Rasa kur Welsummer od lat przyciąga uwagę hodowców ze względu na niezwykle dekoracyjny wygląd, spokojny charakter oraz słynną ciemnobrązową skorupę jaj. Wyhodowana pierwotnie jako kura użytkowa, łącząca wysoką nieśność z dobrym umięśnieniem, dziś jest ceniona zarówno w małych, przydomowych hodowlach, jak i w profesjonalnych stadach. Jej wszechstronność, odporność oraz łatwość w utrzymaniu sprawiają, że doskonale nadaje się dla początkujących, a jednocześnie wciąż stanowi obiekt zainteresowania doświadczonych miłośników drobiu ozdobnego i użytkowego.

Pochodzenie, historia i rozprzestrzenienie rasy Welsummer

Rasa Welsummer wywodzi się z Holandii, a dokładniej z okolic wsi Welsum, położonej nad rzeką IJssel. To właśnie od tej miejscowości wzięła swoją nazwę. Prace hodowlane rozpoczęto na przełomie XIX i XX wieku, w okresie wzmożonego zainteresowania tworzeniem ras kur nie tylko pięknych, ale przede wszystkim wydajnych. Holenderscy hodowcy dążyli do uzyskania ptaka o dobrym umięśnieniu, solidnej nieśności oraz atrakcyjnym, dzikim upierzeniu, które kojarzyło się z kurą silną i odporną, bliską pierwotnym formom dzikim.

Do stworzenia współczesnej rasy Welsummer wykorzystano kilka typów kur miejscowych, a także rasy takie jak Leghorn, Wyandotte, Rhode Island Red oraz Barnvelder. Krzyżowano je w różnych kombinacjach, selekcjonując osobniki o pożądanym typie budowy, kolorze upierzenia i jakości jaj. Szczególnie istotne było uzyskanie ciemnej, brązowej barwy skorupy, która miała wyróżniać jaja Welsummerów na tle masowo produkowanych jaj o jasnej skorupce.

Pierwsze prezentacje tej rasy odbyły się na wystawach drobiu w Holandii około 1919–1921 roku. W miarę doskonalenia typu oraz ujednolicania cech eksterieru, rasa zyskiwała coraz większe uznanie wśród europejskich hodowców. W latach 20. XX wieku Welsummery trafiły do Wielkiej Brytanii, gdzie szybko zdobyły popularność przede wszystkim wśród osób poszukujących kur o dobrej użytkowości i atrakcyjnych jajach. Wkrótce potomstwo holenderskich ptaków rozprzestrzeniło się również do Niemiec, krajów skandynawskich, a następnie poza Europę.

Welsummer został oficjalnie uznany w standardach kilku organizacji hodowlanych, co utrwaliło jego pozycję jako rasy o stabilnym typie i dorobku hodowlanym. W Stanach Zjednoczonych zainteresowanie Welsummerami wzrosło w połowie XX wieku, zwłaszcza wśród hobbystów i mniejszych farm prowadzących chów ekstensywny. Choć na skalę przemysłową częściej używa się wysokowydajnych linii mieszańcowych, to w zróżnicowanych, przydomowych stadach Welsummer nadal odgrywa istotną rolę.

Obecnie rasę tę można spotkać w wielu krajach Europy, w tym w Polsce, gdzie stopniowo zyskuje ona na znaczeniu. Coraz więcej małych gospodarstw i hodowców amatorów sięga po Welsummery, ceniąc ich urodę, łagodny temperament i łatwość utrzymania. Są one obecne na pokazach ptaków ozdobnych, w ogrodach edukacyjnych, a także w projektach popularyzujących tradycyjne rasy drobiu. W Polsce rasa bywa wykorzystywana zarówno jako kura użytkowa do produkcji jaj, jak i jako ptak kolekcjonerski, atrakcyjny wizualnie i stosunkowo rzadziej spotykany niż popularne mieszańce towarowe.

W wielu krajach podjęto działania na rzecz zachowania różnorodności genetycznej ras rodzimych i historycznych, co sprzyja również utrzymywaniu populacji Welsummerów. Chociaż nie jest to rasa zagrożona całkowitym wyginięciem, jej liczebność w dalszym ciągu jest mniejsza niż w przypadku komercyjnych hybryd. Tym bardziej istotne staje się promowanie solidnych linii hodowlanych oraz wymiana materiału genetycznego między hodowcami, aby uniknąć nadmiernego pokrewieństwa i utraty cennych cech użytkowych.

Warto podkreślić, że Welsummer funkcjonuje dziś w dwóch podstawowych wariantach wielkościowych: jako kura duża (standardowa) oraz w wersji miniaturowej, zwanej bantam. Odmiana bantam powstała głównie w celach wystawowych i ozdobnych, lecz zachowała wiele z cech charakterystycznych rasy, takich jak typowa kolorystyka upierzenia czy ciemniejsze zabarwienie skorupy jaj (choć ze względu na wielkość jaj kolor bywa nieco jaśniejszy).

Wygląd, cechy rasowe i charakter Welsummerów

Welsummer to kura o harmonijnej budowie ciała, zaliczana do ras typu nieśno-mięsnego. Charakteryzuje się średnią lub nieco większą masą ciała, solidnym, lecz niezbyt ciężkim tułowiem oraz dobrze rozwiniętym umięśnieniem. Koguty są wyraźnie większe i okazalsze od kur; przeciętna masa koguta to około 2,5–3,0 kg, natomiast kura osiąga zwykle 2,0–2,5 kg. W odmianie bantam waga jest proporcjonalnie mniejsza, oscylując wokół kilkuset gramów.

Głowa Welsummera jest średniej wielkości, z prostym, dość wysokim grzebieniem pojedynczym. Grzebień u koguta jest dobrze rozwinięty, z 5–7 równomiernie wykształconymi zębami, u kurki nieco mniejszy, lecz nadal wyraźnie widoczny. U wielu osobników grzebień u kur może delikatnie opadać na bok, co bywa uważane za cechę atrakcyjną wizualnie, podkreślającą kobiecy charakter ptaka. Dzwonki są średnie, gładkie, o intensywnie czerwonym kolorze, podobnie jak przyusznice, które powinny być dobrze przylegające i barwy czerwonej, nie białej.

Oczy mają zazwyczaj barwę pomarańczową do czerwono-pomarańczowej, co nadaje spojrzeniu żywy, czujny charakter. Dziób jest dość mocny, niezbyt długi, w kolorze od żółtawego do rogowobrązowego, zależnie od linii i intensywności pigmentów. Nogi Welsummera są żółte lub żółtopomarańczowe, bez upierzenia na skokach. Palce są dobrze rozstawione, co zapewnia dobrą stabilność ptaka podczas poruszania się po zróżnicowanym terenie.

Najbardziej charakterystyczną cechą wizualną tej rasy jest upierzenie. W klasycznym wariancie kolorystycznym, zwanym często czerwono-pszenicznym lub dzikokurzym, kogut ma bogato ubarwioną szyję oraz grzbiet w odcieniach intensywnej czerwieni, złota i rudości, z metalicznym połyskiem na piórach szyi i nakrywkach skrzydeł. Pierś i boki ciała są ciemniejsze, często z domieszką czerni lub czekoladowego brązu. Ogon koguta jest stosunkowo obfity, z sierpówkami w kolorze czarnym z możliwym zielonkawym połyskiem. Kontrast między ciepłym odcieniem grzbietu a ciemnym ogonem sprawia, że kogut Welsummer prezentuje się wyjątkowo efektownie.

Kura ma bardziej stonowane upierzenie, dzięki czemu jest lepiej zakamuflowana w otoczeniu – cecha ta ma swoje biologiczne uzasadnienie, związane z ochroną lęgów. Szyja kurki jest złocistobrązowa, często z ciemniejszym obrzeżeniem piór, grzbiet i boki ciała przybierają odcienie brązu z delikatnym cętkowaniem lub prążkowaniem, a pierś może być jaśniejsza, czerwonobrązowa. Całość przypomina barwy jesiennego lasu i suchych traw, dzięki czemu kura doskonale wtapia się w naturalne tło wybiegów i ogrodów.

Welsummery występują również w kilku innych odmianach barwnych (w zależności od kraju i standardu hodowlanego), takich jak odmiana złocista, srebrzysta czy kuropatwiana w wersji bantam. Jednak to klasyczne dzikokurze ubarwienie jest najbardziej rozpoznawalne i najczęściej spotykane, a także najsilniej związane z wizerunkiem rasy.

Istotną cechą użytkową Welsummera jest wysoka nieśność przy stosunkowo umiarkowanym zapotrzebowaniu na paszę. W zależności od linii, warunków utrzymania i żywienia, kura może znieść od 160 do nawet 220 jaj rocznie. Jaja te są średnie lub duże, o masie zwykle 55–65 g, choć w pełni rozwinięte nioski mogą znosić również większe okazy. To właśnie jaja stanowią wizytówkę rasy – ich skorupa ma barwę od ciemnobrązowej po czekoladową, nierzadko z drobnymi piegami lub plamkami.

Tak intensywny kolor skorupy wynika z odkładania barwników (porfiryn) w końcowej fazie tworzenia jaja w jajowodzie. U niektórych kur pigmentacja może być tak silna, że skorupka sprawia wrażenie wyraźnie ciemniejszej niż u większości tradycyjnych ras. Należy jednak pamiętać, że intensywność zabarwienia bywa zmienna – pierwsze jaja po przerwie w nieśności są zwykle ciemniejsze, a wraz z kolejnymi zniesieniami kolor może lekko jaśnieć. W porównaniu z wieloma innymi rasami, Welsummer utrzymuje jednak stosunkowo ciemny odcień skorup przez dłuższy okres.

Pod względem temperamentu Welsummery są zazwyczaj spokojne, towarzyskie i zrównoważone. Nie należą do ras skrajnie płochliwych, ale wykazują zdrową czujność, szczególnie w obecności potencjalnych drapieżników. Często szybko przyzwyczajają się do obecności człowieka, zwłaszcza jeśli są regularnie karmione z ręki i przebywają w otoczeniu ludzi od młodego wieku. W porównaniu z bardzo żywymi rasami typowo nieśnymi (np. niektóre linie Leghorna), Welsummer bywa spokojniejszy, co ułatwia jego utrzymanie w małych ogrodach i na wybiegach blisko domu.

Koguty tej rasy mogą wykazywać instynkt terytorialny i obronny względem stada, co bywa zaletą, o ile nie przybiera formy agresji wobec opiekunów. Odpowiednie postępowanie od młodego wieku, unikanie prowokowania ptaka oraz zachowanie stałej hierarchii (człowiek jako opiekun i źródło pożywienia) sprzyjają utrzymaniu właściwego, niekonfliktowego zachowania koguta. Welsummery są często rekomendowane jako dobra rasa do stad wielorasowych, ponieważ zwykle dobrze dogadują się z innymi kurami, o ile zapewni się im wystarczającą przestrzeń.

Jeśli chodzi o instynkt kwoczenia, Welsummery zajmują pozycję pośrednią. Niektóre linii wykazują chęć wysiadywania jaj i opieki nad pisklętami, inne przeciwnie – rzadko kwoczą. Dla hodowców nastawionych na ciągłą produkcję jaj brak silnego instynktu lęgowego stanowi zaletę, gdyż kura nie robi długich przerw w nieśności. Z kolei osoby planujące naturalne odchowy piskląt mogą celowo wybierać linie, w których kwoczenie zdarza się częściej, lub korzystać z innych ras o silnym instynkcie macierzyńskim do wysiadania jaj Welsummerów.

Welsummer zaliczany jest do ras raczej odpornych na warunki środowiskowe. Dobrze znosi chłodniejszy klimat umiarkowany, o ile ma dostęp do suchego, przewiewnego, lecz nieprzewianego kurnika. Gęste, choć nie przesadnie obfite upierzenie dobrze izoluje od zimna, a jednocześnie pozwala ptakom radzić sobie z umiarkowanymi upałami. Istotne jest jednak, by w okresach bardzo wysokich temperatur zapewnić im cień i stały dostęp do świeżej wody, gdyż jak każdy drób mogą cierpieć z powodu przegrzania.

Pod względem budowy i przeznaczenia Welsummer jest klasyczną rasą użytkową typu nieśno-mięsnego: zapewnia dobrą liczbę jaj, a jednocześnie w razie potrzeby nadaje się do uboju, dostarczając przyzwoitej jakości mięso. Kury, które zakończyły najaktywniejszy okres nieśności, po odpowiednim tuczu mogą być wykorzystane w kuchni przede wszystkim jako drób rosołowy lub do potraw duszonych, gdzie mięso zyskuje miękkość i bogaty smak.

Warunki utrzymania, hodowla i ciekawostki o rasie Welsummer

Utrzymanie Welsummerów nie jest szczególnie skomplikowane, dlatego rasa bywa polecana początkującym hodowcom. Kluczowe znaczenie mają trzy podstawowe elementy: odpowiedni kurnik, bezpieczny i urozmaicony wybieg oraz zbilansowane żywienie. Kurnik powinien być suchy, dobrze wentylowany, ale pozbawiony przeciągów. Na 1 m² powierzchni nie powinno przypadać zbyt wiele ptaków – optymalnie 4–6 kur w przypadku ras średnich, co zapobiega nadmiernemu stresowi, pterofagii i chorobom.

Wewnątrz kurnika należy zapewnić grzędy na odpowiedniej wysokości (najczęściej 60–80 cm nad podłogą), a także wygodne gniazda lęgowe, do których kury swobodnie wchodzą i czują się w nich bezpiecznie. Welsummery, podobnie jak inne rasy, chętnie korzystają z gniazd nieco zaciemnionych, wyścielonych słomą lub trocinami. Czystość w kurniku ma istotne znaczenie dla zdrowia ptaków – regularna wymiana ściółki, kontrola wilgotności i okresowe odkażanie pomagają ograniczyć rozwój pasożytów i drobnoustrojów chorobotwórczych.

Ze względu na naturalną ruchliwość i chęć żerowania, Welsummery bardzo dobrze czują się na wybiegach, gdzie mogą swobodnie grzebać w ziemi, poszukiwać nasion, insektów i zielonek. Rasa ta korzysta z urozmaiconego środowiska – obecność krzewów, drzew i zróżnicowanych struktur terenowych pozwala im realizować naturalne zachowania i jednocześnie daje możliwość ukrycia się przed drapieżnikami. W przypadku ograniczonej przestrzeni warto zadbać o przynajmniej kilka elementów uatrakcyjniających środowisko, takich jak konary do siadania, sterty liści czy piaskownice do kąpieli piaskowych.

Bezpieczeństwo wybiegów jest kluczowe, zwłaszcza gdy w okolicy występują lisy, kuny, jastrzębie czy psy. Ogrodzenie powinno być wystarczająco wysokie, najlepiej o drobnych oczkach, a fragment siatki można wkopać w ziemię, by utrudnić podkopy. Welsummery nie należą do ras słynących z bardzo intensywnego latania, jednak lekkie osobniki potrafią przefrunąć niskie płotki. W razie potrzeby można stosować nieznaczne przycinanie lotek, lecz zwykle wystarczy odpowiednia wysokość ogrodzenia oraz stworzenie ptakom atrakcyjnego środowiska wewnątrz wybiegu.

Żywienie Welsummerów opiera się na zbilansowanych mieszankach paszowych lub komponowaniu własnych racji żywieniowych zbożowych, uzupełnianych białkiem roślinnym i zwierzęcym, minerałami oraz witaminami. Mieszanki przeznaczone dla kur nieśnych powinny zawierać odpowiedni poziom wapnia, niezbędnego do budowy skorupy jaj. W przypadku tej rasy warto zwracać uwagę na jakość paszy, ponieważ niedobory żywieniowe mogą wpływać nie tylko na obniżenie nieśności, ale również na pogorszenie jakości skorupy, w tym jej wytrzymałości i barwy.

Welsummery chętnie korzystają z zielonek, warzyw i resztek kuchennych pochodzenia roślinnego, podawanych z umiarem i w formie świeżej. Dostęp do runi pastwiskowej, trawników i ogrodów pozwala im uzupełniać dietę w naturalny sposób, co korzystnie wpływa na ich zdrowie i kondycję. W okresie zimowym, gdy dostęp do zielonek jest ograniczony, warto uzupełniać dietę suszonymi ziołami, warzywami okopowymi oraz mieszankami witaminowo-mineralnymi.

Rozród Welsummerów w warunkach amatorskich opiera się najczęściej na naturalnym kryciu kogut–kury, przy zachowaniu odpowiedniej proporcji płci (zwykle 1 kogut na 8–12 kur). Aby utrzymać dobre cechy rasy, istotna jest selekcja ptaków pod względem typu budowy, jakości upierzenia, barwy skorupy jaj oraz zdrowotności. Hodowcy zainteresowani poprawą intensywności zabarwienia skorupy dobierają do rozrodu przede wszystkim kury znoszące najciemniejsze jaja oraz koguty pochodzące z takich linii.

Wylęg piskląt może odbywać się zarówno metodą naturalną (pod kwoką), jak i sztucznie, w inkubatorach. Pisklęta Welsummerów są zazwyczaj dobrze zbudowane, żywotne i dość szybko rosną, o ile zapewni się im odpowiednie warunki cieplne i higieniczne. Od pierwszych dni życia wymagają bogatej w białko diety, dopasowanej do wieku, oraz stałego dostępu do czystej, świeżej wody. Stopniowe przyzwyczajanie młodych ptaków do wybiegu i zróżnicowanego otoczenia sprzyja rozwojowi ich naturalnych zachowań i zwiększa odporność.

Ciekawostką związaną z tą rasą jest fakt, że Welsummery bywają wykorzystywane jako rasa wzorcowa do porównań barwy skorupy jaj w badaniach naukowych nad pigmentacją. Ich ciemnobrązowe jaja stanowią punkt odniesienia dla innych ras, a także dla linii hodowlanych, które w procesach krzyżowania przejmują część cech barwnych. W niektórych krajach hodowcy specjalizują się w utrzymywaniu linii Welsummerów o szczególnie ciemnej skorupie, zbliżonej intensywnością do jaj wybranych ras azjatyckich, choć odcień pozostaje nieco inny, bardziej czekoladowy niż kasztanowy.

Rasa ta doczekała się także licznych opisów w literaturze hobbystycznej i poradnikach dla małych hodowców. Welsummer bywa tam przedstawiany jako przykład kury łączącej walory estetyczne z użytkowymi – ptaka, który pięknie wygląda na wybiegu, a jednocześnie produkuje atrakcyjne, wyraziste jaja. W krajach anglojęzycznych często podkreśla się jego przydatność do tzw. chów ekologiczny oraz systemu wolnowybiegowego, gdzie może samodzielnie wyszukiwać część pożywienia, przyczyniając się przy okazji do ograniczenia populacji szkodliwych owadów.

Innym interesującym aspektem jest rola Welsummerów w programach edukacyjnych i projektach ogrodów społecznych. Dzięki spokojnemu usposobieniu i ciekawemu wyglądowi rasa ta idealnie nadaje się do prezentowania dzieciom oraz osobom dopiero rozpoczynającym przygodę z obserwacją ptaków gospodarskich. Kolorowe koguty przyciągają wzrok, a ciemne jaja wzbudzają zainteresowanie i zachęcają do zadawania pytań o różnorodność ras, znaczenie hodowli oraz biologiczne podstawy barwienia skorupy.

W kontekście ochrony bioróżnorodności i zachowania tradycyjnych ras zwierząt gospodarskich, Welsummer stanowi cenny element dziedzictwa hodowlanego. Jego historia, związana z holenderską wsią Welsum i pracą pokoleń hodowców, przypomina o tym, jak ważne jest utrzymywanie zróżnicowanych genetycznie populacji drobiu. W świecie zdominowanym przez intensywne linie produkcyjne, wyspecjalizowane w jednym kierunku użytkowym, takie rasy jak Welsummer oferują nie tylko różnorodność genetyczną, ale także kulturową i estetyczną.

Dla współczesnego hodowcy, zwłaszcza prowadzącego niewielkie gospodarstwo lub przydomowy ogród, Welsummer może być atrakcyjną alternatywą wobec masowych mieszańców. Otrzymuje on ptaka względnie samodzielnego, dobrze adaptującego się do środowiska, o charakterystycznych, pięknych jajach i przyjemnym, zrównoważonym temperamencie. Z tego względu rasa ta prawdopodobnie nadal będzie zyskiwać na popularności, przede wszystkim w środowisku osób poszukujących jakości, autentyczności i trwałej wartości użytkowej w hodowli drobiu.