Gleby polarne stanowią jeden z najbardziej niezwykłych i wymagających typów środowiska glebowego na Ziemi. Rozwijają się na obszarach o skrajnie surowym klimacie, przy bardzo niskich temperaturach, krótkim okresie wegetacyjnym oraz ograniczonej aktywności biologicznej. Pomimo tego, że zajmują stosunkowo niewielką część powierzchni lądów, odgrywają istotną rolę w funkcjonowaniu ekosystemów okołobiegunowych oraz w globalnym obiegu pierwiastków, w tym węgla. Zrozumienie ich właściwości jest ważne nie tylko dla naukowców badających arktyczne i antarktyczne krajobrazy, ale również dla rolnictwa, planowania wykorzystania przestrzeni oraz prognozowania konsekwencji zmian klimatycznych.

Charakterystyka i powstawanie gleb polarnych

Gleby polarne kształtują się w warunkach, w których dominują bardzo niskie temperatury powietrza i gruntu, długotrwała pokrywa śnieżna oraz gwałtowne zmiany między krótkim latem a długą zimą. Cechą kluczową jest obecność w podłożu wiecznej zmarzliny, czyli warstwy gruntu, która pozostaje trwale zamarznięta co najmniej przez dwa kolejne lata, a zazwyczaj znacznie dłużej – od setek do tysięcy lat. Wieczna zmarzlina ogranicza możliwości rozwoju systemów korzeniowych roślin, spowalnia procesy chemiczne i biologiczne oraz wpływa na przebieg procesów glebotwórczych.

Proces tworzenia gleb polarnych jest bardzo powolny. W klimacie umiarkowanym profil glebowy może wykształcić się w ciągu kilkuset do kilku tysięcy lat, natomiast w klimacie polarnym porównywalne zmiany mogą wymagać jeszcze dłuższego czasu. Niska temperatura hamuje aktywność organizmów glebowych, takich jak bakterie, grzyby czy bezkręgowce, które w cieplejszych strefach są odpowiedzialne za rozkład materii organicznej. W związku z tym procesy takie jak humifikacja (przekształcanie szczątków roślinnych w próchnicę) oraz mineralizacja (rozkład substancji organicznej na prostsze związki mineralne) przebiegają wyjątkowo wolno.

Podstawą rozwoju gleb polarnych jest najczęściej luźny materiał skalny: żwiry, piaski, muły, gliny morenowe, osady wodnolodowcowe lub morskie. Działalność lądolodów, lodowców górskich oraz procesy mrozowe pozostawiły bardzo zróżnicowane pokrywy osadowe, w których gleba dopiero zaczyna się formować. Często są to gleby o małej miąższości, z wyraźnie widocznymi gruzami skalnymi i ze słabo wykształconym profilem, w którym trudno wyróżnić klasyczne poziomy glebowe znane z gleb stref umiarkowanych.

Istnieje kilka charakterystycznych cech fizycznych i chemicznych gleb polarnych. Po pierwsze, cechuje je niewielka ilość próchnicy, czyli ciemno zabarwionej materii organicznej, która w glebach rolniczych jest kluczowa dla żyzności. Po drugie, reakcja gleb polarnych może być zróżnicowana – od kwaśnej po zasadową – w zależności od rodzaju skały macierzystej i wpływu wód. W wielu miejscach dużą rolę odgrywa węglan wapnia, który ogranicza zakwaszenie. Po trzecie, gleby te cechuje niska zawartość składników pokarmowych dla roślin, takich jak azot, fosfor i potas, ponieważ akumulacja materii organicznej i jej rozkład przebiegają bardzo powoli.

Kolejną istotną cechą jest obecność sezonowo rozmarzającej warstwy powierzchniowej. W okresie krótkiego lata, gdy temperatura powietrza wzrasta powyżej 0°C, górna część profilu glebowego, tzw. warstwa aktywna, ulega rozmrożeniu. Jej grubość może wahać się od kilku do kilkudziesięciu centymetrów, sporadycznie osiągając ponad metr. Poniżej wciąż zalega zamarznięty grunt, który nie przepuszcza wody i korzeni roślin. Skutkiem tego jest często wysokie uwilgocenie warstwy aktywnej, stagnacja wód oraz rozwój bagien i torfowisk na niektórych obszarach.

Ze względu na niewielką ilość ciepła dochodzącego do powierzchni oraz dominację procesów mrozowych, w glebach polarnych ważną rolę odgrywają zjawiska fizyczne, takie jak przemarzanie i odmarzanie, rozsadzanie mrozowe, sortowanie materiału skalnego i powstawanie specyficznych struktur, np. pól kamiennych, pierścieni i polygonów. Tego typu struktury, nazywane zbiorczo formami glebotwórczymi peryglacjalnymi, są charakterystyczne dla środowisk, w których temperatura wielokrotnie waha się wokół 0°C, powodując cykliczne zamarzanie i rozmarzanie wody w glebie.

Występowanie gleb polarnych i ich różnorodność

Gleby polarne występują przede wszystkim na obszarach okołobiegunowych, zarówno na półkuli północnej, jak i południowej. Na półkuli północnej szczególnie rozległe ich kompleksy spotyka się w Arktyce: na północnych krańcach Kanady, w Arktycznej części Rosji (Syberia, Półwysep Jamał, Półwysep Tajmyr, Czukotka), na Alasce, w północnej części Skandynawii, na Grenlandii oraz na licznych wyspach arktycznych. Na półkuli południowej obszar ich występowania jest mniej rozległy lądowo, ale za to bardzo specyficzny – obejmuje głównie strefę przybrzeżną kontynentu Antarktydy oraz niektóre wyspy subantarktyczne.

Gleby w strefie polarnej nie pokrywają jednak równomiernie całej powierzchni tych obszarów. Znaczna część Arktyki i Antarktydy jest zajęta przez lądolody i lodowce, na których w ogóle nie dochodzi do rozwoju gleby. Gleby tworzą się przede wszystkim tam, gdzie lód się wycofał, gdzie powstały wolne od lodu tereny skaliste, żwirowe czy piaskowe oraz w dolinach rzecznych i przybrzeżnych, w których osiadły aluwia lub osady morskie. Proces ten jest szczególnie widoczny obecnie, gdy na skutek ocieplenia klimatu lodowce ustępują, odsłaniając nowe przestrzenie dla rozwoju roślinności i gleb.

W obrębie gleb polarnych można wyróżnić kilka grup, różniących się warunkami wodnymi, rodzajem materiału macierzystego i stopniem zaawansowania procesów glebotwórczych. Na przykład:

• Gleby inicjalne – są to gleby bardzo młode, o słabo wykształconym profilu. Często spotyka się je na świeżo odsłoniętych osadach polodowcowych, na morenach, stożkach napływowych oraz tarasach rzecznych. Charakteryzuje je niewielka ilość materii organicznej, dominacja materiału mineralnego i brak wyraźnego poziomu próchnicznego.
• Gleby tundrowe – rozwijają się głównie w strefie roślinności tundrowej, gdzie występują mchy, porosty, karłowate krzewy i trawy. Posiadają zwykle cienką warstwę próchniczną, powstałą z rozkładu drobnej roślinności, oraz mniej lub bardziej wyraźne cechy oglejenia związanego ze stagnacją wody nad zmarzliną.
• Gleby bagienne i torfowe – pojawiają się tam, gdzie na skutek słabego odpływu i wysokiej wilgotności terenów dochodzi do akumulacji obumarłej roślinności. W takich warunkach powstaje torf, a profil glebowy może być zdominowany przez nagromadzoną materię organiczną. Na obszarach polarnych tego typu gleby są szczególnie wrażliwe na zmiany klimatu i hydrologii.
• Gleby słonawiskowe i zasolone – w rejonach przybrzeżnych, lagunach czy deltach rzecznych mogą rozwijać się gleby, w których dużą rolę odgrywają sole mineralne wynoszone przez wody morskie lub wody gruntowe. Ogranicza to skład florystyczny i dodatkowo utrudnia rozwój roślin lądowych.

Bardzo ważną cechą gleb polarnych jest ich związek z permafrostem. W niektórych klasyfikacjach glebowo-klimatycznych używa się pojęcia gleb kriosolicznych (kryosoli), czyli takich, w których w określonej głębokości występuje permafrost lub cechy silnego oddziaływania mrozu. Kryosole obejmują szerokie spektrum gleb polarnych i subpolarnych, które łączy to, że ich funkcjonowanie jest ściśle uzależnione od cykli zamarzania i odmarzania wody w profilu glebowym.

Różnorodność gleb polarnych zależy nie tylko od klimatu, ale również od rzeźby terenu i działalności wód powierzchniowych. Na stokach o większym nachyleniu rozwijają się płytkie gleby szkieletowe, często podatne na procesy spływu gruzowego i degradacji powierzchni. W obniżeniach terenowych częściej spotyka się gleby oglejone i torfowe, nasycone wodą przez większą część roku. Na terenach przybrzeżnych znaczący wpływ ma również działalność fal, prądów morskich i lodu morskiego, które przemieszczają materiał osadowy i kształtują nowe powierzchnie, na których z czasem może pojawić się gleba.

Strefa występowania gleb polarnych ma znaczenie globalne, ponieważ obejmuje rozległe obszary Syberii, Kanady oraz Grenlandii, gdzie w profilu glebowym zgromadzone są znaczne ilości węgla organicznego. Gdy permafrost ulega rozmarzaniu, część tego węgla może zostać uwolniona do atmosfery w postaci dwutlenku węgla i metanu, co z kolei wpływa na bilans cieplny Ziemi. Dlatego badanie gleb polarnych jest jednym z kluczowych elementów współczesnych analiz zmian klimatu.

Właściwości fizyczne, chemiczne i biologiczne gleb polarnych

Właściwości fizyczne gleb polarnych wynikają przede wszystkim z obecności lodu w profilu oraz z cyklicznego przemarzania i odmarzania. Woda zawarta w porach glebowych wielokrotnie zmienia stan skupienia, rozprężając się podczas zamarzania i kurcząc podczas topnienia. Powoduje to rozrywanie agregatów glebowych, rozluźnianie struktury, jak również sortowanie ziaren o różnej wielkości. W efekcie na powierzchni mogą pojawiać się charakterystyczne układy kamieni i żwirów, ułożonych w okręgi, pasy lub mozaiki. Zjawisko to określa się mianem sortowania mrozowego i jest ono jednym z najbardziej rozpoznawalnych procesów w środowiskach peryglacjalnych.

Z punktu widzenia gospodarki wodnej, gleby polarne zachowują się w sposób odmienny niż większość gleb stref umiarkowanych. Ponieważ permafrost jest praktycznie nieprzepuszczalny dla wody, opady i wody roztopowe gromadzą się w rozmarzniętej warstwie powierzchniowej. Prowadzi to do wysokiej wilgotności, a nawet stagnacji wód gruntowych tuż pod powierzchnią. W rezultacie gleby te mogą być okresowo bardzo mokre, mimo że znajdują się w klimacie, który pod względem bilansu wodnego jest zbliżony do strefy półpustynnej. Połączenie niskich temperatur i wysokiego uwilgocenia ogranicza ilość tlenu w glebie i sprzyja procesom beztlenowym, co ma wpływ na formy występowania żelaza, manganu i innych pierwiastków.

Właściwości chemiczne gleb polarnych odzwierciedlają zarówno rodzaj skały macierzystej, jak i stopień rozwoju roślinności. Tam, gdzie podłoże składa się głównie z skał krzemianowych ubogich w węglan wapnia, gleby mają tendencję do zakwaszania, zwłaszcza pod roślinnością tundrową. Natomiast w miejscach, gdzie obecne są osady bogate w wapń i magnez, reakcja pH może być obojętna lub zasadowa. W każdym przypadku zawartość dostępnych dla roślin pierwiastków pokarmowych jest na ogół niska, ponieważ wolno postępujące wietrzenie i rozkład materii organicznej nie dostarczają ich w dużych ilościach.

Skład chemiczny gleb polarnych jest ściśle powiązany z akumulacją i rozkładem materii organicznej. W tundrze i na torfowiskach polarnych gromadzi się duża ilość martwej biomasy roślinnej, która z powodu chłodu i niskiej aktywności mikroorganizmów rozkłada się jedynie częściowo. Tworzy to warunki do powstawania gleb o podwyższonej zawartości związków organicznych, choć ich mineralizacja jest silnie spowolniona. Z punktu widzenia globalnego bilansu węgla oznacza to, że gleby polarne pełnią rolę dużego rezerwuaru węgla, który może zostać uwolniony, gdy temperatura wzrośnie i permafrost zacznie szybciej rozmarzać.

Życie biologiczne w glebach polarnych jest mniej obfite niż w glebach ciepłych, ale bynajmniej nie jest nieobecne. Mikroorganizmy – bakterie, archeony, grzyby – przystosowały się do funkcjonowania w niskich temperaturach, często bliskich 0°C, a nawet poniżej zera, jeśli porowatość gleby i zawartość soli pozwalają na istnienie ciekłej fazy wodnej. Wiele z tych organizmów określa się jako psychrofilne lub psychrotolerancyjne, co oznacza, że preferują one niskie temperatury lub potrafią je dobrze znosić. Uczestniczą one w cyklach biogeochemicznych azotu, siarki i węgla, choć tempo tych cykli jest znacznie mniejsze niż w cieplejszych strefach.

Obecność roślinności na powierzchni gleb polarnych zależy od lokalnych warunków klimatycznych, hydrologicznych i glebowych. W strefie tundry dominują rośliny niskie: mchy, porosty, turzyce, trawy, karłowate wierzby i brzozy. Ich systemy korzeniowe rozwijają się głównie w warstwie aktywnej, rzadko przekraczając głębokość kilkudziesięciu centymetrów. Te rośliny są doskonale przystosowane do krótkiego okresu wegetacyjnego, intensywnego promieniowania słonecznego podczas dnia polarnego oraz częstych wahań temperatury.

W najbardziej surowych warunkach, zwłaszcza na Antarktydzie, roślinność naziemna ogranicza się do nielicznych gatunków mchów, porostów i sinic, rozwijających się na powierzchni skał, w zagłębieniach glebowych lub w pobliżu ptasich kolonii, gdzie nawóz zwierzęcy dostarcza dodatkowych składników pokarmowych. Fauna glebowa jest tam niezwykle skromna, ale niekiedy spotyka się nicienie, skoczogonki czy roztocza, które potrafią przeżyć dzięki specjalnym mechanizmom przystosowawczym, takim jak wytwarzanie substancji chroniących komórki przed uszkodzeniami mrozowymi.

Znaczenie gleb polarnych w rolnictwie i gospodarce człowieka

Gleby polarne na ogół nie sprzyjają tradycyjnemu rolnictwu. Krótki okres wegetacyjny, niskie temperatury, mała ilość składników odżywczych, płytka warstwa aktywna i obecność wiecznej zmarzliny uniemożliwiają uprawę większości roślin użytkowych znanych z klimatu umiarkowanego. W dodatku warunki atmosferyczne, takie jak silne wiatry, burze śnieżne i ograniczona ilość światła w zimie, jeszcze bardziej utrudniają prowadzenie działalności rolniczej.

Mimo to na niektórych obszarach subpolarnych i arktycznych człowiek nauczył się wykorzystywać lokalne gleby i mikroklimat. W północnej Skandynawii, na Alasce czy w części Syberii podejmowane są próby uprawy roślin warzywnych i paszowych w niewielkich ogródkach, szklarniach oraz tunelach foliowych. W takich warunkach gleby są często poprawiane poprzez nawiezienie żyznego materiału z innych regionów, wzbogacenie w próchnicę oraz zastosowanie nawożenia mineralnego. Wykorzystuje się również fakt, że w okresie letnim na wysokich szerokościach geograficznych panuje dzień polarny, co oznacza bardzo długi dostęp do energii słonecznej. Przy odpowiednim dogrzewaniu i osłonie przed wiatrem niektóre rośliny mogą intensywnie rosnąć mimo niskich temperatur.

Istotną formą zagospodarowania gleb w strefie polarnej jest ekstensywna gospodarka pasterska. Na obszarach tundry wykorzystywana jest naturalna roślinność jako pastwisko dla reniferów, owiec czy bydła przystosowanego do zimnych warunków. Choć nie jest to rolnictwo w ścisłym sensie, stanowi ważny element lokalnej gospodarki i kultury ludów północy, takich jak Saamowie, Nieńcy czy Czukcze. Gleby tundrowe, mimo swej ubogości, są w stanie utrzymać pewną ilość biomasy roślinnej wystarczającej do wypasu, o ile nie zostaną nadmiernie zdegradowane przez zbyt intensywne użytkowanie lub mechaniczne niszczenie.

W ostatnich dziesięcioleciach rośnie zainteresowanie wykorzystaniem gleb polarnych w nowoczesnych technologiach rolniczych, takich jak rolnictwo kontrolowane środowiskowo, uprawy hydroponiczne lub aeroponiczne w bazach arktycznych i antarktycznych. Choć same gleby polarne nie są tu bezpośrednim medium uprawowym, ich obecność i właściwości wpływają na planowanie infrastruktury, systemów odprowadzania wód oraz stabilności budowli. Badania prowadzone w tych skrajnych warunkach pomagają w opracowywaniu technologii, które mogą być przydatne także w innych regionach, a nawet w kontekście planowanych przyszłych kolonii na innych planetach, gdzie także spodziewane są warunki zbliżone do polarnych.

Jednym z pośrednich, ale niezwykle ważnych aspektów związanych z rolnictwem i gospodarką globalną jest rola gleb polarnych w regulacji klimatu. Jako że magazynują one znaczne ilości węgla w postaci materii organicznej, zmiany ich stanu mają wpływ na koncentrację gazów cieplarnianych w atmosferze. Jeśli ocieplenie klimatu doprowadzi do szybkiego rozmarzania permafrostu, procesy rozkładu przyspieszą, powodując uwolnienie dwutlenku węgla i metanu. Wzrost ich stężenia może z kolei przyspieszyć globalne ocieplenie, co będzie miało konsekwencje dla rolnictwa na całym świecie, nie tylko w strefach polarnych. Z tego punktu widzenia ochrona i monitorowanie gleb polarnych staje się ważnym elementem długofalowego myślenia o bezpieczeństwie żywnościowym.

Innym wymiarem znaczenia gleb polarnych jest ich wrażliwość na zanieczyszczenia antropogeniczne. Substancje takie jak metale ciężkie, trwałe związki organiczne czy pozostałości paliw mogą być w tych środowiskach szczególnie trwałe, gdyż powolne procesy biodegradacji nie są w stanie ich szybko usunąć. Zanieczyszczenia dostają się do gleb polarnych zarówno w wyniku lokalnych działań, np. funkcjonowania stacji badawczych, wydobycia surowców czy ruchu transportowego, jak i poprzez transport na duże odległości w atmosferze i hydrosferze. Ze względu na delikatność ekosystemów polarnych nawet niewielka ingerencja może mieć tam znaczące i długotrwałe skutki.

W kontekście infrastruktury i budownictwa gleby polarne mają jeszcze jedno, bardzo praktyczne znaczenie. Związane jest to z ich niestabilnością w warunkach rozmarzania. Budowle posadowione na permafrostcie, takie jak domy, drogi, rurociągi czy linie kolejowe, mogą ulegać uszkodzeniom, gdy zmarzlina traci swoją spoistość i zapada się pod ciężarem konstrukcji. W wielu regionach północnych problemy z osiadaniem budynków i deformacją nawierzchni dróg są już obecnie zauważalne i prognozuje się, że będą się nasilać wraz z dalszym ocieplaniem klimatu. Rozwiązanie tych problemów wymaga dogłębnego zrozumienia właściwości gleb polarnych i ich reakcji na zmiany temperatury oraz wilgotności.

Ciekawe zjawiska i wyzwania badawcze związane z glebami polarnymi

Gleby polarne dostarczają wielu interesujących przykładów oddziaływania klimatu na kształt krajobrazu i funkcjonowanie ekosystemów. Jednym z najbardziej spektakularnych zjawisk są wspomniane już formy strukturalne, takie jak poligony mrozowe. Powstają one w wyniku wielokrotnego zamarzania i rozmarzania wody w glebie, co prowadzi do tworzenia spękań i szczelin w materiale glebowym. Z czasem szczeliny te wypełniają się lodem lub innym materiałem, a na powierzchni zaznaczają się w postaci geometrycznych wzorów o kształcie wielokątów. Dla badaczy gleby są one cennym wskaźnikiem, pozwalającym zrekonstruować warunki klimatyczne i hydrologiczne w przeszłości.

Innym ciekawym zjawiskiem są tzw. pingos, czyli kopuły zbudowane z lodu, pokryte cienką warstwą gleby i roślinności. Tworzą się one, gdy woda pod ciśnieniem wnika w zmarznięty grunt i zamarza, zwiększając swoją objętość. Pingos mogą osiągać wysokość kilkunastu metrów i stanowią charakterystyczny element niektórych krajobrazów tundrowych. Ich występowanie i stan zachowania są ważne dla oceny stabilności permafrostu i zmian w bilansie wodnym danego regionu.

Gleby polarne są również archiwum informacji o przeszłości klimatów i ekosystemów. Analiza składu izotopowego węgla, azotu czy tlenu w materii organicznej i minerałach glebowych pozwala odtworzyć dawne temperatury, rodzaje roślinności i warunki hydrologiczne. W osadach torfowych można znaleźć pyłki roślinne, fragmenty tkanek oraz inne mikroślady, które są cennym materiałem do rekonstrukcji historii środowiska. Wiedza ta pomaga zrozumieć, jak systemy polarne reagowały na wcześniejsze epizody ocieplenia i ochłodzenia, co jest szczególnie istotne dla przewidywania ich przyszłych przemian.

Jednym z największych współczesnych wyzwań badawczych jest ocena szybkości i skutków rozmarzania wiecznej zmarzliny. W miarę jak temperatura powietrza rośnie, zasięg permafrostu kurczy się, a jego górna granica przesuwa się w głąb profilu glebowego. Prowadzi to do zmian właściwości fizycznych i chemicznych gleby, wzrostu jej przepuszczalności, osiadania terenu oraz przyspieszenia procesów biologicznych. Skala tych zmian jest jednak bardzo zróżnicowana przestrzennie i zależy od szeregu czynników lokalnych, takich jak pokrywa roślinna, warunki hydrologiczne, rodzaj skały macierzystej czy obecność torfowisk.

Badania terenowe w strefie polarnej są trudne logistycznie i kosztowne, co ogranicza ilość dostępnych danych. Naukowcy korzystają z połączenia różnych metod: pomiarów bezpośrednich w profilach glebowych, monitoringu temperatury i wilgotności, analiz laboratoryjnych, zdjęć lotniczych, obrazów satelitarnych oraz modeli komputerowych. Dopiero integracja tych źródeł pozwala uzyskać kompleksowy obraz procesów zachodzących w glebach polarnych i ocenić, jakie mogą być ich konsekwencje dla całej planety.

Współcześnie rozwija się również nowa dziedzina badań nad glebami polarnymi – geomikrobiologia. Skupia się ona na analizie różnorodności i funkcji mikroorganizmów zamieszkujących zmarznięte i rozmarzające gleby. Okazuje się, że w permafrostcie mogą przetrwać mikroorganizmy, które pozostawały uśpione przez dziesiątki tysięcy lat, a po wzroście temperatury zaczynają ponownie wykazywać aktywność. Zrozumienie ich potencjału metabolicznego jest ważne zarówno dla oceny emisji gazów cieplarnianych, jak i dla poszukiwania organizmów o unikatowych właściwościach biotechnologicznych.

Gleby polarne mają również znaczenie w badaniach astrobiologicznych, czyli poszukiwaniu życia poza Ziemią. Warunki panujące w arktycznych i antarktycznych glebach – niskie temperatury, ograniczona dostępność wody, wysokie promieniowanie UV, ubóstwo składników pokarmowych – przypominają do pewnego stopnia warunki przypuszczalne na Marsie czy na lodowych księżycach planet zewnętrznych. Analizując, w jaki sposób mikroorganizmy są w stanie przetrwać i funkcjonować w tak ekstremalnych środowiskach na Ziemi, naukowcy zyskują wskazówki, gdzie i jak szukać śladów życia w Układzie Słonecznym.

Niezwykle ważnym aspektem przyszłości gleb polarnych jest ich ochrona i zarządzanie w sposób zrównoważony. Choć regiony te wydają się odległe od gęsto zaludnionych stref świata, ich stan wpływa na globalny klimat i poziom mórz. W miarę jak otwierają się nowe szlaki żeglugowe przez topniejący lód morski i rośnie zainteresowanie eksploatacją surowców naturalnych, wzrasta również presja na środowisko glebowe. Konieczne jest opracowanie regulacji i praktyk, które ograniczą niszczenie delikatnych gleb tundrowych, zapobiegną skażeniu chemicznemu i uwzględnią potrzebę zachowania dotychczasowych funkcji ekologicznych tych obszarów.

Gleby polarne, choć na pierwszy rzut oka mogą wydawać się nieprzyjazne i mało produktywne, są ważnym elementem systemu Ziemi. Łączą w sobie geologiczne dziedzictwo epok lodowcowych, współczesne procesy klimatyczne i biologiczne oraz potencjalne scenariusze przyszłych przemian. Ich badanie wymaga współpracy specjalistów z wielu dziedzin – gleboznawców, klimatologów, hydrologów, ekologów, mikrobiologów, geofizyków i inżynierów. Wiedza o glebach polarnych pozwala lepiej rozumieć nie tylko arktyczne i antarktyczne krajobrazy, ale również mechanizmy sterujące funkcjonowaniem całej biosfery oraz wyzwania, przed którymi stoi ludzkość w obliczu szybko zachodzących zmian klimatycznych.