Oświetlenie w oborze – wpływ na produkcję mleka i rozród

Oświetlenie w oborze przez lata było traktowane po macoszemu: wystarczyło, że krowy „coś widziały”. Tymczasem badania i praktyka z ferm na całym świecie pokazują, że dobrze zaprojektowane światło to jedno z najtańszych narzędzi do podnoszenia **wydajności** mlecznej, poprawy **rozrodu** oraz zdrowia stada. Światło wpływa na hormony, zachowanie, ilość pobranego paszy i komfort krów. W wielu gospodarstwach sama poprawa oświetlenia dała wzrost udoju o kilka litrów od sztuki bez zmiany dawki pokarmowej.

Jak światło działa na organizm krowy – podstawy praktyczne

Organizm krowy reaguje na zmiany długości dnia i nocy poprzez hormony, zwłaszcza melatoninę. To tzw. rytm okołodobowy. Światło docierające do siatkówki oka i do receptorów w skórze wysyła sygnał do mózgu, który „ustawia zegar” całego organizmu. Od tego zależą procesy takie jak produkcja mleka, cykl rujowy, apetyt czy aktywność ruchowa.

U krów mlecznych kluczowe są dwa okresy świetlne: faza dnia (oświetlenie sztuczne + naturalne) i faza nocy (ciemność). Najkorzystniej, aby dorosłe krowy w laktacji miały około 16 godzin jasnego dnia oraz 8 godzin wyraźnej ciemności. Przy takim rytmie organizm sygnalizuje „czas produkcji i żerowania” w dzień oraz „czas regeneracji” w nocy. Zaburzenie tego układu, na przykład przez stałe półmrok lub zbyt jasną oborę po zmroku, powoduje dezorientację hormonalną, spadek **wydajności** mlecznej i pogorszenie rozrodu.

Melatonina, nazywana „hormonem ciemności”, wydziela się głównie w nocy, gdy jest jasno tylko punktowo lub wcale. Jeżeli krowa ma za dużo światła nocą, melatonina spada, a organizm nie przechodzi w prawidłowy tryb odpoczynku. Efekt to gorsza regeneracja, wyższy stres oksydacyjny, słabsza odporność i więcej problemów zdrowotnych. Z kolei zbyt mało światła w dzień nie pozwala na pełne „włączenie” metabolizmu. Krowy są bardziej ospałe, mniej pobierają paszy, skraca się czas przeżuwania.

Dla rolnika praktyczna wiedza jest prosta: krowa powinna mieć jasno wtedy, gdy aktywnie je, doje do paszy i chodzi do doju, oraz ciemno, gdy ma odpoczywać i przeżuwać. Dlatego harmonogram doju, karmienia i oświetlenia musi być spójny. Nie ma sensu inwestować w najlepsze lampy LED, jeśli w oborze będzie panował bałagan w rytmie dnia: raz światło do północy, raz gaszone o 19, innym razem cały czas nocne jarzeniówki.

Parametry dobrego oświetlenia w oborze

Planując instalację oświetleniową, warto kierować się kilkoma podstawowymi parametrami: natężeniem światła (lux), barwą (Kelvin), rozkładem i równomiernością. Nie chodzi o to, aby świeciło „jak na stadionie”, tylko aby światło było wystarczające, równomierne i dopasowane do potrzeb różnych grup zwierząt w oborze.

Natężenie światła – ile luxów w oborze?

Natężenie światła mierzymy w luksach. Dla krów mlecznych w laktacji rekomenduje się minimum 150–200 lx na wysokości oczu zwierząt, czyli około 1,5 m nad podłogą. W praktyce oznacza to, że krowa widzi wyraźnie swoje otoczenie, łatwo odnajduje koryto, poidła oraz przejścia. Przy takim poziomie światła stwierdzono zmniejszenie liczby upadków i potknięć oraz lepsze wykorzystanie powierzchni legowisk.

W miejscach pracy człowieka, jak dojarnia, korytarze gnojowe czy strefy zabiegowe, natężenie powinno być wyższe – 300–500 lx, aby umożliwić dokładną obserwację wymion, racic czy oznak rui. Z kolei w miejscach odpoczynku, przy zachowaniu norm, lepiej unikać przesadnego „oślepiania” krów. Silne punktowe źródła światła skierowane prosto w legowiska będą je zniechęcały do kładzenia się, a tym samym ograniczą czas przeżuwania.

Dla jałówek i krów zasuszonych można stosować nieco niższe natężenie światła dziennego, ale kluczowe jest wyraźne rozróżnienie dnia i nocy. Zbyt ciemna obora, gdzie nawet w południe jest półmrok, będzie pogarszać kondycję tych grup, a potem odbije się na problemach okołoporodowych oraz słabszym starcie laktacji.

Barwa i jakość światła – dlaczego ma znaczenie?

Barwa światła wyrażana jest w stopniach Kelvina (K). Światło ciepłe (2700–3000 K) ma odcień żółtawy, neutralne (4000–4500 K) jest najbardziej zbliżone do dziennego, a zimne (5000–6500 K) jest bardzo białe, lekko niebieskawe. Dla krów optymalne jest światło zbliżone do naturalnego dziennego, czyli około 4000–5000 K. Taka barwa najlepiej pobudza aktywność w dzień i nie jest męcząca dla oczu.

Zbyt „zimne” i mocne światło może tworzyć ostre kontrasty, cienie i refleksy, które płoszą krowy. Zwierzęta mają inną budowę oka niż człowiek, inaczej odbierają kolory i głębię. Długi korytarz z migającymi jarzeniówkami i silnymi cieniami od rusztów może być dla nich jak tunel pełen „dziur” i przeszkód. Taka obora daje więcej stresu, a mniej spokojnego przejścia do stołu paszowego czy dojarni.

Jakość światła to również brak migotania (częsty problem przy tanich świetlówkach), wysoki współczynnik oddawania barw (CRI powyżej 80) oraz stabilność strumienia świetlnego w czasie. Lampy o niskiej jakości mogą po kilku miesiącach wyraźnie słabiej świecić, nawet jeśli jeszcze się nie przepaliły. Stale ciemniejące świetlówki powodują, że w oborze robi się coraz mętniej, a rolnik nie zawsze to zauważa, bo zmiana jest stopniowa.

Rozkład światła i unikanie stref cienia

Dobrze zaprojektowane oświetlenie to nie tylko moc lamp, ale także ich rozmieszczenie. Należy dążyć do równomiernego naświetlenia całej kubatury obory, tak aby nie powstawały miejsca skrajnie jasne i wyraźnie ciemniejsze. Nieregularne światło tworzy „czarne dziury”, których krowy unikają. W efekcie słabiej wykorzystują część legowisk, omijają niektóre przejścia, a pasza w dalszej części stołu paszowego zostaje niewykorzystana.

Szczególną uwagę warto zwrócić na strefę stołu paszowego, dojarnia oraz wejścia i wyjścia z budynku. Są to miejsca intensywnego ruchu i skupienia zwierząt. Jednocześnie właśnie tam najczęściej pojawiają się problemy z cieniami, na przykład spod okien, belek konstrukcyjnych czy gniazd lamp. Projektując oświetlenie, dobrze jest wykonać prosty szkic obory z podziałem na sektory i policzyć, jaka liczba opraw jest potrzebna w każdej strefie, zamiast wieszać lampy „na oko”.

Światło a produkcja mleka – konkretne efekty w oborze

Wielu hodowców przekonało się, że poprawa oświetlenia w oborze może dać realny, mierzalny wzrost udoju, często bez dodatkowych nakładów na pasze. Kluczem jest zastosowanie tak zwanego programu wydłużonego dnia świetlnego u krów w laktacji, czyli zapewnienie im około 16 godzin światła o odpowiednim natężeniu i 8 godzin ciemności.

Jak program świetlny wpływa na wydajność mleczną?

Przy dobrze zaplanowanym oświetleniu krowy w ciągu dnia są bardziej aktywne, częściej podchodzą do stołu paszowego i dłużej pobierają paszę. Większa ilość pobranego suchego materiału w sposób bezpośredni przekłada się na wzrost ilości produkowanego mleka. Dodatkowo odpowiednie światło zmniejsza stres, co korzystnie wpływa na poziom kortyzolu, czyli hormonu stresu. Mniej stresu to lepsze wykorzystanie energii z paszy na produkcję, a nie na „walkę” organizmu z niekorzystnymi warunkami.

Badania wskazują, że po wprowadzeniu 16-godzinnego dnia świetlnego z natężeniem około 150–200 lx można liczyć na przyrost wydajności rzędu 5–15%, w zależności od wyjściowego poziomu zarządzania stadem. W praktyce oznacza to od 1 do nawet 4 litrów mleka dziennie więcej od sztuki. Przy dużym stadzie inwestycja w nowoczesne lampy często zwraca się w ciągu jednego–dwóch lat tylko dzięki wyższemu udojowi.

Warto podkreślić, że samo światło nie zrobi cudu, jeśli kuleje żywienie, zdrowotność wymion czy rozród. Jednak przy poprawnym żywieniu i dobrej profilaktyce świetnie zaprojektowane oświetlenie może „odblokować” potencjał genetyczny stada. Rolnicy, którzy mają podobne dawki i genetykę jak sąsiad, a jednak osiągają znacznie lepsze wyniki, często mają po prostu dobrze rozwiązane warunki środowiskowe, w tym **mikroklimat** i światło.

Praktyczne wskazówki dla krów w laktacji

• Ustal stały rytm oświetlenia – 16 godzin światła, 8 godzin ciemności, najlepiej z automatycznymi zegarami.

• Zadbaj, by światło w dzień było naprawdę jasne (150–200 lx), a w nocy naprawdę ciemno, z wyjątkiem minimalnego oświetlenia serwisowego przy potrzebnych pracach.

• Staraj się, aby włączanie i wyłączanie świateł było stopniowe – jeśli to możliwe, zastosuj ściemniacze albo podział sekcji lamp, aby uniknąć nagłych kontrastów.

• Kontroluj regularnie czystość kloszy i lamp – kurz, pajęczyny i opary amoniaku potrafią obniżyć natężenie światła o kilkadziesiąt procent.

• Nie ustawiaj silnych reflektorów w taki sposób, aby świeciły prosto w oczy krów, zwłaszcza w wąskich przejściach i przy wejściach do hali udojowej.

Prawidłowy program świetlny dla krów w laktacji warto wdrożyć w całej oborze lub przynajmniej w wydzielonych sektorach produkcyjnych, aby uniknąć ciągłego „przełączania” organizmu ze światła na ciemność i odwrotnie, gdy zwierzęta przemieszczają się między zbyt różnymi warunkami.

Porady dotyczące rodzaju i montażu opraw

W nowoczesnych oborach dominują obecnie lampy LED, które zużywają znacznie mniej energii niż tradycyjne świetlówki czy żarówki sodowe. LED-y zapewniają dobre parametry świetlne, odporność na częste włączanie i wyłączanie, a także długą żywotność. W warunkach obory szczególnie ważna jest odporność opraw na pył, wilgoć oraz agresywne gazy – warto szukać lamp o klasie szczelności co najmniej IP65.

Dobrym rozwiązaniem jest montaż opraw wzdłuż stołu paszowego i korytarzy, tak aby światło padało równomiernie na te strefy. Lampy powinny być zawieszone na wysokości, która utrudni ich uszkodzenie przez maszyny lub same krowy, a jednocześnie nie będzie powodować strat światła poprzez zbyt duży rozsył po ścianach i suficie. Wysokość montażu zależy od wielkości budynku, ale praktycznie często wynosi 3–5 m.

Oświetlenie a rozród – wpływ na ruje, skuteczność krycia i zdrowie cieląt

System świetlny w oborze oddziałuje nie tylko na ilość mleka, ale także na cykl rozrodczy. Rytm dnia i nocy, poziom melatoniny i innych hormonów ma bezpośrednie przełożenie na występowanie i nasilenie rui, regularność cykli, a także na skuteczność inseminacji. Dobrze zaprojektowane światło pomaga „usunąć mgłę” z zachowania krów – rujęidać wyraźniej, co zmniejsza liczbę stratnych dni międzywycieleniowych.

Widoczność rui i obserwacja zachowań

Ruja to przede wszystkim zmiana zachowania krowy – większa ruchliwość, skoki na inne sztuki, charakterystyczne muczenie, niepokój, częste wstawanie. Aby te sygnały były widoczne, hodowca musi mieć możliwość dokładnej obserwacji stada, szczególnie w godzinach porannych i wieczornych, gdy wiele rui się uaktywnia. Jeżeli w oborze jest ciemno lub półmrok, łatwo przeoczyć pierwsze objawy, zwłaszcza u krów o subtelniejszych oznakach cyklu.

Odpowiednie oświetlenie korytarzy i stołu paszowego umożliwia lepszą ocenę zachowań. Krowy chętniej poruszają się po korytarzach, nie boją się cieni i refleksów, więc ich naturalna aktywność nie jest blokowana. Dzięki temu lepiej widać różnicę między zachowaniem krowy w rui a reszty stada. Dodatkowo światło dobrej jakości pozwala dostrzec drobne elementy, jak ślady śluzu rujowego, zaczerwienienie sromu czy otarcia na grzbiecie od wskakiwania innych krów.

W praktyce obserwacja rui jest skuteczniejsza, gdy w godzinach porannych (np. 4–6) i wieczornych (19–21) w oborze jest włączone jasne oświetlenie. W pozostałych godzinach nocnych, gdy nie prowadzi się intensywnych prac, można przełączać się na tryb ciemności, aby nie zaburzać rytmu dziennego krów. Zbyt długie nocne świecenie w imię „lepszej obserwacji” może w konsekwencji osłabić płodność stada.

Programy świetlne dla różnych grup – krowy w laktacji, zasuszone i jałówki

Jednym z częstych błędów jest traktowanie wszystkich grup technologicznych jednakowo pod względem światła. Tymczasem każda z nich ma nieco inne potrzeby. Krowy w laktacji korzystają z wydłużonego dnia świetlnego (16 h światła, 8 h ciemności), natomiast krowy zasuszone i jałówki w zależności od wieku mogą wymagać krótszego dnia lub innych parametrów.

Dla krów zasuszonych rekomenduje się często tzw. skrócony dzień świetlny (np. 8–10 godzin jasności, reszta to ciemność), który ma poprawić bilans hormonalny i przygotować organizm do porodu. Zbyt długi dzień u krów zasuszonych może niekorzystnie wpływać na gospodarkę wapniowo-fosforową oraz zwiększać ryzyko zalegań poporodowych. W praktyce oznacza to, że w obszarze porodówki i sektora zasuszonych warto zaplanować osobne sterowanie oświetleniem niż w głównej oborze laktacyjnej.

Jałówki rosnące i jałówki cielne również reagują na światło, choć ich zapotrzebowanie jest nieco inne niż krów w pełnej produkcji. Zbyt ciemne pomieszczenia dla młodzieży mogą spowodować gorszy rozwój i mniejszą aktywność ruchową, a co za tym idzie – gorszą kondycję mięśni i kości. Z kolei odpowiednia ilość światła sprzyja prawidłowemu rozwojowi, wcześniejszemu i wyraźniejszemu pojawianiu się rui oraz lepszemu wykorzystaniu paszy.

Praktycznie oznacza to konieczność dzielenia budynku na strefy świetlne, sterowane niezależnie. W jednej strefie można wprowadzić program „długi dzień” dla krów mlecznych, w drugiej „krótszy dzień” dla zasuszonych, a w trzeciej program pośredni dla jałówek. Sterowanie można realizować za pomocą zegarów czasowych, automatyki rolniczej lub specjalistycznych systemów zarządzających oborą.

Wpływ oświetlenia na cielęta i zdrowie okołoporodowe

Choć głównym tematem jest produkcja mleka i rozród, nie można pominąć wpływu światła na cielęta i okres poporodowy. Cielę rodzi się z wrażliwym układem odpornościowym i mocno reaguje na warunki środowiskowe. Zbyt jasne, ostre światło w porodówce lub w kojcach dla noworodków może je stresować, utrudniać pierwsze wstanie i szukanie wymienia lub wiadra z siarą. Z drugiej strony zbyt ciemne pomieszczenie powoduje trudności przy nadzorze porodu i ocenie stanu cielęcia.

Dlatego w porodówce i kojcach dla nowo narodzonych cieląt warto stosować oświetlenie o umiarkowanym natężeniu, rozproszone, bez ostrych punktowych reflektorów. Pozwala to na spokojną pracę człowieka, bez oślepiania zwierząt. Można również rozważyć wprowadzenie dodatkowego, ciepłego światła podczas nocnych porodów, ale tak, aby po zakończeniu zabiegów szybko przywrócić ciemność i dać krowie oraz cielęciu czas na spokojny odpoczynek.

Zdrowie poporodowe krów, w tym ryzyko zalegania, wydaleń poporodowych i infekcji macicy, jest pośrednio związane z jakością mikroklimatu w okresie zasuszenia, a w tym także z oświetleniem. Krowy, które przez cały okres zasuszenia miały nadmiernie wydłużony dzień i brak fazy ciemności, częściej wchodzą w poród w gorszej kondycji metabolicznej. Dlatego rozsądne gospodarowanie światłem w tym okresie to element profilaktyki chorób okołoporodowych.

Bezpieczeństwo, energooszczędność i praktyczne wskazówki dla gospodarstwa

Oprócz bezpośredniego wpływu na krowy oświetlenie w oborze ma także ogromne znaczenie dla bezpieczeństwa ludzi i zwierząt, efektywności pracy oraz kosztów eksploatacji budynku. Dobrze zaprojektowana instalacja świetlna pozwala uniknąć wypadków, ułatwia codzienne czynności i obniża rachunki za prąd.

Bezpieczeństwo ludzi i zwierząt

Potknięcia, poślizgnięcia czy uderzenia o elementy konstrukcji często mają miejsce w słabo oświetlonych korytarzach lub na śliskich rusztach, których nierówności nie widać gołym okiem. Jasne, równomierne oświetlenie przejść i miejsc pracy człowieka to inwestycja w zdrowie i uniknięcie kosztownych przestojów z powodu kontuzji. Dla zwierząt dobra widoczność podłoża, progów i zakrętów zmniejsza ryzyko urazów kończyn, zwichnięć i pęknięć racic.

Warto pamiętać o awaryjnym oświetleniu, szczególnie w budynkach wielkopowierzchniowych, gdzie w razie awarii prądu lub pożaru konieczna jest szybka ewakuacja ludzi oraz zapewnienie minimalnej orientacji zwierząt. Lampy awaryjne z własnym akumulatorem, umieszczone w newralgicznych punktach (wyjścia, korytarze główne), są stosunkowo tanim, a często niedocenianym elementem bezpieczeństwa.

Energooszczędność – jak nie przepłacać za prąd?

Nowoczesne lampy LED o wysokiej sprawności energetycznej to podstawa oszczędności. W porównaniu z tradycyjnymi żarówkami czy świetlówkami oznaczają niższe zużycie energii i dłuższą żywotność. Jednak sama wymiana źródeł światła na LED nie gwarantuje optymalnych oszczędności, jeśli program pracy lamp nie będzie przemyślany.

W oborze można stosować:

• Zegary czasowe – do włączania i wyłączania głównych sekcji oświetlenia zgodnie z ustalonym programem dobowym.

• Czujniki natężenia światła dziennego – automatyczne dostosowanie mocy lamp do ilości światła naturalnego wpadającego do obory przez okna, świetliki dachowe czy kurtyny.

• Czujniki ruchu w mniej uczęszczanych pomieszczeniach (magazyny, korytarze pomocnicze), tak aby światło włączało się tylko wtedy, gdy ktoś faktycznie tam wchodzi.

Przy planowaniu modernizacji oświetlenia warto policzyć prosty okres zwrotu inwestycji. Należy wziąć pod uwagę aktualne rachunki za prąd, liczbę godzin, w których światło jest włączone, oraz przewidywaną oszczędność przy przejściu na LED. Dodatkowym „zyskiem”, którego nie widać w rachunku, będzie wzrost **wydajności** mlecznej oraz lepszy rozród – te elementy warto uwzględnić choćby orientacyjnie, szacując, ile więcej mleka rocznie może dać stado przy lepszym świetle.

Prosta check-lista przed modernizacją oświetlenia

• Sprawdź, gdzie w oborze jest za ciemno – przejdź budynek wieczorem i wcześnie rano, notując miejsca problematyczne (ciemne narożniki, dojarnia, stół paszowy).

• Zmierz lub zleć pomiar natężenia światła w kluczowych strefach (stoły paszowe, legowiska, korytarze, dojarnia) – nawet prosty luksomierz pokaże skalę problemu.

• Oceń stan istniejących opraw – czy są zabrudzone, skorodowane, czy migoczą.

• Sprawdź instalację elektryczną – czy wytrzyma dodatkowe obciążenie, czy wymaga modernizacji, czy ma zabezpieczenia przed wilgocią.

• Policz, jakie sekcje oświetlenia są potrzebne – osobno dla krów w laktacji, zasuszonych, jałówek, dojarni, magazynów.

• Ustal docelowy program świetlny na dobę dla każdej grupy zwierząt.

Takie przygotowanie znacząco ułatwi rozmowę z firmą instalacyjną lub doradcą technicznym i pozwoli uniknąć niedopasowanych rozwiązań, które będą generowały niepotrzebne koszty i nie spełnią oczekiwań hodowcy.

Najczęstsze błędy w oświetleniu obór i jak ich uniknąć

W wielu gospodarstwach spotyka się powtarzające się błędy przy projektowaniu i użytkowaniu oświetlenia. Świadomość tych problemów pozwala ich uniknąć lub szybko skorygować, zanim zaczną negatywnie wpływać na **zdrowotność** i wyniki produkcyjne.

Stały półmrok lub „noc” w oborze

W starszych oborach, zwłaszcza bez nowoczesnych świetlików i dużych okien, często panuje półmrok przez cały dzień. Rolnik przyzwyczaja się do takiego stanu, ale krowy funkcjonują w permanentnie zaniżonym poziomie aktywności. Pobierają mniej paszy, są ospałe, trudniej w nich zauważyć ruję, a wydajność spada. Rozwiązaniem jest dołożenie opraw i podniesienie poziomu światła do rekomendowanych wartości.

Za dużo światła w nocy

Drugim skrajnym przypadkiem jest obora, w której lampy świecą się całą dobę, często na pełnej mocy. Zdarza się, że hodowca „nie ma kiedy” ich wyłączać lub obawia się kradzieży, więc włącza wszystko na noc. Takie podejście zaburza rytm hormonalny krów, obniża poziom melatoniny, pogarsza rozród i zdolność do regeneracji. Nocne światło powinno być ograniczone do minimum, najlepiej w formie słabego, punktowego oświetlenia serwisowego, które nie wpływa znacznie na percepcję jasności przez krowy.

Ostre cienie, migotanie i odblaski

Źle rozmieszczone lampy, szczególnie punktowe źródła o dużej mocy, powodują powstawanie ostrych cieni, które krowy interpretują jako przeszkody lub „dziury” w podłożu. Dodatkowo tanie, zużyte świetlówki mogą migotać z częstotliwością, którą krowy wyraźnie widzą, choć człowiek niekoniecznie. Dla zwierząt to jak ciągłe mruganie światła, bardzo stresujące i męczące wzrok. Należy wybierać oprawy wysokiej jakości, o równomiernym rozsyłie i bez migotania, a także nie montować ich w taki sposób, by odbijały się bezpośrednio w oczach zwierząt.

Brak podziału na strefy i grupy technologiczne

Jedno wspólne włączanie i gaszenie światła dla całej obory, bez względu na grupę zwierząt, utrudnia stosowanie zróżnicowanych programów świetlnych. Krowy w laktacji, zasuszone, jałówki oraz cielęta mają różne potrzeby. Bez podziału na strefy nie da się ich zaspokoić. Modernizując oświetlenie, warto od razu zaplanować oddzielne sekcje i obwody, nawet jeśli oznacza to nieco wyższy koszt instalacji – zwróci się to w lepszych wynikach produkcyjnych i zdrowotnych.

Ignorowanie czyszczenia i konserwacji

Nawet najlepsze lampy stracą swoje parametry, jeśli będą pokryte kilka milimetrów grubą warstwą kurzu, brudu i pajęczyn. W oborach z rusztami i gnojowicą szczególnie szybko osiadają agresywne zanieczyszczenia, które matowią klosze i powodują korozję metalowych elementów. Prosty plan czyszczenia, np. raz na kwartał przetarcie opraw szmatą z delikatnym środkiem myjącym, potrafi przywrócić znaczną część utraconego światła i wydłużyć żywotność systemu.

FAQ – najczęściej zadawane pytania o oświetlenie w oborze

Czy samo poprawienie oświetlenia zwiększy wydajność mleczną mojego stada?

Oświetlenie nie jest cudownym lekiem na wszystkie problemy, ale przy prawidłowym żywieniu, dobrej genetyce i opiece weterynaryjnej może wyraźnie podnieść **wydajność**. W wielu gospodarstwach po wprowadzeniu 16-godzinnego dnia świetlnego, przy natężeniu ok. 150–200 lx, zanotowano wzrost udoju o 5–15%. Trzeba jednak pamiętać, że efekt będzie najwyraźniejszy, gdy do tej pory w oborze panował półmrok i nieregularny rytm dnia i nocy.

Ile godzin światła dziennie powinny mieć krowy mleczne?

Dorosłe krowy w laktacji najlepiej reagują na program około 16 godzin jasnego dnia i 8 godzin wyraźnej ciemności. Jasny dzień oznacza zarówno światło naturalne, jak i sztuczne, o natężeniu co najmniej 150–200 lx na wysokości oczu krowy. Ciemność to taki poziom światła, przy którym nie dochodzi do istotnego hamowania wydzielania melatoniny – można zostawić minimalne oświetlenie serwisowe, ale nie wolno świecić pełną mocą przez całą noc.

Czy lampy LED nadają się do obory i czy warto wymieniać stare świetlówki?

Nowoczesne lampy LED bardzo dobrze sprawdzają się w oborach – są energooszczędne, trwałe i odporne na częste włączanie oraz wyłączanie. Dobrze dobrane oprawy o klasie szczelności co najmniej IP65 są odporne na kurz, wilgoć i amoniak. Wymiana starych świetlówek zwykle szybko się zwraca dzięki niższym rachunkom za prąd i stabilnemu natężeniu światła. Ważne, by wybrać produkty sprawdzonych producentów, bez migotania i o odpowiedniej barwie (ok. 4000–5000 K).

Dlaczego ważne jest rozróżnienie programu świetlnego dla krów zasuszonych i w laktacji?

Krowy w laktacji korzystają z wydłużonego dnia świetlnego (ok. 16 godzin światła), co pobudza pobranie paszy i **wydajność** mleka. Krowy zasuszone wymagają raczej krótszego dnia (8–10 godzin) i dłuższej fazy ciemności, aby organizm mógł się zregenerować i właściwie przygotować do porodu. Zbyt długi dzień świetlny w zasuszeniu może zaburzyć gospodarkę hormonalną i mineralną, zwiększając ryzyko zalegań i innych problemów okołoporodowych.

Jak w praktyce sprawdzić, czy w oborze jest wystarczająco jasno?

Najlepiej użyć prostego luksomierza (dostępnego jako oddzielne urządzenie lub aplikacja w telefonie, choć ta bywa mniej dokładna). Pomiar wykonuje się na wysokości oczu krowy, czyli ok. 1,5 m nad podłogą, w kilku miejscach – przy stole paszowym, w legowiskach, korytarzach i dojarni. Dla krów w laktacji dążymy do 150–200 lx, w miejscach pracy człowieka 300–500 lx. Jeśli wartości są znacznie niższe, warto rozważyć dołożenie opraw lub ich modernizację.