Stonka ziemniaczana to jeden z najlepiej znanych i najbardziej uciążliwych szkodników roślin uprawnych w Polsce. Od dziesięcioleci budzi niepokój rolników i działkowców, ponieważ potrafi w krótkim czasie zniszczyć całe plantacje ziemniaków, ale także innych roślin psiankowatych, takich jak pomidory czy bakłażany. Jej ogromna żarłoczność, wysoka płodność i zdolność do szybkiego uodparniania się na środki chemiczne sprawiają, że skuteczne zwalczanie stonki wymaga dobrego rozpoznania jej biologii, cyklu rozwojowego oraz znajomości metod ochrony – zarówno konwencjonalnych, jak i ekologicznych. Zrozumienie, jak wygląda ten owad, jakie są jego zwyczaje oraz w jaki sposób się rozprzestrzenia, pomaga ograniczyć szkody i zaplanować efektywną strategię ochrony upraw.

Charakterystyka i wygląd stonki ziemniaczanej

Stonka ziemniaczana (Leptinotarsa decemlineata) należy do rodziny stonkowatych (Chrysomelidae). Jest owadem o charakterystycznym wyglądzie, dzięki czemu łatwo ją rozpoznać nawet przez osoby, które nie mają dużego doświadczenia w rozpoznawaniu szkodników. Wyróżnia ją przede wszystkim owalne, wypukłe ciało oraz kontrastowe ubarwienie pokryw skrzydeł.

Dorosły owad osiąga zazwyczaj od 8 do 12 mm długości. Jego ciało jest stosunkowo szerokie, mocno zaokrąglone, od spodu żółtawe aż do pomarańczowego. Pokrywy skrzydeł są żółte lub kremowe z pięcioma czarnymi paskami na każdej z nich, co daje razem dziesięć wyraźnych pasów – ta cecha jest jedną z najłatwiejszych do zauważenia. Głowa i przedplecze przybierają barwę żółtą z czarnymi plamkami; na głowie widoczne są czułki, złożone z kilku członów, które owad wykorzystuje do orientacji w otoczeniu i znajdowania pokarmu.

Oprócz osobników dorosłych, w uprawach spotykamy również jaja i larwy stonki. Jaja mają kształt owalny, barwę żółtą lub pomarańczową i składane są w złożach po kilkanaście do nawet kilkudziesięciu sztuk, głównie na spodniej stronie liści ziemniaka. To ważne z punktu widzenia ochrony roślin – poprzez dokładne oglądanie liści, można szybko wychwycić obecność szkodnika, zanim masowo wylęgną się larwy.

Larwy stonki są bardzo charakterystyczne: mają miękkie, wypukłe ciało barwy początkowo ciemnopomarańczowej lub czerwonawej, które wraz z rozwojem może przechodzić w odcień ceglasty lub żółtawy. Boki ciała zdobią rzędy czarnych plamek. Głowa larw jest ciemna, podobnie jak końcówki odnóży. Odruchowo mogą kojarzyć się z małymi gąsienicami, jednak ze względu na budowę ciała i sposób poruszania się są stosunkowo łatwe do odróżnienia.

Cały rozwój larwalny dzieli się na kilka stadiów, zwanych instarami. W każdym kolejnym stadium larwa jest większa i bardziej żarłoczna. To właśnie larwy wraz z osobnikami dorosłymi odpowiadają za większość szkód w uprawach ziemniaka.

Osobnym etapem w życiu stonki jest stadium poczwarki, które na ogół rozwija się w glebie. Po zakończeniu żerowania larwy schodzą do ziemi, zagrzebują się na kilka centymetrów i przepoczwarzają. Po pewnym czasie, w zależności od warunków pogodowych, z poczwarki wychodzi dorosły owad, który może jeszcze w tym samym sezonie złożyć jaja lub przygotować się do zimowania.

Biologia, cykl rozwojowy i warunki sprzyjające występowaniu

Zrozumienie cyklu rozwojowego stonki ziemniaczanej ma kluczowe znaczenie dla skutecznego planowania zabiegów ochronnych. W Polsce stonka jest gatunkiem dobrze zadomowionym, a jej rozwój uzależniony jest w dużej mierze od temperatury oraz dostępności roślin żywicielskich, przede wszystkim ziemniaków.

Stonka zimuje zazwyczaj jako owad dorosły w glebie, na głębokości od kilku do kilkunastu centymetrów. Często wybiera do tego celu skraje pól, nieużytki, miejsca po dawnych plantacjach ziemniaka, a nawet pobocza dróg i miedze. Gdy temperatura gleby i powietrza wzrasta wiosną, zwykle w drugiej połowie kwietnia lub na początku maja, chrząszcze budzą się z diapauzy i rozpoczynają wychodzenie na powierzchnię. Początkowo mogą żerować na chwastach z rodziny psiankowatych, jeśli ziemniaki nie są jeszcze dostępne, ale najczęściej szybko przemieszczają się na młode plantacje ziemniaka.

Dorosłe owady odżywiają się przede wszystkim liśćmi i młodymi pędami. Po okresie intensywnego żerowania samice przystępują do składania jaj. W sprzyjających warunkach pogodowych jedna samica może złożyć nawet kilkaset jaj, rozłożonych na wiele złoży. To właśnie bardzo duża płodność jest jednym z głównych czynników odpowiedzialnych za szybkie masowe pojawy tego szkodnika.

W cieplejszych rejonach i w ciepłych latach stonka ziemniaczana może wydać dwa, a lokalnie nawet trzy pokolenia w ciągu sezonu wegetacyjnego. Pierwsze pokolenie zwykle rozwija się od wiosny do przełomu czerwca i lipca, natomiast drugie pokolenie pojawia się latem, a jego rozwój może trwać do wczesnej jesieni. Im cieplejsze lato, tym intensywniejsza i szybsza jest reprodukcja, co prowadzi do szczególnie silnych gradacji.

Larwy wylęgające się z jaj przechodzą kolejne stadia rozwojowe w ciągu kilku tygodni. Intensywnie żerują na blaszkach liściowych, stopniowo powiększając zniszczenia na roślinach. Po zakończeniu rozwoju larwalnego, schodzą do gleby, gdzie następuje przepoczwarczenie. Z kolei świeżo wylęgłe chrząszcze mogą jeszcze w tym samym sezonie przystąpić do składania jaj lub, jeśli jest już późno, przygotowują się do zimowania.

Cykl życiowy stonki jest silnie uzależniony od temperatury. Ciepła i sucha pogoda sprzyja dynamicznemu rozwojowi populacji, natomiast chłodne i wilgotne warunki mogą ograniczać jej liczebność. Niemniej nawet niekorzystne warunki pogodowe rzadko powodują całkowitą eliminację szkodnika, dlatego coroczna ochrona plantacji jest koniecznością.

Warto również podkreślić, że stonka ziemniaczana cechuje się bardzo dobrą zdolnością do rozprzestrzeniania. Dorosłe osobniki potrafią aktywnie latać na znaczne odległości, co oznacza, że nawet jeśli na jednym polu prowadzona jest intensywna ochrona, stonka może napłynąć z sąsiednich upraw lub nieużytkowanych terenów, na których występują rośliny żywicielskie. Z tego względu konieczna jest współpraca między właścicielami pól sąsiadujących oraz systematyczne monitorowanie występowania szkodnika.

Szkody wyrządzane przez stonkę ziemniaczaną

Szkody powodowane przez stonkę ziemniaczaną dotyczą przede wszystkim upraw ziemniaka, ale nie ograniczają się wyłącznie do tej rośliny. Owad ten atakuje też inne psiankowate, takie jak pomidor, bakłażan czy niektóre rośliny ozdobne z tej rodziny. Mimo to w praktyce największe znaczenie gospodarcze ma jego szkodliwość w plantacjach ziemniaka.

Chrząszcze dorosłe i larwy żerują na nadziemnych częściach roślin – głównie liściach, rzadziej kwiatach i młodych pędach. Ich aparat gębowy typu gryzącego pozwala skutecznie odcinać fragmenty tkanek roślinnych. W początkowej fazie żerowania na liściach widoczne są nieregularne wygryzienia, stopniowo przechodzące w coraz większe ubytki. Gdy populacja szkodnika jest liczna, dochodzi do całkowitego ogołocenia roślin z liści, co określa się jako gołożery.

Uszkodzenia liści zmniejszają powierzchnię asymilacyjną roślin, co bezpośrednio przekłada się na obniżenie wydajności fotosyntezy. W rezultacie bulwy ziemniaka są mniejsze, ich liczba na krzaku spada, a plon całkowity może obniżyć się nawet o kilkadziesiąt procent. W skrajnych przypadkach, szczególnie przy wczesnych i silnych gradacjach stonki, roślina może nie wytworzyć wartościowego plonu w ogóle.

Najbardziej niebezpieczne są masowe pojawy larw, które potrafią w krótkim czasie zniszczyć dużą część naci ziemniaka. Wrażliwe są zwłaszcza młode rośliny, u których strata liści we wczesnej fazie rozwoju istotnie ogranicza zdolność budowania plonu. Jednak również w późniejszym okresie wegetacji, gdy bulwy intensywnie rosną, silne uszkodzenia naci obniżają jakość i wielkość plonu handlowego.

Pośrednim skutkiem uszkodzeń jest także większa podatność roślin na stresy środowiskowe oraz choroby. Pozbawione liści krzewy gorzej znoszą suszę, a uszkodzone tkanki mogą stanowić wrota infekcji dla patogenów, co dodatkowo potęguje straty. W doświadczeniach polowych stwierdzono, że nawet umiarkowane żerowanie stonki, jeśli jest długotrwałe, może powodować istotne ekonomicznie obniżki plonów.

W gospodarstwach ekologicznych, gdzie dostęp do syntetycznych środków ochrony jest ograniczony, szkody od stonki są niekiedy jeszcze wyższe, jeśli nie stosuje się żadnych metod prewencji i zwalczania. Z kolei w uprawach towarowych intensywne nakłady na chemiczną ochronę niosą za sobą wzrost kosztów produkcji i ryzyko selekcji populacji stonki odpornych na stosowane substancje czynne.

Występowanie i rozprzestrzenianie się stonki ziemniaczanej

Stonka ziemniaczana pochodzi pierwotnie z Ameryki Północnej, gdzie jej naturalnym środowiskiem były tereny porośnięte dziko rosnącymi gatunkami z rodziny psiankowatych. Wraz z rozwojem uprawy ziemniaka i rozszerzaniem się zasięgu tej rośliny, szkodnik stopniowo przystosował się do nowego, obfitego źródła pokarmu i zaczął migrować na coraz większe obszary.

Do Europy stonka ziemniaczana dotarła w XIX i XX wieku, a jej masowe pojawy obserwowano szczególnie w okresach wojen i powojennego chaosu, kiedy kontrola fitosanitarna i monitoring występowania szkodników były utrudnione. W Polsce zaczęła być notowana masowo w połowie XX wieku, szybko stając się jednym z najważniejszych szkodników ziemniaka.

Obecnie stonka ziemniaczana występuje na znacznej części Europy, w tym w Polsce, a także w Azji i na kolejnych obszarach dawnego zasięgu naturalnego i wtórnego zasiedlenia. W naszym kraju można ją spotkać niemal na całym terytorium, szczególnie tam, gdzie intensywnie uprawia się ziemniaki. Jej populacja w poszczególnych latach może się istotnie różnić, w zależności od przebiegu pogody, struktury zasiewów, sposobu uprawy roli czy stosowania środków ochrony roślin.

Duże znaczenie w rozprzestrzenianiu się stonki ma zdolność do aktywnego lotu. Dorosłe osobniki potrafią pokonywać odległości nawet kilkunastu kilometrów, a w sprzyjających warunkach wietrznych owady mogą być dodatkowo unoszone z prądami powietrza. To sprawia, że szkodnik jest trudny do całkowitego powstrzymania, a lokalne ogniska mogą szybko prowadzić do zasiedlenia nowych pól.

Oprócz naturalnej migracji, stonka może być przenoszona również pasywnie, np. wraz z materiałem roślinnym, glebą przyczepioną do maszyn, skrzynek, a nawet na ubraniach i obuwiu ludzi pracujących na polu. Z tego względu duże znaczenie ma tutaj zachowanie higieny fitosanitarnej i dobre praktyki rolnicze, w tym czyszczenie sprzętu oraz ostrożność przy przewożeniu sadzeniaków i plonu.

Metody zwalczania stonki ziemniaczanej – podejście integrowane

Zwalczanie stonki ziemniaczanej wymaga wielotorowego działania. Pojedyncza metoda, np. samo stosowanie insektycydów, z czasem przestaje być skuteczna ze względu na rozwój odporności w populacjach szkodnika. Dlatego coraz większą rolę odgrywa integrowana ochrona roślin, łącząca metody agrotechniczne, mechaniczne, biologiczne i chemiczne w taki sposób, aby minimalizować szkody, a jednocześnie ograniczać negatywny wpływ zabiegów na środowisko.

Metody agrotechniczne

Do podstawowych metod agrotechnicznych należy stosowanie odpowiedniego płodozmianu. Choć w wielu gospodarstwach ziemniak jest uprawiany relatywnie często, zaleca się, aby nie sadzić go co roku na tym samym miejscu. Przerwy w uprawie utrudniają szkodnikowi odszukanie pokarmu i zmniejszają presję populacji na danym polu.

Znaczenie ma również odpowiedni termin sadzenia. Wczesne lub opóźnione terminy mogą w niektórych sytuacjach pozwolić roślinom częściowo „uciec” przed największą falą żerowania. Rośliny lepiej odżywione, prawidłowo nawożone i utrzymywane w dobrej kondycji są też bardziej odporne na uszkodzenia i lepiej regenerują aparat asymilacyjny po częściowym ogołoceniu.

Uprawa odmian cechujących się silniejszym wzrostem naci, bardziej zwartą strukturą krzewu czy lepszą zdolnością regeneracji może przyczyniać się do mniejszej wrażliwości na żerowanie owadów. Istnieją także programy hodowlane ukierunkowane na zwiększenie tolerancji na stonkę oraz choroby, co w przyszłości może dostarczyć odmian o podwyższonej odporności.

Metody mechaniczne i fizyczne

W mniejszych gospodarstwach, przydomowych ogródkach czy na działkach jednym z najbardziej dostępnych sposobów zwalczania stonki jest ręczne zbieranie chrząszczy, larw oraz złoży jaj z liści. Choć jest to metoda pracochłonna, przy niewielkich powierzchniach upraw może skutecznie ograniczyć liczebność szkodnika bez konieczności sięgania po chemiczne środki ochrony.

Jaja można zgniatać bezpośrednio na spodniej stronie liści lub odrywać fragmenty blaszki liściowej zawierającej złoża i wynosić je poza pole. Chrząszcze i larwy najlepiej strząsać do pojemników z wodą i dodatkiem detergentu lub innego środka uniemożliwiającego im wydostanie się na zewnątrz. Zabieg należy powtarzać regularnie, szczególnie w okresie masowego wylęgania się larw.

W niektórych przypadkach stosuje się też bariery mechaniczne, takie jak siatki lub agrowłókniny, szczególnie w uprawie wczesnych ziemniaków czy roślin psiankowatych w małych ogrodach. Takie okrycia mogą utrudniać nalot dorosłych chrząszczy na rośliny. Trzeba jednak zadbać o odpowiednie mocowanie materiału, aby nie został uszkodzony przez wiatr i by pozostawał szczelny.

Ochrona biologiczna

Biologiczne metody zwalczania stonki ziemniaczanej opierają się na wykorzystaniu organizmów pożytecznych, takich jak drapieżcy, pasożyty czy patogeny owadów. W praktyce najczęściej stosuje się preparaty zawierające bakterie Bacillus thuringiensis (szczególnie podgatunki skuteczne wobec chrząszczy i ich larw). Po spożyciu preparatu przez larwy dochodzi do zaburzeń w układzie pokarmowym i w konsekwencji do ich śmierci.

W środowisku naturalnym stonka ma wielu wrogów. Są to m.in. biegaczowate, pająki, biedronki, a także niektóre gatunki ptaków. Wspieranie obecności organizmów pożytecznych poprzez pozostawianie pasów miedz, zadrzewień śródpolnych i różnorodność krajobrazu rolnego przyczynia się do naturalnego ograniczania populacji szkodnika. Im bardziej zróżnicowany ekosystem, tym większa szansa na to, że liczebność stonki pozostanie na poziomie nie powodującym katastrofalnych szkód.

Na rynku pojawiają się także preparaty oparte na entomopatogenicznych nicieniach lub grzybach, które infekują larwy i poczwarki. Ich skuteczność zależy od warunków wilgotnościowych i temperatury, a także od właściwej aplikacji, ale stanowią cenne uzupełnienie strategii zrównoważonej ochrony.

Metody chemiczne

W intensywnej produkcji towarowej ziemniaka nadal ważną rolę odgrywają insektycydy. Ich stosowanie powinno jednak być przemyślane i oparte na monitoringu pól. Nie zaleca się profilaktycznych, rutynowych oprysków bez wcześniejszej oceny liczebności szkodnika, ponieważ prowadzi to do narastania problemu odporności oraz negatywnie wpływa na bioróżnorodność.

Podstawą jest dobór substancji czynnych o różnym mechanizmie działania i ich rotacja w kolejnych sezonach. W celu ograniczenia odporności nie powinno się wielokrotnie stosować tej samej substancji ani grupy chemicznej. Zabiegi należy wykonywać w terminie maksymalnie wrażliwym dla szkodnika, czyli najczęściej w okresie masowego pojawu młodych larw. Ważne jest również przestrzeganie dawek zalecanych na etykietach środków i dostosowanie ilości cieczy roboczej do gęstości łanu i wielkości roślin.

Nowoczesna ochrona chemiczna stara się ograniczyć wpływ na organizmy niebędące celem zabiegu, dlatego coraz większą popularność zyskują preparaty o selektywnym działaniu oraz technologie umożliwiające precyzyjny oprysk, np. przy użyciu dysz ograniczających znoszenie cieczy. Celem jest zachowanie równowagi między ochroną plonu a troską o środowisko i zdrowie konsumentów.

Zwalczanie stonki ziemniaczanej w uprawach ekologicznych

Uprawy ekologiczne stawiają na metody ochrony, które nie wykorzystują syntetycznych środków chemicznych. Oznacza to konieczność większej uwagi, systematycznej lustracji pól oraz łączenia wielu strategii ograniczających liczebność stonki. Mimo że wyzwanie jest duże, przy dobrej organizacji i odpowiednim planowaniu można utrzymać szkodnika na poziomie nie powodującym nadmiernych strat.

W gospodarstwach ekologicznych szczególnie istotne są działania profilaktyczne. Obejmują one m.in. stosowanie przemyślanego płodozmianu, wybór stanowisk oddalonych od zeszłorocznych plantacji ziemniaka, dbanie o zdrowotność gleby oraz optymalne zaopatrzenie roślin w składniki pokarmowe. Rośliny silne i dobrze odżywione lepiej znoszą żerowanie owadów i są bardziej zdolne do regeneracji.

Dodatkowym sposobem jest sadzenie roślin odstraszających lub mniej atrakcyjnych dla stonki w pobliżu upraw ziemniaka. W praktyce wykorzystuje się czasem pasy roślin o intensywnym zapachu, jak np. nagietek, rumianek czy niektóre zioła. Choć skuteczność takich metod bywa zmienna, mogą one działać wspomagająco, utrudniając szybkie zasiedlenie łanu przez owady.

W ekologicznej ochronie roślin dużą rolę odgrywa ręczne usuwanie szkodnika. Systematyczne przeglądanie roślin i zbieranie chrząszczy, larw i jaj, szczególnie w pierwszych tygodniach nalotu, pozwala znacznie obniżyć liczebność populacji. W małych gospodarstwach rodzinnych, gdzie powierzchnia upraw nie jest zbyt duża, taka metoda może okazać się wystarczająco skuteczna.

Dopuszczalne w rolnictwie ekologicznym są także niektóre preparaty biologiczne. Szczególnie popularne są środki zawierające Bacillus thuringiensis, które działają wybiórczo na larwy stonki i innych wybranych owadów, nie powodując znacznej szkody wśród organizmów pożytecznych. Ich stosowanie wymaga jednak dokładnego przestrzegania zaleceń producenta – preparaty te są wrażliwe na promieniowanie słoneczne oraz temperaturę, a skuteczność zależy od terminu aplikacji, fazy rozwojowej larw i warunków pogodowych.

Warto też wspierać naturalnych wrogów stonki poprzez tworzenie przyjaznych siedlisk – zadrzewień, pasów kwietnych, miedz oraz ograniczonej intensywności zabiegów uprawowych, które zachowują strukturę gleb i schronienia dla pożytecznych owadów oraz drobnych kręgowców. Im bogatsza sieć troficzna w agroekosystemie, tym lepiej regulowane są populacje szkodników.

Praktyczne wskazówki monitorowania i ograniczania populacji

Skuteczna ochrona przed stonką ziemniaczaną zaczyna się od regularnego monitoringu. Systematyczne lustrowanie pól pozwala wcześnie wykryć pojawienie się szkodnika i zareagować zanim liczebność larw będzie na tyle duża, że doprowadzi do poważnych szkód. W praktyce monitoring polega na przechodzeniu przez plantację w określonych odstępach i oglądaniu losowo wybranych roślin w rzędach.

Podczas lustracji należy zwracać uwagę na obecność dorosłych chrząszczy, złoży jaj na spodniej stronie liści oraz pierwszych larw. Warto też obserwować intensywność uszkodzeń – jeśli tylko pojedyncze liście noszą ślady żerowania, można jeszcze odroczyć decyzję o zabiegu i wykonać kolejne lustracje w krótkich odstępach czasu. Jeżeli jednak liczba roślin z uszkodzeniami gwałtownie rośnie, a na liściach pojawia się dużo złoży jaj, to sygnał, że trzeba przygotować się do działań interwencyjnych.

W wielu krajach opracowano progi szkodliwości, czyli wartości, przy których opłaca się ekonomicznie prowadzić zabiegi. Choć w praktyce rolniczej często podejmuje się decyzje na podstawie doświadczenia i indywidualnej oceny stanu łanu, warto kierować się zasadą, że zabieg chemiczny powinien być ostatecznością po wykorzystaniu innych możliwości ograniczenia populacji.

W małych uprawach, szczególnie w ogródkach działkowych, bardzo dobre efekty daje połączenie kilku prostych technik: ręcznego zbierania owadów, stosowania okryć z agrowłókniny, wysiewu roślin towarzyszących oraz ewentualnego użycia preparatów biologicznych dopuszczonych w ogrodnictwie amatorskim. Takie podejście pomaga utrzymać populację stonki na niskim poziomie, bez nadmiernej zależności od środków chemicznych.

Odporność stonki na insektycydy i znaczenie strategii ochrony

Jednym z najpoważniejszych problemów związanych ze zwalczaniem stonki ziemniaczanej jest jej zdolność do szybkiego rozwijania odporności na insektycydy. W wielu regionach świata udokumentowano przypadki populacji odpornych na liczne substancje aktywne z różnych grup chemicznych. Powoduje to gwałtowne obniżenie skuteczności zabiegów i wymaga poszukiwania alternatywnych rozwiązań.

Mechanizm powstawania odporności polega na selekcji osobników, które przypadkowo mają cechy umożliwiające im przeżycie kontaktu z pestycydem. Jeśli dany środek jest stosowany zbyt często, w zbyt wysokich dawkach lub bez rotacji z innymi, odporne osobniki zyskują przewagę i ich udział w populacji rośnie. Z czasem może dojść do sytuacji, w której standardowe dawki insektycydu przestają działać.

Dlatego tak ważne jest wdrażanie zasad racjonalnego stosowania środków ochrony roślin. Obejmuje to m.in. ograniczenie liczby zabiegów do niezbędnego minimum, rotację substancji czynnych o różnych mechanizmach działania, unikanie dawek subletalnych, które mogłyby sprzyjać selekcji odpornych osobników, oraz integrowanie zabiegów chemicznych z działaniami agrotechnicznymi i biologicznymi.

W perspektywie długoterminowej kluczowe znaczenie ma także rozwój nowych narzędzi ochrony, w tym bardziej precyzyjnych metod monitoringu, modeli prognozujących pojaw szkodnika oraz rozwiązań biotechnologicznych. Celem jest stworzenie takiego systemu, w którym populacje stonki są utrzymywane na poziomie akceptowalnym z ekonomicznego punktu widzenia, bez konieczności ciągłego zwiększania dawek i częstotliwości oprysków.

Ciekawostki i dodatkowe informacje o stonce ziemniaczanej

Stonka ziemniaczana, mimo swojego statusu groźnego szkodnika, jest również obiektem wielu badań naukowych i interesujących obserwacji. Jedną z jej szczególnych cech jest wysoka adaptacyjność do zmieniających się warunków środowiskowych. Owady te potrafią dostosowywać swój cykl rozwojowy do przebiegu pogody, a także zmieniać preferencje żerowiska, gdy tradycyjne rośliny żywicielskie są trudniej dostępne.

W historii rolnictwa stonka ziemniaczana była wielokrotnie przywoływana jako symbol zagrożeń fitosanitarnych i potrzeby współpracy międzynarodowej. Jej migracje na długie dystanse oraz zdolność do zasilania nowych ognisk szkodliwości stały się impulsem do tworzenia systemów wymiany informacji o pojawach szkodników między państwami. W wielu krajach prowadzi się monitoring populacji i regularnie publikuje komunikaty ostrzegające rolników o spodziewanych nalotach.

Ciekawym zjawiskiem jest również zróżnicowanie aktywności stonki w ciągu doby. Najintensywniejsze żerowanie larw obserwuje się często w godzinach porannych i popołudniowych, gdy temperatury są umiarkowane, a rośliny mniej narażone na wysychanie. W upalne południa część owadów może ograniczać aktywność, chroniąc się przed przegrzaniem w głębszych warstwach rośliny lub w zacienionych miejscach między liśćmi.

Z punktu widzenia ekologii stonka jest częścią większego systemu przyrodniczego. Nawet tak uciążliwy szkodnik pełni pewną rolę w łańcuchu pokarmowym, stając się pożywieniem dla licznych drapieżców i pasożytów. Wysiłki człowieka zmierzają jednak do utrzymania jej liczebności na takim poziomie, aby nie zagrażała bezpieczeństwu produkcji żywności, jednocześnie nie niszcząc nadmiernie innych elementów ekosystemu.

W wielu regionach świata prowadzi się obecnie intensywne badania nad stosowaniem nowoczesnych technologii w zwalczaniu stonki. Rozważane są m.in. systemy precyzyjnego rolnictwa, wykorzystanie dronów do monitoringu i punktowego oprysku, a także narzędzia oparte na analizie obrazu, które automatycznie wykrywają obecność owadów na roślinach. Takie rozwiązania mogą w przyszłości ograniczyć ilość zużywanych środków ochrony, kierując je tylko tam, gdzie rzeczywiście są potrzebne.

Wiedza o biologii, zachowaniu i sposobach ochrony przed stonką ziemniaczaną stale się rozwija. Zrozumienie złożonych relacji między szkodnikiem, rośliną uprawną, klimatem a praktykami rolniczymi jest kluczem do opracowania zrównoważonych strategii ochrony, które pozwolą skutecznie chronić plon ziemniaka i innych roślin psiankowatych, minimalizując jednocześnie wpływ na środowisko przyrodnicze.