Gleby ferralitowe należą do najbardziej charakterystycznych gleb strefy międzyzwrotnikowej, a zarazem do najmniej intuicyjnych z punktu widzenia rolnictwa. Ich intensywne, często czerwone lub czerwonobrunatne barwy przyciągają uwagę, ale za tą spektakularną kolorystyką kryje się bardzo specyficzna budowa chemiczna i mineralogiczna. Mimo że występują w jednych z najżyźniejszych ekosystemów świata – wilgotnych lasach równikowych – same w sobie są na ogół ubogie w składniki pokarmowe i wymagają odpowiedniego użytkowania, aby nie doprowadzić do ich szybkiej degradacji. Zrozumienie ich genezy, właściwości i znaczenia gospodarczo‑przyrodniczego ma kluczowe znaczenie dla racjonalnego planowania rolnictwa i ochrony środowiska w strefach tropikalnych.

Geneza i proces powstawania gleb ferralitowych

Gleby ferralitowe tworzą się przede wszystkim w klimacie gorącym i wilgotnym, gdzie przez większą część roku występują wysokie temperatury oraz obfite opady. Takie warunki sprzyjają niezwykle intensywnemu wietrzeniu chemicznemu skał. Podłoże skalne ulega długotrwałemu rozkładowi, w którym najważniejszą rolę odgrywają reakcje hydrolizy, uwadniania i rozpuszczania. Z mineralnej części skały stopniowo wymywane są jony wapnia, magnezu, sodu, potasu i krzemionki, natomiast w profilu glebowym pozostają przede wszystkim trudno rozpuszczalne tlenki i wodorotlenki żelaza oraz glinu.

Proces ten nazywany jest ferralityzacją. Jest to złożony zestaw zjawisk, w którym kluczowe znaczenie ma stałe przemieszczanie wody w profilu glebowym. W rejonach o dużej ilości opadów i niewielkiej sezonowości, woda niemal przez cały rok przesiąka w głąb podłoża. Wraz z nią przemieszczają się rozpuszczone związki, w tym krzemionka oraz część składników pokarmowych roślin. To, co zostaje, to mieszanina mineralna zdominowana przez tlenki żelaza (hematyt, goethyt) i glinu (gibbsyt, boehmit) oraz resztki minerałów ilastych o bardzo niskiej aktywności sorpcyjnej, głównie kaolinit.

Ferralityzacja zachodzi najpełniej w warunkach:

• wysokiej temperatury przez cały rok (najczęściej średnia roczna powyżej 20°C),

• dużej ilości opadów (zwykle powyżej 1500–2000 mm rocznie),

• braku lub niewielkiej wyraźności chłodnej, suchej pory,

• długotrwałej stabilności rzeźby terenu, bez silnej erozji czy ruchów masowych.

Te warunki powodują, że procesy wietrzenia mogą trwać nieprzerwanie przez dziesiątki, a nawet setki tysięcy lat. Gleby ferralitowe typowo uznaje się więc za gleby bardzo stare, dojrzałe geologicznie i pedogenicznie. Często rozwijają się na starych równiach denudacyjnych, tarasach i rozległych płaskowyżach, które od dawna nie były aktywnie modelowane przez rzeki czy lodowce.

W miarę postępu ferralityzacji struktura mineralna skały macierzystej zostaje niemal całkowicie przekształcona. Pierwotne minerały krzemianowe (skalenie, miki, amfibole) w dużej mierze zanikają, a w profilu pojawia się charakterystyczne „szkieletowe” nagromadzenie żelaza i glinu. To właśnie przewaga tych pierwiastków determinuje nazewnictwo: „ferralitowe” – od Fe (żelazo) i Al (glin). Z punktu widzenia płodozmianu i gospodarki nawozowej kluczowy jest fakt, że większość łatwo przyswajalnych składników pokarmowych roślin ulega wypłukaniu bądź związaniu w formy trudno dostępne.

W trakcie powstawania tych gleb bardzo duże znaczenie ma także bogata biomasa roślinna. Lasy równikowe produkują ogromne ilości materii organicznej, która szybko się rozkłada w ciepłym i wilgotnym środowisku. Obieg pierwiastków – zwłaszcza azotu, fosforu i potasu – odbywa się w dużej mierze w wierzchniej warstwie ściółki i w samych tkankach roślin, natomiast gleba pełni raczej rolę biernego podłoża, a nie magazynu składników pokarmowych. To fundamentalna różnica w porównaniu z glebami strefy umiarkowanej, gdzie znaczna część zasobów odżywczych roślin znajduje się w samej glebie.

Cechy i właściwości gleb ferralitowych

Gleby ferralitowe mają szereg cech, które wyraźnie odróżniają je od gleb strefy umiarkowanej, takich jak gleby brunatne czy czarnoziemy. Wiele z tych właściwości wynika z ich specyficznego składu mineralnego, zdominowanego przez tlenki żelaza i glinu oraz małożyzne minerały ilaste. W praktyce pedologicznej i rolniczej istotne są zarówno cechy fizyczne (budowa profilu, struktura, przepuszczalność), jak i właściwości chemiczne (odczyn, pojemność sorpcyjna, zawartość składników pokarmowych).

Budowa profilu glebowego i barwa

Profil gleb ferralitowych jest zwykle głęboki – nierzadko osiąga kilka metrów miąższości. W odróżnieniu od wielu gleb klimatu umiarkowanego, granice między poszczególnymi poziomami bywają dość rozmyte, a różnice kolorystyczne dominują nad wyraźnymi zmianami struktury. Najczęściej obserwuje się:

• cienką warstwę ściółki organicznej, szybko dekomponującej się w warunkach wysokiej temperatury,

• warstwę powierzchniową wzbogaconą w humus, zwykle o ciemniejszym zabarwieniu, lecz stosunkowo cienką w porównaniu z glebami próchnicznymi,

• głęboką strefę o intensywnej barwie czerwonej, żółtoczerwonej lub czerwonobrunatnej – wynik nagromadzenia tlenków żelaza (zwłaszcza hematytu i goethytu),

• poniżej – zróżnicowaną strefę przejściową, w której prześwituje już mniej przekształcone podłoże skalne, często również silnie zaferralizowane.

Barwa jest jednym z najbardziej uderzających wyróżników tych gleb. Dominacja odcieni czerwieni i żółci jest bezpośrednim wynikiem obecności tlenków żelaza w postaci drobnych, dyspersyjnych cząstek równomiernie rozłożonych w masie glebowej. W miejscach bardziej wilgotnych i słabiej napowietrzonych mogą pojawiać się plamy szarobrązowe lub żółtawe, świadczące o przejściowych stanach redukcji żelaza, jednak pełna ferralityzacja zwykle wiąże się z przewagą barw ciepłych i żywych.

Skład mineralny i właściwości chemiczne

Najistotniejszą cechą chemiczną gleb ferralitowych jest dominacja tlenków i wodorotlenków żelaza oraz glinu przy jednoczesnej niskiej zawartości krzemionki. W miarę postępu ferralityzacji coraz większa część pierwotnych minerałów krzemianowych ulega rozkładowi, a krzemionka jest wypłukiwana w głąb profilu bądź do systemu wodnego. Pozostają minerały ilaste o prostej budowie (głównie kaolinit), które mają niewielką powierzchnię właściwą i niską pojemność wymiany kationów. Oznacza to, że gleby te mają relatywnie słabą zdolność do zatrzymywania i wymiany jonów odżywczych.

Podstawowe konsekwencje chemiczne tego stanu to:

• niska żyzność naturalna – zasoby łatwo przyswajalnych form fosforu, potasu, wapnia czy magnezu są niewielkie,

• często kwaśny lub silnie kwaśny odczyn, wynik długotrwałego wypłukiwania kationów zasadowych i przewagi jonów wodoru oraz glinu w kompleksie sorpcyjnym,

• duże nagromadzenie glinu i żelaza w formach aktywnych, które mogą wiązać fosfor w trudno rozpuszczalne kompleksy, ograniczając jego dostępność dla roślin,

• niska pojemność sorpcyjna, która sprawia, że nawozy mineralne łatwo ulegają wymyciu w głąb profilu, jeśli nie są odpowiednio aplikowane i zabezpieczane.

Ten zestaw cech chemicznych sprawia, że gleby ferralitowe, mimo spektakularnego koloru, nie są z natury glebami urodzajnymi. Bez świadomej ingerencji człowieka – w formie odpowiedniego nawożenia, wapnowania, wprowadzania materii organicznej – nie są w stanie utrzymać wysokich plonów roślin uprawnych przez dłuższy czas. Z drugiej strony, ich specyficzny skład mineralny nadaje im również pewne zalety, takie jak odporność na zakwaszające działanie intensywnych opadów czy potencjał jako surowiec do produkcji glin czy tlenków żelaza.

Właściwości fizyczne i strukturalne

Z fizycznego punktu widzenia gleby ferralitowe często cechuje dość dobra przepuszczalność wodna i porowatość, zwłaszcza w górnych partiach profilu. Rozwinięta struktura agregatowa, wspierana przez korzenie drzew i aktywność organizmów glebowych, ułatwia wsiąkanie wody opadowej i ogranicza spływ powierzchniowy. W wielu rejonach strefy tropikalnej właśnie dzięki głębokim glebom ferralitowym możliwe jest utrzymywanie się gęstych, wielowarstwowych lasów, które potrzebują dostępu do wody nawet w okresach przejściowego obniżenia sumy opadów.

Jednocześnie, w warunkach niewłaściwego użytkowania, ta pozorna „stabilność” szybko się załamuje. Usunięcie pokrywy roślinnej, przeoranie i pozostawienie gleby bez ochrony powoduje nasilenie erozji wodnej. Struktura agregatowa ulega rozpadowi, górna warstwa staje się bardziej zwięzła i podatna na zaskorupianie, a woda zamiast wsiąkać, spływa powierzchniowo, porywając ze sobą drobne frakcje mineralne i resztki materii organicznej. W krótkim czasie prowadzi to do istotnego spłycenia poziomu żyznego i obniżenia potencjału produkcyjnego.

W niektórych przypadkach, przy bardzo daleko posuniętej ferralityzacji i długotrwałych procesach późniejszych, dochodzi do powstania tzw. laterytu. Jest to silnie zcementowana, twarda warstwa glebowa lub podglebowa, wyjątkowo bogata w tlenki żelaza i glinu. Suchy lateryt staje się niemal skałą, a jego mechaniczne usunięcie jest trudne. Choć lateryty nie są tożsame z glebami ferralitowymi, często stanowią dalsze stadium ich przekształcenia w szczególnie ekstremalnych warunkach klimatycznych i hydrologicznych.

Rozmieszczenie geograficzne i środowiska występowania

Gleby ferralitowe są ściśle związane z obszarami o klimacie tropikalnym i subtropikalnym, w których dominują wysokie temperatury i znaczne sumy opadów. Ich rozległe występowanie jest jednym z wyznaczników tzw. pasa międzyzwrotnikowego. Rozmieszczenie to nie jest jednak jednolite – zależy od historii geologicznej, rzeźby terenu, rodzaju skał macierzystych oraz czasu trwania procesów wietrzeniowych.

Kontynent afrykański

W Afryce gleby ferralitowe zajmują znaczne powierzchnie przede wszystkim w strefie lasów równikowych i wilgotnych sawann. Rozległe obszary tych gleb występują w dorzeczu Konga, w rejonie Zatoki Gwinejskiej, w części Kamerunu, Gabonu, Demokratycznej Republiki Konga czy Angoli. Tworzą one tam głębokie, czerwone profile, na których rozwinęły się zarówno zwarte lasy deszczowe, jak i mozaika roślinności leśno‑sawannowej.

Na wielu obszarach Afryki gleby ferralitowe są wykorzystywane rolniczo w sposób tradycyjny, często z użyciem systemów żarowych (slash‑and‑burn). Polega to na czasowym wykarczowaniu fragmentu lasu, wypaleniu biomasy i wprowadzeniu upraw na kilka lat, po czym następuje okres odłogowania i regeneracji roślinności. Choć system ten przy niskiej gęstości zaludnienia bywa względnie zrównoważony, w warunkach rosnącej presji demograficznej prowadzi do degradacji gleb, utraty lasów i pogorszenia bilansu wodnego.

Ameryka Południowa i Środkowa

W Ameryce Południowej gleby ferralitowe są bardzo szeroko rozpowszechnione, zwłaszcza w dorzeczu Amazonki i na rozległych płaskowyżach Brazylii. Znaczna część słynnego brazylijskiego „cerrado” – formacji roślinnej o charakterze sawannowo‑leśnym – rozwija się na glebach o cechach zbliżonych do ferralitowych, często silnie zakwaszonych i ubogich w fosfor. W rejonach tych prowadzone są intensywne prace nad dostosowaniem metod uprawy do specyficznych warunków glebowych, co obejmuje szerokie stosowanie wapnowania i nawożenia fosforowego.

W Amazonii gleby ferralitowe są jednym z elementów skomplikowanej mozaiki glebowej, obejmującej również aluwia rzeczne, gleby hydromorficzne i inne typy. Ich obecność ma znaczenie zarówno dla rolnictwa, jak i dla planowania ochrony lasów deszczowych. Na obszarach odlesionych i przekształconych w pastwiska lub pola uprawne nieumiejętne użytkowanie grozi szybkim zubożeniem gleby i utratą produktywności, co pośrednio sprzyja dalszej ekspansji rolnictwa w głąb lasu.

W Ameryce Środkowej gleby ferralitowe pojawiają się głównie w wilgotnych strefach nizinnych i na podgórzach o dużej sumie opadów. Tworzą one warunki do rozwoju części upraw towarowych, takich jak banany czy kawa, jednak ich potencjał silnie zależy od stosowanych praktyk agrotechnicznych.

Azja Południowo‑Wschodnia i Oceania

W Azji Południowo‑Wschodniej gleby ferralitowe występują na wielu wyspach Indonezji, w Malezji, Tajlandii, Wietnamie czy na Filipinach, a także w niektórych regionach Indii oraz Sri Lanki. Obszary te charakteryzuje mozaikowy układ roślinności – od lasów deszczowych po plantacje palm olejowych, gumowców, kakao, kawy czy herbaty. Gleby ferralitowe stanowią ważne podłoże dla tej produkcji, ale jednocześnie są podatne na degradację w wyniku intensywnego użytkowania, zwłaszcza tam, gdzie dochodzi do wycinki lasów i dużego uproszczenia struktury roślinnej.

W Oceanii – szczególnie na wyspach o starym podłożu wulkanicznym i w klimacie wilgotnym – ferralityzacja również jest istotnym procesem glebowym. Na niektórych wyspach Pacyfiku powstały głębokie, czerwone profile o charakterze zbliżonym do gleb ferralitowych kontynentów, co ma znaczenie zarówno dla rolnictwa (uprawa taro, bananów, kokosa), jak i dla geologii złożał glinu i boksytów.

Znaczenie gleb ferralitowych w rolnictwie i gospodarce

Mimo niskiej naturalnej zasobności w składniki pokarmowe gleby ferralitowe odgrywają ogromną rolę w rolnictwie krajów tropikalnych. Na ich obszarze mieszka znaczna część ludności świata, a rosnące potrzeby żywnościowe i surowcowe wymuszają coraz intensywniejsze użytkowanie. Zrozumienie ograniczeń i możliwości tych gleb jest kluczowe dla uniknięcia błędów popełnianych w przeszłości, kiedy to nadmierna eksploatacja prowadziła do szybkiego wyjałowienia, erozji i spadku plonów.

Potencjał rolniczy i podstawowe ograniczenia

Z perspektywy rolnika gleby ferralitowe charakteryzują się kilkoma zasadniczymi ograniczeniami:

• niska naturalna zawartość podstawowych pierwiastków pokarmowych (N, P, K, Ca, Mg),

• silne zakwaszenie, niekorzystne dla wielu roślin i mikroorganizmów glebowych,

• skłonność do wiązania fosforu w formy trudno dostępne, co wymaga specyficznych programów nawożenia,

• podatność na erozję wodną po usunięciu pokrywy roślinnej,

• stosunkowo niska pojemność sorpcyjna, co utrudnia magazynowanie składników w strefie korzeniowej.

Jednocześnie, gleby te mają również pewne zalety, które w określonych warunkach można wykorzystać:

• głęboki profil glebowy, pozwalający na rozwój systemów korzeniowych drzew o dużej miąższości,

• dobra przepuszczalność wodna i napowietrzenie, korzystne dla wielu upraw sadowniczych i plantacyjnych,

• możliwość wprowadzenia rolnictwa wielopiętrowego (agroleśnictwa), które lepiej naśladuje naturalną strukturę lasu.

W praktyce oznacza to, że gleby ferralitowe nie są „z natury” skazane na niską produktywność, ale wymagają świadomego i starannie zaplanowanego gospodarowania. Bez tego ich potencjał zostaje szybko wyczerpany, co w wielu krajach globalnego Południa stało się jednym z czynników napędzających migracje ludności wiejskiej oraz presję na nowe tereny leśne.

Uprawy szczególnie związane z glebami ferralitowymi

Na glebach ferralitowych rozwija się wiele ważnych upraw towarowych, z których część jest ściśle powiązana z warunkami klimatyczno‑glebowymi strefy tropikalnej. Należą do nich między innymi:

• kawa – zwłaszcza na obszarach wyżej położonych, gdzie temperatura jest nieco niższa, a opady obfite; gleby ferralitowe przy odpowiednim nawożeniu mogą być dobrym podłożem dla tych plantacji,

• kakao – roślina wymagająca ciepła i wilgoci, dobrze znosząca głębokie gleby o dobrej przepuszczalności; w wielu regionach Ameryki Łacińskiej i Afryki zachodniej plantacje kakao są zakładane właśnie na podłożu ferralitowym,

• herbata – część plantacji herbacianych w Azji Południowo‑Wschodniej i Afryce Wschodniej korzysta z gleb ferralitowych bądź pokrewnych pod względem właściwości chemicznych; kwaśny odczyn nie stanowi dla herbaty poważnej przeszkody, o ile dostarczane są odpowiednie składniki pokarmowe,

• palma olejowa, kauczukowiec, bananowiec – rośliny typowo tropikalne, dobrze rosnące na głębokich, ciepłych glebach; przy intensywnym systemie produkcji konieczne jest jednak precyzyjne dokarmianie i dbałość o zachowanie okrywy roślinnej międzyrzędzi.

Poza tym na glebach ferralitowych uprawia się wiele roślin żywnościowych lokalnego znaczenia, takich jak maniok, jam, kukurydza, ryż (w specjalnie przekształconych siedliskach), a także warzywa i owoce dostosowane do tropikalnego klimatu. Tradycyjne systemy rolnicze często łączą uprawy w wielogatunkowe ogrody leśne, w których elementy drzewiaste, krzewiaste i zielne współistnieją na jednej przestrzeni, zwiększając efektywność wykorzystania światła, wody i składników pokarmowych.

Nowoczesne strategie użytkowania i ochrony

Współczesne podejście do gospodarowania na glebach ferralitowych łączy w sobie wiedzę pedologiczną, agronomiczną i ekologiczną. Istnieje kilka kluczowych strategii, które pozwalają na zwiększenie trwałości i efektywności produkcji rolniczej:

• wapnowanie – wprowadzenie związków wapnia (np. węglanu wapnia) pozwala podnieść pH gleby, zredukować toksyczność glinu oraz poprawić warunki dla rozwoju systemów korzeniowych i mikroorganizmów; zabieg ten jest szczególnie ważny na glebach silnie zakwaszonych, typowych dla wielu regionów tropikalnych,

• nawożenie fosforowe – ze względu na silne wiązanie fosforu przez tlenki żelaza i glinu, konieczne jest stosowanie odpowiednich form nawozów fosforowych, często w połączeniu z technikami ograniczającymi ich natychmiastowe unieruchomienie,

• wprowadzanie materii organicznej – systematyczne przyorywanie resztek pożniwnych, stosowanie obornika, kompostów, uprawa międzyplonów i roślin okrywowych poprawiają strukturę gleby, zwiększają pojemność sorpcyjną i retencję wody oraz wspierają życie glebowe,

• agroleśnictwo – łączenie drzew z uprawami rolniczymi (np. kakao pod okapem drzew cieniodajnych) pozwala na utrzymanie bardziej zbliżonej do naturalnej struktury roślinnej, chroni glebę przed erozją i nadmiernym nagrzewaniem, a także sprzyja recyklingowi składników pokarmowych w obrębie systemu,

• minimalna uprawa roli – ograniczenie głębokiej orki i częstego spulchniania gleby redukuje zjawisko zaskorupiania, minimalizuje ubytek materii organicznej i zmniejsza ryzyko erozji,

• systemy tarasowe i pasowe – na stokach i obszarach o większym spadku stosuje się tarasy lub uprawy w pasach poprzecznych do kierunku spływu wody, co ogranicza wymywanie cząstek gleby.

Dzięki połączeniu tych metod możliwe jest prowadzenie zrównoważonego rolnictwa na glebach ferralitowych, choć wymaga ono większych nakładów wiedzy, planowania i często środków finansowych niż na glebach naturalnie żyznych strefy umiarkowanej. W wielu krajach rozwijających się jednym z głównych wyzwań jest właśnie upowszechnienie tych praktyk wśród drobnych rolników.

Inne aspekty znaczenia gleb ferralitowych

Znaczenie gleb ferralitowych nie ogranicza się wyłącznie do rolnictwa. Ze względu na swój skład mineralny, rozmieszczenie geograficzne i powiązania z ekosystemami tropikalnymi, odgrywają one ważną rolę również w innych dziedzinach: od gospodarki surowcowej po badania klimatu.

Surowce mineralne i przemysł

Nagromadzenie tlenków żelaza i glinu w glebach ferralitowych i pokrewnych formach (w tym laterytach) sprawia, że w wielu regionach świata stanowią one istotny element złoża surowców mineralnych. Szczególną rolę odgrywają tu boksyt – główna ruda aluminium – oraz pewne typy rud żelaza. Chociaż nie każda gleba ferralitowa jest bezpośrednio eksploatowana jako złoże, to procesy prowadzące do jej powstania są blisko spokrewnione z procesami koncentracji tych pierwiastków w skorupie wietrzeniowej.

W krajach takich jak Brazylia, Gwinea, Australia czy Indie duża część zasobów boksytów związana jest z głębokimi strefami wietrzeniowymi o charakterze ferralitowym. Ich eksploatacja wiąże się z ingerencją w profil glebowy, często z całkowitym usunięciem warstw powierzchniowych, co stawia wyzwania w zakresie rekultywacji terenów poeksploatacyjnych i odtwarzania roślinności.

Rola w obiegu pierwiastków i klimacie

Gleby ferralitowe są ważnym ogniwem globalnego obiegu pierwiastków, zwłaszcza węgla, żelaza i fosforu. Choć same w sobie nie są dużym magazynem materii organicznej w porównaniu z glebami strefy umiarkowanej, to poprzez intensywny rozkład resztek roślinnych i ich szybki obieg w ekosystemie wpływają na strumienie CO₂ między biosferą a atmosferą. Zmiany w sposobie użytkowania tych gleb – zwłaszcza masowe wylesianie – mają bezpośrednie przełożenie na emisje gazów cieplarnianych i zdolność ekosystemów do pochłaniania węgla.

Żelazo obecne w glebach ferralitowych odgrywa także rolę w szerszym, planetarnym cyklu tego pierwiastka. Produkty erozji i spływu rzecznego transportują związki żelaza do mórz i oceanów, gdzie mogą one wpływać na produktywność pierwotną fitoplanktonu. W niektórych hipotezach dotyczących ograniczeń biologicznej produkcji oceanicznej właśnie dostępność żelaza jest kluczowym czynnikiem limitującym.

Fosfor, ściśle wiązany w tych glebach przez tlenki żelaza i glinu, jest pierwiastkiem, którego globalne zasoby łatwo dostępne dla rolnictwa są ograniczone. Zrozumienie mechanizmów jego retencji i mobilizacji w glebach ferralitowych ma znaczenie nie tylko lokalne, ale i globalne, wpływając na planowanie przyszłego bezpieczeństwa żywnościowego.

Zagrożenia środowiskowe i wyzwania przyszłości

Gleby ferralitowe, choć z pozoru trwałe i głębokie, są w praktyce bardzo wrażliwe na nieodpowiednie użytkowanie. Główne zagrożenia to:

• erozja wodna – po usunięciu lasu lub trwałej roślinności gleby te szybko tracą strukturę agregatową, a intensywne opady typowe dla strefy tropikalnej łatwo zmywają wierzchnie poziomy,

• wyjałowienie – powtarzające się zbiory plonów bez odpowiedniego uzupełniania składników pokarmowych prowadzą do zubożenia gleby i spadku produktywności,

• zaskorupianie powierzchni – przy intensywnych deszczach i braku osłony roślinnej na powierzchni może tworzyć się twarda skorupa, utrudniająca wsiąkanie wody i kiełkowanie nasion,

• utwardzanie i tworzenie się warstw później zbliżonych do laterytu, szczególnie tam, gdzie dochodzi do długotrwałego przesuszenia i nagrzewania powierzchni.

W obliczu zmian klimatu i rosnącej presji demograficznej na obszary tropikalne konieczne jest integrowanie wiedzy o glebach ferralitowych z praktyką planowania przestrzennego, rolnictwem i ochroną przyrody. Przyszłe wyzwania obejmują zarówno poprawę produktywności w rolnictwie drobnotowarowym, jak i ograniczanie negatywnych skutków wielkoskalowych plantacji towarowych. Gleby ferralitowe stoją w centrum wielu z tych procesów, będąc jednocześnie zasobem naturalnym i elementem wrażliwego systemu przyrodniczego.