Rasa owiec Sardinian, znana również jako Sardeska lub Sarda, to jedna z najbardziej charakterystycznych i rozpoznawalnych ras owiec basenu Morza Śródziemnego. Od wieków kształtowała krajobraz i kulturę Sardynii, a wraz z migracją ludzi rozpowszechniła się w innych częściach Europy oraz świata. Owce te słyną przede wszystkim z wysokiej wydajności mlecznej, przystosowania do ubogich pastwisk i dużej odporności na trudne warunki klimatyczne. Z ich mleka produkuje się słynne sery, a sam typ użytkowy rasy stał się wzorem dla wielu programów hodowlanych. Zrozumienie historii, cech oraz znaczenia owiec Sardinian pozwala lepiej poznać nie tylko samą rasę, ale i tradycje regionów, w których odgrywa ona kluczową rolę gospodarczą i kulturową.

Historia i pochodzenie rasy Sardinian

Rasa owiec Sardinian ma głęboko zakorzenione korzenie w historii wyspy Sardynia, położonej na zachód od Półwyspu Apenińskiego. Pierwsze formy owiec przodków tej rasy pojawiły się na wyspie wraz z dawnymi osadnikami i żeglarzami z obszaru Morza Śródziemnego. Uważa się, że rozwój rasy Sardinian był efektem wielowiekowej selekcji lokalnych populacji owiec, przystosowanych do warunków klimatycznych oraz górzystych i kamienistych terenów.

W czasach starożytnych Sardynia była ważnym punktem handlowym, a produkty pochodzenia owczego – wełna, mięso i mleko – stanowiły istotny element wymiany towarów. Owce pełniły funkcję nie tylko źródła pożywienia, ale również surowca dla tkanin, odzieży i narzędzi codziennego użytku. Roślinność wyspy, w tym suche zarośla, aromatyczne krzewy i sezonowe trawy, wymusiły powstanie typu użytkowego dobrze radzącego sobie z ograniczonymi zasobami pokarmowymi, co z czasem doprowadziło do wykształcenia się odpornej i wydajnej rasy, dziś znanej jako Sardinian.

Średniowiecze i okres nowożytny przyniosły dalszą specjalizację hodowli na Sardynii. W dużej mierze była ona dostosowana do potrzeb lokalnych społeczności wiejskich, których byt w ogromnym stopniu zależał od stad owiec. System pasterstwa wędrownego, przemieszczanie stad między letnimi a zimowymi pastwiskami oraz tradycyjna wiedza pasterzy przyczyniły się do utrwalenia pożądanych cech użytkowych. Pasterze wybierali najbardziej mleczne, płodne i odporne sztuki, stopniowo tworząc populację wyróżniającą się na tle innych ras śródziemnomorskich.

W XIX i XX wieku coraz wyraźniej dostrzegano w Europie potencjał produkcyjny owiec Sardinian. Wzrost zapotrzebowania na sery z mleka owczego spowodował formalne rozpoczęcie programów hodowlanych, ksiąg stadnych i selekcji pod kątem wydajności mlecznej. Rozpoczęto także eksport zwierząt, szczególnie do innych regionów Włoch, na kontynent europejski i do krajów basenu Morza Śródziemnego. Dziś rasa Sardinian jest uznawana za jedną z najważniejszych ras mlecznych w swoim typie, a jej genetyczny materiał wykorzystuje się w wielu programach doskonalenia owiec mlecznych na świecie.

Istotnym elementem historii tej rasy jest jej rola kulturowa. Na Sardynii liczne święta, obrzędy i tradycje związane są bezpośrednio z hodowlą owiec, wypasem na górskich zboczach oraz produkcją serów. Pasterze, często przekazujący swoje umiejętności z pokolenia na pokolenie, stali się symbolami dziedzictwa wyspy. W wielu regionach wciąż można spotkać stada owiec Sardinian przemieszczające się tradycyjnymi szlakami pasterskimi, co stanowi żywą pamiątkę dawnych praktyk gospodarczych.

Charakterystyka i cechy użytkowe rasy

Owce Sardinian należą do typu mlecznego, chociaż długo pełniły również funkcję zwierząt dwukierunkowych – wykorzystywanych zarówno dla mleka, jak i mięsa oraz wełny. Ich najbardziej cenioną cechą jest wysoka wydajność mleczna, szczególnie istotna w kontekście produkcji serów owczych. Znane są z tego, że potrafią dobrze wykorzystywać paszę objętościową i skromne pastwiska, jednocześnie dając mleko o wysokiej zawartości tłuszczu i białka.

Pod względem pokroju owce Sardinian są średniej wielkości, o stosunkowo lekkim, lecz harmonijnym tułowiu. Charakteryzują się głową o prostym lub lekko wypukłym profilu, drobnym pyskiem i ruchliwymi uszami. Ubarwienie jest zazwyczaj białe lub kremowe, choć mogą występować ciemniejsze plamy na głowie i kończynach. Część osobników, zwłaszcza samców, może posiadać rogi, jednak w wielu liniach hodowlanych występują również osobniki bezrogie. Kończyny są mocne, przystosowane do długich wędrówek po nierównym i skalistym podłożu, co ma duże znaczenie w naturalnym środowisku rasy.

Wełna owiec Sardinian jest klasyfikowana jako średniej jakości, o umiarkowanej długości i sprężystości. Nie osiąga tak wysokich parametrów jak wełna ras specjalnie ukierunkowanych na ten typ produkcji, jednak jej ilość i jakość są wystarczające do zastosowań lokalnych – w tradycyjnym rzemiośle, wyrobach tekstylnych czy produkcji odzieży użytkowej. Współcześnie wełna ta staje się też coraz częściej surowcem do tworzenia produktów ekologicznych, jak naturalne ocieplenia czy rękodzieło.

Największe znaczenie gospodarcze ma jednak mleko. Samice rasy Sardinian mogą dawać znaczne ilości mleka w trakcie laktacji, przy czym dużym atutem jest wysoka zawartość składników odżywczych, zwłaszcza tłuszczu i białka. Dzięki temu mleko to doskonale nadaje się do przetwórstwa serowarskiego. Produkowane z niego sery charakteryzują się intensywnym aromatem, wyrazistym smakiem i dobrą zdolnością dojrzewania. Z mleka tych owiec powstają zarówno twarde sery dojrzewające, jak i sery miękkie oraz półtwarde.

Rasa Sardinian słynie również z dobrej płodności i instynktu macierzyńskiego. Owce zwykle rodzą pojedyncze jagnięta, lecz w dobrze prowadzonych stadach, przy odpowiednim żywieniu i selekcji, częste są także ciąże bliźniacze. Jagnięta cechują się dobrą żywotnością i szybkim przyrostem masy ciała przy odpowiedniej opiece. Dzięki temu rasa ta jest chętnie wykorzystywana do krzyżowań towarowych, w których celem jest uzyskanie jagniąt rzeźnych o dobrych cechach wzrostu i umiarkowanej otłuszczonej tuszy.

Warto wspomnieć o dużej odporności zdrowotnej owiec Sardinian. Wykształciły się one w środowisku, w którym zmiany temperatur, ograniczona ilość wody i paszy, a także zróżnicowane warunki terenowe były codziennością. Skutkiem tego jest organizm przystosowany do stosunkowo surowego trybu życia, z dobrą odpornością na choroby oraz umiejętnością adaptacji do różnych systemów chowu – od tradycyjnego wypasu górskiego po intensywniejsze chów pastwiskowo-oborowy.

Kolejną ważną cechą rasy jest jej zdolność do efektywnego wykorzystania pasz o niższej jakości. Owce Sardinian potrafią przeszukiwać rozległe, ubogie tereny, wykorzystując różnorodne gatunki roślin – od traw po krzewinki i roślinność śródziemnomorską. To sprawia, że są szczególnie atrakcyjne w regionach, gdzie intensywna produkcja roślinna jest utrudniona, a teren jest górzysty lub kamienisty. Dzięki takiej strategii żywieniowej można utrzymywać stosunkowo liczne stada, nie ponosząc nadmiernych kosztów związanych z zakupem pasz treściwych.

Występowanie i środowisko życia

Naturalnym i historycznym środowiskiem rasy Sardinian jest wyspa Sardynia, której zróżnicowany krajobraz – góry, pagórki, doliny i wybrzeża – ukształtował specyficzny typ owcy górsko-śródziemnomorskiej. Na wyspie tej panuje klimat typowy dla basenu Morza Śródziemnego: gorące, suche lata, łagodne i wilgotniejsze zimy, a także nierównomierny rozkład opadów w ciągu roku. Tego typu warunki wymagają od zwierząt umiejętności przystosowania się do okresów ograniczonej dostępności zielonej paszy oraz do intensywnego nasłonecznienia.

Z czasem rasa Sardinian rozprzestrzeniła się poza Sardynię. Jest licznie reprezentowana w innych regionach Włoch, zwłaszcza w strefach o zbliżonym klimacie i strukturze rolnictwa. Znaczące populacje tej rasy można spotkać w kontynentalnej części kraju, gdzie wykorzystuje się ją zarówno w czystej rasie, jak i w krzyżowaniach z lokalnymi odmianami. Dodatkowo, owce Sardinian trafiły do innych państw śródziemnomorskich, a także do niektórych krajów Europy Środkowej i Wschodniej, gdzie docenia się ich wydajność mleczną i zdolność adaptacji do trudniejszych warunków.

Rasa ta jest utrzymywana w różnorodnych systemach produkcji. W tradycyjnym modelu, dominującym nadal na Sardynii, stada przebywają większość roku na pastwiskach. Pasterze prowadzą je po rozległych terenach, korzystając z sezonowej zmienności roślinności. Latem stada mogą być kierowane na wyżej położone pastwiska, gdzie temperatury są nieco niższe i dłużej utrzymuje się zielona roślinność. Zimą, w zależności od warunków, zwierzęta przebywają na niższych terenach, czasem częściowo dokarmiane paszami objętościowymi zgromadzonymi wcześniej.

W bardziej intensywnych systemach produkcji owce Sardinian mogą być utrzymywane w budynkach z dostępem do wybiegów oraz na pastwiskach o wyższej kulturze rolnej. Tego typu chów wymaga większych nakładów na pasze treściwe i dobrej organizacji żywienia, ale w zamian pozwala uzyskać wyższą wydajność mleka, lepszą kontrolę nad rozrodem i zdrowotnością, a także łatwiejsze zarządzanie stadem. Wielu hodowców stosuje system mieszany, łączący elementy intensywnego użytkowania z okresowym wypasem na naturalnych pastwiskach.

Interesującym aspektem występowania rasy Sardinian jest jej rola w kształtowaniu krajobrazu. Długotrwały wypas owiec, prowadzony w sposób tradycyjny, wpłynął na strukturę roślinności i wygląd terenów górskich oraz pagórkowatych. Zwierzęta, zgryzając młode pędy roślin i utrzymując w ryzach rozwój podszytu, przyczyniły się do powstania mozaiki siedlisk, w których obok obszarów trawiastych występują krzewy, drzewa i roślinność typowa dla regionu. W wielu miejscach obecność owiec zapobiega zarastaniu pastwisk i sprzyja zachowaniu bioróżnorodności.

Rasa Sardinian wykazuje dużą elastyczność względem wysokości nad poziomem morza. Spotyka się ją zarówno na terenach nizinnych, jak i w górach, gdzie stada przemierzają strome stoki oraz skaliste ścieżki. Dzięki mocnym kończynom i wytrzymałym kopytom zwierzęta te dobrze radzą sobie z trudnym ukształtowaniem terenu. Jest to ogromny atut, zwłaszcza w regionach, gdzie mechanizacja wypasu i obsługi pastwisk jest utrudniona lub ekonomicznie nieopłacalna.

Znaczenie gospodarcze i kulturowe

Rasa owiec Sardinian odgrywa wyjątkowo ważną rolę w gospodarce regionów, w których jest utrzymywana. Jej podstawowe znaczenie wiąże się z produkcją mleka, a w konsekwencji z przetwórstwem serowarskim. Słynne sery z Sardynii, w tym wyroby o chronionym oznaczeniu geograficznym, w dużej mierze opierają się na mleku tej rasy. Wysoka jakość mleka owczego, z jego bogactwem białka i tłuszczu, umożliwia produkcję serów o dużej wartości kulinarnej i odżywczej, cenionych zarówno na rynkach lokalnych, jak i międzynarodowych.

W wielu gospodarstwach owce Sardinian stanowią podstawowe źródło dochodu. Sprzedaż mleka, serów, jagniąt rzeźnych oraz wełny tworzy złożony system ekonomiczny, w którym hodowcy, serowarzy, pośrednicy i sprzedawcy współpracują na różnych etapach łańcucha produkcji. Szczególne znaczenie mają małe, rodzinne gospodarstwa, gdzie produkcja odbywa się często w sposób zbliżony do tradycyjnego. W takich miejscach wiedza o hodowli, dojeniu, przetwórstwie i przechowywaniu mleka jest przekazywana z pokolenia na pokolenie, tworząc unikalne know-how.

Oprócz znaczenia czysto ekonomicznego, rasa Sardinian jest głęboko wpisana w kulturę i tożsamość regionów, w których dominuje. Na Sardynii liczne festiwale, targi i uroczystości poświęcone są hodowli owiec i wyrobom mleczarskim. Prezentuje się podczas nich najlepsze okazy zwierząt, organizuje konkursy serów, a także pokazy tradycyjnych metod produkcji. Tego typu wydarzenia przyciągają turystów, co dodatkowo wzmacnia znaczenie rasy w lokalnej gospodarce, już nie tylko rolniczej, ale i turystycznej.

Rasa Sardinian jest też symbolem przywiązania do ziemi i tradycyjnego stylu życia. W wielu społecznościach pasterze postrzegani są jako strażnicy dawnych zwyczajów, legend i opowieści związanych z życiem w górach i na pastwiskach. Ich codzienna praca, obejmująca opiekę nad stadem, przemieszczanie się z owcami, wypas oraz codzienne dojenie, tworzy niepowtarzalny rytm życia, który od wieków obecny jest w kulturze regionu. W literaturze, muzyce i sztuce często pojawiają się motywy związane z pasterstwem i owcami, a wizerunek stada owiec na tle krajobrazu Sardynii stał się niemal ikoniczny.

Dziedzictwo kulturowe związane z tą rasą przekłada się również na rosnące zainteresowanie produktami regionalnymi. Konsumenci, poszukując autentycznych smaków i wyrobów o znanym pochodzeniu, coraz chętniej sięgają po sery i inne produkty wytwarzane z mleka owiec Sardinian. To z kolei stymuluje rozwój małych mleczarni, serowarni rzemieślniczych oraz gospodarstw agroturystycznych, w których można nie tylko skosztować lokalnych specjałów, ale i zobaczyć z bliska, jak wygląda chów owiec, dojenie i proces produkcji serów.

Istotne jest również znaczenie rasy Sardinian w kontekście zrównoważonego rolnictwa. Dzięki zdolności do wykorzystywania naturalnych pastwisk i niewielkich nakładów na pasze treściwe, owce te wpisują się w model produkcji przyjaznej dla środowiska. Wypas ekstensywny, prowadzony z poszanowaniem zasad ochrony przyrody, może przyczyniać się do zachowania różnorodności biologicznej, ograniczenia erozji gleby oraz utrzymania tradycyjnych krajobrazów. Coraz częściej podkreśla się, że utrzymanie tej rasy w jej naturalnym środowisku to nie tylko kwestia ekonomii, ale i ochrony dziedzictwa przyrodniczo-kulturowego.

Hodowla, selekcja i wyzwania współczesności

Współczesna hodowla owiec Sardinian opiera się na połączeniu tradycyjnej wiedzy pasterskiej z nowoczesnymi metodami selekcji i zarządzania stadem. Prowadzone są księgi hodowlane, w których rejestruje się pochodzenie zwierząt, ich wyniki produkcyjne i cechy użytkowe. Hodowcy, wspierani przez specjalistów z zakresu genetyki i zootechniki, dobierają zwierzęta w taki sposób, aby poprawić najważniejsze cechy rasy, takie jak płodność, zdrowotność, wydajność mleka czy skład chemiczny mleka.

Selekcja w kierunku wysokiej wydajności mlecznej wymaga równowagi. Zbyt silne skoncentrowanie się wyłącznie na ilości mleka mogłoby prowadzić do pogorszenia innych cech, np. odporności na choroby, długowieczności czy zdolności adaptacyjnych. Dlatego nowoczesne programy hodowlane starają się uwzględniać szereg parametrów, w tym cechy funkcjonalne – łatwość wycieleń, zdrowotność wymion, jakość racic oraz ogólną kondycję zwierząt. Dzięki temu dąży się do utrzymania harmonijnego typu owcy, która nie tylko produkuje dużo mleka, ale jest też zdrowa i żywotna.

Ważnym elementem współczesnej hodowli jest dbanie o dobrostan zwierząt. Rosnące oczekiwania społeczne dotyczące warunków utrzymania zwierząt gospodarskich sprawiają, że hodowcy coraz większy nacisk kładą na odpowiednią przestrzeń, jakość legowisk, dostęp do świeżej wody i paszy, a także na minimalizowanie stresu podczas doju, transportu i innych zabiegów zootechnicznych. Rasa Sardinian, z racji swego charakteru i przystosowania do życia w środowisku naturalnym, dobrze znosi wypas na otwartych terenach, co sprzyja realizacji standardów dobrostanu.

Jednym z wyzwań współczesności jest konkurencja ze strony innych ras wysokowydajnych oraz zmieniające się warunki ekonomiczne i klimatyczne. W wielu regionach rolnicy stoją przed koniecznością dostosowania się do wahań cen mleka, kosztów pasz i energii, a także do zmieniających się preferencji konsumentów. Zmiany klimatyczne, w tym wydłużające się okresy suszy i nieregularne opady, wpływają na dostępność pasz i jakość pastwisk. W takich warunkach cenna staje się odporność i elastyczność rasy Sardinian, jednak wymaga to od hodowców ciągłego monitorowania warunków i modyfikowania sposobów zarządzania stadem.

Kolejnym wyzwaniem jest zachowanie różnorodności genetycznej w obrębie rasy. Intensywna selekcja, skoncentrowana na niewielkiej liczbie rozpłodników o najwyższych parametrach produkcyjnych, może prowadzić do zawężenia puli genów. Aby temu zapobiec, stosuje się strategie hodowlane uwzględniające szerokie wykorzystanie różnych linii rodowych, a także monitoruje się stopień pokrewieństwa w stadach. Równocześnie dąży się do zachowania lokalnych odmian i subpopulacji rasy, które mogą posiadać unikalne cechy odpornościowe lub adaptacyjne.

Rozwój technologii informatycznych i biotechnologii przynosi hodowcom nowe narzędzia. Wykorzystuje się systemy komputerowe do prowadzenia dokładnych zapisów produkcyjnych, analizy danych i planowania kojarzeń. Coraz częściej wprowadza się metody oceny genetycznej oparte na markerach DNA, które pozwalają szybciej i precyzyjniej identyfikować zwierzęta o pożądanych cechach. Jednocześnie istnieje potrzeba, by łączyć te zaawansowane technologie z praktycznym doświadczeniem pasterzy, którzy od pokoleń obserwują swoje stada i potrafią dostrzec cechy trudne do uchwycenia w tabelach i wykresach.

Mimo wyzwań, hodowla rasy Sardinian ma przed sobą perspektywy rozwoju. Rosnące zainteresowanie produktami regionalnymi, ekologicznymi i wytwarzanymi w sposób tradycyjny sprzyja utrzymaniu i rozwojowi tej rasy. Inicjatywy promujące lokalne sery, mięso jagnięce wysokiej jakości oraz wyroby z wełny przyczyniają się do zwiększenia rozpoznawalności marki, jaką jest sama rasa i produkty z nią związane. W wielu regionach powstają też stowarzyszenia hodowców, których celem jest wspólne działanie na rzecz ochrony, promocji i doskonalenia rasy.

W tym kontekście rasa owiec Sardinian może być postrzegana jako model łączący tradycję z nowoczesnością. Z jednej strony zachowuje swoje historyczne korzenie, silny związek z krajobrazem i kulturą, a z drugiej – korzysta z osiągnięć nauki, technologii oraz współczesnej wiedzy o zarządzaniu gospodarstwem. Wielofunkcyjność tej rasy – zdolność do produkcji mleka, mięsa i wełny, a także rola w utrzymaniu krajobrazu i dziedzictwa kulturowego – sprawia, że pozostaje ona jednym z ważniejszych elementów rolnictwa i życia społecznego w regionach, gdzie jest od wieków obecna.

Ciekawostki i mniej znane fakty o rasie Sardinian

Owce Sardinian kryją w sobie szereg interesujących cech i historii, które rzadziej pojawiają się w oficjalnych opisach hodowlanych, a są znane przede wszystkim lokalnym pasterzom i mieszkańcom regionów pasterskich. Jednym z takich aspektów jest bogata tradycja kulinarna, w której wykorzystuje się nie tylko sery, ale także inne produkty pochodzenia owczego – od mięsa jagnięcego, przez podroby, po tradycyjne potrawy przyrządzane przy okazji świąt i uroczystości rodzinnych. W wielu miejscach zachowały się przepisy przekazywane ustnie, dostosowane do sezonowości dostępnych produktów.

Ciekawostką są także zwyczaje związane z cyklem roku pasterskiego. W niektórych regionach nadal obchodzi się szczególne dni, w których symbolicznie rozpoczyna się sezon wypasowy lub dziękuje się za jego pomyślne zakończenie. Wtedy to owce Sardinian mogą być ozdabiane kolorowymi wstążkami, a pasterze biorą udział w procesjach i nabożeństwach, prosząc o urodzaj, zdrowie zwierząt oraz dobrą pogodę. Te elementy, choć mogą wydawać się folklorystyczne, odzwierciedlają głębokie powiązania między człowiekiem, zwierzęciem a przyrodą.

Istnieją również legendy i opowieści, w których owce Sardinian pojawiają się jako ważny motyw. W niektórych z nich przedstawiane są jako zwierzęta wierne swojemu pasterzowi, potrafiące odnaleźć drogę do domu z odległych pastwisk czy przewidzieć nadchodzącą zmianę pogody. Choć z naukowego punktu widzenia trudno mówić o dosłownym potwierdzeniu takich relacji, doświadczenie wielu pasterzy pokazuje, że owce potrafią wykazywać silne przywiązanie do stada, znajomość terytorium oraz wrażliwość na subtelne zmiany środowiska.

Mało znanym, ale istotnym elementem jest rola owiec Sardinian w edukacji i turystyce. W niektórych gospodarstwach organizuje się warsztaty dla dzieci i dorosłych, podczas których uczestnicy uczą się o cyklu życia owcy, podstawach dojenia, wypasu i przetwórstwa mleka. Można wziąć udział w wędrówce ze stadem, obserwować pracę psów pasterskich, a także degustować lokalne produkty. Tego typu inicjatywy budują większą świadomość na temat pochodzenia żywności, znaczenia hodowli zwierząt i roli, jaką odgrywają takie rasy jak Sardinian w utrzymaniu lokalnych społeczności.

Interesujący jest także aspekt związany z zachowaniem tradycyjnych umiejętności rzemieślniczych. Wełna owiec Sardinian, choć nie zawsze ceniona na skalę przemysłową, jest wykorzystywana w rękodziele artystycznym. Powstają z niej dywany, koce, odzież, a także elementy dekoracyjne. Wytwarzanie tych wyrobów często odbywa się z użyciem dawnych technik tkackich, przędzalniczych i farbiarskich, wykorzystujących naturalne barwniki roślinne. W ten sposób wełna staje się nie tylko surowcem, ale i nośnikiem tradycji oraz lokalnej tożsamości.

Nie można pominąć roli psów pasterskich współpracujących ze stadami owiec Sardinian. Choć nie są one bezpośrednio częścią opisu rasy owiec, stanowią ważny element całego systemu pasterskiego. Psy, wyspecjalizowane w pracy ze stadami, pomagają w ich prowadzeniu, pilnowaniu przed drapieżnikami oraz w utrzymaniu porządku podczas przemieszczania po drogach publicznych czy stromych ścieżkach. Relacja między psem, pasterzem a stadem jest efektem długotrwałego szkolenia i zaufania, a obserwacja tej współpracy stanowi ważny element dziedzictwa pasterskiego.

W ostatnich latach rasa Sardinian zyskuje także zainteresowanie badaczy zajmujących się rolnictwem ekologicznym, ochroną krajobrazu i adaptacją zwierząt do zmian klimatycznych. Przykładowo, analizuje się jej zdolność do wykorzystywania zróżnicowanych gatunków roślin, odporność na okresowe niedobory wody oraz reakcje na wysokie temperatury. Wiedza ta może być przydatna nie tylko dla regionów, w których rasa ta jest tradycyjnie obecna, ale i dla innych terenów, które w obliczu zmian klimatycznych szukają odpornych, mało wymagających ras zwierząt gospodarskich.

Rasa owiec Sardinian, poza wymiarem czysto hodowlanym, staje się więc punktem odniesienia w szerszej dyskusji o przyszłości rolnictwa, ochronie tradycji i poszukiwaniu zrównoważonych modeli produkcji. Łączy w sobie cechy ekonomicznej użyteczności, kulturowego znaczenia oraz ekologicznego potencjału, dzięki czemu budzi zainteresowanie nie tylko pasterzy i hodowców, ale też naukowców, ekologów oraz osób poszukujących świadomych i odpowiedzialnych sposobów wytwarzania żywności.