Rasa kur Altsteirer, zaliczana do gatunku Gallus gallus domesticus, należy do najstarszych i najbardziej charakterystycznych odmian drobiu pochodzących z terenów dzisiejszej Austrii i Słowenii. To kura o bogatej historii, doskonale przystosowana do skromnych, górskich warunków, a przy tym ceniona zarówno za produkcję jaj, jak i walory mięsa. Altsteirer to przykład tradycyjnej, wiejskiej rasy, która niemal zniknęła z krajobrazu Europy, by dzięki pracy hodowców zyskać drugie życie jako cenny materiał genetyczny, a także atrakcyjny ptak do małych gospodarstw i hodowli amatorskich.

Pochodzenie, historia i znaczenie rasy Altsteirer

Kury Altsteirer wywodzą się z regionu historycznej Styrii (Steiermark), leżącej na pograniczu obecnej Austrii i Słowenii. Już sama nazwa rasy odwołuje się do tego obszaru – „Altsteirer” można rozumieć jako „stara styryjska kura”. Na terenach górskich i podgórskich, gdzie klimat bywa surowy, a warunki żywieniowe zmienne, przez dziesiątki pokoleń selekcjonowano ptaki zdolne do samodzielnego zdobywania pokarmu, odporne na choroby oraz dobrze znoszące chłody i wilgoć. W efekcie powstała kura wyjątkowo zahartowana, przystosowana do ekstensywnego, mało intensywnego systemu chowu.

Historia Altsteirer splata się z dziejami rolnictwa chłopskiego w środkowej Europie. W okresie, gdy nie istniały jeszcze wyspecjalizowane rasy towarowe, wiejska kura musiała pełnić rolę „wszystkomającej” – dostarczać jaj na bieżące potrzeby rodziny, a w razie potrzeby także stosunkowo dobrej jakości mięsa. Altsteirer spełniała tę funkcję znakomicie. W źródłach z XIX wieku wspomina się o tych kurach jako o lokalnej rasie użytkowej, rozpowszechnionej w małych gospodarstwach i przydomowych obejściach.

Rozwój nowoczesnej hodowli drobiu oraz pojawienie się intensywnych linii towarowych w XX wieku zagroziły istnieniu Altsteirer. Podobnie jak wiele innych lokalnych ras, była wypierana przez wydajniejsze mieszańce produkcyjne. W okresie powojennym, gdy nacisk położono na maksymalizację produkcji jaj i mięsa, tradycyjne rasy użytkowe często uznawano za „przestarzałe”. Stada Altsteirer zmniejszały się, a rdzenne populacje zostały miejscami zastąpione mieszańcami o obcym pochodzeniu.

Na szczęście w drugiej połowie XX wieku oraz na początku XXI wieku zaczęto dostrzegać wartość tzw. ras rodzimych. Zmiana podejścia do hodowli, rosnące zainteresowanie produktami lokalnymi i ekologiczna świadomość konsumentów sprawiły, że rasy takie jak Altsteirer odzyskały znaczenie. Zaczęły powstawać programy ochrony zasobów genetycznych, a także stowarzyszenia hodowców, których celem stało się zachowanie unikatowych cech tej kury. Altsteirer nie jest obecnie rasą bardzo liczną, ale dzięki wysiłkom entuzjastów z Austrii, Słowenii i innych krajów pozostaje obecna w hodowlach zarówno amatorskich, jak i specjalistycznych.

Znaczenie Altsteirer wykracza poza samą produkcję. Rasa ta stanowi ważny element dziedzictwa kulturowego regionu alpejskiego. Jej obecność w tradycyjnych gospodarstwach, lokalnych jarmarkach i pokazach zwierząt podkreśla związek człowieka z lokalnym środowiskiem i historią. Dla wielu hodowców i miłośników drobiu posiadanie Altsteirer jest wyrazem przywiązania do idei zachowania różnorodności biologicznej i poszanowania dla dawnych metod gospodarowania.

Charakterystyka, cechy użytkowe i wygląd Altsteirer

Altsteirer należy do ras średniej wielkości o użytkowości nieśno–mięsnej. Oznacza to, że jest dobrym kompromisem pomiędzy zadowalającą nieśnością a wystarczającą masą ciała do wykorzystania rzeźnego. Ptaki te nie są tak ciężkie jak rasy typowo mięsne, ale przy tradycyjnym, naturalnym chowie dostarczają smacznego mięsa o zwartej strukturze, cenionego zwłaszcza w kuchni regionalnej.

Jeśli chodzi o budowę ciała, Altsteirer ma sylwetkę harmonijną i dość wydłużoną, o dobrze rozwiniętej klatce piersiowej oraz mocnym grzbiecie. Nogi są średnio wysokie, co ułatwia poruszanie się po zróżnicowanym, często nierównym terenie. Charakterystyczna jest żywa, ale zrównoważona postawa – kura sprawia wrażenie energicznej i czujnej, lecz nie nerwowej. Te cechy temperamentu są typowe dla ras, które od wieków musiały radzić sobie na otwartych wybiegach, często w sąsiedztwie drapieżników.

Upierzenie Altsteirer jest stosunkowo bogate i dobrze przylegające do ciała, co pomaga w ochronie przed chłodem oraz deszczem. Istnieje kilka odmian barwnych, jednak najczęściej spotyka się klasyczne ubarwienia nawiązujące do dawnych, wiejskich kur: od odcieni pszenicznych i kuropatwianych po bardziej kontrastowe połączenia. Upierzenie kogutów bywa wyraźnie bardziej efektowne – z połyskującymi piórami szyi i ogona – podczas gdy kury są skromniejsze, co zapewnia im lepszy kamuflaż na wybiegach i podczas wysiadywania jaj.

Głowa Altsteirer jest proporcjonalna, z prostym lub lekko wygiętym grzebieniem, dobrze rozwiniętymi dzwonkami oraz średniej wielkości zausz­nicami. Ich barwa zależy od linii hodowlanej, ale często zachowuje tradycyjny, czerwony odcień typowy dla wielu ras środkowoeuropejskich. Oczy są żywe i bystre, co podkreśla czujny, aktywny charakter ptaków.

Jedną z kluczowych cech użytkowych Altsteirer jest nieśność. Rasa ta może zapewnić zadowalającą liczbę jaj rocznie – w zależności od warunków utrzymania, żywienia oraz konkretnych linii hodowlanych, liczba ta waha się w granicach, które uznaje się za dobre dla ras tradycyjnych o podwójnym użytkowaniu. Jaja są zazwyczaj średniej wielkości, o skorupie w odcieniach kremowym lub brązowawym. Ze względu na umiarkowanie intensywną nieśność, Altsteirer nie jest konkurencją dla wyspecjalizowanych mieszańców towarowych, ale doskonale sprawdza się w gospodarstwach nastawionych na samowystarczalność i jakość, a nie maksymalną ilość.

W kontekście mięsa Altsteirer oferuje produkt o tradycyjnym charakterze – nie tak szybkorosnący, lecz bardziej zwarty, o wyraźniejszym smaku. Czas odchowu do masy ubojowej jest dłuższy niż u nowoczesnych brojlerów, lecz w zamian uzyskuje się mięso cenione w kuchni regionalnej, szczególnie w potrawach wymagających dłuższego gotowania lub duszenia. W wielu rejonach uznaje się je za element lokalnej kuchni „domowej”, kojarzonej ze smakiem dawnej wsi.

Temperament Altsteirer jest zwykle opisywany jako żywy, ruchliwy, ale nie agresywny. Koguty potrafią bronić stada, zachowując przy tym stosunkowo łagodny charakter wobec człowieka, choć – jak u większości ras – indywidualne różnice są nieuniknione. Kury są dobrymi poszukiwaczkami pokarmu, chętnie grzebią w ziemi, polują na owady i wykorzystują naturalną roślinność. Dzięki temu przy odpowiednio dużym wybiegu mogą w znaczącym stopniu same pokrywać swoje zapotrzebowanie pokarmowe, co zmniejsza koszty chowu i dobrze wpisuje się w systemy ekologiczne.

Odporność zdrowotna Altsteirer to kolejny atut rasy. Przez wieki selekcja naturalna premiowała osobniki najlepiej przystosowane do lokalnego klimatu i warunków żywieniowych. W rezultacie powstała kura zdolna do znoszenia wahań temperatur, częstych opadów oraz rzadziej występujących okresów upałów. Dobra kondycja i silny instynkt poszukiwania pokarmu sprawiają, że Altsteirer stosunkowo rzadko cierpi na problemy wynikające z nadmiernego otłuszczenia czy zastoju ruchowego, które nękają wiele ras utrzymywanych w zbyt małych wybiegach.

Warto wspomnieć o zachowanym u Altsteirer instynkcie kwoczenia, czyli skłonności do wysiadywania jaj i opieki nad potomstwem. W nowoczesnej hodowli towarowej cecha ta bywa niepożądana, ponieważ przerwa w nieśności podczas kwoczenia ogranicza produkcję jaj. W gospodarstwach tradycyjnych oraz w hodowlach amatorskich jest natomiast niezwykle cenna. Kura sama wysiaduje jaja i prowadzi pisklęta, odciążając hodowcę od konieczności stosowania inkubatorów i dodatkowych urządzeń. U Altsteirer instynkt macierzyński jest zazwyczaj dobrze zachowany, co czyni tę rasę odpowiednim wyborem dla osób ceniących naturalny sposób rozmnażania drobiu.

Występowanie, hodowla i rola Altsteirer we współczesnym świecie

Choć pierwotnym obszarem występowania Altsteirer jest Styria i sąsiednie regiony alpejskie, obecnie rasa ta spotykana jest w szerszym kręgu geograficznym. Oprócz Austrii i Słowenii można ją znaleźć w Niemczech, Szwajcarii oraz w innych krajach europejskich, gdzie rozwija się zainteresowanie rodzimymi rasami drobiu. Niewielkie, lecz stabilne populacje utrzymywane są w gospodarstwach prywatnych, ośrodkach hodowlanych oraz w kolekcjach ras objętych programami ochrony genetycznej.

W wielu regionach Altsteirer pozostaje rasą rzadką i mało znaną, szczególnie poza krajami jej pochodzenia. Niemniej wraz z rozwojem ruchu hobbystycznych hodowców drobiu oraz rosnącym zainteresowaniem agro-bioróżnorodnością coraz częściej pojawia się na wystawach, targach i w publikacjach poświęconych tradycyjnym rasom. Dla części hodowców Altsteirer jest „rarytasem” – rasą, która łączy walory użytkowe z ciekawą historią i unikatowym wyglądem.

Hodowla Altsteirer wymaga podejścia odmiennego od intensywnej produkcji przemysłowej. Rasa ta najlepiej czuje się w systemach ekstensywnych lub półintensywnych, z dostępem do wybiegu, roślinności i możliwie naturalnych warunków. Kury te lubią ruch oraz zajęcie – grzebanie w ziemi, poszukiwanie nasion i bezkręgowców, korzystanie z krzewów czy zarośli jako schronienia. Im bardziej zbliżone do naturalnych są warunki, tym lepiej Altsteirer wykorzystuje swój potencjał, zarówno pod względem nieśności, jak i zdrowotności.

Podstawą udanej hodowli jest odpowiednie żywienie, dostosowane do umiarkowanej wydajności rasy. Altsteirer świetnie wykorzystuje pasze gospodarskie – zboża, resztki kuchenne pochodzenia roślinnego (bez szkodliwych dodatków), zielonki i to, co znajdzie na wybiegu. W systemie ekologicznego chowu, gdzie ogranicza się stosowanie pasz przemysłowych, rasa ta wykazuje się ekonomicznością i dobrą kondycją, pod warunkiem zapewnienia jej dostępu do urozmaiconej przestrzeni. Warto pamiętać o suplementacji wapnia i podstawowych minerałów, zwłaszcza u kur nieśnych, aby utrzymać dobrą jakość skorup jaj oraz ogólną kondycję ptaków.

Warunki utrzymania powinny uwzględniać odporność Altsteirer na chłód, ale także jej wrażliwość na skrajne upały, podobną jak u większości ras kur. Kurnik powinien być suchy, dobrze wentylowany, ale bez przeciągów. W rejonach o surowej zimie konieczne jest zabezpieczenie przed wiatrem i nadmierną wilgocią, natomiast w gorących miesiącach niezbędny jest cień i stały dostęp do świeżej wody. Altsteirer, mimo swojej odporności, docenia wygodne grzędy oraz suche gniazda lęgowe, w których może spokojnie znosić i wysiadywać jaja.

Współczesna rola Altsteirer nie ogranicza się do produkcji jaj i mięsa. Rasa ta staje się symbolem ochrony bioróżnorodności w rolnictwie i argumentem na rzecz utrzymywania zróżnicowanych, lokalnych populacji drobiu. W czasach, gdy globalny przemysł drobiarski opiera się na kilku komercyjnych liniach, utrata starych ras oznaczałaby zubożenie puli genetycznej oraz zmniejszenie zdolności dostosowywania się do przyszłych wyzwań – chorób, zmian klimatycznych czy zmieniających się potrzeb żywieniowych ludzi.

Altsteirer znajduje też swoje miejsce w ruchu tzw. backyard chickens – przydomowego chowu kur. Właściciele domów z ogrodami, niewielkich gospodarstw ekologicznych i agroturystyk często poszukują ras nie tylko użytkowych, ale także atrakcyjnych wizualnie, spokojnych, dobrze wpisujących się w krajobraz wiejskiego obejścia. Altsteirer, dzięki swojemu tradycyjnemu wyglądowi i spokojnemu usposobieniu, spełnia te oczekiwania. Dodatkowo możliwość naturalnego rozmnażania poprzez kwoczące kury sprawia, że hodowla staje się ciekawsza i bardziej samowystarczalna.

Ciekawym aspektem są także działania podejmowane przez organizacje i stowarzyszenia hodowców w celu utrzymania czystości rasy i jej stabilnego pogłowia. Prowadzone są księgi rodowodowe, organizuje się oceny na wystawach, ustala standardy wyglądu i cech użytkowych. Dzięki temu Altsteirer nie tylko przetrwała, ale także zyskała status rasy uznanej, z jasno określonymi parametrami. Tego typu praca hodowlana zapewnia, że cechy wypracowane na przestrzeni pokoleń zostaną zachowane dla kolejnych generacji.

W niektórych regionach Altsteirer łączona jest z inicjatywami promującymi lokalną kuchnię i produkty regionalne. Jaja i mięso pochodzące od tych kur bywają przedstawiane jako element tradycyjnego dziedzictwa kulinarnego, podkreślający związek między rasą zwierzęcia, sposobem chowu a smakiem gotowych potraw. W ten sposób Altsteirer staje się nie tylko „rasą na papierze”, ale żywą częścią kultury jedzenia, rolnictwa i wiejskiego krajobrazu.

Nie można też pominąć wartości edukacyjnej, jaką niesie ze sobą hodowla Altsteirer. W gospodarstwach edukacyjnych, skansenach i parkach etnograficznych rasa ta jest prezentowana jako przykład dawnej kury wiejskiej typowej dla regionu alpejskiego. Dzieci i dorośli mogą zobaczyć, jak wyglądały tradycyjne rasy przed erą przemysłowej hodowli, jak się zachowują, czym różnią się od współczesnych mieszańców. Tego typu doświadczenie pomaga zrozumieć znaczenie pracy hodowców, konieczność ochrony zasobów genetycznych oraz wartość różnorodności w rolnictwie.

Altsteirer, choć liczebnie ustępuje miejscom rasom towarowym, pełni więc w dzisiejszym świecie wieloraką rolę. Jest praktyczną, wytrzymałą kurą użytkową dla małych gospodarstw, cennym zasobem genetycznym dla przyszłych programów hodowlanych, żywym symbolem dziedzictwa kulturowego Styrii i okolic, a także inspiracją dla wszystkich, którzy dostrzegają piękno i sens w zachowywaniu dawnych, tradycyjnych ras zwierząt gospodarskich.