Zetor Proxima 110 to ciągnik, który bardzo szybko zdobył sobie mocną pozycję wśród gospodarstw rolnych szukających połączenia prostoty, niezawodności i stosunkowo niskich kosztów zakupu oraz eksploatacji. Model ten jest często wybierany zarówno przez średnie gospodarstwa rodzinne, jak i firmy usługowe, które potrzebują maszyny do codziennej, intensywnej pracy. Dla wielu użytkowników Proxima 110 stanowi udany kompromis między nowoczesnością a klasycznymi, mechanicznymi rozwiązaniami, które można serwisować bez skomplikowanego zaplecza elektronicznego.

Historia i rozwój modelu Zetor Proxima 110

Marka Zetor wywodzi się z Czech i od dekad jest kojarzona w Europie Środkowo-Wschodniej z niedrogimi, ale solidnymi ciągnikami. Seria Proxima została opracowana jako odpowiedź na potrzeby rolników oczekujących maszyny uniwersalnej, przeznaczonej przede wszystkim do prac polowych, transportowych oraz obsługi ładowacza czołowego. Model o mocy około 110 KM zajął miejsce w górnym segmencie tej serii, pozwalając Zetora konkurować z popularnymi konstrukcjami innych producentów w klasie 100–120 KM.

Wprowadzenie Proximy 110 wiązało się z kilkoma założeniami konstrukcyjnymi. Po pierwsze, ciągnik miał bazować na sprawdzonym, prostym, czterocylindrowym silniku, który spełni wymagane normy emisji spalin, ale nie będzie przesadnie skomplikowany. Po drugie, układ przeniesienia napędu miał oferować kilka wariantów skrzyń biegów, tak aby zarówno zwolennicy prostych, mechanicznych rozwiązań, jak i użytkownicy oczekujący większego komfortu pracy znaleźli coś dla siebie. Po trzecie, konstruktorzy przywiązali dużą wagę do uniwersalności – dlatego Zetor Proxima 110 jest przystosowany do pracy z szeroką gamą maszyn zawieszanych, półzawieszanych i zaczepianych, a także z ładowaczem czołowym.

Na przestrzeni lat Proxima 110 doczekała się kilku modernizacji. Zmiany te dotyczyły nie tylko dostosowania silników do kolejnych norm emisji (Euro III, Euro IIIB, Euro IV w nowszych odsłonach), lecz także poprawy ergonomii kabiny, wyciszenia wnętrza, modernizacji deski rozdzielczej oraz niektórych elementów hydrauliki i układów sterowania. Zmieniano również stylistykę maski i błotników, tak aby cała seria Proxima była spójna z nowszą linią stylistyczną Zetora. Dzięki temu ciągnik, choć konstrukcyjnie wciąż dość prosty, zyskał bardziej nowoczesny wygląd i lepszy komfort użytkowania.

W rodzinie Proximy Zetor tradycyjnie oferował kilka wersji, różniących się poziomem wyposażenia. Proxima 110 mogła występować jako podstawowy model z prostą skrzynią biegów oraz jako wersje lepiej wyposażone, na przykład Proxima Plus czy Proxima Power, oferujące bardziej rozbudowane przekładnie z rewersem elektrohydraulicznym czy większą liczbą przełożeń roboczych. Dzięki temu rolnik miał możliwość dopasowania maszyny do specyfiki swojego gospodarstwa: od prostych prac polowych w małych areałach po intensywną pracę transportową lub usługową.

Zetor, rozwijając Proximę 110, stawiał na zachowanie swojego wizerunku producenta ciągników łatwych w obsłudze i serwisowaniu. W wielu regionach istotne było to, że części zamienne pozostawały relatywnie tanie, a dostępność serwisu – dobra. Historia tego modelu to więc także historia setek gospodarstw, które przesiadły się z wysłużonych, starszych Zetorów serii 5211, 7211 czy UR I i II, widząc w Proximie 110 naturalnego następcę – mocniejszego, wygodniejszego, ale nadal opartego o znane, proste założenia konstrukcyjne.

Budowa, dane techniczne i kluczowe cechy Zetora Proxima 110

Serce Zetora Proxima 110 stanowi czterocylindrowy silnik wysokoprężny o pojemności skokowej około 4,2–4,1 litra (w zależności od wersji i rocznika). Silnik Zetora jest konstrukcją własną producenta, co ma znaczenie zarówno dla dostępności części, jak i długofalowego wsparcia serwisowego. Moc maksymalna oscyluje wokół 106–110 KM przy obrotach nominalnych rzędu 2200 obr./min, a moment obrotowy sięga często 430–450 Nm w okolicach 1500–1600 obr./min. Takie parametry pozwalają z powodzeniem agregować z ciągnikiem pługi obrotowe 3–4-skibowe, agregaty uprawowe o szerokości 3 m czy przyczepy o ładowności kilkunastu ton.

Z punktu widzenia użytkownika istotne jest, że silnik w Proximie 110 utrzymuje dobrą charakterystykę elastyczności, co ułatwia pracę w cięższych warunkach glebowych oraz w transporcie, np. przy ruszaniu z ładunkiem na wzniesieniu. W wielu egzemplarzach pojawia się także rozwiązanie w postaci mechanicznego wtrysku paliwa, w nowszych – układy common rail z układem oczyszczania spalin (filtry DPF, systemy SCR z AdBlue lub jedynie EGR, w zależności od normy i rocznika). Prostsze wersje są szczególnie cenione na rynkach, gdzie ważna jest minimalna ilość elektroniki i łatwość naprawy w warunkach podwórkowych.

Proxima 110 dostępna jest z kilkoma wersjami przekładni. Klasyczny wariant to skrzynia biegów oferująca około 12+12 lub 16+16 przełożeń w połączeniu z mechanicznym rewersem. Bardziej zaawansowane odmiany mogą posiadać rewers hydrauliczny (powershuttle), a także dwustopniowy lub trzystopniowy wzmacniacz momentu lub półbiegi pod obciążeniem, co zwiększa komfort i efektywność pracy, zwłaszcza w transporcie oraz przy częstych zmianach kierunku jazdy podczas pracy z ładowaczem czołowym.

Napęd na cztery koła (4WD) jest standardem lub bardzo powszechną opcją w większości egzemplarzy Proximy 110. Przedni most może występować w wersji klasycznej, sztywnej, a w niektórych konfiguracjach – z amortyzacją, jednak najczęściej spotykane są rozwiązania proste, nastawione na trwałość. Blokady mechanizmów różnicowych, zazwyczaj sterowane mechanicznie lub elektrohydraulicznie, poprawiają trakcję w trudnych warunkach, np. na polach mokrych, na łąkach czy na nieutwardzonych drogach dojazdowych.

Bardzo istotnym parametrem jest maksymalny udźwig tylnego podnośnika. Zależnie od wersji i rocznika, Zetor Proxima 110 oferuje udźwig w granicach 4200–4500 kg na końcówkach cięgieł, co w segmencie mocy około 110 KM jest wartością w pełni wystarczającą do współpracy z większością maszyn uprawowych, siewników czy pras zwijających. Podnośnik wykorzystuje klasyczny układ z cięgłem górnym oraz dolnymi cięgnami, nierzadko z zewnętrznymi siłownikami wzmacniającymi. Sterowanie odbywa się za pomocą dźwigni w kabinie, a w bogatszych wersjach dostępne są zewnętrzne przyciski lub dźwignie na błotnikach, ułatwiające podpinanie maszyn.

Hydraulika robocza w Proximie 110 zwykle oferuje wydajność pompy w granicach 50–60 l/min (dla układu roboczego) oraz oddzielną pompę dla układu kierowniczego. Taki przepływ hydrauliki wystarcza dla większości typowych zastosowań, w tym obsługi ładowacza czołowego, klap w przyczepach, wspomagania układów w prasach czy innych maszynach. Liczba tylnych wyjść hydraulicznych (sekcji) najczęściej waha się od dwóch do czterech, z możliwością rozbudowy. W niektórych wersjach dostępne są również złącza hydrauliczne z przodu, co docenią użytkownicy korzystający z osprzętu czołowego, np. pługów do śniegu czy kosiarko-rozdrabniaczy.

Zetor Proxima 110 wyposażony jest w standardowy tylny wałek odbioru mocy (WOM) o dwóch prędkościach: 540 i 1000 obr./min, rzadziej 540/540E lub 540E/1000. Dzięki temu można dopasować obroty WOM do wymagań maszyny oraz warunków pracy, nie przeciążając jednostki napędowej i oszczędzając paliwo. Załączanie WOM-u odbywa się mechanicznie lub elektrohydraulicznie, w zależności od wersji wyposażeniowej. Dodatkowym atutem jest możliwość hamowania WOM po wyłączeniu, co zwiększa bezpieczeństwo przy wymianie maszyn – szczególnie w sytuacji, gdy wałek czy elementy napędowe mają tendencję do dłuższego obracania się po odłączeniu napędu.

Kabina Proximy 110 to obszar, w którym na przestrzeni czasu wprowadzono szereg usprawnień. W starszych egzemplarzach spotyka się wnętrze dość surowe, jednak już znacznie wygodniejsze niż w dawnych modelach Zetora, natomiast nowsze wersje mogą pochwalić się lepszym wyciszeniem, wydajną klimatyzacją, komfortowym fotelem operatora z zawieszeniem mechanicznym lub pneumatycznym oraz dobrze rozmieszczonymi dźwigniami zmiany biegów i sterowania podnośnikiem. Widoczność z kabiny jest z reguły bardzo dobra, szczególnie w kierunku tylnego osprzętu i na boki, co ułatwia manewrowanie i kontrolę pracy maszyn.

Jednym z wyróżników Zetora Proxima 110 jest także stosunkowo prosta elektronika. W przeciwieństwie do niektórych, bardziej zaawansowanych konstrukcji konkurencji, Proxima w wielu wersjach nie korzysta z rozbudowanych systemów elektronicznych sterujących przekładnią, hydrauliką czy silnikiem, a przynajmniej w mniejszym stopniu. To przekłada się na większą odporność na awarie wynikające z uszkodzeń okablowania, czujników, sterowników oraz łatwiejszą diagnostykę problemów przez lokalnych mechaników.

Ogólną masę własną Proximy 110 można szacować w granicach 4,0–4,5 t, w zależności od wyposażenia (kabina, przedni TUZ, ładowacz, obciążniki, rodzaj ogumienia). Taka masa zapewnia sensowny kompromis między przyczepnością a zużyciem paliwa oraz ugniataniem gleby. W razie potrzeby rolnicy często stosują dodatkowe obciążniki na przodzie, zwłaszcza przy pracy z ciężkimi maszynami zawieszanymi z tyłu lub z ładowaczem.

Zastosowanie, miejsca pracy oraz zalety i wady Zetora Proxima 110

Zetor Proxima 110 jest często nazywany ciągnikiem uniwersalnym, co znajduje potwierdzenie w praktyce. W gospodarstwach rolnych pełni bardzo różne role – bywa głównym ciągnikiem w mniejszych i średnich gospodarstwach, a w dużych – traktorem pomocniczym, odpowiedzialnym za szeroki zakres prac pomocniczych. Pracuje na polach uprawnych, łąkach, w sadach (jeśli pozwala na to szerokość i wysokość), przy transporcie płodów rolnych, pasz, obornika i innych materiałów.

W zakresie prac polowych Proxima 110 radzi sobie dobrze z orką, uprawą przedsiewną, siewem, nawożeniem oraz pielęgnacją upraw. Typowe kombinacje to pług obrotowy 3+1, agregat uprawowo-siewny 3 m, rozsiewacz nawozów o pojemności 1500–2000 litrów, opryskiwacze polowe o pojemności 2000–2500 litrów oraz prasy rolujące i owijarki. Moc 110 KM jest wystarczająca, by ciągnik nie był wąskim gardłem w takich zestawach, a jednocześnie nie powoduje nadmiernego zużycia paliwa w lżejszych pracach.

Bardzo częstym środowiskiem pracy Proximy 110 jest także gospodarstwo mleczne lub hodowlane. W takich miejscach ciągnik codziennie uczestniczy w przygotowaniu i zadawaniu pasz, wywozie obornika, transporcie bel sianokiszonki, słomy czy siana. Duża rola przypada tu ładowaczowi czołowemu, z którym Zetor Proxima 110 współpracuje bardzo dobrze. Stabilna rama, wystarczająco mocna przednia oś oraz odpowiednia wydajność hydrauliki pozwalają swobodnie pracować z chwytakami do bel, łyżkami do zboża, krokodylami do obornika czy widłami do palet.

W transporcie Proxima 110 ciągnie przyczepy jedno- i dwuosiowe, naczepy rolnicze, rozrzutniki obornika, wozy asenizacyjne lub zbiorniki do przewozu wody i gnojowicy. Stosowana prędkość maksymalna to zwykle 30–40 km/h, zależnie od rynku docelowego i wersji skrzyni biegów. Wielu użytkowników docenia tu stosunkowo niskie spalanie przy utrzymaniu stałej prędkości transportowej oraz dobrą stabilność i skuteczność hamulców pneumatycznych (jeżeli ciągnik został wyposażony w taki układ).

Nie bez znaczenia jest także wykorzystanie Proximy 110 poza typowym rolnictwem. Ciągnik ten często pojawia się w firmach komunalnych i usługowych – do koszenia poboczy dróg, odśnieżania ulic i placów, transportu materiałów budowlanych na przyczepach, a także w sadownictwie i ogrodnictwie towarowym, jeśli pozwalają na to wymiary zewnętrzne ciągnika. Możliwość montażu przedniego TUZ i WOM poszerza wachlarz zastosowań o pługi odśnieżne, zamiatarki, kosiarki bijakowe do utrzymania terenów zielonych czy zamiatarki uliczne.

Wielu rolników podkreśla, że wybór Proximy 110 był podyktowany konkretnymi zaletami. Do najczęściej wymienianych plusów należą:

• stosunkowo niski koszt zakupu w porównaniu z ciągnikami zachodnich marek o podobnej mocy,
• prosta, znana konstrukcja silnika i przekładni, ułatwiająca samodzielny serwis i drobne naprawy,
• dobra dostępność części zamiennych, zwłaszcza w krajach, w których Zetor ma długą tradycję,
• uniwersalność – możliwość wykorzystania jednego ciągnika do bardzo szerokiego zakresu prac,
• sensowny stosunek mocy do masy, zapewniający przyzwoitą trakcję bez nadmiernego obciążania gleby,
• dobra współpraca z ładowaczem czołowym oraz szeroką gamą osprzętu,
• stosunkowo niskie zużycie paliwa przy odpowiednim doborze maszyn i technice pracy.

Należy jednak uczciwie wskazać również słabsze strony Proximy 110, które pojawiają się w opiniach użytkowników. Wśród najczęściej wymienianych wad można znaleźć:

• kabina, która w starszych rocznikach bywała gorzej wyciszona i mniej komfortowa niż u części konkurencyjnych marek,
• w niektórych egzemplarzach – nieco „twardsze” zawieszenie i wyczuwalne drgania, szczególnie przy wyższych obrotach,
• przekładnie biegów, które w podstawowych wersjach wymagają zdecydowanego, mechanicznego operowania dźwignią (wrażenie „toporności” przy zmianie biegów),
• ograniczona ilość elektroniki, która jest zaletą pod kątem prostoty, ale jednocześnie oznacza mniejszą liczbę zaawansowanych funkcji automatycznych (np. brak lub uproszczone systemy automatycznego sterowania WOM, sekwencji na uwrociach czy zaawansowanych funkcji hydrauliki),
• w niektórych seriach produkcyjnych – pojedyncze problemy z hydrauliką, nieszczelności czy drobne usterki osprzętu, wymagające szybkiej reakcji serwisu.

Ogólny obraz Zetora Proxima 110 w oczach użytkowników jest jednak przeważnie pozytywny. Ciągnik uchodzi za maszynę, która może nie rozpieszcza najbardziej zaawansowanymi rozwiązaniami elektronicznymi, ale odwdzięcza się przewidywalnością, stosunkowo prostą obsługą i możliwością wieloletniej intensywnej eksploatacji przy zachowaniu rozsądnych kosztów serwisu.

Warto wspomnieć również o aspektach eksploatacji. Proxima 110 wymaga standardowych, regularnych przeglądów – wymiany filtrów paliwa, oleju, powietrza, kontroli stanu płynów, regulacji cięgieł podnośnika i układu hamulcowego, smarowania punktów wymagających obsługi smarownicami. Przy zachowaniu terminowości tych zabiegów i odpowiednim obchodzeniu się z maszyną, wielu rolników eksploatuje Proximy 110 przez tysiące motogodzin bez poważniejszych awarii. Z czasem mogą pojawić się typowe dla każdego ciągnika zużycia elementów sprzęgła, łączników układu kierowniczego czy łożysk w mostach, jednak koszty ich wymiany rzadko są dramatycznie wysokie.

Ciekawym wątkiem jest również rynek ciągników używanych. Proxima 110, dzięki swojej popularności, jest stosunkowo łatwo dostępna także jako ciągnik z drugiej ręki. Wybierając taki egzemplarz, należy oczywiście zwrócić uwagę na typowe punkty kontrolne: stan ogumienia, szczelność silnika i hydrauliki, działanie skrzyni, rewersu, podnośnika i WOM, a także historię serwisową. Użytkownicy często szukają maszyn z autoryzowanego serwisu Zetora lub z udokumentowanym przebiegiem motogodzin. W wielu przypadkach kilkuletnie Proximy 110, o przebiegu 3–5 tys. mth, są chętnie kupowane przez rolników, którzy chcą zyskać w miarę nowoczesny ciągnik, płacąc zauważalnie mniej niż za nowy egzemplarz.

Zetor Proxima 110 jest także ciekawym wyborem dla gospodarstw przechodzących proces modernizacji. W połączeniu z nowoczesnymi maszynami uprawowymi, precyzyjnym wysiewem nawozów i materiału siewnego czy systemami rolnictwa precyzyjnego, ciągnik ten może być z powodzeniem wykorzystywany w bardziej zaawansowanych technologiach produkcji. Choć sama Proxima nie zawsze ma fabrycznie wbudowane systemy prowadzenia GPS czy automatycznego sterowania sekcjami, nic nie stoi na przeszkodzie, by wyposażyć ją w zewnętrzne systemy nawigacyjne, terminale ISOBUS (o ile maszyny są zgodne) czy inne urządzenia wspomagające pracę operatora. W ten sposób prosty, mechaniczny w swojej bazie ciągnik może stać się elementem nowoczesnego, precyzyjnego gospodarstwa.

W praktyce użytkownicy doceniają, że Proxima 110 to maszyna, która nie wymaga skomplikowanej obsługi od operatora. Osoby przyzwyczajone do starszych Zetorów lub innych ciągników z lat 80. i 90. szybko odnajdują się w kabinie Proximy – układ dźwigni i pedałów jest intuicyjny, a widoczność bardzo dobra. Dla młodszych operatorów, zwykle oswojonych z wyższym standardem komfortu, ciągnik ten może być dobrym kompromisem między prostotą a wygodą. W wielu gospodarstwach Proxima 110 służy też jako maszyna „szkoleniowa”, na której młodsi członkowie rodziny uczą się jazdy ciągnikiem, obsługi maszyn i zasad bezpieczeństwa pracy.

Podsumowując obraz zastosowania i charakteru Zetora Proxima 110, można zauważyć, że ciągnik ten wpisuje się w filozofię marki: ma być trwały, stosunkowo nieskomplikowany, dostępny cenowo i wszechstronny. Dla wielu gospodarstw stanowi rozsądny wybór, pozwalający wykonać zdecydowaną większość prac polowych i gospodarskich jedną maszyną, bez konieczności inwestowania w kilka wyspecjalizowanych traktorów. W połączeniu z prostotą obsługi oraz dobrą infrastrukturą serwisową w wielu krajach czyni to z Proximy 110 ważny element współczesnego parku maszynowego w rolnictwie oraz sektorze usług okołorolniczych.