Rasa owiec wrzosówka to jeden z najbardziej charakterystycznych i jednocześnie niedocenianych skarbów polskiej hodowli zwierząt. Przez stulecia kształtowała się w trudnych warunkach klimatycznych i glebowych, stając się symbolem odporności, samodzielności i perfekcyjnego przystosowania do ubogich siedlisk. Dziś wrzosówka zyskuje na znaczeniu nie tylko jako zwierzę gospodarskie, ale również jako ważny element ochrony przyrody, zachowania bioróżnorodności oraz kulturowego dziedzictwa polskiej wsi. Jej obecność na wrzosowiskach, torfowiskach i dawnych pastwiskach przyczynia się do utrzymywania cennych, półnaturalnych ekosystemów, które bez wypasu szybko zarosłyby krzewami i drzewami. Warto przyjrzeć się bliżej tej niezwykłej rasie, jej historii, cechom użytkowym, biologii i roli w nowoczesnym rolnictwie oraz ochronie krajobrazu.

Pochodzenie i historia rasy wrzosówka

Wrzosówka wywodzi się z grupy tzw. owiec nizinnych, zwanych często starymi rasami prymitywnymi. Uważana jest za jedną z najstarszych rodzimych ras owiec w Polsce, a jej korzenie sięgają okresu, gdy ekstensywny wypas na rozległych nieużytkach był podstawą utrzymania wielu społeczności wiejskich. To właśnie wtedy ukształtowała się populacja owiec, które potrafiły przeżyć na bardzo ubogiej paszy, radzić sobie z chłodem i wilgocią, a jednocześnie rozmnażać się w sposób wystarczający, by zapewnić ciągłość stada.

Najsilniejsze związki historyczne wrzosówka ma z terenami północno‑zachodniej i środkowej Polski – zwłaszcza z Pomorzem, Wielkopolską, Kujawami oraz niektórymi obszarami Dolnego Śląska. Dawniej spotykano ją na rozległych wrzosowiskach, łąkach i nieużytkach, które trudno było zagospodarować pod intensywne rolnictwo. To właśnie tam jej drobna sylwetka, lekkość i znakomita umiejętność wykorzystania skąpej roślinności dawały jej przewagę nad bardziej wymagającymi rasami.

Wraz z rozwojem rolnictwa towarowego i pojawieniem się ras owiec wysokomlecznych lub typowo mięsnych, wrzosówka zaczęła tracić na znaczeniu gospodarczo. W wielu regionach stopniowo wypierano ją przez rasy o większej masie ciała i szybszych przyrostach. W okresie powojennym proces ten uległ przyspieszeniu, a liczebność stad wrzosówki dramatycznie spadła. W niektórych latach istniało realne zagrożenie, że rasa ta zniknie niemal całkowicie z krajobrazu wiejskiego.

Dopiero rozwój ruchu ochrony zasobów genetycznych zwierząt gospodarskich oraz rosnąca świadomość przyrodnicza sprawiły, że wrzosówka została ponownie dostrzeżona. Zaczęto doceniać jej unikatowe cechy, genetyczną różnorodność oraz ogromne znaczenie dla utrzymania specyficznych typów siedlisk. Podjęto programy ochronne oraz selekcyjne, mające na celu zachowanie czystości rasy i odbudowę liczebności populacji. Dzięki tym działaniom wrzosówka została oficjalnie uznana za rasę zachowawczą, objętą specjalnymi programami wsparcia dla hodowców.

Charakterystyka rasowa i wygląd zewnętrzny

Wrzosówka jest owcą typowo prymitywną, o niedużych rozmiarach i stosunkowo lekkiej budowie ciała. Dorosłe maciorki ważą zwykle około 30–40 kg, tryki 40–50 kg, choć w bardzo dobrych warunkach żywieniowych masa może być nieco wyższa. W porównaniu z rasami mięsnymi czy wysokoprodukcyjnymi rasami wełnistymi, zwierzęta te wydają się delikatniejsze, ale ich pozorna kruchość kryje w sobie znaczną odporność i siłę przystosowawczą.

Cechą najbardziej rzucającą się w oczy jest umaszczenie. U większości osobników dominują odcienie szarości i brązu, dające wrażenie „przykurzonego”, lekko wrzosowego koloru, od którego wzięła się nazwa rasy. Głowa i kończyny są często ciemniejsze, nierzadko niemal czarne, co kontrastuje z jaśniejszym tułowiem. Taka barwa okrywy włosowej ma znaczenie kamuflażowe – na wrzosowiskach, wrzosowiskowo‑leśnych mozaikach i torfowiskach zwierzęta są dzięki temu słabiej widoczne dla drapieżników.

Wełna wrzosówki jest raczej szorstka, mieszana, z dużym udziałem włosów rdzeniowych i pośrednich. Nie należy do gatunków owiec o wysokiej jakości runa tekstylnego, co w przeszłości bywało powodem do jej marginalizowania. Jednak z punktu widzenia ekologii i tradycyjnego rzemiosła ta właśnie „surowa” wełna ma wiele zalet – jest wytrzymała, sprężysta i dobrze sprawdza się w wyrobach takich jak koce, chodniki, tradycyjne płaszcze pasterskie czy elementy odzieży roboczej.

Głowa wrzosówki jest stosunkowo wąska, z prostym lub lekko garbonosym profilem. Uszy średniej długości, zwykle ustawione poziomo lub nieznacznie ukośnie. U wielu tryków występują wyraźnie rozwinięte, spiralnie skręcone rogi, co dodatkowo podkreśla ich pierwotny, dziki wygląd. Maciorki mogą być zarówno bezrogie, jak i rogate, choć rogate samice spotyka się rzadziej.

Budowa kończyn jest harmonijna, nogi są stosunkowo długie jak na tak małą masę ciała. Daje to wrzosówkom dużą mobilność i zwinność w trudnym terenie. Kopyta są mocne, odporne na wilgoć i gnicie, co jest bardzo istotne przy użytkowaniu na podmokłych łąkach, torfowiskach czy bagiennych nieużytkach. Stosunkowo wąska klatka piersiowa i brak masywności sprawiają, że zwierzęta te nie są predysponowane do intensywnego tuczu, lecz nadal znakomicie znoszą bardziej surowe warunki bytowania.

Cechy użytkowe i przystosowanie do warunków środowiskowych

Najważniejszą cechą użytkową wrzosówki nie jest ani wydajność mleczna, ani rekordowe przyrosty masy ciała, lecz niezwykła żarłoczność rozumiana jako umiejętność wykorzystania bardzo ubogiej paszy. Wrzosówki zjadają wiele gatunków roślin, które inne rasy owiec czy bydła omijają – w tym liczne chwasty, pędy krzewów, młode samosiewy drzew, roślinność torfowiskową czy rośliny twarde i mało soczyste. Dzięki temu są w stanie efektywnie utrzymywać się na terenach o niskiej wartości rolniczej, gdzie inne zwierzęta miałyby trudności z wyżywieniem.

Odporność na choroby i trudne warunki środowiskowe jest kolejnym kluczowym atutem rasy. Wrzosówki dobrze znoszą deszcz, wiatr, chłód i wahania temperatury. Potrafią spędzać większość roku na zewnątrz, wymagając jedynie prostych wiat lub zadaszeń chroniących przed skrajnymi warunkami atmosferycznymi. W ich utrzymaniu można stosować system ekstensywny, oparty głównie na wypasie i minimalnych nakładach pasz treściwych, co ma znaczenie ekonomiczne i ekologiczne.

Pod względem rozrodu wrzosówki charakteryzują się dobrą płodnością oraz silnym instynktem macierzyńskim. Urodzenia bliźniąt nie należą do rzadkości, choć płodność nie jest tak wysoka jak u nowoczesnych ras nastawionych na maksymalne wykorzystanie potencjału rozrodczego. Za to jagnięta wrzosówki słyną z szybkiego wstawania po porodzie, żywotności i wysokiej przeżywalności nawet przy skromniejszym odchowie. To efekt długiej selekcji naturalnej, w której przeżywały i dawały potomstwo przede wszystkim osobniki najlepiej przystosowane do surowych warunków bytowania.

Mięso tej rasy bywa opisywane jako o wyrazistym smaku, o delikatnie dziczym aromacie, co wynika z bogactwa roślinności, którą zwierzęta pobierają na naturalnych pastwiskach. W gospodarstwach nastawionych na produkcję mięsa wrzosówka może być wykorzystywana w krzyżowaniu towarowym z rasami mięsnymi, aby łączyć odporność oraz niewielkie wymagania środowiskowe z lepszymi cechami rzeźnymi. Jednocześnie część hodowców zachowuje czystość rasy, uznając, że jej najważniejszą „produktem” jest nie tyle mięso czy wełna, co samo utrzymanie i kształtowanie cennych ekosystemów.

Występowanie i współczesne obszary hodowli

Tradycyjnie wrzosówka była związana z terenami północnej, zachodniej i centralnej Polski. Dziś, dzięki programom ochrony rasy, można ją spotkać w wielu regionach kraju, choć nadal najliczniejsze stada utrzymywane są na obszarach o słabszych glebach i rozległych powierzchniach użytków zielonych. Szczególnie ważne są tu regiony, w których dominują gleby lekkie, piaszczyste, podatne na przesuszenie, a także tereny bagienne i torfowe.

Wrzosówki znajdują zastosowanie m.in. w gospodarstwach ekstensywnych, ekologicznych oraz w projektach ochrony przyrody. W parkach narodowych, parkach krajobrazowych i na obszarach Natura 2000 wykorzystuje się je do tzw. ochronnego wypasu. Ich zadaniem jest niedopuszczanie do zarastania cennych muraw, wrzosowisk, łąk świeżych czy torfowisk przejściowych przez samosiewy drzew i krzewów. Bez regularnego wypasu siedliska te szybko zmieniłyby swój charakter, a wiele rzadkich gatunków roślin i zwierząt straciłoby miejsce bytowania.

Coraz częściej wrzosówkę można spotkać także w gospodarstwach agroturystycznych i u pasjonatów dawnych ras zwierząt gospodarskich. Dla wielu osób jest ona atrakcyjna nie tylko ze względu na walory użytkowe, ale też z uwagi na oryginalny wygląd, dziką urodę i kameralny charakter. Stada wrzosówek pasące się na pofalowanym, wrzosowiskowo‑leśnym terenie stanowią element krajobrazu, który przyciąga uwagę turystów i fotografów przyrody.

W ostatnich latach rośnie również zainteresowanie wrzosówką za granicą. Niektóre osobniki i linie hodowlane trafiają do innych krajów europejskich, zwłaszcza tam, gdzie istnieje zapotrzebowanie na mało wymagające rasy do utrzymywania terenów zielonych w parkach, na obszarach chronionych albo w gospodarstwach prowadzących rolnictwo ekstensywne. Mimo tych eksportowych sukcesów głównym „centrum” występowania rasy pozostaje jednak Polska, gdzie prowadzi się większość prac hodowlanych, dokumentacyjnych i konserwatorskich.

Znaczenie ekologiczne i rola w ochronie przyrody

Jedną z najcenniejszych ról wrzosówki jest udział w utrzymaniu półnaturalnych siedlisk otwartych. Wypas owiec tej rasy ogranicza ekspansję roślinności drzewiastej i krzewiastej, a także pomaga wycofywać się gatunkom ekspansywnym, które mogłyby zdominować dany obszar. Dzięki temu utrzymywana jest różnorodność gatunkowa runi, w tym wielu rzadkich roślin chronionych, jak storczyki, goryczki czy specyficzne gatunki traw i ziół.

Wrzosówka doskonale sprawdza się w wypasie na wrzosowiskach, które są siedliskami szczególnie wrażliwymi. Zbyt intensywny wypas cięższych zwierząt mógłby prowadzić do degradacji gleby i niszczenia runi, natomiast brak wypasu całkowicie zmieniłby charakter tych terenów. Lekkie, ruchliwe owce tej rasy pozwalają utrzymać strukturę roślinności i unikać nadmiernego rozdeptywania podłoża. Ich umiarkowane, ale równomierne zgryzanie roślinności sprzyja też pojawianiu się mozaiki mikro‑siedlisk, co zwiększa bioróżnorodność.

Kolejnym ważnym aspektem jest rola wrzosówki w rolnictwie przyjaznym środowisku. Wypas na naturalnych użytkach zielonych minimalizuje potrzebę stosowania nawozów mineralnych i środków ochrony roślin. Odchody zwierząt stają się naturalnym nawozem, a odpowiednio prowadzony wypas pomaga utrzymać równowagę między produkcją biomasy a jej użytkowaniem. W rezultacie powstaje system produkcji o niższym śladzie węglowym, mniejszej presji na glebę i wodę oraz większej odporności na zmiany klimatu.

Nie można też pominąć roli wrzosówki w zachowaniu bioróżnorodności na poziomie genetycznym. Stare, prymitywne rasy zwierząt gospodarskich stanowią rezerwuar genów przydatnych w przyszłości, zwłaszcza w obliczu zmian klimatycznych, pojawiania się nowych chorób czy konieczności ograniczania zużycia pasz wysoko przetworzonych. Geny odpowiedzialne za odporność, niskie wymagania pokarmowe czy zdolność do wykorzystania trudnych siedlisk mogą okazać się kluczowe w programach hodowlanych zmierzających do tworzenia bardziej zrównoważonych populacji zwierząt gospodarskich.

Aspekty kulturowe, tradycja i znaczenie społeczne

Wrzosówka nie jest jedynie rasą „użytkową” w ścisłym sensie. Przez wieki była częścią krajobrazu kulturowego wielu regionów Polski. Owce pasące się na nieużytkach, wrzosowiskach, nad brzegami rzek czy na obrzeżach wsi były nieodzownym elementem życia wiejskiego. Ich obecność wpływała na wygląd terenów, sposób gospodarowania ziemią, a nawet na lokalne obyczaje oraz kuchnię.

W wielu wsiach wypas odbywał się wspólnie, korzystano z jednego pastucha lub systemu wypasu rotacyjnego, w który zaangażowane były różne gospodarstwa. To sprzyjało budowaniu więzi społecznych, wymianie doświadczeń i przekazywaniu tradycji hodowlanych z pokolenia na pokolenie. Wiedza o tym, jak prowadzić stado, jak dbać o jagnięta, kiedy wypuszczać owce na określone użytki, była częścią lokalnego dziedzictwa, w którym wrzosówka odgrywała główną rolę.

Wełna, skóry i mięso wrzosówek były niegdyś podstawą wielu wyrobów rzemieślniczych i tradycyjnych potraw. Z wełny wytwarzano grube tkaniny, chodniki, elementy odzieży roboczej odporne na chłód i wilgoć. Skóry, dzięki swojej wytrzymałości, służyły do wyrobu kożuchów, pasów, rękawic czy prymitywnych obuw. Mięso, często przyrządzane na różne sposoby, stanowiło ważny składnik diety w okresach, gdy dostęp do innych źródeł białka zwierzęcego był ograniczony.

Odbudowa populacji wrzosówki i jej powrót na wiele obszarów Polski sprzyjają również odrodzeniu tradycyjnych form rzemiosła oraz lokalnej kuchni. W niektórych regionach organizuje się pokazy strzyżenia owiec, warsztaty z przędzenia i tkania, a także degustacje potraw przygotowanych z jagnięciny pochodzącej od tej rasy. Dla społeczności wiejskich może to stanowić dodatkowe źródło dochodu, oparte na turystyce kulturowej i kulinarnej, a jednocześnie umacniać poczucie lokalnej tożsamości.

Hodowla, utrzymanie i wymagania praktyczne

Prowadzenie hodowli wrzosówki wymaga innego podejścia niż w przypadku nowoczesnych, wysokolimitowanych ras. Zasadą nadrzędną jest tu dostosowanie systemu utrzymania do naturalnych predyspozycji zwierząt. Wrzosówki najkorzystniej jest utrzymywać w warunkach ekstensywnych, przy maksymalnym wykorzystaniu pastwisk naturalnych i niewielkim udziale pasz treściwych. Należy zapewnić im możliwość swobodnego przemieszczania się po rozległym terenie, co sprzyja ich kondycji oraz zdrowiu racic.

W okresie zimowym i w czasie niedoboru zielonki podstawą żywienia staje się siano, sianokiszonka oraz ewentualnie niewielkie dodatki pasz treściwych, szczególnie dla maciorek w zaawansowanej ciąży oraz w laktacji. Dzięki oszczędnemu metabolizmowi i zdolności do wykorzystania pasz gorszej jakości wrzosówki zwykle wymagają mniej intensywnego dokarmiania niż owce ras wysoko produkcyjnych. Istotne jest jednak, aby dbać o dostęp do wody oraz odpowiednią mineralizację – zwłaszcza w zakresie mikroelementów ważnych dla zdrowia kości, racic i układu odpornościowego.

Koniecznym elementem hodowli jest kontrola zdrowotna – regularne odrobaczanie, profilaktyczne szczepienia oraz obserwacja kondycji zwierząt. Choć rasa ta cechuje się wysoką odpornością, zaniedbania w zakresie profilaktyki mogą prowadzić do spadku wydajności, a w skrajnych przypadkach do upadków. Ze względu na wypas często prowadzony na terenach podmokłych, bagiennych czy w pobliżu cieków wodnych, istotna jest profilaktyka chorób pasożytniczych przewodu pokarmowego i wątroby.

Przy prowadzeniu hodowli zachowawczej, ukierunkowanej na utrzymanie cech charakterystycznych rasy, ważne jest unikanie krzyżowania z innymi rasami owiec. Zbyt intensywna domieszka genów ras mięsnych lub wełnistych mogłaby obniżyć odporność, zwiększyć wymagania żywieniowe i osłabić cechy przystosowawcze, które sprawiają, że wrzosówka jest tak cenna. Z tego powodu programy ochrony rasy opierają się na ścisłej dokumentacji pochodzenia zwierząt, kontroli listy rozpłodników i współpracy między hodowcami a instytucjami nadzorującymi zasoby genetyczne zwierząt gospodarskich.

Ekonomika użytkowania i potencjał rynkowy

Choć wrzosówka nie konkuruje bezpośrednio z nowoczesnymi rasami mięsnymi czy mlecznymi pod względem poziomu produkcji, to jej atutem jest niski koszt utrzymania oraz możliwość użytkowania terenów, które dla innych gatunków i ras są mało przydatne. W rachunku ekonomicznym liczy się nie tylko ilość produkowanego mięsa czy wełny, ale także nakłady na paszę, budynki, leki, infrastrukturę oraz pracochłonność. W przypadku tej rasy wiele z tych kosztów można ograniczyć, zwłaszcza gdy gospodarstwo dysponuje rozległymi użytkami zielonymi o niskiej klasie bonitacyjnej.

Rosnące zainteresowanie produktami tradycyjnymi, lokalnymi i ekologicznymi otwiera dla wrzosówki nowe możliwości rynkowe. Mięso pochodzące od zwierząt wypasanych na naturalnych pastwiskach, bez intensywnego dokarmiania paszami przemysłowymi, bywa szczególnie cenione przez konsumentów poszukujących żywności wysokiej jakości. Podobnie wełna i wyroby z niej – choć nie zawsze spełniają standardy nowoczesnego przemysłu włókienniczego – zyskują popularność wśród rzemieślników, artystów i osób ceniących rękodzieło oraz naturalne materiały.

Istotnym elementem ekonomiki hodowli są także dopłaty i programy wsparcia skierowane do hodowców ras zachowawczych. W wielu przypadkach utrzymywanie wrzosówki może być finansowo opłacalne dzięki łączeniu wpływów z tradycyjnej produkcji (sprzedaż jagniąt, mięsa, wełny) z płatnościami wynikającymi z udziału w programach ochrony zasobów genetycznych oraz z realizacji zadań związanych z wypasem ochronnym na terenach cennych przyrodniczo. Takie połączenie różnych źródeł dochodu wpisuje się w ideę wielofunkcyjnego rolnictwa, w którym produkcja żywności współistnieje z ochroną krajobrazu i dziedzictwa kulturowego.

Perspektywy rozwoju i wyzwania dla rasy wrzosówka

Przyszłość wrzosówki zależy od tego, czy uda się utrzymać i rozwijać systemy gospodarowania, w których ta rasa może w pełni wykorzystać swoje atuty. Z jednej strony pojawiają się nowe możliwości: rosnące zainteresowanie ekologią, produktami lokalnymi, turystyką wiejską oraz ochroną krajobrazu otwartego. Z drugiej strony wyzwaniem są zmiany struktury rolnictwa, wyludnianie się terenów wiejskich, presja urbanizacyjna oraz dążenie do intensyfikacji produkcji na najlepszych glebach.

Jednym z kluczowych zadań jest upowszechnianie wiedzy o zaletach wrzosówki wśród rolników, samorządów i organizacji zajmujących się ochroną przyrody. Jeśli świadomość jej znaczenia wzrośnie, łatwiej będzie tworzyć projekty wypasu ochronnego, programy edukacyjne i inicjatywy turystyczne oparte na obecności tej rasy. Ważne jest także rozwijanie rynków zbytu dla produktów pochodzących od wrzosówki – tak, aby hodowcy mieli realne, stabilne źródła dochodu i motywację do utrzymywania stad.

Wyzwanie stanowi również zachowanie genetycznej różnorodności rasy przy jednoczesnym prowadzeniu selekcji ukierunkowanej na poprawę niektórych cech użytkowych, np. zdrowotności, płodności czy jakości runa. Trzeba tu znaleźć równowagę między ochroną tradycyjnego typu a dostosowywaniem stada do współczesnych potrzeb. Ważna jest współpraca hodowców z ośrodkami naukowymi i doradztwem rolniczym, które mogą wspierać proces hodowlany wiedzą z zakresu genetyki, zootechniki i ekologii.

W obliczu zmian klimatu, coraz częstszych okresów suszy i ekstremalnych zjawisk pogodowych, atuty wrzosówki mogą okazać się szczególnie cenne. Zdolność do wykorzystania ubogiej paszy, odporność na wahania warunków atmosferycznych i niskie wymagania środowiskowe sprawiają, że rasa ta dobrze wpisuje się w koncepcję rolnictwa adaptacyjnego. Utrzymywanie wrzosówki może tym samym stać się jednym z elementów strategii zwiększania odporności gospodarki rolnej na zmieniające się warunki klimatyczne i rynkowe.

Ciekawostki i mniej znane fakty o wrzosówce

Wrzosówka, mimo swojej prostoty i „zwyczajnego” wyglądu, kryje w sobie wiele zaskakujących cech. Jedną z nich jest wyjątkowa umiejętność orientacji w terenie. Stada utrzymywane tradycyjnymi metodami potrafią wracać na znane im pastwiska, omijając naturalne przeszkody i miejsca niebezpieczne, jak bagna czy głębokie rowy. Instynkt stadny połączony z doświadczeniem starszych osobników sprawia, że całe stado porusza się harmonijnie i efektywnie wykorzystuje dostępny obszar.

Ciekawostką jest również stosunkowo spokojny temperament wrzosówek. Choć zachowują sporą czujność i potrafią szybko zareagować na zagrożenie, na co dzień są zrównoważone i łatwe w prowadzeniu. Dzięki temu doskonale nadają się do projektów edukacyjnych, pokazów w skansenach oraz kontaktu z osobami nie mającymi wcześniejszego doświadczenia z hodowlą owiec. Jednocześnie zachowana ostrożność wobec obcych osób i zwierząt pomaga im unikać niebezpiecznych sytuacji, np. w kontaktach z psami czy dzikimi drapieżnikami.

W wielu opisach zwraca się uwagę na wysoką przeżywalność jagniąt tej rasy. Nawet w trudnych warunkach pogodowych i przy niewielkim wsparciu ze strony człowieka większość młodych szybko staje na nogi, podejmuje ssanie i dość sprawnie podąża za matką. Ta cecha jest efektem długich procesów selekcyjnych zachodzących w warunkach naturalnych – osobniki słabe miały mniejsze szanse na przeżycie, dlatego w populacji utrwaliły się geny odpowiedzialne za żywotność potomstwa.

Warto również wspomnieć o kulturze pasterskiej związanej z wrzosówką. W niektórych regionach zachowały się tradycyjne pieśni, powiedzenia i zwyczaje odnoszące się do wypasu owiec, w tym tej konkretnej rasy. Postać pasterza prowadzącego stado przez wrzosowiska czy piaszczyste nieużytki jest motywem obecnym w lokalnym folklorze, malarstwie i literaturze ludowej. Wrzosówka staje się więc nie tylko elementem gospodarki, ale także inspiracją kulturową i symbolem więzi człowieka z przyrodą.

Z perspektywy współczesnego obserwatora ciekawy jest również sposób, w jaki wrzosówka „współpracuje” z innymi gatunkami zwierząt na tym samym terenie. W systemach mieszanych, gdzie wypas owiec łączy się z obecnością bydła, koni czy kóz, każda grupa gatunków preferuje nieco inne składniki runi. Dzięki temu zmniejsza się konkurencja o pokarm, a bioróżnorodność roślinna pozostaje większa. Wrzosówki chętnie zgryzają rośliny twarde, mniej atrakcyjne dla bydła, co pomaga w utrzymaniu równowagi w składzie gatunkowym roślinności.

Ostatecznie wrzosówka jawi się jako rasa nowoczesna w swojej „starości”: łączy pierwotne cechy odporności i samowystarczalności z przystosowaniem do współczesnych celów, takich jak ochrona krajobrazu, produkcja żywności wysokiej jakości, rozwój turystyki wiejskiej i zachowanie narodowego dziedzictwa przyrodniczego. Jej obecność na polskich wrzosowiskach, łąkach i torfowiskach jest nie tylko świadectwem przeszłości, ale także ważnym elementem przyszłości zrównoważonego rolnictwa i odpowiedzialnego gospodarowania przestrzenią.