Gleby bagienne należą do najbardziej fascynujących i jednocześnie najbardziej wymagających typów gleb spotykanych w środowisku przyrodniczym. Powstają w specyficznych warunkach stałego lub okresowego nadmiaru wody, który prowadzi do odkładania materii organicznej i utrudnia jej pełny rozkład. Są one ściśle związane z terenami podmokłymi, torfowiskami i dolinami rzecznymi, a ich obecność silnie wpływa zarówno na lokalne ekosystemy, jak i na możliwości użytkowania gruntów przez człowieka. Zrozumienie właściwości gleb bagiennych jest kluczowe nie tylko z punktu widzenia rolnictwa, ale także hydrologii, ochrony przyrody i przeciwdziałania zmianom klimatu.

Geneza i warunki powstawania gleb bagiennych

Gleby bagienne tworzą się w środowiskach, w których przez długi czas utrzymuje się wysoki poziom wód gruntowych lub dochodzi do regularnego zalewania terenu. Nadmiar wody ogranicza dopływ tlenu do głębszych warstw gleby, co z kolei spowalnia rozkład resztek roślinnych. W efekcie zamiast całkowitego mineralizowania materii organicznej dochodzi do jej gromadzenia. Zjawisko to nazywane jest akumulacją próchnicy lub torfu, w zależności od stopnia rozkładu i miąższości nagromadzonych warstw.

Powstawanie gleb bagiennych jest więc wynikiem współdziałania kilku czynników:

• trwałego lub okresowego uwilgocenia podłoża,
• obecności bogatej roślinności bagiennej, która dostarcza dużych ilości szczątków organicznych,
• ograniczonego dostępu tlenu do głębszych warstw,
• stosunkowo niskiej temperatury w niektórych rejonach, spowalniającej rozkład materii organicznej,
• płaskiej lub słabo nachylonej rzeźby terenu, utrudniającej szybki odpływ wód.

W takich warunkach kształtuje się specyficzny profil glebowy, w którym najważniejszą rolę odgrywa poziom organiczny. Może on mieć różną grubość – od kilkunastu do nawet kilkuset centymetrów. W wielu przypadkach stanowi rodzaj przejścia między klasycznymi glebami mineralnymi a typowymi torfami, stąd często mówi się o glebach organiczno-mineralnych lub mineralno-organicznych, w zależności od dominującej frakcji.

Procesy glebotwórcze w środowisku bagiennym przebiegają inaczej niż w glebach dobrze przewietrzanych. Kluczowe są procesy redukcyjne związane z brakiem tlenu. Wskutek nich w glebie mogą pojawiać się formy chemiczne pierwiastków rzadko spotykane w warunkach tlenowych, np. zredukowane formy żelaza czy manganu. Zmienia to barwę, właściwości fizykochemiczne oraz dostępność składników pokarmowych dla roślin.

Budowa, właściwości i typowe cechy gleb bagiennych

Gleby bagienne charakteryzują się szeregiem cech wyróżniających je spośród innych gleb. Na pierwszy plan wysuwa się duża zawartość materii organicznej, wysoki poziom wody w profilu oraz charakterystyczna struktura i barwa poziomów glebowych.

Poziomy glebowe i struktura profilu

W typowym profilu gleby bagiennej wyróżnia się przede wszystkim miąższy poziom próchniczny lub torfowy. Jest on zwykle ciemny – brunatny, ciemnobrunatny, a nawet niemal czarny – i zawiera liczne, często jeszcze rozpoznawalne szczątki roślinne: fragmenty łodyg, liści, korzeni turzyc, mchów czy trzcin. W miarę pogłębiania się w profilu struktura staje się bardziej zbita, a resztki organiczne mniej widoczne.

Niżej znajduje się strefa przejściowa, w której udział składników mineralnych stopniowo rośnie. Mogą to być piaski, muły lub iły, w zależności od uwarunkowań geologicznych i hydrologicznych. Ten poziom bywa wyraźnie odbarwiony w wyniku procesów redukcyjnych – przyjmuje barwy szare, niebieskawe lub zielonkawe, często z nieregularnymi rdzawymi plamami tlenków żelaza. Tu często obserwuje się typowe objawy gleb oglejononych, świadczące o długotrwałym zaleganiu wody.

Najgłębiej zalega podłoże mineralne, które było pierwotnym materiałem glebotwórczym. Jego charakter jest bardzo zróżnicowany, ale w wielu dolinach rzecznych mają one charakter aluwialny – są to osady nanoszone przez wody płynące. W innych obniżeniach mogą dominować osady jeziorne lub glacjalne.

Właściwości fizyczne

Jedną z kluczowych właściwości fizycznych gleb bagiennych jest niezwykle duża pojemność wodna. Dzięki wysokiej zawartości materii organicznej mogą one zatrzymywać ogromne ilości wody, nierzadko wielokrotnie przewyższające ich masę w stanie suchym. To sprawia, że gleby te pełnią istotną funkcję w regulacji stosunków wodnych w zlewniach rzecznych – działają jak naturalne gąbki, magazynując wodę w okresach nadmiaru i stopniowo ją uwalniając.

Jednocześnie, wysoka zawartość substancji organicznej powoduje małą gęstość objętościową oraz charakterystyczną, często włóknistą strukturę. Latem, po częściowym przesuszeniu, warstwa powierzchniowa staje się lekka, sprężysta, podatna na ugniatanie. W warunkach odwodnienia gleby bagienne mogą ulegać osiadaniu i pękaniu, co ma duże znaczenie przy ich melioracji i użytkowaniu rolniczym.

W wielu przypadkach gleby bagienne są bardzo słabo nośne – ciężki sprzęt rolniczy lub budowlany może łatwo się w nich zapadać. Z tego względu zagospodarowywanie takich terenów wymaga starannego planowania oraz odpowiedniego doboru technologii prac.

Właściwości chemiczne i żyzność

Stopień żyzności gleb bagiennych jest bardzo zróżnicowany i zależy od kilku czynników: składu roślinności torfotwórczej, dopływu wód powierzchniowych i gruntowych, rodzaju podłoża mineralnego oraz warunków hydrologicznych. Można wyodrębnić dwie skrajne grupy: gleby silnie zmineralizowane, bogate w składniki pokarmowe, oraz gleby ubogie, związane głównie z wodami ombrogenicznymi (zasilanymi niemal wyłącznie opadami).

W glebach bagiennych często występują znaczne ilości związków azotu, częściowo zmagazynowanych w trudno dostępnych formach organicznych. Ich uwalnianie zależy od tempa mineralizacji materii organicznej, a więc od stopnia napowietrzenia, temperatury oraz pH. W warunkach odwodnienia i napowietrzenia może dochodzić do intensywnego uwalniania azotu, co wiąże się zarazem z ryzykiem jego wymywania do wód powierzchniowych i gruntowych.

Istotna jest również zawartość fosforu i potasu. W wielu glebach bagiennych, zwłaszcza związanych z wodami rzecznymi lub jeziornymi, ilości tych pierwiastków są stosunkowo duże. Natomiast gleby torfowe wysokie, zasilane głównie wodami opadowymi, bywają skrajnie ubogie, o bardzo kwaśnym odczynie. Z tego względu potencjał produkcyjny gleb bagiennych może się wahać od bardzo niskiego do wyjątkowo wysokiego.

Odczyn gleb bagiennych jest zwykle kwaśny lub bardzo kwaśny, szczególnie gdy powstały z udziałem roślin torfowisk wysokich (np. mchów torfowców). Jednak w części dolin rzecznych spotyka się gleby bagienne o odczynie zbliżonym do obojętnego, a nawet zasadowego, jeżeli wody doprowadzają węglany wapnia z podłoża. W takich warunkach rośliny mają lepszy dostęp do wielu składników pokarmowych.

Skład mineralny i substancje specyficzne

Materia organiczna w glebach bagiennych zawiera liczne związki humusowe, ligninę, celulozę oraz inne składniki pochodzenia roślinnego. W czasie długotrwałego rozkładu tworzą się kwasy huminowe i fulwowe, które decydują o pojemności sorpcyjnej gleby, jej zdolności do wiązania kationów odżywczych oraz metali ciężkich. Z jednej strony umożliwia to długotrwałe zatrzymywanie składników pokarmowych, z drugiej – może powodować akumulację substancji szkodliwych, jeśli do środowiska dostaną się zanieczyszczenia.

Niektóre gleby bagienne mogą zawierać siarczki żelaza (piryt), zwłaszcza jeśli powstały w strefach okresowo zalewanych wodami morskimi lub słonawymi. W razie odwodnienia takich gleb dochodzi do utleniania siarczków i powstania kwasu siarkowego, co gwałtownie obniża pH i prowadzi do silnego zakwaszenia. Jest to zjawisko znane jako powstawanie gleb siarczkowych, bardzo niekorzystne dla rolnictwa.

Rozmieszczenie gleb bagiennych i środowiska ich występowania

Gleby bagienne występują praktycznie we wszystkich strefach klimatycznych, od obszarów arktycznych po strefę tropikalną. Kluczowe są tu jednak warunki hydrologiczne oraz rzeźba terenu, a nie sama temperatura. W związku z tym można wyróżnić kilka typowych środowisk, w których ich występowanie jest szczególnie częste.

Torfowiska niskie, przejściowe i wysokie

Duża część gleb bagiennych jest bezpośrednio związana z torfowiskami. W zależności od sposobu zasilania wodą wyróżnia się:

• torfowiska niskie – zasilane głównie wodami gruntowymi i powierzchniowymi, zazwyczaj dość żyzne, często występujące w dolinach rzecznych i obniżeniach terenowych; gleby tu tworzące się mają zwykle stosunkowo wysoką zawartość składników mineralnych;
• torfowiska przejściowe – o mieszanych cechach zasilania, w których roślinność i właściwości glebowe stanowią etap pośredni między torfowiskami niskimi a wysokimi;
• torfowiska wysokie – dominują tu wody opadowe, a więc ubogie w sole mineralne, co sprawia, że gleby są kwaśne i na ogół mało zasobne w podstawowe składniki pokarmowe.

W każdym z tych środowisk gleby bagienne mogą różnić się stopniem rozkładu torfu, składem roślinności oraz właściwościami chemicznymi. W torfowiskach niskich udział związków mineralnych jest zwykle większy, co sprzyja potencjalnemu użytkowaniu rolniczemu po odpowiedniej melioracji.

Doliny rzeczne i terasy zalewowe

Bardzo ważnym obszarem występowania gleb bagiennych są doliny rzek, szczególnie na odcinkach o niewielkim spadku i częstych wylewach. W takich miejscach osadzają się namuły rzeczne, bogate w substancje mineralne, a jednocześnie utrzymuje się wysoki poziom wód gruntowych. Powstają wówczas gleby bagienne o mieszanym, organiczno-mineralnym charakterze, często bardzo żyzne.

Na terasach zalewowych dawne procesy fluwialne mogły pozostawić sekwencję warstw: piasków, mułów, iłów, przeplatanych poziomami organicznymi. W niektórych dolinach występują rozległe kompleksy łąkowe na glebach bagiennych, które tradycyjnie stanowiły bazę dla wypasu zwierząt i pozyskiwania siana.

Obszary pobrzeży jezior i stawów

Gleby bagienne często spotykane są na obrzeżach jezior, starorzeczy i stawów, gdzie stagnują wody o różnym stopniu żyzności. W wyniku zarastania zbiorników i stopniowego wypełniania ich roślinnością szuwarową oraz osadami organicznymi powstają sekwencje przejściowe: od mułów jeziornych, przez torfy szuwarowe, po gleby bagienne o coraz większym udziale składnika mineralnego. W miarę upływu czasu takie obszary mogą przekształcać się w bagienne łąki lub lasy olsowe.

Obszary tundrowe i borealne

Na północy, w strefie tundry i lasów borealnych, gleby bagienne rozwijają się często na podłożu zmarzliny, gdzie topnienie górnych warstw i słaby odpływ wody prowadzi do stagnacji. Wielkie kompleksy bagienne występują m.in. w Kanadzie, na Syberii czy w Skandynawii. Są to obszary ogromnego znaczenia dla globalnego bilansu węgla, ponieważ zgromadzona tam materia organiczna stanowi potężny rezerwuar tego pierwiastka.

Znaczenie gleb bagiennych w rolnictwie

Wykorzystanie gleb bagiennych w rolnictwie od dawna budziło duże zainteresowanie i jednocześnie liczne kontrowersje. Z jednej strony ich odwodnienie i zagospodarowanie daje możliwość uzyskania urodzajnych użytków zielonych, pól uprawnych czy siedlisk dla zwierząt gospodarskich. Z drugiej strony nadmierna lub niewłaściwa melioracja może prowadzić do degradacji gleby, utraty materii organicznej, osiadania terenu, a także do negatywnych skutków dla przyrody i klimatu.

Potencjał produkcyjny

Wiele gleb bagiennych, szczególnie tych związanych z dolinami rzecznymi i torfowiskami niskimi, ma bardzo wysoki potencjał plonotwórczy po właściwym obniżeniu poziomu wód gruntowych. Bogactwo składników pokarmowych, zwłaszcza azotu, oraz dobra zasobność w fosfor i potas, mogą zapewniać wysokie plony siana, kukurydzy, zbóż czy roślin pastewnych. W niektórych krajach gleby bagienne stanowią istotne zaplecze produkcyjne dla hodowli bydła mlecznego, jako źródło pełnowartościowych pasz objętościowych.

Na glebach tych tradycyjnie zakładano łąki i pastwiska, które przy odpowiednim użytkowaniu dawały stabilne plony przez wiele lat. Istotne jest jednak utrzymanie względnie stałego, ale nie nadmiernie wysokiego poziomu wód gruntowych, aby zapobiec zarówno przesuszeniu, jak i zbytniemu zabagnieniu. Zbyt intensywna melioracja powoduje przyspieszoną mineralizację materii organicznej, a w dłuższej perspektywie – spadek zawartości próchnicy oraz osiadanie powierzchni.

Problemy i zagrożenia w użytkowaniu rolniczym

Rolnicze użytkowanie gleb bagiennych wymaga szczególnej ostrożności. Do najważniejszych problemów należą:

• osuszanie i degradacja organicznej części profilu – przy obniżeniu zwierciadła wody następuje napowietrzenie i przyspieszony rozkład torfu; skutkiem jest ubytek materii organicznej, osiadanie terenu i zmiana właściwości fizycznych gleby;
• emisja gazów cieplarnianych – rozkład substancji organicznej w warunkach tlenowych prowadzi do zwiększonej emisji dwutlenku węgla, a w pewnych warunkach także podtlenku azotu; przyczynia się to do nasilania efektu cieplarnianego;
• ryzyko podtopień i trudności agrotechniczne – przy niewłaściwie zaprojektowanej melioracji, intensywnych opadach czy wiosennych roztopach gleby mogą zostać podtopione, co utrudnia wjazd maszyn i prowadzenie zabiegów uprawowych;
• zmienność składu chemicznego i odczynu – w wyniku odwodnienia, nawożenia i zmian w gospodarce wodnej może dochodzić do przebudowy kompleksu sorpcyjnego, zmian pH i dostępności składników pokarmowych.

W praktyce oznacza to, że intensywne przekształcanie gleb bagiennych na pola orne bywa krótkowzroczne. Po kilku lub kilkunastu dekadach użytkowania może nastąpić spadek żyzności, trudne do odwrócenia osiadanie terenu, a także niekorzystne konsekwencje środowiskowe. Z tego powodu w wielu krajach coraz większą wagę przykłada się do ekstensywnych form gospodarowania, takich jak koszenie łąk czy umiarkowany wypas, zamiast intensywnej uprawy roślin wymagających głębokiego odwodnienia.

Zabiegi melioracyjne i nawożenie

Dostosowanie gleb bagiennych do potrzeb rolnictwa zwykle wymaga zabiegów melioracyjnych. Obejmują one budowę rowów odwadniających, systemów drenarskich oraz urządzeń umożliwiających regulowanie poziomu wód gruntowych. Kluczem jest zachowanie równowagi – zbyt głębokie odwodnienie szkodzi glebie i środowisku, zbyt płytkie utrudnia uprawę.

Nawożenie gleb bagiennych musi uwzględniać ich specyficzną pojemność sorpcyjną i dynamikę procesów mineralizacji. Zwykle konieczne jest stosowanie nawozów potasowych i fosforowych, a w przypadku gleb bardzo kwaśnych – nawozów wapnujących w celu podniesienia pH. Nie można jednak zapominać, że nadmierne dawki nawozów, zwłaszcza azotowych, mogą łatwo przedostawać się do wód, powodując ich eutrofizację.

Współcześnie coraz większą rolę odgrywają rozwiązania, które łączą cele produkcyjne z ochroną środowiska. Przykładem są systemy sterowanej melioracji, umożliwiające podwyższanie poziomu wód gruntowych poza sezonem wegetacyjnym. Ogranicza to mineralizację torfu i emisję CO₂, a jednocześnie pozwala na użytkowanie rolnicze w najbardziej newralgicznych okresach.

Rola gleb bagiennych w środowisku i klimacie

Znaczenie gleb bagiennych wykracza daleko poza granice rolnictwa. Są one kluczowym elementem krajobrazu przyrodniczego, a ich funkcje ekologiczne i klimatyczne zyskują coraz większe uznanie w polityce ochrony środowiska.

Magazynowanie węgla i regulacja klimatu

Gleby bagienne wraz z torfowiskami należą do najważniejszych lądowych magazynów węgla na Ziemi. Zgromadzona w nich materia organiczna powstawała często przez tysiące lat, a proces jej rozkładu był z różnych powodów hamowany. Dzięki temu obszary te przechowują ogromne ilości węgla w formie związków organicznych.

Dopóki gleby bagienne pozostają uwodnione i nie są intensywnie zaburzane, bilans wymiany węgla między nimi a atmosferą może być względnie zrównoważony lub nawet lekko ujemny – to znaczy, że wychwytują więcej dwutlenku węgla, niż emitują. Jednak odwodnienie, orka, intensywne użytkowanie oraz ocieplanie klimatu mogą przekształcić je w znaczne źródło CO₂ i innych gazów cieplarnianych. Dlatego zachowanie tych gleb w stanie możliwie dobrze uwodnionym jest jednym z kluczowych działań w kontekście łagodzenia zmian klimatu.

Retencja wody i ochrona przed powodziami

Gleby bagienne pełnią niezwykle ważną funkcję w retencjonowaniu wody. Ich rozległe kompleksy działają jak naturalne zbiorniki, wchłaniając wody opadowe oraz roztopowe, a następnie powoli je uwalniając. Zmniejsza to ryzyko gwałtownych powodzi w dolinach rzecznych oraz łagodzi skutki susz w okresach bezdeszczowych.

Przekształcanie terenów bagiennych, obwałowywanie rzek i intensywne osuszanie dolin prowadzą często do wzrostu ryzyka powodziowego w obszarach położonych niżej. Jednocześnie zubożeniu ulega lokalny bilans wodny – mniej wody jest zatrzymywane w krajobrazie, szybciej spływa ona do koryta rzecznego, a w efekcie okresy suszy mogą być dotkliwsze. Z punktu widzenia gospodarowania zasobami wodnymi zachowanie lub odtwarzanie gleb bagiennych jest więc bardzo cenną strategią.

Bioróżnorodność i siedliska przyrodnicze

Obszary z glebami bagiennymi są miejscem życia wielu wyspecjalizowanych gatunków roślin, zwierząt i mikroorganizmów. Torfowiska i bagienne łąki stanowią siedlisko dla rzadkich roślin, takich jak rosiczki, wełnianki czy mchy torfowce, a także dla licznych gatunków ptaków wodno-błotnych, płazów i bezkręgowców. Zniszczenie lub osuszenie takich siedlisk często skutkuje nieodwracalną utratą lokalnej bioróżnorodności.

Ze względu na wysoką wartość przyrodniczą wiele obszarów bagiennych objętych jest różnymi formami ochrony, takimi jak parki narodowe, rezerwaty czy obszary sieci Natura 2000. Wprowadzane są tam ograniczenia w użytkowaniu rolniczym, leśnym czy gospodarce wodnej, aby zachować naturalne procesy ekologiczne oraz charakterystyczne gatunki.

Ciekawe aspekty, zagrożenia i kierunki gospodarowania

Gleby bagienne są nie tylko przedmiotem badań naukowych i źródłem surowców, ale również ważnym elementem kultury oraz historii wielu regionów. Jednocześnie stoją dziś w obliczu licznych zagrożeń związanych z działalnością człowieka i zmianami klimatycznymi.

Torf jako surowiec i jego konsekwencje

Z glebami bagiennymi nierozerwalnie związany jest torf, który przez wieki stanowił cenny surowiec. Wykorzystywano go jako paliwo, materiał budowlany, środek poprawiający właściwości gleb ogrodniczych, a także w balneologii i ogrodnictwie. Eksploatacja torfu prowadzi jednak do głębokiego naruszenia struktury gleb bagiennych oraz do ich odwodnienia.

W wielu krajach obserwuje się stopniowe ograniczanie wydobycia torfu, zwłaszcza na terenach o wysokiej wartości przyrodniczej. Zastępowany jest on częściej innymi materiałami, np. kompostem, włóknami kokosowymi czy substratami syntetycznymi. Jest to element szerszej strategii ochrony obszarów podmokłych i zmniejszania emisji gazów cieplarnianych.

Zagrożenia związane ze zmianami klimatu

Postępujące ocieplenie klimatu ma poważne konsekwencje dla gleb bagiennych. Wyższe temperatury przyczyniają się do przyspieszenia procesów rozkładu materii organicznej, nawet przy niezmienionym poziomie uwodnienia. Okresowe susze i spadek poziomu wód mogą z kolei prowadzić do częstszego przesuszania warstwy powierzchniowej, a w skrajnych przypadkach – do pożarów torfowisk.

Pożary na glebach bagiennych i torfowiskach są bardzo trudne do opanowania, ponieważ ogień może tlić się głęboko w profilu przez długi czas, uwalniając ogromne ilości dwutlenku węgla i pyłów. Ich skutki są dotkliwe zarówno dla lokalnych społeczności, jak i dla klimatu globalnego. Ochrona takich terenów przed przesuszeniem staje się więc coraz ważniejszym zadaniem.

Renaturyzacja i nowe podejścia do użytkowania

W odpowiedzi na narastające zagrożenia rozwija się koncepcja renaturyzacji gleb bagiennych i torfowisk. Polega ona na przywracaniu bardziej naturalnych warunków hydrologicznych, przede wszystkim poprzez podwyższanie poziomu wód gruntowych, likwidację części rowów odwadniających, a czasem także odtwarzanie dawnej roślinności. Dzięki temu można ograniczyć dalszą degradację torfu, zmniejszyć emisję gazów cieplarnianych i przywrócić cenne siedliska.

Coraz częściej mówi się również o tzw. paludikulturze – formie rolnictwa dostosowanej do warunków podmokłych. Zamiast osuszać bagna, proponuje się uprawę roślin dobrze znoszących wysoki poziom wód, takich jak trzcina, turzyce, pałka wodna czy niektóre gatunki wierzb. Mogą one dostarczać surowców energetycznych, pasz lub materiałów budowlanych, przy jednoczesnym utrzymaniu względnie wysokiego poziomu uwodnienia gleby.

Takie podejście łączy cele produkcyjne z ochroną funkcji środowiskowych, co wpisuje się w nowoczesne koncepcje zrównoważonego rozwoju. W wielu regionach prowadzi się już pilotażowe projekty tego typu użytkowania, dostosowując dobór gatunków do lokalnych warunków i potrzeb.

Znaczenie społeczne i kulturowe

Obszary bagienne i związane z nimi gleby odgrywały istotną rolę w historii osadnictwa. Często stanowiły naturalną barierę ochronną, utrudniającą przemarsz wojsk i rozwój infrastruktury, a jednocześnie dostarczały produktów takich jak ryby, ptactwo wodne, trzcina czy torf. W wielu kulturach bagna były otaczane aurą tajemniczości, pojawiały się w legendach i wierzeniach jako miejsca niebezpieczne, ale też obdarzone szczególną mocą.

Współcześnie rośnie zainteresowanie edukacyjną i rekreacyjną funkcją terenów bagiennych. Tworzone są ścieżki przyrodnicze, kładki i wieże obserwacyjne, które pozwalają bezpiecznie poznawać specyfikę tych siedlisk i gleb. Dzięki temu wiedza o roli gleb bagiennych w środowisku staje się coraz bardziej powszechna, a społeczne poparcie dla ich ochrony – silniejsze.

Podsumowanie znaczenia gleb bagiennych w krajobrazie

Gleby bagienne, mimo że często sprawiają wrażenie terenów trudnych do zagospodarowania, są jednym z kluczowych elementów funkcjonowania krajobrazu przyrodniczego. Łączą w sobie funkcje magazynów węgla, naturalnych rezerwuarów wody, siedlisk unikatowej roślinności i fauny, a jednocześnie mogą – przy zachowaniu umiaru – stanowić cenne zaplecze produkcji rolniczej. Wymaga to jednak uwzględnienia ich specyficznych właściwości: wysokiej zawartości materii organicznej, silnej zależności od stosunków wodnych oraz wrażliwości na ingerencję człowieka.

Przyszłość gleb bagiennych zależy w dużej mierze od tego, na ile uda się połączyć potrzeby gospodarcze z dążeniem do zachowania ich ekologicznych funkcji. Rozwój renaturyzacji, paludikultury i form zarządzania wodą, które nie opierają się wyłącznie na osuszaniu, wskazuje kierunek, w jakim może podążać nowoczesne gospodarowanie tymi cennymi obszarami. Gleby bagienne, właściwie chronione i użytkowane, mogą pozostać jednym z najważniejszych sprzymierzeńców człowieka w walce o stabilny klimat, zdrowe ekosystemy i zrównoważone rolnictwo.