Gleby torfiaste należą do najbardziej specyficznych i zarazem najcenniejszych typów gleb występujących w strefie umiarkowanej. Tworzą się na terenach podmokłych, gdzie przez setki, a nawet tysiące lat gromadzi się obumarła materia organiczna, przede wszystkim szczątki roślin bagiennych. Jej rozkład jest spowolniony wskutek nadmiaru wody i niedoboru tlenu, co prowadzi do powstawania torfu – charakterystycznego, ciemnego, lekkiego materiału organicznego. Gleby torfiaste odgrywają wyjątkową rolę w kształtowaniu krajobrazu, retencji wody, magazynowaniu węgla oraz w rolnictwie, choć ich racjonalne użytkowanie wymaga szczególnej wiedzy i ostrożności.

Geneza i warunki powstawania gleb torfiastych

Pierwszym kluczowym warunkiem powstawania gleb torfiastych jest stałe lub okresowe zabagnienie terenu. W takich warunkach roślinność, głównie mchy torfowce, turzyce, trawy bagienne, trzciny czy krzewy, rozwija się bardzo bujnie, lecz po obumarciu nie ulega pełnemu rozkładowi. Przyczyną jest niedobór tlenu w wodzie i w podłożu, co hamuje aktywność mikroorganizmów odpowiedzialnych za mineralizację resztek roślinnych. Zamiast całkowitego rozkładu następuje więc proces torfienia, polegający na powolnym, niepełnym rozkładzie materii organicznej i nagromadzeniu jej w postaci torfu.

Drugim warunkiem jest utrzymywanie się wysokiego poziomu wód gruntowych. Zwierciadło wody zwykle znajduje się bardzo płytko, często już kilka centymetrów pod powierzchnią, a w okresach wilgotnych wręcz sięga powierzchni gruntu. To stałe nawodnienie sprawia, że gleby torfiaste rozwijają się przede wszystkim w obniżeniach terenu: dolinach rzecznych, zagłębieniach bezodpływowych, kotlinach polodowcowych oraz w obrębie jezior zanikających, gdzie roślinność zarasta zbiornik i stopniowo go wypełnia.

Trzecim elementem jest specyficzny skład roślin, które budują materiał torfowy. Mchy z rodzaju Sphagnum, czyli torfowce, potrafią zatrzymywać ogromne ilości wody, tworząc swoistą gąbczastą strukturę. Ich obumarłe części słabo się rozkładają, a zarazem zakwaszają środowisko. Powstały w ten sposób torf wysokiego typu ma bardzo niską zawartość składników mineralnych, ale dużą pojemność wodną i porowatą strukturę. Z kolei torfy niskie powstają w warunkach większego dopływu wód bogatych w składniki mineralne, co prowadzi do powstania gleb torfiastych o odmiennych właściwościach chemicznych i użytkowych.

Proces tworzenia się gleb torfiastych jest bardzo powolny. Szacuje się, że w typowych warunkach rocznie przybywa zaledwie od jednego do kilku milimetrów torfu, co oznacza, że warstwa o miąższości jednego metra może powstawać od kilkuset do ponad tysiąca lat. Z tego względu gleby torfiaste uznaje się za zasób nieodnawialny w skali czasu człowieka, a ich zniszczenie lub nadmierne odwodnienie ma skutki praktycznie nieodwracalne.

Budowa, właściwości i typy gleb torfiastych

Gleby torfiaste charakteryzują się dominacją materiału organicznego w profilu glebowym. Warstwa próchniczna, czyli poziom A, jest tu w praktyce jednocześnie warstwą torfową, nierzadko osiągającą miąższość od kilkudziesięciu centymetrów do kilku metrów. W mowie potocznej często używa się po prostu określenia „torfowisko”, mając na myśli zarówno glebę, jak i cały ekosystem pokryty roślinnością bagienną.

Jedną z najbardziej charakterystycznych cech gleb torfiastych jest ich bardzo duża zawartość materii organicznej, często przekraczająca 30–40% w suchej masie, a w młodych, słabo rozłożonych torfach sięgająca nawet 60–90%. Dzięki temu gleby torfiaste są bardzo lekkie w stanie suchym, lecz jednocześnie wyjątkowo chłonne, jeśli chodzi o wodę. Potrafią zmagazynować jej wielokrotnie więcej w stosunku do swojej masy, co czyni je doskonałymi naturalnymi zbiornikami retencyjnymi.

Bardzo ważną cechą jest reakcja gleb torfiastych, czyli ich odczyn. Torfy wysokie, zdominowane przez mchy torfowce, mają zwykle silnie kwaśny odczyn, często poniżej pH 4,5. Torfy niskie, zasilane wodami bogatszymi w jony wapnia i magnezu, mogą mieć odczyn zbliżony do obojętnego lub nawet lekko zasadowy. Odczyn ten w ogromnym stopniu wpływa na skład flory, aktywność mikroorganizmów i przydatność rolniczą gleb torfiastych, dlatego jest jednym z podstawowych parametrów branych pod uwagę przy ich klasyfikacji i melioracji.

Właściwości fizyczne gleb torfiastych są dość odmienne od tych, do jakich przyzwyczajeni są rolnicy gospodarujący na glebach mineralnych. W stanie suchym torf jest lekki, sprężysty i łatwy do kruszenia, natomiast po nawodnieniu staje się miękki, mazisty i trudny do ugniatania. Nośność takiej gleby jest niewielka, co ma duże znaczenie przy korzystaniu z ciężkiego sprzętu rolniczego. W okresach intensywnych opadów lub wysokiego stanu wód gruntowych wjazd ciągnikiem czy kombajnem może prowadzić do poważnych zniszczeń struktury gleby oraz do niebezpiecznego osiadania maszyn.

Od strony chemicznej gleby torfiaste charakteryzują się dużą pojemnością sorpcyjną, czyli zdolnością zatrzymywania kationów odżywczych. Kompleks sorpcyjny tych gleb jest zdominowany przez związki humusowe, ligninę oraz inne produkty niepełnego rozkładu roślin. Dzięki temu w warunkach prawidłowego gospodarowania możliwe jest magazynowanie znacznych ilości składników pokarmowych, jednak w naturalnych, silnie uwodnionych torfach ich dostępność dla roślin jest ograniczona, szczególnie w przypadku pierwiastków takich jak fosfor czy potas.

W praktyce wyróżnia się kilka podstawowych typów gleb torfiastych, wynikających z warunków wodnych, typu roślinności oraz stopnia rozkładu torfu:

• torfowiska wysokie – zasilane głównie wodą opadową, ubogą w składniki mineralne, o silnie kwaśnym odczynie i dominacji mszaków torfowców; gleby te są z punktu widzenia rolnictwa mało zasobne, ale niezwykle cenne przyrodniczo;
• torfowiska niskie – zasilane wodami gruntowymi i powierzchniowymi niosącymi jony wapnia, magnezu i inne składniki mineralne; gleby torfiaste tego typu są zwykle bardziej żyzne i po odwodnieniu mogą stanowić wartościowe użytki zielone;
• torfowiska przejściowe – formy pośrednie pomiędzy wysokimi i niskimi, wykazujące cechy obu typów, o umiarkowanie kwaśnym odczynie i zróżnicowanym składzie roślinności.

Stopień rozkładu torfu, oznaczany często w skali H 1–10, ma zasadnicze znaczenie dla właściwości gleby. W młodych torfach, o niskim stopniu rozkładu, widoczne są jeszcze wyraźne fragmenty roślin, liści, łodyg i korzeni. W torfach silnie rozłożonych struktura jest jednorodna, a resztek roślinnych praktycznie nie można odróżnić gołym okiem. Postępujący rozkład prowadzi do zagęszczenia masy torfowej, zwiększenia jej zwięzłości i zmiany warunków powietrzno-wodnych, co ma istotne konsekwencje dla użytkowania rolniczego.

Rozmieszczenie i przykłady występowania gleb torfiastych

Gleby torfiaste występują w różnych strefach klimatycznych, jednak ich główne skupiska znajdują się w obszarze klimatu umiarkowanego chłodnego oraz borealnego. Największe kompleksy torfowisk ciągną się przez północną Europę, w tym Skandynawię, kraje bałtyckie, północną część Polski, a także przez zachodnią Syberię aż po Daleki Wschód. Znaczne areały gleb torfiastych występują również w Kanadzie i w północnych regionach Stanów Zjednoczonych, a w mniejszej skali również w górach i na wyżej położonych płaskowyżach w strefie umiarkowanej.

W Polsce gleby torfiaste są szczególnie rozpowszechnione na terenach pojezierzy polodowcowych, w dolinach większych rzek oraz w zagłębieniach terenowych o słabym odpływie wód. Znane kompleksy torfowisk znajdują się między innymi na Pomorzu, Mazurach, w dolinie Biebrzy, Narwi czy Noteci, a także w licznych mniejszych dolinkach śródpolnych i leśnych. W wielu przypadkach są one objęte ochroną w ramach parków narodowych, rezerwatów przyrody czy obszarów Natura 2000, ze względu na występowanie unikatowych zespołów roślinnych i rzadkich gatunków zwierząt.

Oprócz dużych torfowisk nizinnych istnieją także mniejsze, izolowane kompleksy gleb torfiastych w górach, zwłaszcza na torfowiskach wysokich i przejściowych. Są one związane z zagłębieniami bezodpływowymi, dawnymi nieckami polodowcowymi i wypłaszczeniami stoków, gdzie warunki hydrologiczne sprzyjają stagnacji wody. W Karpatach i Sudetach tego typu gleby torfiaste są siedliskiem charakterystycznych zbiorowisk, takich jak mszary z dominacją torfowców i kosodrzewiny, a także wielu gatunków roślin owadożernych, storczyków i rzadkich mchów.

Nie można pominąć także gleb torfiastych występujących w strefie przybrzeżnej mórz i w ujściach rzek. W takich miejscach powstają torfy trawiaste i trzcinowe, rozwijające się na skutek stopniowego zarastania zatok, lagun czy zakoli rzecznych. Tego rodzaju gleby są szczególnie narażone na przekształcenia hydrotechniczne – regulacje koryt, budowę wałów, tam czy polderów, które często drastycznie zmieniają warunki wodne i prowadzą do degradacji torfowisk.

Globalnie najrozleglejsze obszary gleb torfiastych znajdują się w strefie borealnej – w Rosji, Kanadzie, Skandynawii oraz na terenach północnych Chin. W tych rejonach torfowiska odgrywają kluczową rolę w bilansie wodnym i klimatycznym, magazynując ogromne ilości wody i węgla organicznego. W warunkach ocieplającego się klimatu i topnienia wieloletniej zmarzliny fragmenty tych gleb mogą ulegać przyspieszonej degradacji, co budzi duże obawy naukowców ze względu na potencjalne emisje gazów cieplarnianych.

Znaczenie gleb torfiastych w rolnictwie

Gleby torfiaste, pomimo swojej specyficznej natury, są w wielu regionach istotnym zasobem rolniczym. Po odpowiednim odwodnieniu i uregulowaniu stosunków wodnych mogą stanowić bardzo urodzajne użytki zielone, służące jako łąki i pastwiska o wysokiej produktywności. W niektórych krajach, w tym w Polsce, osuszone torfowiska były przez dziesięciolecia przekształcane w grunty orne, choć aktualnie podejście do takich działań ulega istotnej zmianie w kierunku większej ochrony tych obszarów.

Największą zaletą gleb torfiastych w rolnictwie jest ich wysoka zasobność w azot, wynikająca z obecności dużych ilości materii organicznej. Po odwodnieniu i napowietrzeniu mikroorganizmy intensywnie mineralizują związki organiczne, uwalniając azot w formach dostępnych dla roślin. Dzięki temu plony na takich glebach mogą być imponujące, zwłaszcza w pierwszych latach użytkowania. Jednak to samo zjawisko niesie ze sobą poważne ryzyko – przyspieszoną degradację torfu, osiadanie powierzchni gruntu oraz duże emisje dwutlenku węgla i podtlenku azotu do atmosfery.

W rolniczym użytkowaniu gleb torfiastych kluczowe znaczenie ma gospodarka wodna. Tego typu gleby wymagają rozbudowanej sieci rowów melioracyjnych, zastawek, przepustów i urządzeń regulujących poziom wód gruntowych. Zbyt głębokie odwodnienie sprzyja szybkiemu przesychaniu warstwy torfowej i intensywnej mineralizacji materii organicznej, natomiast zbyt wysoki poziom wód utrudnia wjazd sprzętu, siew i zbiór plonów. Utrzymanie optymalnych warunków jest zadaniem trudnym technicznie i kosztownym, a dodatkowo coraz częściej koliduje z wymogami ochrony przyrody.

W praktyce za najbardziej racjonalną formę rolniczego wykorzystania gleb torfiastych uznaje się trwałe użytki zielone. Łąki i pastwiska na podłożu torfowym, przy umiarkowanym odwodnieniu, mogą dostarczać dużych ilości wartościowej paszy, jednocześnie ograniczając tempo degradacji torfu. Uprawa roślin okopowych czy warzyw wymaga znacznie głębszego osuszenia, częstszej uprawy mechanicznej i intensywniejszego nawożenia, co przyspiesza proces osiadania gleby i zmniejszania się miąższości warstwy torfowej.

W niektórych regionach na glebach torfiastych z powodzeniem uprawia się warzywa, takie jak marchew, seler, burak ćwikłowy, kapusta czy cebula, a także rośliny pastewne, na przykład koniczynę, lucernę i trawy pastewne. Zaletą takiej produkcji jest łatwość formowania zagonów, dobra struktura gleby oraz wysoka pojemność wodna, co zmniejsza wrażliwość upraw na krótkotrwałe susze. Wadą jest natomiast konieczność precyzyjnego nawożenia oraz kontrolowania pH, gdyż kwaśny odczyn wielu gleb torfiastych ogranicza przyswajalność fosforu i potasu.

Rosnące znaczenie zyskuje także rolnictwo oparte na koncepcji paludikultury, czyli uprawy roślin przystosowanych do warunków podmokłych bez głębokiego odwodnienia torfowisk. W takim systemie gleby torfiaste pozostają trwale wilgotne, co ogranicza mineralizację materii organicznej, a jednocześnie dostarczają plonów w postaci biomasy trzcin, turzyc, sity amerykańskiej, traw bagiennych lub innych roślin, które mogą służyć za paszę, surowiec energetyczny, materiał budowlany czy mulcz. Jest to kierunek szczególnie interesujący w kontekście ochrony klimatu i zachowania funkcji przyrodniczych torfowisk.

Znaczenie przyrodnicze i klimatyczne gleb torfiastych

Znaczenie gleb torfiastych wykracza daleko poza ich przydatność rolniczą. Są one jednymi z najważniejszych naturalnych magazynów węgla na Ziemi. W przeliczeniu na jednostkę powierzchni torfowiska gromadzą znacznie większe ilości węgla niż przeciętne lasy czy inne typy gleb. Szacuje się, że mimo stosunkowo niewielkiego udziału w powierzchni lądów, torfy przechowują około jednej trzeciej globalnych zasobów węgla glebowego. Powolne tempo rozkładu materii organicznej sprawia, że węgiel ten może być więziony w glebie przez tysiące lat.

W warunkach naturalnych, przy wysokim poziomie wód gruntowych i ograniczonym dostępie tlenu, torfowiska działają jak długoterminowe sanktuaria węgla, ograniczając ilość gazów cieplarnianych w atmosferze. Jednak po odwodnieniu i intensyfikacji użytkowania rolniczego lub leśnego sytuacja radykalnie się zmienia. Napływ tlenu do warstwy torfowej inicjuje intensywną mineralizację materii organicznej, prowadząc do uwalniania ogromnych ilości dwutlenku węgla. Dodatkowo w warunkach zmiennego uwilgotnienia i częściowej beztlenowości gleby torfiaste mogą stać się istotnym źródłem podtlenku azotu i metanu, dwóch gazów o bardzo wysokim potencjale cieplarnianym.

Gleby torfiaste pełnią też niezwykle ważną funkcję hydrologiczną. Dzięki swojej strukturze i dużej zawartości materii organicznej działają jak naturalne gąbki, zdolne wchłaniać nadmiar wody w okresach intensywnych opadów i stopniowo ją oddawać w okresach suchych. Stabilizuje to przepływy w rzekach, zmniejszając ryzyko powodzi i susz w zlewniach, w których torfowiska zachowały swój naturalny charakter. Osuszanie gleb torfiastych i ich zabudowa skutkuje utratą tej funkcji, co może prowadzić do częstszych i bardziej gwałtownych wahań poziomu wód w rzekach.

Nie bez znaczenia jest także rola gleb torfiastych jako siedlisk o wyjątkowo bogatej i często unikatowej bioróżnorodności. Wiele gatunków roślin, zwierząt i grzybów jest ściśle związanych z torfowiskami i nie występuje w innych typach środowisk. Należą do nich na przykład rośliny owadożerne, takie jak rosiczki, tłustosze czy pływacze, liczne gatunki storczyków, rzadkie mchy i wątrobowce, a także specyficzne zespoły ptaków, jak cietrzew, żuraw czy wodniczka. Degradacja gleb torfiastych prowadzi często do szybkiego zaniku tych gatunków i całych zespołów, ponieważ nie są one w stanie zaadaptować się do nowych, przekształconych warunków.

Istotny jest również krajobrazowy i kulturowy wymiar gleb torfiastych. Od wieków torfowiska kształtowały charakter wielu regionów, wpływając na tradycje, sposób gospodarowania i zwyczaje ludności. Torf wykorzystywany był jako paliwo, materiał budowlany, ściółka dla zwierząt czy surowiec do produkcji podłoży ogrodniczych. W niektórych krajach powstały nawet specyficzne formy architektury wiejskiej opartej na wykorzystaniu torfu i darni. Obecnie coraz częściej podkreśla się także wartości estetyczne torfowisk, które przyciągają turystów, fotografów i miłośników przyrody.

Zagrożenia i problemy związane z użytkowaniem gleb torfiastych

Mimo licznych zalet, gleby torfiaste są niezwykle wrażliwe na nieumiejętne użytkowanie. Największym zagrożeniem jest nadmierne odwodnienie, prowadzące do szybkiej utraty właściwości torfowych, osiadania powierzchni terenu i degradacji materii organicznej. Po obniżeniu poziomu wód gruntowych następuje intensywna mineralizacja torfu, co w początkowym okresie zwiększa żyzność gleby, ale jednocześnie prowadzi do szybkiego zmniejszania miąższości warstwy torfowej. W ciągu zaledwie kilku dziesięcioleci pierwotnie wielometrowa warstwa torfu może skurczyć się do kilkudziesięciu centymetrów, a lokalnie nawet do kilku centymetrów.

Osiadanie gleb torfiastych ma także poważne konsekwencje przestrzenne i techniczne. Obniżenie powierzchni gruntu względem poziomu wód w rzekach czy kanałach może doprowadzić do sytuacji, w której odwodnienie staje się coraz trudniejsze, a w skrajnych przypadkach wręcz niemożliwe grawitacyjnie. Konieczne jest wówczas stosowanie pomp i innych urządzeń mechanicznych, co znacząco zwiększa koszty utrzymania melioracji. Dodatkowo powstają zagrożenia związane z podtapianiem budynków, dróg i infrastruktury technicznej.

Innym poważnym problemem jest podatność przesuszonych gleb torfiastych na pożary. W warunkach długotrwałej suszy zeschnięty torf może się zapalić, a ogień przenika w głąb profilu glebowego, powodując tlenie się masy organicznej przez wiele dni lub tygodni. Pożary torfowisk są bardzo trudne do opanowania i gaszenia, a przy tym prowadzą do ogromnych emisji dymu, pyłów oraz gazów cieplarnianych. Zniszczeniu ulega nie tylko sama gleba, ale i cała szata roślinna oraz związane z nią organizmy.

Gleby torfiaste są również szczególnie narażone na zanieczyszczenia wód powierzchniowych i gruntowych. Intensywne nawożenie i stosowanie środków ochrony roślin na osuszonych torfowiskach może prowadzić do wymywania związków azotu, fosforu i pestycydów do cieków wodnych. Skutkiem jest eutrofizacja jezior i rzek, czyli nadmierny rozwój glonów i sinic, spadek zawartości tlenu w wodzie oraz degradacja ekosystemów wodnych. W przypadku gleb o wysokiej pojemności sorpcyjnej procesy te mogą być częściowo spowolnione, ale nie są całkowicie eliminowane.

W kontekście zmian klimatycznych problematyczna jest także wrażliwość gleb torfiastych na wahania poziomu wód i temperatury. Częstsze i dłuższe okresy suszy sprzyjają przesychaniu torfu, co zwiększa tempo mineralizacji materii organicznej i emisji gazów cieplarnianych. Z kolei intensywne opady i gwałtowne wezbrania rzek mogą prowadzić do erozji brzegów torfowisk, podmywania warstwy torfowej oraz jej rozmywania. Te złożone procesy wymagają nowego podejścia do gospodarowania wodą w zlewniach, z uwzględnieniem specyfiki gleb torfiastych.

Ochrona, renaturyzacja i nowe kierunki użytkowania

Rosnąca świadomość ekologiczna i wiedza o roli gleb torfiastych w bilansie węglowym oraz hydrologicznym doprowadziły do zmiany podejścia do ich użytkowania. Coraz częściej rezygnuje się z dalszego osuszania torfowisk, a wręcz podejmuje działania mające na celu ich częściowe odtworzenie, czyli renaturyzację. Podstawowym krokiem w takim procesie jest podniesienie poziomu wód gruntowych poprzez zatykanie rowów melioracyjnych, budowę zastawek, progów i innych urządzeń hydrotechnicznych, które ograniczają odpływ wód.

Renaturyzacja gleb torfiastych wymaga jednak starannego planowania, uwzględniającego zarówno uwarunkowania przyrodnicze, jak i społeczne oraz gospodarcze. Należy przeanalizować, jakie fragmenty torfowisk można przeznaczyć na ochronę przyrody, a gdzie konieczne jest utrzymanie produkcji rolnej, choćby w formie ekstensywnych użytków zielonych. Istotną rolę odgrywa dialog z lokalnymi społecznościami i rolnikami, którzy obawiają się utraty gruntów uprawnych, zalania pól czy ograniczenia możliwości gospodarowania. Odpowiednie programy rekompensat finansowych, dopłat i zachęt mogą ułatwić proces przechodzenia do bardziej zrównoważonych form użytkowania.

Nowym i perspektywicznym kierunkiem jest wspomniana wcześniej paludikultura, czyli produkcja rolnicza na podmokłych torfowiskach bez ich osuszania. W jej ramach testuje się różne gatunki roślin bagiennych, które mogą służyć jako surowiec energetyczny, paszowy lub przemysłowy. Przykładami są trzcina pospolita, turzyce, manna mielec, pałka wodna oraz niektóre gatunki drzew i krzewów tolerujących wysokie uwodnienie. Uprawa takich roślin wymaga innej organizacji pracy, specjalistycznego sprzętu i zmiany przyzwyczajeń, ale pozwala na utrzymanie funkcji przyrodniczych gleb torfiastych przy jednoczesnym uzyskiwaniu dochodu.

Istnieje również rosnące zainteresowanie wykorzystywaniem torfu i gleb torfiastych w nowoczesnych technologiach ogrodniczych i rekultywacyjnych. Z jednej strony torf od dawna jest ważnym składnikiem podłoży do uprawy roślin szklarniowych i doniczkowych, z drugiej – świadomość jego ograniczonych zasobów i wysokiej wartości ekologicznej skłania do poszukiwania zamienników. Eksperymentuje się z różnymi materiałami, takimi jak włókna kokosowe, komposty, kora drzewna czy biochar, które mogą zastąpić torf w wielu zastosowaniach ogrodniczych, zmniejszając presję na eksploatację torfowisk.

W obszarze rekultywacji i inżynierii środowiska gleby torfiaste i materiały torfowe są wykorzystywane do budowy barier filtracyjnych, ekranów przeciwhałasowych, rekultywacji wyrobisk czy stabilizacji skarp. Ich właściwości sorpcyjne oraz zdolność zatrzymywania wody czynią je interesującym materiałem w projektach małej retencji, ochrony wód i rekultywacji terenów zdegradowanych. Konieczne jest jednak prowadzenie takich działań w sposób odpowiedzialny, z poszanowaniem istniejących ekosystemów torfowiskowych i unikaniem nadmiernej eksploatacji naturalnych złóż.

Na poziomie międzynarodowym coraz większe znaczenie ma dokumentowanie zasobów gleb torfiastych, monitorowanie ich stanu oraz włączanie zagadnień związanych z torfowiskami do polityk klimatycznych i rolnych. Tworzone są mapy zasięgu torfowisk, prowadzi się badania nad emisjami gazów cieplarnianych z różnych form użytkowania gleb torfiastych, opracowuje się wytyczne dotyczące ich ochrony i zrównoważonego gospodarowania. Dzięki temu gleby torfiaste przestają być traktowane wyłącznie jako trudne w uprawie grunty rolnicze, a coraz częściej postrzega się je jako strategiczny zasób środowiskowy o globalnym znaczeniu.

Gleby torfiaste, ze względu na swoją genezę, właściwości i funkcje, stanowią niezwykle interesujący obiekt badań interdyscyplinarnych. Łączą w sobie zagadnienia z zakresu geologii, hydrologii, botaniki, klimatologii, rolnictwa, a nawet nauk społecznych i ekonomii. Zrozumienie ich specyfiki i wrażliwości jest kluczowe dla prowadzenia zrównoważonej polityki przestrzennej, ochrony klimatu oraz zachowania różnorodności biologicznej. Ostateczny kształt przyszłego użytkowania gleb torfiastych będzie wynikiem kompromisu między potrzebami produkcji żywności, wymogami ochrony przyrody a wyzwaniami wynikającymi ze zmian klimatycznych.