku rozwoju objawów, kiedy choroba jest jeszcze łatwa do zahamowania. W typowej praktyce polowej rozpatruje się zabiegi:
- przed kwitnieniem – aby ograniczyć infekcje pędów i liści,
- w fazie zawiązywania strąków – by chronić organy generatywne i nasiona.
W zależności od przebiegu pogody, presji patogenu i długości okresu wegetacji może być konieczna 1–2-krotna aplikacja fungicydu. Przy każdym zabiegu należy zadbać o odpowiedni dobór dysz i ciśnienia oprysku, tak aby ciecz robocza dotarła także do dolnych partii łanu, gdzie często zaczyna się infekcja.
Rotacja substancji czynnych i ograniczanie odporności patogenu
Częste stosowanie tych samych substancji czynnych sprzyja selekcji szczepów patogenu odpornych na fungicydy. Aby tego uniknąć, potrzebna jest przemyślana rotacja i mieszanie preparatów o różnych mechanizmach działania. Z praktycznego punktu widzenia oznacza to:
- łączenie fungicydów układowych i kontaktowych,
- niepowtarzanie tej samej substancji czynnej w kolejnych zabiegach, jeśli to możliwe,
- unikanie dawek redukowanych poniżej zarejestrowanych, które sprzyjają selekcji odporności.
Wysoka skuteczność fungicydów jest możliwa tylko wtedy, gdy są one elementem całościowego systemu – obok właściwego płodozmianu, zdrowego materiału siewnego i dobrej agrotechniki. Stosowanie chemii „w oderwaniu” od tych działań zawsze będzie mniej efektywne i droższe.
Metody biologiczne i wspomagające odporność roślin
Coraz większą rolę w ochronie strączkowych odgrywają metody biologiczne i preparaty indukujące naturalną odporność roślin. Na rynku pojawiają się formulacje zawierające pożyteczne grzyby lub bakterie, które kolonizują powierzchnię nasion i system korzeniowy, konkurując z patogenami o przestrzeń i substancje odżywcze. Niektóre z tych mikroorganizmów produkują substancje hamujące wzrost Colletotrichum lub wzmacniające fizjologiczną odporność rośliny.
Rolnik, decydując się na takie rozwiązania, powinien zwrócić uwagę na:
- wiarygodność producenta i wyniki badań polowych,
- zgodność preparatu z innymi środkami (zaprawy, nawozy donasienne),
- warunki przechowywania i termin ważności preparatu biologicznego.
Choć metody biologiczne rzadko zastępują w 100% ochronę chemiczną, mogą znacząco obniżyć ogólne nasilenie choroby i umożliwić zredukowanie liczby zabiegów fungicydowych. W połączeniu z odpowiednią agrotechniką stanowią ważny element zrównoważonej ochrony.
Higiena fitosanitarna w gospodarstwie
Ochrona plantacji przed antraknozą obejmuje nie tylko samo pole, ale cały system organizacji prac w gospodarstwie. Warto zwrócić uwagę na kilka praktycznych aspektów:
- czyszczenie maszyn po pracy na polach porażonych (kombajny, siewniki, przyczepy),
- unikanie siania strączkowych tuż po zbiorze innych porażonych plantacji bez uprzedniego mycia sprzętu,
- segregacja nasion oraz resztek – nie mieszamy porażonego materiału z zdrowym.
W przypadku silnych porażeń w danym sezonie dobrze jest rozważyć spalenie najbardziej zainfekowanych resztek pożniwnych, jeśli prawo lokalne i warunki środowiskowe na to pozwalają. Ogranicza to pulę inokulum w gospodarstwie, choć oczywiście nie może zastąpić głębokiej orki czy dłuższego płodozmianu.
Praktyczne porady dla rolników i planowanie ochrony w skali gospodarstwa
Skuteczne ograniczanie antraknozy wymaga myślenia w perspektywie kilku lat oraz całego gospodarstwa, nie tylko pojedynczej plantacji. Poniższe wskazówki mają charakter praktycznych rekomendacji, które można wdrożyć w większości gospodarstw nastawionych na produkcję strączkowych.
Planowanie struktury zasiewów i ryzyka chorób
Przy układaniu planu zasiewów warto sporządzić prostą mapę pól, na której zaznaczone będą:
- stanowiska, na których w poprzednich latach wystąpiła antraknoza,
- pola o większym ryzyku zalegania wody i dłuższego utrzymywania się wilgoci,
- plantacje nasienne oraz te przeznaczone na materiał siewny gospodarstwa.
Na polach „wysokiego ryzyka” korzystniej jest wprowadzić zboża, rzepak lub inne gatunki niebędące żywicielami Colletotrichum, a strączkowe przenieść na stanowiska lepiej przewietrzane. Warto także ograniczać udział jednego gatunku strączkowego w całkowitej strukturze zasiewów – zbyt duże wysycenie gospodarstwa jednym gatunkiem podnosi presję chorób.
Łączenie roślin strączkowych z innymi gatunkami
Interesującym kierunkiem w praktyce rolniczej jest uprawa mieszanek, np. grochu z jęczmieniem, bobiku z pszenżytem czy strączkowych z trawami. Gatunki podporowe poprawiają przewietrzanie łanu, zmniejszają gęstość strączkowych na jednostce powierzchni, a jednocześnie wykorzystują azot wiązany przez brodawki. Choć antraknoza może nadal występować, zwykle jej nasilenie jest niższe niż w monokulturach, a straty ekonomiczne są lepiej amortyzowane przez obecność komponentu zbożowego.
Mieszanki nie są jednak rozwiązaniem uniwersalnym. Wymagają starannego doboru proporcji wysiewu, odmian oraz technologii zbioru i przechowywania plonu. Niemniej jednak, w gospodarstwach nastawionych na produkcję paszową, mogą stanowić wartościowe narzędzie redukcji ryzyka chorób.
Optymalizacja terminu siewu i zbioru
Nadmierne przyspieszanie siewu w zimnej, wilgotnej glebie sprzyja nie tylko słabym wschodom, ale także infekcjom siewek przez patogeny. Z kolei zbyt późny siew naraża rośliny na stres suszy i upału, co także osłabia ich odporność. Dlatego kluczowe jest dobranie terminu siewu do lokalnych warunków klimatycznych, priorytetowo traktując temperaturę gleby i warunki wilgotnościowe.
Podobnie termin zbioru ma znaczenie dla nasilenia antraknozy na strąkach i nasionach. Zbyt długie przetrzymywanie dojrzałych plantacji na polu – zwłaszcza w okresie deszczowej pogody – powoduje intensywny rozwój choroby na strąkach oraz wtórne infekcje nasion. Rolnik powinien dążyć do zbioru możliwie szybko po osiągnięciu dojrzałości technicznej, nawet kosztem nieco wyższej wilgotności ziarna, którą można kontrolować przez dosuszanie.
Ekonomika ochrony i kalkulacja opłacalności zabiegów
Decyzja o wykonaniu zabiegu fungicydowego powinna wynikać z kalkulacji ekonomicznej, a nie jedynie z „profilaktyki na wszelki wypadek”. Należy uwzględnić:
- koszt środka i wykonania zabiegu,
- prognozowany wzrost plonu dzięki ochronie,
- cenę rynkową nasion w planowanym terminie sprzedaży.
Rolnik może stworzyć proste scenariusze: przy jakim poziomie porażenia i spodziewanym spadku plonu zabieg przestaje być opłacalny. Dzięki temu unika się nadmiernego stosowania środków ochrony roślin i ogranicza koszty produkcji. Jednocześnie warto pamiętać, że w latach o wyjątkowo sprzyjającej pogodzie dla antraknozy zaniechanie zabiegów może prowadzić do katastrofalnych strat, zwłaszcza na plantacjach nasiennych.
Współpraca z doradztwem i korzystanie z systemów wspomagania decyzji
Coraz więcej instytucji doradczych i firm oferuje rolnikom systemy wspomagania decyzji oparte na danych meteorologicznych, prognozach pogody oraz modelach rozwoju patogenów. Korzystanie z takich narzędzi pozwala lepiej oszacować ryzyko wystąpienia antraknozy i dobrać optymalny termin zabiegu. W połączeniu z lokalnym doświadczeniem rolnika i regularnymi lustracjami pola stanowią one silne wsparcie w podejmowaniu decyzji.
Warto także utrzymywać kontakt z doradcami terenowymi, którzy mają wgląd w sytuację na szerszym obszarze (powiat, województwo). Informacje o pojawieniu się ognisk choroby w sąsiednich gospodarstwach mogą być cennym sygnałem ostrzegawczym, umożliwiającym przygotowanie się do ewentualnego zabiegu w odpowiednim momencie.
Budowanie odporności gospodarstwa na poziomie całego systemu
Ostatecznie celem strategicznym jest stworzenie w gospodarstwie takiego systemu produkcji roślin strączkowych, który nie będzie uzależniony od jednego narzędzia ochrony. Prawidłowy płodozmian, zróżnicowana struktura zasiewów, zdrowy materiał siewny, zintegrowana ochrona, monitoring oraz – tam, gdzie to możliwe – wsparcie biologiczne i agroekologiczne, tworzą razem odporność całego gospodarstwa.
Dzięki takiemu podejściu antraknoza staje się chorobą, którą można kontrolować, a nie czynnikiem decydującym o opłacalności uprawy. Rolnik zyskuje większą stabilność plonowania w zmiennych warunkach pogodowych oraz lepszą pozycję negocjacyjną na rynku, oferując wysokiej jakości nasiona o dobrej zdrowotności.
FAQ – najczęściej zadawane pytania o antraknozę roślin strączkowych
Jak odróżnić antraknozę od innych chorób liści i strąków?
Antraknoza najczęściej tworzy lekko zagłębione, owalne plamy na łodygach i strąkach, często z ciemnym środkiem i wyraźną obwódką. Na strąkach widać nierówne zagłębienia, a przy silnym porażeniu – ciemny nalot zarodników. Askochytoza z kolei tworzy bardziej rozlane, jasne plamy z ciemnymi piknidiami, a fuzariozy częściej dotyczą korzeni i podstawy łodygi. W razie wątpliwości warto przesłać próbkę do laboratorium fitopatologicznego.
Czy warto zaprawiać własny materiał siewny, jeśli nie widać objawów choroby?
Tak, ponieważ antraknoza i inne choroby mogą występować w formie utajonej, bez wyraźnych oznak na nasionach. Porażone, ale wizualnie zdrowe ziarno może stać się źródłem infekcji już na etapie wschodów. Zaprawienie nasion odpowiednim fungicydem znacząco ogranicza ryzyko porażenia siewek i dalszego rozwoju choroby w łanie. Szczególnie ważne jest to w gospodarstwach, gdzie w poprzednich latach występowały problemy z antraknozą lub innymi chorobami strączkowych.
Jak długi powinien być płodozmian, aby skutecznie ograniczyć antraknozę?
Zaleca się przerwę minimum 3–4 lata w uprawie tego samego gatunku strączkowego na tym samym polu. W tym czasie można wprowadzić zboża, rzepak lub inne rośliny niebędące żywicielami patogenu. W rejonach o wysokiej presji chorób lub po silnie porażonych plantacjach warto rozważyć nawet dłuższą przerwę, zwłaszcza jeśli stosowane są uproszczenia uprawy i ograniczone przyorywanie resztek. Kluczowe jest także unikanie uprawy różnych strączkowych po sobie.
Kiedy wykonać pierwszy zabieg fungicydowy przeciw antraknozie?
Optymalny moment to początek okresu zwiększonego ryzyka – zwykle tuż przed zwarciem międzyrzędzi lub na początku fazy pąkowania, zwłaszcza przy wilgotnej pogodzie. Jeżeli w lustracji stwierdzono pierwsze niewielkie ogniska choroby i prognozy zapowiadają dalsze opady, zabieg należy przyspieszyć. W przypadku plantacji nasiennych często stosuje się schemat z jednym zabiegiem przed kwitnieniem i ewentualnym drugim w fazie zawiązywania strąków, jeśli sezon jest deszczowy.
Czy metody biologiczne mogą całkowicie zastąpić fungicydy chemiczne?
Obecnie metody biologiczne najczęściej pełnią funkcję uzupełniającą, a nie całkowicie zastępującą chemiczną ochronę. Preparaty mikrobiologiczne poprawiają zdrowotność systemu korzeniowego, konkurują z patogenami i mogą ograniczać nasilenie choroby, ale ich skuteczność zależy od warunków glebowych i pogodowych. W praktyce najlepiej sprawdzają się jako element strategii integrowanej – obok zaprawiania, płodozmianu i rozsądnych zabiegów fungicydowych – pozwalając zmniejszyć łączną liczbę oprysków oraz dawki stosowanych środków.
