Ancona to jedna z najbardziej rozpoznawalnych ras kur ze względu na swój kontrastowy, cętkowany wzór upierzenia oraz żywy, ruchliwy temperament. Wywodzi się z rejonu środkowych Włoch, ale jej kariera hodowlana rozwinęła się przede wszystkim w Europie Zachodniej. Ceniona jest zarówno jako kura nieśna, jak i ozdobna, a jej zalety doceniają zwłaszcza hodowcy ceniący odporność, samodzielność i dobre przystosowanie do warunków wolnowybiegowych. Rasa ta stanowi ciekawy przykład połączenia wartości użytkowych z wyrazistym, dekoracyjnym wyglądem, co czyni ją atrakcyjną zarówno dla małych gospodarstw, jak i kolekcjonerów ras tradycyjnych.

Pochodzenie, historia i rozpowszechnienie rasy Ancona

Nazwa rasy Ancona pochodzi od włoskiego miasta portowego Ankona (wł. Ancona), położonego nad Morzem Adriatyckim w regionie Marche. To właśnie w okolicach tego miasta, na terenach rolniczych charakteryzujących się łagodnym klimatem śródziemnomorskim, wykształciła się populacja kur o charakterystycznym, nierównomiernie cętkowanym upierzeniu. Miejscowi rolnicy utrzymywali je przede wszystkim jako drób użytkowy – odporne, zwinne i dobrze znoszące zmienne warunki pogodowe.

Za początek świadomej hodowli rasy w ujęciu nowoczesnym uznaje się przełom XIX i XX wieku. Wówczas brytyjscy i niemieccy hodowcy dostrzegli potencjał włoskich kur Ancona i zaczęli je selekcjonować, standaryzować oraz prezentować na wystawach drobiu. We Włoszech rasa była w dużej mierze traktowana jako lokalny typ użytkowy i dopiero międzynarodowe zainteresowanie nadało jej rangę odrębnej, opisanej w standardach rasy.

Istotną rolę w popularyzacji Ancon odegrali hodowcy z Wielkiej Brytanii. W drugiej połowie XIX wieku do Anglii trafiły pierwsze stada tych kur, przywiezione przez kupców i marynarzy. Tamtejsi specjaliści od drobiu docenili ich żywotność, dobry instynkt poszukiwania pokarmu oraz wysoką nieśność, porównywalną z innymi lekkimi rasami śródziemnomorskimi. Równocześnie zwrócono uwagę na dekoracyjny charakter upierzenia, dobrze prezentujący się w warunkach wystawowych.

W krótkim czasie w Europie Zachodniej rozwinęły się dwie główne linie hodowlane: użytkowa, nastawiona na nieśność i przystosowanie do gospodarstw, oraz pokazowa, w której akcentowano efektowny wygląd, symetrię cętek i harmonijną budowę ciała. W wielu krajach powstały klubowe organizacje miłośników tej rasy, a standardy przyjmowane przez poszczególne związki drobiarskie precyzowały szczegóły dotyczące koloru, kształtu grzebienia oraz proporcji sylwetki.

We współczesnej Europie Ancona jest rasą dobrze znaną, chociaż nie tak masowo rozpowszechnioną jak nowoczesne mieszańce typu nioska. Znajdziemy ją w małych gospodarstwach rolnych, u hobbystów oraz w kolekcjach ras rodzimych i historycznych. Rasa ta pojawia się również w programach zachowania bioróżnorodności drobiu, ponieważ reprezentuje tradycyjny typ kury śródziemnomorskiej, przystosowanej do obfitego wykorzystania pastwisk i wolnego wybiegu.

Poza Włochami i krajami Europy Zachodniej, Ancony spotyka się także w Ameryce Północnej, Australii i Nowej Zelandii. W wielu krajach rasa zyskała status ptaka głównie ozdobnego, jednak w gospodarstwach nastawionych na ekologiczny chów drobiu nadal ceni się jej cechy użytkowe. Szczególnie w regionach o łagodniejszym klimacie, gdzie ptaki mogą przez większą część roku korzystać z wybiegów, Ancona dobrze pokazuje swój potencjał jako kura ruchliwa, samodzielna i wydajna w produkcji jaj.

Na tle innych ras pochodzenia włoskiego – takich jak Leghorn czy Livorno – Ancona wyróżnia się głównie formą upierzenia, jednak i w kontekście hodowlanym zachowuje wiele cech wspólnych dla tego kręgu genetycznego: lekkość budowy, stosunkowo wysoka nieśność i dobra adaptacja do cieplejszego klimatu. W północnej Europie stosuje się zwykle odpowiednie zabezpieczenia przed mrozem, ale mimo to rasa uchodzi za dość odporną, jeśli zapewni się jej suche i dobrze wentylowane pomieszczenia.

Charakterystyka morfologiczna i użytkowa rasy

Ancona zaliczana jest do lekkich ras kur, o smukłej, ale dobrze umięśnionej sylwetce. Ciało ma kształt zbliżony do wydłużonego prostokąta, z lekko uniesionym przodem i wyraźnie zarysowanym ogonem. Postawa jest energiczna, a ruchy szybkie, co od razu wskazuje na żywy temperament. Kurki są wyraźnie drobniejsze od kogutów, lecz zachowują te same proporcje budowy i charakterystyczny sposób noszenia ciała.

Najbardziej rozpoznawalną cechą tej rasy jest upierzenie. Podstawowy kolor tła to intensywna, głęboka czerń z zielonym, metalicznym połyskiem. Na tym tle rozmieszczone są nieregularne, białe cętki, obejmujące końcowe części piór. Wzór ten nazywany bywa „mottled” – cętkowany – i stanowi kluczowy wyznacznik prawidłowego typu rasowego. Dobrze wybarwione osobniki mają wyraźny kontrast między błyszczącą czernią a śnieżną bielą końcówek piór, bez niepożądanych odcieni szarości czy brudnej bieli.

Rozmieszczenie cętek powinno być możliwie równomierne na całej powierzchni ciała, choć naturalnie każda kura ma nieco indywidualny rysunek. U młodych osobników upierzenie jest zwykle ciemniejsze, z mniejszą ilością białych plamek. Z wiekiem liczba białych końcówek piór rośnie, co sprawia, że starsze kury wydają się jaśniejsze. Zjawisko to jest typowe dla ras cętkowanych i stanowi ważną cechę oceny wieku ptaka.

Głowa Ancony jest raczej mała, lecz proporcjonalna do reszty ciała. Na jej szczycie znajduje się pojedynczy, silnie ząbkowany grzebień, u kogutów większy i wyraźnie stojący, u kur mniejszy, często częściowo opadający na bok. Istnieją również linie o grzebieniu różyczkowym, jednak to forma pojedyncza jest najbardziej rozpowszechniona i opisana w klasycznych standardach europejskich. Barwa grzebienia, dzioba i dzwonków powinna być intensywnie czerwona, co tworzy mocny kontrast z ciemnym upierzeniem.

Nogi u kur rasy Ancona są średniej długości, mocne, o dobrze zarysowanych stawach, najczęściej w barwie żółtej lub żółtopomarańczowej. Tylne palce są ustawione stabilnie, co sprzyja dobrej motoryce ptaków w terenie. Nogi, podobnie jak cała sylwetka, zdradzają lekki, dynamiczny typ budowy. Jest to rasa, która wyjątkowo dobrze radzi sobie na naturalnych wybiegach, pagórkowatym terenie i w zróżnicowanym środowisku, gdzie musi skakać, wchodzić na przeszkody i wykorzystywać naturalne kryjówki.

Oczy ptaków są zwykle ciemne, często w odcieniach pomarańczowo-czerwonych lub brunatnych, co harmonizuje z barwą grzebienia i dzwonków. Dobrze wybarwione tęczówki są znakiem zdrowia i witalności, podobnie jak lśniące, przylegające upierzenie. U ras lekkich takich jak Ancona szczególnie ważne jest utrzymanie dobrej kondycji upierzenia, gdyż ptaki te są wyjątkowo ruchliwe i narażone na uszkodzenia piór przy intensywnym korzystaniu z wybiegu.

Pod względem użytkowym Ancona zaliczana jest do ras nieśnych o stosunkowo wysokiej wydajności w porównaniu z innymi rasami tradycyjnymi. Dobrze prowadzona kura może dawać od około 180 do nawet ponad 220 jaj rocznie, przy optymalnym żywieniu i odpowiedniości warunków utrzymania. Jaja są najczęściej w skorupie barwy białej lub kremowej, o średniej masie około 55–60 g, co wpisuje rasę w typ lekkich niosek śródziemnomorskich.

Mięso kur Ancona jest dość delikatne, o stosunkowo niskiej zawartości tłuszczu, co wynika z ich ruchliwego trybu życia. W porównaniu z ciężkimi rasami mięsnymi masa tuszki jest oczywiście niższa, co sprawia, że w nowoczesnej produkcji towarowej mięsa drób ten nie odgrywa większej roli. Jednak w małych gospodarstwach, gdzie ceni się zarówno jaja, jak i mięso z nadwyżkowych kogutów oraz starszych kur, Ancona może być wartościową rasą dwukierunkową, choć z wyraźnym naciskiem na nieśność.

Warto zwrócić uwagę na cechy temperamentu. Ancony są zwykle żywiołowe, czujne i raczej nieufne wobec obcych. Nie należą do ras flegmatycznych ani bardzo potulnych; chętnie eksplorują otoczenie, potrafią szybko reagować na potencjalne zagrożenia i mają silny instynkt ucieczki. Taka charakterystyka ma dwie strony: z jednej strony ptaki dobrze radzą sobie w środowisku, w którym mogą występować drapieżniki, z drugiej – bywają mniej odpowiednie dla osób oczekujących bardzo spokojnego, „maskotkowego” drobiu.

Instynkt kwoczenia (wysiadywania jaj) u tej rasy jest na ogół słaby, co jest typowe dla ras intensywnie nieśnych. Kury Ancona rzadko stają się kwokami, a jeśli już, to ich wytrwałość bywa umiarkowana. Dlatego w hodowlach nastawionych na rozmnażanie tej rasy często stosuje się inkubatory lub wykorzystuje kury innych ras, które lepiej kwoczą. Ma to praktyczne znaczenie dla planowego odchowu piskląt, zwłaszcza u hodowców, którzy chcą zachować czystość rasy.

Do ważnych zalet należy zaliczyć dobrą odporność na choroby i korzystne wykorzystanie paszy. Ancony są znane z umiejętności intensywnego poszukiwania naturalnego pokarmu – owadów, larw, drobnych bezkręgowców i zielonek – co redukuje zużycie zboża i pasz przemysłowych, szczególnie w sezonie ciepłym. W systemach ekologicznych i półintensywnych ta cecha sprawia, że rasa staje się bardzo atrakcyjna ekonomicznie.

W środowisku hodowców rasowych szczególnie ceniona jest również bioróżnorodność genetyczna, jaką wnosi Ancona. Jako tradycyjna rasa o długiej historii, zachowuje pulę genów przydatnych w dalszych pracach hodowlanych, zwłaszcza tam, gdzie poszukuje się cech takich jak żywotność, dobre wykorzystanie wybiegów czy odporność na zmienne warunki środowiskowe. Rasa ta bywa włączana do eksperymentalnych krzyżowań, jednak w kręgach miłośników drobiu dużą wagę przywiązuje się do utrzymania jej w możliwie niezmienionej, klasycznej formie.

Warunki utrzymania, zachowanie i ciekawostki o rasie Ancona

Kury rasy Ancona najlepiej sprawdzają się w warunkach wolnego lub częściowo wolnego wybiegu. Ich naturalna ruchliwość i silny instynkt poszukiwania pożywienia powodują, że w zamkniętych systemach klatkowych czy małych kojcach nie wykorzystują swojego potencjału. Mając do dyspozycji łąkę, sad, ogród lub zadrzewiony wybieg, potrafią znacząco zmniejszyć populację owadów szkodników, jednocześnie wzbogacając swoją dietę i poprawiając jakość jaj.

Ze względu na temperament, zaleca się stosowanie ogrodzeń dostatecznie wysokich, ponieważ Ancony potrafią dość dobrze latać i skakać. Lżejsza budowa ciała i dobrze rozwinięte skrzydła pozwalają im bez trudu pokonywać przeszkody, które dla cięższych ras są zbyt wysokie. W praktyce oznacza to, że ogrodzenie powinno mieć odpowiednią wysokość lub być częściowo przykryte siatką, jeśli chcemy uniknąć ucieczek ptaków czy ich przedostawania się do części gospodarstwa, gdzie mogą wyrządzić szkody, na przykład w młodych uprawach warzywnych.

W kurniku Anconie wystarczy stosunkowo niewielka ilość miejsca w porównaniu z ciężkimi rasami, ale ze względu na ruchliwość i potrzebę aktywności zaleca się zapewnienie im swobody poruszania się. Wnętrze powinno być suche, dobrze wentylowane, chronione od przeciągów. Szczególnie istotna jest odpowiednia higiena ściółki oraz regularne wietrzenie, gdyż lekki typ kur, taki jak Ancona, może być wrażliwy na nadmierną wilgoć i wysokie stężenie amoniaku w powietrzu.

Aby w pełni wykorzystać potencjał nieśny, dietę Ancon należy wzbogacać w białko, wapń oraz witaminy, zwłaszcza w okresach intensywnej nieśności i w czasie pierzenia. Choć ptaki te potrafią same znaleźć część pokarmu na wybiegu, w warunkach intensywniejszej produkcji jaj niezbędne jest stosowanie pełnowartościowych mieszanek paszowych lub dobrze zbilansowanych mieszanek gospodarskich, uzupełnianych zielonką, warzywami i innymi dodatkami.

Interesującą cechą zachowania Ancon jest ich silna czujność i relatywnie szybka reakcja na nieznane bodźce. Ptaki te potrafią szybko podnosić alarm przy pojawieniu się drapieżnika, obcego człowieka czy nietypowego hałasu. Z jednej strony pomaga to ograniczyć straty spowodowane atakami lisów, kun czy ptaków drapieżnych, z drugiej może być odbierane jako „nerwowość” przez osoby przyzwyczajone do bardziej flegmatycznych ras. Z czasem, przy systematycznym, spokojnym obchodzeniu się z ptakami, ich zaufanie do opiekuna zwykle jednak rośnie.

W kontekście rozmnażania, ze względu na słaby instynkt kwoczenia, hodowcy często stosują inkubację sztuczną. Jaja przeznaczone do lęgu powinny pochodzić od zdrowych, dobrze wybarwionych osobników, spełniających wymogi standardu rasowego. Staranna selekcja rodziców pozwala utrzymać charakterystyczny, cętkowany wzór upierzenia oraz pożądane parametry użytkowe. W praktyce oznacza to eliminowanie osobników odbiegających od typu, na przykład z nadmiernie rozmytym rysunkiem piór czy słabą budową ciała.

Pisklęta Ancona po wykluciu są zwykle żywotne, ruchliwe i szybko uczą się samodzielnego żerowania. W odchowie ważne jest zapewnienie im odpowiedniej temperatury i suchej, czystej ściółki, jak w przypadku innych ras kur. Ze względu na ich temperament, często obserwuje się u młodych osobników intensywne ruchy, skakanie oraz wczesne próby wspinania się na żerdzie. Dobór odpowiedniej wielkości kojca i wyposażenia pozwala ograniczyć ryzyko urazów.

Ciekawostką jest fakt, że u niektórych populacji rasy Ancona obserwuje się zróżnicowanie typu grzebienia – wspomniany wcześniej grzebień różyczkowy pojawił się najprawdopodobniej na skutek wprowadzenia innych ras w procesie hodowlanym. W wielu organizacjach hodowlanych obie odmiany są dopuszczane, choć klasyczna forma z grzebieniem pojedynczym wciąż pozostaje najbardziej charakterystycznym wzorcem. Dla kolekcjonerów i wystawców, rozróżnienie tych odmian ma znaczenie przy przygotowaniu ptaków do pokazów.

Ancony bywają również wykorzystywane jako rasa „nauczycielska” w edukacyjnych zagrodach i gospodarstwach agroturystycznych, ponieważ wyrazisty wygląd ułatwia dzieciom i osobom odwiedzającym zapamiętanie różnic między rasami. Kontrast czarno-białych cętek, czerwonego grzebienia i żółtych nóg sprawia, że rasa ta jest łatwa do rozpoznania nawet dla laika. Jednocześnie, dzięki swojej ruchliwości i ciekawskiemu charakterowi, ptaki te często stają się główną atrakcją wybiegów pokazowych.

Na tle innych ras ozdobnych Ancona ma tę przewagę, że łączy atrakcyjny wygląd z realnymi walorami użytkowymi. W niektórych gospodarstwach rolnych, szczególnie o profilu ekologicznym, rasa ta stanowi podstawę stada niosek utrzymywanych w systemie wolnowybiegowym. Wydajność jaj, połączona z umiejętnością wykorzystania naturalnych zasobów paszowych, pozwala na uzyskanie wysokiej jakości produktów – jaj o mocnych skorupkach, intensywnie zabarwionych żółtkach i dobrych walorach smakowych.

Współcześnie coraz częściej podkreśla się znaczenie ochrony starych, lokalnych ras, takich jak Ancona, w kontekście zmian klimatu i poszukiwania bardziej odpornych, zrównoważonych linii drobiu. Dzięki swojej historii jako rasy rozwijającej się w rejonach o umiarkowanie ciepłym, ale niekiedy kapryśnym klimacie, Ancona może oferować pulę genów przydatną dla przyszłych programów hodowlanych, łączących wydajność z odpornością i zdolnością przystosowania do mniej intensywnych systemów produkcji.

W kulturze popularnej i sztuce ludowej regionów śródziemnomorskich motyw czarnej kury z białymi cętkami nie pojawia się tak często jak wizerunki białych czy całkowicie czarnych ptaków, jednak w kręgach miłośników drobiu Ancona zdobyła pewien prestiż jako „rasowa klasyka”. Wystawy drobiu rasowego w wielu krajach uwzględniają osobne klasy dla tej rasy, a uzyskanie championatów w tej kategorii bywa powodem do dumy dla hodowców specjalizujących się w rasach śródziemnomorskich.

W przypadku planowania niewielkiego stada dla własnych potrzeb, Ancona może być ciekawą propozycją dla osób, które dysponują większą przestrzenią na wybieg, cenią codzienne obserwowanie zachowań zwierząt i nie oczekują skrajnej łagodności charakteru. Połączenie walorów estetycznych, użytkowych i genetycznych sprawia, że rasa ta ma szansę zachować swoje miejsce w nowoczesnej, coraz bardziej zróżnicowanej hodowli drobiu, stanowiąc żywy pomnik dawnych, wiejskich tradycji hodowlanych basenu Morza Śródziemnego.